Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਭੂਮਿਪ੍ਰਵਿਭਾਗੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातो भूमिप्रविभागीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
36. bhūmipravibhāgavijñānīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਸ਼੍ਵਭ੍ਰਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸ਼੍ਮਵਿਸਮਵਲ੍ਮੀਕਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਾਘਾਤਨਦੇਵਤਾਯਤਨਸਿਕਤਾਭਿਰਨੁਪਹਤਾਮਨੂਸਰਾਮਭਙ੍ਗੁਰਾਮਦੂਰੋਦਕਾਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਂ ਪ੍ਰਰੋਹਵਤੀਂ ਮਦ੍ਵੀਂ ਸ੍ਥਿਰਾਂ ਸਮਾਂ ਕਸ੍ਣਾਂ ਗੌਰੀਂ ਲੋਹਿਤਾਂ ਵਾ ਭੂਮਿਮੌਸਧਗ੍ਰਹਣਾਯ ਪਰੀਕ੍ਸੇਤ | ਤਸ੍ਯਾਂ ਜਾਤਮਪਿ ਕਮਿਵਿਸਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਤਪਪਵਨਦਹਨਤੋਯਸਮ੍ਬਾਧਮਾਰ੍ਗੈਰਨੁਪਹਤਮੇਕਰਸਂ ਪੁਸ੍ਟਂ ਪਥ੍ਵਵਗਾਢਮੂਲਮੁਦੀਚ੍ਯਾਂ ਚੌਸਧਮਾਦਦੀਤੇਤ੍ਯੇਸ ਭੂਮਿਪਰੀਕ੍ਸਾਵਿਸ਼ੇਸਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯਃ ||੩||
View original
श्वभ्रशर्कराश्मविषमवल्मीकश्मशानाघातनदेवतायतनसिकताभिरनुपहतामनूषरामभङ्गुरामदूरोदकां स्निग्धां प्ररोहवतीं मृद्वीं स्थिरां समां कृष्णां गौरीं लोहितां वा भूमिमौषधग्रहणाय परीक्षेत | तस्यां जातमपि कृमिविषशस्त्रातपपवनदहनतोयसम्बाधमार्गैरनुपहतमेकरसं पुष्टं पृथ्ववगाढमूलमुदीच्यां चौषधमाददीतेत्येष भूमिपरीक्षाविशेषः सामान्यः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ੍ਤੁ ਤਤ੍ਰ, ਅਸ਼੍ਮਵਤੀ ਸ੍ਥਿਰਾ ਗੁਰ੍ਵੀ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਕਸ੍ਣਾ ਵਾ ਸ੍ਥੂਲਵਕ੍ਸਸ਼ਸ੍ਯਪ੍ਰਾਯਾ ਸ੍ਵਗੁਣਭੂਯਿਸ੍ਠਾ; ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਸ਼ੀਤਲਾਸਨ੍ਨੋਦਕਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ਸ੍ਯਤਣਕੋਮਲਵਕ੍ਸਪ੍ਰਾਯਾ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਮ੍ਬੁਗੁਣਭੂਯਿਸ੍ਠਾ; ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਾ ਲਘ੍ਵਸ਼੍ਮਵਤੀ ਪ੍ਰਵਿਰਲਾਲ੍ਪਪਾਣ੍ਡੁਵਕ੍ਸਪ੍ਰਰੋਹਾਗ੍ਨਿਗੁਣਭੂਯਿਸ੍ਠਾ; ਰੂਕ੍ਸਾ ਭਸ੍ਮਰਾਸਭਵਰ੍ਣਾ ਤਨੁਵਕ੍ਸਾਲ੍ਪਰਸਕੋਟਰਵਕ੍ਸਪ੍ਰਾਯਾਨਿਲਗੁਣਭੂਯਿਸ੍ਠਾ; ਮਦ੍ਵੀ ਸਮਾ ਸ਼੍ਵਭ੍ਰਵਤ੍ਯਵ੍ਯਕ੍ਤਰਸਜਲਾ ਸਰ੍ਵਤੋਸਾਰਵਕ੍ਸਾ ਮਹਾਪਰ੍ਵਤਵਕ੍ਸਪ੍ਰਾਯਾ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਚਾਕਾਸ਼ਗੁਣਭੂਯਿਸ੍ਠਾ ||੪||
View original
विशेषतस्तु तत्र, अश्मवती स्थिरा गुर्वी श्यामा कृष्णा वा स्थूलवृक्षशस्यप्राया स्वगुणभूयिष्ठा; स्निग्धा शीतलाऽऽसन्नोदका स्निग्धशस्यतृणकोमलवृक्षप्राया शुक्लाऽम्बुगुणभूयिष्ठा; नानावर्णा लघ्वश्मवती प्रविरलाल्पपाण्डुवृक्षप्ररोहाऽग्निगुणभूयिष्ठा; रूक्षा भस्मरासभवर्णा तनुवृक्षाल्परसकोटरवृक्षप्रायाऽनिलगुणभूयिष्ठा; मृद्वी समा श्वभ्रवत्यव्यक्तरसजला सर्वतोऽसारवृक्षा महापर्वतवृक्षप्राया श्यामा चाकाशगुणभूयिष्ठा ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਅਤ੍ਰ ਕੇਚਿਦਾਹੁਰਾਚਾਰ੍ਯਾਃ- ਪ੍ਰਾਵਡ੍ਵਰ੍ਸਾਸ਼ਰਦ੍ਧੇਮਨ੍ਤਵਸਨ੍ਤਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇਸੁ ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਮੂਲਪਤ੍ਰਤ੍ਵਕ੍ਕ੍ਸੀਰਸਾਰਫਲਾਨ੍ਯਾਦਦੀਤੇਤਿ; ਤਤ੍ਤੁ ਨ ਸਮ੍ਯਕ੍, ਸੌਮ੍ਯਾਗ੍ਨੇਯਤ੍ਵਾਜ੍ਜਗਤਃ | ਸੌਮ੍ਯਾਨ੍ਯੌਸਧਾਨਿ ਸੌਮ੍ਯੇਸ੍ਵਤੁਸ੍ਵਾਦਦੀਤ, ਆਗ੍ਨੇਯਾਨ੍ਯਾਗ੍ਨੇਯੇਸੁ; ਏਵਮਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਗੁਣਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ | ਸੌਮ੍ਯਾਨ੍ਯੌਸਧ੍ਮਨਿ ਸੌਮ੍ਯੇਸ੍ਵਤੁਸੁ ਗਹੀਤਾਨਿ ਸੋਮਗੁਣਭੂਯਿਸ੍ਠਾਯਾਂ ਭੂਮੌ ਜਾਤਾਨ੍ਯਤਿਮਧੁਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਾਨਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ | ਏਤੇਨ ਸ਼ੇਸਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਮ੍ ||੫||
View original
अत्र केचिदाहुराचार्याः- प्रावृड्वर्षाशरद्धेमन्तवसन्तग्रीष्मेषु यथासङ्ख्यं मूलपत्रत्वक्क्षीरसारफलान्याददीतेति; तत्तु न सम्यक्, सौम्याग्नेयत्वाज्जगतः | सौम्यान्यौषधानि सौम्येष्वृतुष्वाददीत, आग्नेयान्याग्नेयेषु; एवमव्यापन्नगुणानि भवन्ति | सौम्यान्यौषध्मनि सौम्येष्वृतुषु गृहीतानि सोमगुणभूयिष्ठायां भूमौ जातान्यतिमधुरस्निग्धशीतानि जायन्ते | एतेन शेषं व्याख्यातम् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ਤਤ੍ਰ ਪਥਿਵ੍ਯਮ੍ਬੁਗੁਣਭੂਯਿਸ੍ਠਾਯਾਂ ਭੂਮੌ ਜਾਤਾਨਿ ਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯਾਦਦੀਤ , ਅਗ੍ਨ੍ਯਾਕਾਸ਼ਮਾਰੁਤਗੁਣਭੂਯਿਸ੍ਠਾਯਾਂ ਵਮਨਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ, ਉਭਯਗੁਣਭੂਯਿਸ੍ਠਾਯਾਮੁਭਯਤੋਭਾਗਾਨਿ, ਆਕਾਸ਼ਗੁਣਭੂਯਿਸ੍ਠਾਯਾਂ ਸਂਸ਼ਮਨਾਨਿ, ਏਵਂ ਬਲਵਤ੍ਤਰਾਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ||੬||
View original
तत्र पृथिव्यम्बुगुणभूयिष्ठायां भूमौ जातानि विरेचनद्रव्याण्याददीत , अग्न्याकाशमारुतगुणभूयिष्ठायां वमनद्रव्याणि, उभयगुणभूयिष्ठायामुभयतोभागानि, आकाशगुणभूयिष्ठायां संशमनानि, एवं बलवत्तराणि भवन्ति ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7-9) · Śloka 9
ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਵ ਚਾਭਿਨਵਾਨਿ, ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਮਧੁਘਤਗੁਡਪਿਪ੍ਪਲੀਵਿਡਙ੍ਗੇਭ੍ਯਃ ||੭|| ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਸਰ੍ਪਿਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਨਵਂ ਹਿਤਮ੍ | ਸ਼ੇਸਮਨ੍ਯਤ੍ਵਭਿਨਵਂ ਗਹ੍ਣੀਯਾਦ੍ਦੋਸਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ||੮|| (ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਵ ਸਕ੍ਸੀਰਾਣਿ ਵੀਰ੍ਯਵਨ੍ਤਿ;) ਤੇਸਾਮਸਮ੍ਪਤ੍ਤਾਵਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਸਂਵਤ੍ਸਰਾਣ੍ਯਾਦਦੀਤੇਤਿ ||੯||
View original
सर्वाण्येव चाभिनवानि, अन्यत्र मधुघृतगुडपिप्पलीविडङ्गेभ्यः ||७|| विडङ्गं पिप्पली क्षौद्रं सर्पिश्चाप्यनवं हितम् | शेषमन्यत्वभिनवं गृह्णीयाद्दोषवर्जितम् ||८|| (सर्वाण्येव सक्षीराणि वीर्यवन्ति;) तेषामसम्पत्तावतिक्रान्तसंवत्सराण्याददीतेति ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (10) · Śloka 10
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਗੋਪਾਲਾਸ੍ਤਾਪਸਾ ਵ੍ਯਾਧਾ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਵਨਚਾਰਿਣਃ | ਮੂਲਾਹਾਰਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਤੇਭ੍ਯੋ ਭੇਸਜਵ੍ਯਕ੍ਤਿਰਿਸ੍ਯਤੇ ||੧੦||
View original
भवन्ति चात्र- गोपालास्तापसा व्याधा ये चान्ये वनचारिणः | मूलाहाराश्च ये तेभ्यो भेषजव्यक्तिरिष्यते ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (11) · Śloka 11
ਸਰ੍ਵਾਵਯਵਸਾਧ੍ਯੇਸੁ ਪਲਾਸ਼ਲਵਣਾਦਿਸੁ | ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੋ ਨ ਕਾਲੋਸ੍ਤਿ ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵੋ ਵਿਧੀਯਤੇ ||੧੧||
View original
सर्वावयवसाध्येषु पलाशलवणादिषु | व्यवस्थितो न कालोऽस्ति तत्र सर्वो विधीयते ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (12) · Śloka 12
ਗਨ੍ਧਵਰ੍ਣਰਸੋਪੇਤਾ ਸਡ੍ਵਿਧਾ ਭੂਮਿਰਿਸ੍ਯਤੇ | ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭੂਮਿਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਬੀਜਿਨਃ ਸਡ੍ਰਸਾਯੁਤਾਃ ||੧੨||
View original
गन्धवर्णरसोपेता षड्विधा भूमिरिष्यते | तस्माद्भूमिस्वभावेन बीजिनः षड्रसायुताः ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (13) · Śloka 13
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਃ ਕਿਲ ਤੋਯਸ੍ਯ ਰਸੋ ਨਿਸ਼੍ਚਯਨਿਸ਼੍ਚਿਤਃ | ਰਸਃ ਸ ਏਵ ਚਾਵ੍ਯਕ੍ਤੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤੋ ਭੂਮਿਰਸਾਦ੍ਭਵੇਤ੍ ||੧੩||
View original
अव्यक्तः किल तोयस्य रसो निश्चयनिश्चितः | रसः स एव चाव्यक्तो व्यक्तो भूमिरसाद्भवेत् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (14) · Śloka 14
ਸਰ੍ਵਲਕ੍ਸਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਭੂਮਿਃ ਸਾਧਾਰਣਾ ਸ੍ਮਤਾ | ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰੈਵ ਤਦ੍ਗੁਣਾਨਿ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ||੧੪||
View original
सर्वलक्षणसम्पन्ना भूमिः साधारणा स्मृता | द्रव्याणि यत्र तत्रैव तद्गुणानि विशेषतः ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (15) · Śloka 15
ਵਿਗਨ੍ਧੇਨਾਪਰਾਮਸ੍ਟਮਵਿਪਨ੍ਨਂ ਰਸਾਦਿਭਿਃ | ਨਵਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਪੁਰਾਣਂ ਵਾ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮੇਵਂ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੧੫||
View original
विगन्धेनापरामृष्टमविपन्नं रसादिभिः | नवं द्रव्यं पुराणं वा ग्राह्यमेवं विनिर्दिशेत् ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (16) · Śloka 16
ਜਙ੍ਗਮਾਨਾਂ ਵਯਃਸ੍ਥਾਨਾਂ ਰਕ੍ਤਰੋਮਨਖਾਦਿਕਮ੍ | ਕ੍ਸੀਰਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਣਿ ਜੀਰ੍ਣਾਹਾਰੇਸੁ ਸਂਹਰੇਤ੍ ||੧੬||
View original
जङ्गमानां वयःस्थानां रक्तरोमनखादिकम् | क्षीरमूत्रपुरीषाणि जीर्णाहारेषु संहरेत् ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (17) · Śloka 17
ਪ੍ਲੋਤਮਦ੍ਭਾਣ੍ਡਫਲਕਸ਼ਙ੍ਕੁਵਿਨ੍ਯਸ੍ਤਭੇਸਜਮ੍ | ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਸ਼ੁਚੌ ਭੇਸਜਾਗਾਰਮਿਸ੍ਯਤੇ ||੧੭||
View original
प्लोतमृद्भाण्डफलकशङ्कुविन्यस्तभेषजम् | प्रशस्तायां दिशि शुचौ भेषजागारमिष्यते ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 36
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਭੂਮਿਪ੍ਰਵਿਭਾਗੀਯੋ ਨਾਮ ਸਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੩੬||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने भूमिप्रविभागीयो नाम षट्त्रिंशोऽध्यायः ||३६||
🔊 Audio coming soon