Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో భూమిప్రవిభాగీయమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातो भूमिप्रविभागीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
36. bhūmipravibhāgavijñānīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
శ్వభ్రశర్కరాశ్మవిషమవల్మీకశ్మశానాఘాతనదేవతాయతనసికతాభిరనుపహతామనూషరామభంగురామదూరోదకాం స్నిగ్ధాం ప్రరోహవతీం మృద్వీం స్థిరాం సమాం కృష్ణాం గౌరీం లోహితాం వా భూమిమౌషధగ్రహణాయ పరీక్షేత | తస్యాం జాతమపి కృమివిషశస్త్రాతపపవనదహనతోయసంబాధమార్గైరనుపహతమేకరసం పుష్టం పృథ్వవగాఢమూలముదీచ్యాం చౌషధమాదదీతేత్యేష భూమిపరీక్షావిశేషః సామాన్యః ||3||
View original
श्वभ्रशर्कराश्मविषमवल्मीकश्मशानाघातनदेवतायतनसिकताभिरनुपहतामनूषरामभङ्गुरामदूरोदकां स्निग्धां प्ररोहवतीं मृद्वीं स्थिरां समां कृष्णां गौरीं लोहितां वा भूमिमौषधग्रहणाय परीक्षेत | तस्यां जातमपि कृमिविषशस्त्रातपपवनदहनतोयसम्बाधमार्गैरनुपहतमेकरसं पुष्टं पृथ्ववगाढमूलमुदीच्यां चौषधमाददीतेत्येष भूमिपरीक्षाविशेषः सामान्यः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
విశేషతస్తు తత్ర, అశ్మవతీ స్థిరా గుర్వీ శ్యామా కృష్ణా వా స్థూలవృక్షశస్యప్రాయా స్వగుణభూయిష్ఠా; స్నిగ్ధా శీతలాఽఽసన్నోదకా స్నిగ్ధశస్యతృణకోమలవృక్షప్రాయా శుక్లాఽంబుగుణభూయిష్ఠా; నానావర్ణా లఘ్వశ్మవతీ ప్రవిరలాల్పపాండువృక్షప్రరోహాఽగ్నిగుణభూయిష్ఠా; రూక్షా భస్మరాసభవర్ణా తనువృక్షాల్పరసకోటరవృక్షప్రాయాఽనిలగుణభూయిష్ఠా; మృద్వీ సమా శ్వభ్రవత్యవ్యక్తరసజలా సర్వతోఽసారవృక్షా మహాపర్వతవృక్షప్రాయా శ్యామా చాకాశగుణభూయిష్ఠా ||4||
View original
विशेषतस्तु तत्र, अश्मवती स्थिरा गुर्वी श्यामा कृष्णा वा स्थूलवृक्षशस्यप्राया स्वगुणभूयिष्ठा; स्निग्धा शीतलाऽऽसन्नोदका स्निग्धशस्यतृणकोमलवृक्षप्राया शुक्लाऽम्बुगुणभूयिष्ठा; नानावर्णा लघ्वश्मवती प्रविरलाल्पपाण्डुवृक्षप्ररोहाऽग्निगुणभूयिष्ठा; रूक्षा भस्मरासभवर्णा तनुवृक्षाल्परसकोटरवृक्षप्रायाऽनिलगुणभूयिष्ठा; मृद्वी समा श्वभ्रवत्यव्यक्तरसजला सर्वतोऽसारवृक्षा महापर्वतवृक्षप्राया श्यामा चाकाशगुणभूयिष्ठा ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
అత్ర కేచిదాహురాచార్యాః- ప్రావృడ్వర్షాశరద్ధేమంతవసంతగ్రీష్మేషు యథాసంఖ్యం మూలపత్రత్వక్క్షీరసారఫలాన్యాదదీతేతి; తత్తు న సమ్యక్, సౌమ్యాగ్నేయత్వాజ్జగతః | సౌమ్యాన్యౌషధాని సౌమ్యేష్వృతుష్వాదదీత, ఆగ్నేయాన్యాగ్నేయేషు; ఏవమవ్యాపన్నగుణాని భవంతి | సౌమ్యాన్యౌషధ్మని సౌమ్యేష్వృతుషు గృహీతాని సోమగుణభూయిష్ఠాయాం భూమౌ జాతాన్యతిమధురస్నిగ్ధశీతాని జాయంతే | ఏతేన శేషం వ్యాఖ్యాతం ||5||
View original
अत्र केचिदाहुराचार्याः- प्रावृड्वर्षाशरद्धेमन्तवसन्तग्रीष्मेषु यथासङ्ख्यं मूलपत्रत्वक्क्षीरसारफलान्याददीतेति; तत्तु न सम्यक्, सौम्याग्नेयत्वाज्जगतः | सौम्यान्यौषधानि सौम्येष्वृतुष्वाददीत, आग्नेयान्याग्नेयेषु; एवमव्यापन्नगुणानि भवन्ति | सौम्यान्यौषध्मनि सौम्येष्वृतुषु गृहीतानि सोमगुणभूयिष्ठायां भूमौ जातान्यतिमधुरस्निग्धशीतानि जायन्ते | एतेन शेषं व्याख्यातम् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
తత్ర పృథివ్యంబుగుణభూయిష్ఠాయాం భూమౌ జాతాని విరేచనద్రవ్యాణ్యాదదీత , అగ్న్యాకాశమారుతగుణభూయిష్ఠాయాం వమనద్రవ్యాణి, ఉభయగుణభూయిష్ఠాయాముభయతోభాగాని, ఆకాశగుణభూయిష్ఠాయాం సంశమనాని, ఏవం బలవత్తరాణి భవంతి ||6||
View original
तत्र पृथिव्यम्बुगुणभूयिष्ठायां भूमौ जातानि विरेचनद्रव्याण्याददीत , अग्न्याकाशमारुतगुणभूयिष्ठायां वमनद्रव्याणि, उभयगुणभूयिष्ठायामुभयतोभागानि, आकाशगुणभूयिष्ठायां संशमनानि, एवं बलवत्तराणि भवन्ति ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7-9) · Śloka 9
సర్వాణ్యేవ చాభినవాని, అన్యత్ర మధుఘృతగుడపిప్పలీవిడంగేభ్యః ||7|| విడంగం పిప్పలీ క్షౌద్రం సర్పిశ్చాప్యనవం హితం | శేషమన్యత్వభినవం గృహ్ణీయాద్దోషవర్జితం ||8|| (సర్వాణ్యేవ సక్షీరాణి వీర్యవంతి;) తేషామసంపత్తావతిక్రాంతసంవత్సరాణ్యాదదీతేతి ||9||
View original
सर्वाण्येव चाभिनवानि, अन्यत्र मधुघृतगुडपिप्पलीविडङ्गेभ्यः ||७|| विडङ्गं पिप्पली क्षौद्रं सर्पिश्चाप्यनवं हितम् | शेषमन्यत्वभिनवं गृह्णीयाद्दोषवर्जितम् ||८|| (सर्वाण्येव सक्षीराणि वीर्यवन्ति;) तेषामसम्पत्तावतिक्रान्तसंवत्सराण्याददीतेति ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (10) · Śloka 10
భవంతి చాత్ర- గోపాలాస్తాపసా వ్యాధా యే చాన్యే వనచారిణః | మూలాహారాశ్చ యే తేభ్యో భేషజవ్యక్తిరిష్యతే ||10||
View original
भवन्ति चात्र- गोपालास्तापसा व्याधा ये चान्ये वनचारिणः | मूलाहाराश्च ये तेभ्यो भेषजव्यक्तिरिष्यते ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (11) · Śloka 11
సర్వావయవసాధ్యేషు పలాశలవణాదిషు | వ్యవస్థితో న కాలోఽస్తి తత్ర సర్వో విధీయతే ||11||
View original
सर्वावयवसाध्येषु पलाशलवणादिषु | व्यवस्थितो न कालोऽस्ति तत्र सर्वो विधीयते ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (12) · Śloka 12
గంధవర్ణరసోపేతా షడ్విధా భూమిరిష్యతే | తస్మాద్భూమిస్వభావేన బీజినః షడ్రసాయుతాః ||12||
View original
गन्धवर्णरसोपेता षड्विधा भूमिरिष्यते | तस्माद्भूमिस्वभावेन बीजिनः षड्रसायुताः ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (13) · Śloka 13
అవ్యక్తః కిల తోయస్య రసో నిశ్చయనిశ్చితః | రసః స ఏవ చావ్యక్తో వ్యక్తో భూమిరసాద్భవేత్ ||13||
View original
अव्यक्तः किल तोयस्य रसो निश्चयनिश्चितः | रसः स एव चाव्यक्तो व्यक्तो भूमिरसाद्भवेत् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (14) · Śloka 14
సర్వలక్షణసంపన్నా భూమిః సాధారణా స్మృతా | ద్రవ్యాణి యత్ర తత్రైవ తద్గుణాని విశేషతః ||14||
View original
सर्वलक्षणसम्पन्ना भूमिः साधारणा स्मृता | द्रव्याणि यत्र तत्रैव तद्गुणानि विशेषतः ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (15) · Śloka 15
విగంధేనాపరామృష్టమవిపన్నం రసాదిభిః | నవం ద్రవ్యం పురాణం వా గ్రాహ్యమేవం వినిర్దిశేత్ ||15||
View original
विगन्धेनापरामृष्टमविपन्नं रसादिभिः | नवं द्रव्यं पुराणं वा ग्राह्यमेवं विनिर्दिशेत् ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (16) · Śloka 16
జంగమానాం వయఃస్థానాం రక్తరోమనఖాదికం | క్షీరమూత్రపురీషాణి జీర్ణాహారేషు సంహరేత్ ||16||
View original
जङ्गमानां वयःस्थानां रक्तरोमनखादिकम् | क्षीरमूत्रपुरीषाणि जीर्णाहारेषु संहरेत् ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (17) · Śloka 17
ప్లోతమృద్భాండఫలకశంకువిన్యస్తభేషజం | ప్రశస్తాయాం దిశి శుచౌ భేషజాగారమిష్యతే ||17||
View original
प्लोतमृद्भाण्डफलकशङ्कुविन्यस्तभेषजम् | प्रशस्तायां दिशि शुचौ भेषजागारमिष्यते ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 36
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం సూత్రస్థానే భూమిప్రవిభాగీయో నామ షట్త్రింశోఽధ్యాయః ||36||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने भूमिप्रविभागीयो नाम षट्त्रिंशोऽध्यायः ||३६||
🔊 Audio coming soon