Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਮਿਸ਼੍ਰਕਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातो मिश्रकमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
37. miśrakādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3-7) · Śloka 7
ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗ੍ਯਗ੍ਨਿਮਨ੍ਥੌ ਚ ਭਦ੍ਰਦਾਰੁ ਮਹੌਸਧਮ੍ | ਅਹਿਂਸ੍ਰਾ ਚੈਵ ਰਾਸ੍ਨਾ ਚ ਪ੍ਰਲੇਪੋ ਵਾਤਸ਼ੋਫਜਿਤ੍ ||੩|| ਦੂਰ੍ਵਾ ਚ ਨਲਮੂਲਂ ਚ ਮਧੁਕਂ ਚਨ੍ਦਨਂ ਤਥਾ | ਸ਼ੀਤਲਾਸ਼੍ਚ ਗਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਲੇਪਃ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ੋਫਹਤ੍ ||੪|| ਆਗਨ੍ਤੁਜੇ ਰਕ੍ਤਜੇ ਚ ਹ੍ਯੇਸ ਏਵ ਵਿਧਿਃ ਸ੍ਮਤਃ | ਵਿਧਿਰ੍ਵਿਸਘ੍ਨੋ ਵਿਸਜੇ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੋਪਿ ਹਿਤਸ੍ਤਥਾ ||੫|| ਅਜਗਨ੍ਧਾਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾ ਚ ਕਾਲਾ ਸਰਲਯਾ ਸਹ | ਏਕੈਸਿਕਾਜਸ਼ਙ੍ਗੀ ਚ ਪ੍ਰਲੇਪਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸ਼ੋਫਹਤ੍ ||੬|| ਏਤੇ ਵਰ੍ਗਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਲੋਧ੍ਰਂ ਪਥ੍ਯਾ ਪਿਣ੍ਡੀਤਕਾਨਿ ਚ | ਅਨਨ੍ਤਾ ਚੇਤਿ ਲੇਪੋਯਂ ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕਸ਼ੋਫਹਤ੍ ||੭||
View original
मातुलुङ्ग्यग्निमन्थौ च भद्रदारु महौषधम् | अहिंस्रा चैव रास्ना च प्रलेपो वातशोफजित् ||३|| दूर्वा च नलमूलं च मधुकं चन्दनं तथा | शीतलाश्च गणाः सर्वे प्रलेपः पित्तशोफहृत् ||४|| आगन्तुजे रक्तजे च ह्येष एव विधिः स्मृतः | विधिर्विषघ्नो विषजे पित्तघ्नोऽपि हितस्तथा ||५|| अजगन्धाऽश्वगन्धा च काला सरलया सह | एकैषिकाजशृङ्गी च प्रलेपः श्लेष्मशोफहृत् ||६|| एते वर्गास्त्रयो लोध्रं पथ्या पिण्डीतकानि च | अनन्ता चेति लेपोऽयं सान्निपातिकशोफहृत् ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (8) · Śloka 8
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਲਵਣੋ ਵਾਤੇ ਕੋਸ੍ਣਃ, ਸ਼ੀਤਃ ਪਯੋਯੁਤਃ | ਪਿਤ੍ਤੇ, ਚੋਸ੍ਣਃ ਕਫੇ ਕ੍ਸਾਰਮੂਤ੍ਰਾਢ੍ਯਸ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ ||੮||
View original
स्निग्धाम्ललवणो वाते कोष्णः, शीतः पयोयुतः | पित्ते, चोष्णः कफे क्षारमूत्राढ्यस्तत्प्रशान्तये ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (9) · Śloka 9
ਸ਼ਣਮੂਲਕਸ਼ਿਗ੍ਰੂਣਾਂ ਫਲਾਨਿ ਤਿਲਸਰ੍ਸਪਾਃ | ਸਕ੍ਤਵਃ ਕਿਣ੍ਵਮਤਸੀ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯੁਸ੍ਣਾਨਿ ਪਾਚਨਮ੍ ||੯||
View original
शणमूलकशिग्रूणां फलानि तिलसर्षपाः | सक्तवः किण्वमतसी द्रव्याण्युष्णानि पाचनम् ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (10) · Śloka 10
ਚਿਰਬਿਲ੍ਵੋਗ੍ਨਿਕੋ ਦਨ੍ਤੀ ਚਿਤ੍ਰਕੋ ਹਯਮਾਰਕਃ | ਕਪੋਤਕਙ੍ਕਗਧ੍ਰਾਣਾਂ ਪੁਰੀਸਾਣਿ ਚ ਦਾਰਣਮ੍ | ਕ੍ਸਾਰਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਵਾ ਯਾਨਿ ਕ੍ਸਾਰੋ ਵਾ ਦਾਰਣਂ ਪਰਮ੍ ||੧੦||
View original
चिरबिल्वोऽग्निको दन्ती चित्रको हयमारकः | कपोतकङ्कगृध्राणां पुरीषाणि च दारणम् | क्षारद्रव्याणि वा यानि क्षारो वा दारणं परम् ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (11) · Śloka 11
ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਪਿਚ੍ਛਿਲਾਨਾਂ ਤੁ ਤ੍ਵਙ੍ਮੂਲਾਨਿ ਪ੍ਰਪੀਡਨਮ੍ | ਯਵਗੋਧੂਮਮਾਸਾਣਾਂ ਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਚ ਸਮਾਸਤਃ ||੧੧||
View original
द्रव्याणां पिच्छिलानां तु त्वङ्मूलानि प्रपीडनम् | यवगोधूममाषाणां चूर्णानि च समासतः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (12) · Śloka 12
ਸ਼ਾਙ੍ਖਿਨ੍ਯਙ੍ਕੋਠਸੁਮਨਃਕਰਵੀਰਸੁਵਰ੍ਚਲਾਃ | ਸ਼ੋਧਨਾਨਿ ਕਸਾਯਾਣਿ ਵਰ੍ਗਸ਼੍ਚਾਰਗ੍ਵਧਾਦਿਕਃ ||੧੨||
View original
शाङ्खिन्यङ्कोठसुमनःकरवीरसुवर्चलाः | शोधनानि कषायाणि वर्गश्चारग्वधादिकः ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (13-14) · Śloka 15
ਅਜਗਨ੍ਧਾਜਸ਼ਙ੍ਗੀ ਚ ਗਵਾਕ੍ਸੀ ਲਾਙ੍ਗਲਾਹ੍ਵਯਾ | ਪੂਤੀਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਕਃ ਪਾਠਾ ਵਿਡਙ੍ਗੈਲਾਹਰੇਣਵਃ ||੧੩|| ਕਟੁਤ੍ਰਿਕਂ ਯਵਕ੍ਸਾਰੋ ਲਵਣਾਨਿ ਮਨਃਸ਼ਿਲਾ | ਕਾਸੀਸਂ ਤ੍ਰਿਵਤਾ ਦਨ੍ਤੀ ਹਰਿਤਾਲਂ ਸੁਰਾਸ੍ਟ੍ਰਜਾ ||੧੪|| ਸਂਸ਼ੋਧਨੀਨਾਂ ਵਰ੍ਤੀਨਾਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯੇਤਾਨਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ |੧੫|
View original
अजगन्धाऽजशृङ्गी च गवाक्षी लाङ्गलाह्वया | पूतीकश्चित्रकः पाठा विडङ्गैलाहरेणवः ||१३|| कटुत्रिकं यवक्षारो लवणानि मनःशिला | कासीसं त्रिवृता दन्ती हरितालं सुराष्ट्रजा ||१४|| संशोधनीनां वर्तीनां द्रव्याण्येतानि निर्दिशेत् |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (15) · Śloka 15
ਏਤੈਰੇਵੌਸਧੈਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਕਲ੍ਕਾਨਪਿ ਚ ਸ਼ੋਧਨਾਨ੍ ||੧੫||
View original
एतैरेवौषधैः कुर्यात्कल्कानपि च शोधनान् ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (16) · Śloka 17
ਅਰ੍ਕੋਤ੍ਤਮਾਂ ਸ੍ਨੁਹੀਕ੍ਸੀਰਂ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਕ੍ਸਾਰੋਤ੍ਤਮਾਨਿ ਚ | ਜਾਤੀਮੂਲਂ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਕਾਸੀਸਂ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀਮ੍ ||੧੬|| ਪੂਰ੍ਵੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟਾਨਿ ਚਾਨ੍ਯਾਨਿ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਘਤਮ੍ |੧੭|
View original
अर्कोत्तमां स्नुहीक्षीरं पिष्ट्वा क्षारोत्तमानि च | जातीमूलं हरिद्रे द्वे कासीसं कटुरोहिणीम् ||१६|| पूर्वोद्दिष्टानि चान्यानि कुर्यात् संशोधनं घृतम् |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (17-18) · Śloka 18
ਮਯੂਰਕੋ ਰਾਜਵਕ੍ਸੋ ਨਿਮ੍ਬਃ ਕੋਸ਼ਾਤਕੀ ਤਿਲਾਃ ||੧੭|| ਬਹਤੀ ਕਣ੍ਟਕਾਰੀ ਚ ਹਰਿਤਾਲਂ ਮਨਃਸ਼ਿਲਾ | ਸ਼ੋਧਨਾਨਿ ਚ ਯੋਜ੍ਯਾਨਿ ਤੈਲੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਸ਼ੋਧਨੇ ||੧੮||
View original
मयूरको राजवृक्षो निम्बः कोशातकी तिलाः ||१७|| बृहती कण्टकारी च हरितालं मनःशिला | शोधनानि च योज्यानि तैले द्रव्याणि शोधने ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (19) · Śloka 19
ਕਾਸੀਸੇ ਸੈਨ੍ਧਵੇ ਕਿਣ੍ਵੇ ਵਚਾਯਾਂ ਰਜਨੀਦ੍ਵਯੇ | ਸ਼ੋਧਨਾਙ੍ਗੇਸੁ ਚਾਨ੍ਯੇਸੁ ਚੂਰ੍ਣਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਸ਼ੋਧਨਮ੍ ||੧੯||
View original
कासीसे सैन्धवे किण्वे वचायां रजनीद्वये | शोधनाङ्गेषु चान्येषु चूर्णं कुर्वीत शोधनम् ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (20) · Śloka 20
ਸਾਲਸਾਰਾਦਿਸਾਰੇਸੁ ਪਟੋਲਤ੍ਰਿਫਲਾਸੁ ਚ | ਰਸਕ੍ਰਿਯਾ ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਾ ਸ਼ੋਧਨੀ ਸ਼ੋਧਨੇਸੁ ਚ ||੨੦||
View original
सालसारादिसारेषु पटोलत्रिफलासु च | रसक्रिया विधातव्या शोधनी शोधनेषु च ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (21) · Śloka 21
ਸ਼੍ਰੀਵੇਸ੍ਟਕੇ ਸਰ੍ਜਰਸੇ ਸਰਲੇ ਦੇਵਦਾਰੁਣਿ | ਸਾਰੇਸ੍ਵਪਿ ਚ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਵ੍ਰਣਧੂਪਨਮ੍ ||੨੧||
View original
श्रीवेष्टके सर्जरसे सरले देवदारुणि | सारेष्वपि च कुर्वीत मतिमान् व्रणधूपनम् ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (22-23) · Śloka 23
ਕਸਾਯਾਣਾਮਨੁਸ੍ਣਾਨਾਂ ਵਕ੍ਸਾਣਾਂ ਤ੍ਵਕ੍ਸੁ ਸਾਧਿਤਃ | ਸ਼ਤਃ ਸ਼ੀਤਕਸਾਯੋ ਵਾ ਰੋਪਣਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ||੨੨|| ਸੋਮਾਮਤਾਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਸੁ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦੌ ਗਣੇ ਤਥਾ | ਕ੍ਸੀਰਿਪ੍ਰਰੋਹੇਸ੍ਵਪਿ ਚ ਵਰ੍ਤਯੋ ਰੋਪਣਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ ||੨੩||
View original
कषायाणामनुष्णानां वृक्षाणां त्वक्षु साधितः | शृतः शीतकषायो वा रोपणार्थं प्रशस्यते ||२२|| सोमामृताश्वगन्धासु काकोल्यादौ गणे तथा | क्षीरिप्ररोहेष्वपि च वर्तयो रोपणाः स्मृताः ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (24) · Śloka 24
ਸਮਙ੍ਗਾ ਸੋਮਸਰਲਾ ਸੋਮਵਲ੍ਕਃ ਸਚਨ੍ਦਨਃ | ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਸ਼੍ਚ ਕਲ੍ਕਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੋ ਵ੍ਰਣਰੋਪਣੇ ||੨੪||
View original
समङ्गा सोमसरला सोमवल्कः सचन्दनः | काकोल्यादिश्च कल्कः स्यात् प्रशस्तो व्रणरोपणे ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (25) · Śloka 25
ਪਥਕ੍ਪਰ੍ਣ੍ਯਾਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਾ ਚ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਮਾਲਤੀ ਸਿਤਾ | ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਸ਼੍ਚ ਯੋਜ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਭਿਸਜਾ ਰੋਪਣੇ ਘਤੇ ||੨੫||
View original
पृथक्पर्ण्यात्मगुप्ता च हरिद्रे मालती सिता | काकोल्यादिश्च योज्यः स्याद्भिषजा रोपणे घृते ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (26) · Śloka 26
ਕਾਲਾਨੁਸਾਰ੍ਯਾਗੁਰੁਣੀ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਦੇਵਦਾਰੁ ਚ | ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗਵਸ਼੍ਚ ਰੋਧ੍ਰਂ ਚ ਤੈਲੇ ਯੋਜ੍ਯਾਨਿ ਰੋਪਣੇ ||੨੬||
View original
कालानुसार्यागुरुणी हरिद्रे देवदारु च | प्रियङ्गवश्च रोध्रं च तैले योज्यानि रोपणे ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (27-28) · Śloka 28
ਕਙ੍ਗੁਕਾ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਰੋਧ੍ਰਂ ਕਾਸੀਸਂ ਸ਼੍ਰਵਣਾਹ੍ਵਯਾ | ਧਵਾਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣਯੋਸ੍ਤ੍ਵਕ੍ ਚ ਰੋਪਣਂ ਚੂਰ੍ਣਮਿਸ੍ਯਤੇ ||੨੭|| ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਕਾ ਸਰ੍ਜਰਸਃ ਪੁਸ੍ਪਕਾਸੀਸਮੇਵ ਚ | ਤ੍ਵਕ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਧਵਜਂ ਚੈਵ ਰੋਪਣਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ||੨੮||
View original
कङ्गुका त्रिफला रोध्रं कासीसं श्रवणाह्वया | धवाश्वकर्णयोस्त्वक् च रोपणं चूर्णमिष्यते ||२७|| प्रियङ्गुका सर्जरसः पुष्पकासीसमेव च | त्वक्चूर्णं धवजं चैव रोपणार्थं प्रशस्यते ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (29) · Śloka 29
ਤ੍ਵਕ੍ਸੁ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਫਲਾਯਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ | ਰਸਕ੍ਰਿਯਾਂ ਰੋਪਣਾਰ੍ਥੇ ਵਿਦਧੀਤ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ||੨੯||
View original
त्वक्षु न्यग्रोधवर्गस्य त्रिफलायास्तथैव च | रसक्रियां रोपणार्थे विदधीत यथाक्रमम् ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (30) · Śloka 30
ਅਪਾਮਾਰ੍ਗੋਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾ ਚ ਤਾਲਪਤ੍ਰੀ ਸੁਵਰ੍ਚਲਾ | ਉਤ੍ਸਾਦਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਸ਼੍ਚ ਯੋ ਗਣਃ ||੩੦||
View original
अपामार्गोऽश्वगन्धा च तालपत्री सुवर्चला | उत्सादने प्रशस्यन्ते काकोल्यादिश्च यो गणः ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (31-32) · Śloka 32
ਕਾਸੀਸਂ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਕਿਣ੍ਵਂ ਕੁਰੁਵਿਨ੍ਦੋ ਮਨਃਸ਼ਿਲਾ | ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਣ੍ਡਕਪਾਲਾਨਿ ਸੁਮਨੋਮੁਕੁਲਾਨਿ ਚ ||੩੧|| ਫਲੇ ਸ਼ੈਰੀਸਕਾਰਞ੍ਜੇ ਧਾਤੁਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਯਾਨਿ ਚ | ਵ੍ਰਣੇਸੂਤ੍ਸਨ੍ਨਮਾਂਸੇਸੁ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਨ੍ਯਵਸਾਦਨੇ ||੩੨||
View original
कासीसं सैन्धवं किण्वं कुरुविन्दो मनःशिला | कुक्कुटाण्डकपालानि सुमनोमुकुलानि च ||३१|| फले शैरीषकारञ्जे धातुचूर्णानि यानि च | व्रणेषूत्सन्नमांसेषु प्रशस्तान्यवसादने ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (33) · Śloka 33
ਸਮਸ੍ਤਂ ਵਰ੍ਗਮਰ੍ਧਂ ਵਾ ਯਥਾਲਾਭਮਥਾਪਿ ਵਾ | ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਭਿਸਕ੍ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਯਥੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟੇਸੁ ਕਰ੍ਮਸੁ ||੩੩||
View original
समस्तं वर्गमर्धं वा यथालाभमथापि वा | प्रयुञ्जीत भिषक् प्राज्ञो यथोद्दिष्टेषु कर्मसु ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 37
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਮਿਸ਼੍ਰਕਾਧ੍ਯਾਯੋ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੩੭||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने मिश्रकाध्यायो नाम सप्तत्रिंशत्तमोऽध्यायः ||३७||
🔊 Audio coming soon