Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਹਿਤਾਹਿਤੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातो हिताहितीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
20. hitāhitīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਯਦ੍ਵਾਯੋਃ ਪਥ੍ਯਂ ਤਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯਾਪਥ੍ਯਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਹੇਤੁਨਾ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਮੇਕਾਨ੍ਤੇਨ ਹਿਤਮਹਿਤਂ ਵਾਸ੍ਤੀਤਿ ਕੇਚਿਦਾਚਾਰ੍ਯਾ ਬ੍ਰੁਵਤੇ | ਤਤ੍ਤੁ ਨ ਸਮ੍ਯਕ੍; ਇਹ ਖਲੁ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ ਸਂਯੋਗਤਸ਼੍ਚੈਕਾਨ੍ਤਹਿਤਾਨ੍ਯੇਕਾਨ੍ਤਾਹਿਤਾਨਿ ਹਿਤਾਹਿਤਾਨਿ ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ ||੩||
View original
यद्वायोः पथ्यं तत् पित्तस्यापथ्यमित्यनेन हेतुना न किञ्चिद्द्रव्यमेकान्तेन हितमहितं वाऽस्तीति केचिदाचार्या ब्रुवते | तत्तु न सम्यक्; इह खलु यस्माद्द्रव्याणि स्वभावतः संयोगतश्चैकान्तहितान्येकान्ताहितानि हिताहितानि च भवन्ति ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਤਤ੍ਰ ,ਏਕਾਨ੍ਤਹਿਤਾਨਿ ਜਾਤਿਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਤ੍ ਸਲਿਲਘਤਦੁਗ੍ਧੌਦਨਪ੍ਰਭਤੀਨਿ; ਏਕਾਨ੍ਤਾਹਿਤਾਨਿ ਤੁ ਦਹਨਪਚਨਮਾਰਣਾਦਿਸੁ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾਨ੍ਯਨਲਕ੍ਸਾਰਵਿਸਾਦੀਨਿ, ਸਂਯੋਗਾਦਪਰਾਣਿ ਵਿਸਤੁਲ੍ਯਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਹਿਤਾਹਿਤਾਨਿ ਤੁ ਯਦ੍ਵਾਯੋਃ ਪਥ੍ਯਂ ਤਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯਾਪਥ੍ਯਮਿਤਿ ||੪||
View original
तत्र ,एकान्तहितानि जातिसात्म्यात् सलिलघृतदुग्धौदनप्रभृतीनि; एकान्ताहितानि तु दहनपचनमारणादिषु प्रवृत्तान्यनलक्षारविषादीनि, संयोगादपराणि विषतुल्यानि भवन्ति; हिताहितानि तु यद्वायोः पथ्यं तत् पित्तस्यापथ्यमिति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਅਤਃ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਾਣਿਨਾਮਯਮਾਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਵਰ੍ਗ ਉਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਕਙ੍ਗੁਕ੍ਰਮੁਕੁਨ੍ਦਕਪਾਣ੍ਡੁਕਪੀਤਕਪ੍ਰਮੋਦਕਕਾਲਕਾਸਨਕਪੁਸ੍ਪਕਕਰ੍ਦਮਕਸ਼ਕੁਨਾਹਤਸੁਗਨ੍ਧਕਕਲਮ- ਨੀਵਾਰਕੋਦ੍ਰਵੋਦ੍ਦਾਲਕਸ਼੍ਯਾਮਾਕਗੋਧੂਮਯਵਵੈਣਵੈਣਹਰਿਣਕੁਰਙ੍ਗਮਗਮਾਤਕਾਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਕਰਾਲਕ੍ਰਕਰਕਪੋਤਲਾਵਤਿਤ੍ਤਿਰਿਕਪਿਞ੍ਜਲਵਰ੍ਤੀਰਵਰ੍ਤਿਕਾ ਮੁਦ੍ਗਵਨਮੁਦ੍ਗਮਕੁਸ੍ਠਕਲਾਯਮਸੂਰਮਙ੍ਗਲ੍ਯਚਣਕਹਰੇਣ੍ਵਾਢਕੀਸਤੀਨਾਸ਼੍ਚਿਲ੍ਲਿਵਾਸ੍ਤੁਕਸੁਨਿਸਣ੍ਣਕਜੀਵਨ੍ਤੀਤਣ੍ਡੁਲੀਯਕਮਣ੍ਡੂਕਪਰ੍ਣ੍ਯਃ, ਗਵ੍ਯਂ ਘਤਂ, ਸੈਨ੍ਧਵਂ, ਦਾਡਿਮਾਮਲਕਮਿਤ੍ਯੇਸ ਵਰ੍ਗਃ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਤਃ ਪਥ੍ਯਤਮਃ ||੫||
View original
अतः सर्वप्राणिनामयमाहारार्थं वर्ग उपदिश्यते; तद्यथा- रक्तशालिषष्टिककङ्गुक्रमुकुन्दकपाण्डुकपीतकप्रमोदककालकासनकपुष्पककर्दमकशकुनाहृतसुगन्धककलम- नीवारकोद्रवोद्दालकश्यामाकगोधूमयववैणवैणहरिणकुरङ्गमृगमातृकाश्वदंष्ट्राकरालक्रकरकपोतलावतित्तिरिकपिञ्जलवर्तीरवर्तिका मुद्गवनमुद्गमकुष्ठकलायमसूरमङ्गल्यचणकहरेण्वाढकीसतीनाश्चिल्लिवास्तुकसुनिषण्णकजीवन्तीतण्डुलीयकमण्डूकपर्ण्यः, गव्यं घृतं, सैन्धवं, दाडिमामलकमित्येष वर्गः सर्वप्राणिनां सामान्यतः पथ्यतमः ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ਤਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਨਿਵਾਤਸ਼ਯਨੋਸ੍ਣੋਦਕਸ੍ਨਾਨਨਿਸ਼ਾਸ੍ਵਪ੍ਨਵ੍ਯਾਯਾਮਾਸ਼੍ਚੈਕਾਨ੍ਤਤਃ ਪਥ੍ਯਤਮਾਃ ||੬||
View original
तथा ब्रह्मचर्यनिवातशयनोष्णोदकस्नाननिशास्वप्नव्यायामाश्चैकान्ततः पथ्यतमाः ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ਏਕਾਨ੍ਤਹਿਤਾਨ੍ਯੇਕਾਨ੍ਤਾਹਿਤਾਨਿ ਤੁ ਪ੍ਰਾਗੁਪਦਿਸ੍ਟਾਨਿ, ਹਿਤਾਹਿਤਾਨਿ ਤੁ ਯਦ੍ਵਾਯੋਃ ਪਥ੍ਯਂ ਤਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯਾਪਥ੍ਯਮਿਤਿ ||੭||
View original
एकान्तहितान्येकान्ताहितानि तु प्रागुपदिष्टानि, हिताहितानि तु यद्वायोः पथ्यं तत् पित्तस्यापथ्यमिति ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ਸਂਯੋਗਤਸ੍ਤ੍ਵਪਰਾਣਿ ਵਿਸਤੁਲ੍ਯਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ | ਤਦ੍ਯਥਾ- ਵਲ੍ਲੀਫਲਕਵਕਕਰੀਰਾਮ੍ਲਫਲਲਵਣਕੁਲਤ੍ਥਪਿਣ੍ਯਾਕਦਧਿਤੈਲਵਿਰੋਹਿਪਿਸ੍ਟਸ਼ੁਸ੍ਕਸ਼ਾਕਾਜਾਵਿਕਮਾਂਸਮਦ੍ਯਜਾਮ੍ਬਵਚਿਲਿਚਿਮਮਤ੍ਸ੍ਯਗੋਧਾਵਰਾਹਾਂਸ਼੍ਚ ਨੈਕਧ੍ਯਮਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍ ਪਯਸਾ ||੮||
View original
संयोगतस्त्वपराणि विषतुल्यानि भवन्ति | तद्यथा- वल्लीफलकवककरीराम्लफललवणकुलत्थपिण्याकदधितैलविरोहिपिष्टशुष्कशाकाजाविकमांसमद्यजाम्बवचिलिचिममत्स्यगोधावराहांश्च नैकध्यमश्नीयात् पयसा ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ਰੋਗਂ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਚ ਦੇਸ਼ਂ ਚ ਕਾਲਂ ਦੇਹਂ ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ | ਅਵੇਕ੍ਸ੍ਯਾਗ੍ਨ੍ਯਾਦਿਕਾਨ੍ ਭਾਵਾਨ੍ ਰੋਗਵਤ੍ਤੇਃ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ ||੯||
View original
रोगं सात्म्यं च देशं च कालं देहं च बुद्धिमान् | अवेक्ष्याग्न्यादिकान् भावान् रोगवृत्तेः प्रयोजयेत् ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10-12) · Śloka 12
ਅਵਸ੍ਥਾਨ੍ਤਰਬਾਹੁਲ੍ਯਾਦ੍ਰੋਗਾਦੀਨਾਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ | ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਨੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਭਿਸਜ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸ੍ਵਸ੍ਥਰਕ੍ਸਣੇ ||੧੦|| ਦ੍ਵਯੋਰਨ੍ਯਤਰਾਦਾਨੇ ਵਦਨ੍ਤਿ ਵਿਸਦੁਗ੍ਧਯੋਃ | ਦੁਗ੍ਧਸ੍ਯੈਕਾਨ੍ਤਹਿਤਤਾਂ ਵਿਸਮੇਕਾਨ੍ਤਤੋਹਿਤਮ੍ ||੧੧|| ਏਵਂ ਯੁਕ੍ਤਰਸੇਸ੍ਵੇਸੁ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਸੁ ਸਲਿਲਾਦਿਸੁ | ਏਕਾਨ੍ਤਹਿਤਤਾਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਵਤ੍ਸ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ||੧੨||
View original
अवस्थान्तरबाहुल्याद्रोगादीनां व्यवस्थितम् | द्रव्यं नेच्छन्ति भिषज इच्छन्ति स्वस्थरक्षणे ||१०|| द्वयोरन्यतरादाने वदन्ति विषदुग्धयोः | दुग्धस्यैकान्तहिततां विषमेकान्ततोऽहितम् ||११|| एवं युक्तरसेष्वेषु द्रव्येषु सलिलादिषु | एकान्तहिततां विद्धि वत्स सुश्रुत नान्यथा ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (13) · Śloka 13
ਅਤੋਨ੍ਯਾਨ੍ਯਪਿ ਸਂਯੋਗਾਦਹਿਤਾਨਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ- ਨਵਵਿਰੂਢਧਾਨ੍ਯੈਰ੍ਵਸਾਮਧੁਪਯੋਗੁਡਮਾਸੈਰ੍ਵਾ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਨੂਪੌਦਕਪਿਸ਼ਿਤਾਦੀਨਿ ਨਾਭ੍ਯਵਹਰੇਤ੍; ਨ ਪਯੋਮਧੁਭ੍ਯਾਂ ਰੋਹਿਣੀਸ਼ਾਕਂ ਜਾਤੁਕਸ਼ਾਕਂ ਵਾਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍, ਬਲਾਕਾਂ ਵਾਰੁਣੀਕੁਲ੍ਮਾਸਾਭ੍ਯਾਂ, ਕਾਕਮਾਚੀਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮਰਿਚਾਭ੍ਯਾਂ; ਨਾਡੀਭਙ੍ਗਸ਼ਾਕਕੁਕ੍ਕੁਟਦਧੀਨਿ ਚ ਨੈਕਧ੍ਯਂ; ਮਧੁ ਚੋਸ੍ਣੋਦਕਾਨੁਪਾਨਂ; ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਚਾਮਮਾਂਸਾਨਿ; ਸੁਰਾਕਸ਼ਰਾਪਾਯਸਾਂਸ਼੍ਚ ਨੈਕਧ੍ਯਂ; ਸੌਵੀਰਕੇਣ ਸਹ ਤਿਲਸ਼ਸ੍ਕੁਲੀਂ; ਮਤ੍ਸ੍ਯੈਃ ਸਹੇਕ੍ਸੁਵਿਕਾਰਾਨ੍; ਗੁਡੇਨ ਕਾਕਮਾਚੀਂ, ਮਧੁਨਾ ਮੂਲਕਂ, ਗੁਡੇਨ ਵਾਰਾਹਂ ਮਧੁਨਾ ਚ ਸਹ ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ; ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਮੂਲਕਮ੍, ਆਮ੍ਰਜਾਮ੍ਬਵਸ਼੍ਵਾਵਿਚ੍ਛੂਕਰਗੋਧਾਸ਼੍ਚ; ਸਰ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ ਪਯਸਾ, ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਚਿਲਿਚਿਮਂ; ਕਦਲੀਫਲਂ ਤਾਲਫਲੇਨ ਪਯਸਾ ਦਧ੍ਨਾ ਤਕ੍ਰੇਣ ਵਾ; ਲਕੁਚਫਲਂ ਪਯਸਾ ਦਧ੍ਨਾ ਮਾਸਸੂਪੇਨ ਵਾ, ਪ੍ਰਾਕ੍ ਪਯਸਃ ਪਯਸੋਨ੍ਤੇ ਵਾ ||੧੩||
View original
अतोऽन्यान्यपि संयोगादहितानि वक्ष्यामः- नवविरूढधान्यैर्वसामधुपयोगुडमाषैर्वा ग्राम्यानूपौदकपिशितादीनि नाभ्यवहरेत्; न पयोमधुभ्यां रोहिणीशाकं जातुकशाकं वाऽश्नीयात्, बलाकां वारुणीकुल्माषाभ्यां, काकमाचीं पिप्पलीमरिचाभ्यां; नाडीभङ्गशाककुक्कुटदधीनि च नैकध्यं; मधु चोष्णोदकानुपानं; पित्तेन चाममांसानि; सुराकृशरापायसांश्च नैकध्यं; सौवीरकेण सह तिलशष्कुलीं; मत्स्यैः सहेक्षुविकारान्; गुडेन काकमाचीं, मधुना मूलकं, गुडेन वाराहं मधुना च सह विरुद्धं; क्षीरेण मूलकम्, आम्रजाम्बवश्वाविच्छूकरगोधाश्च; सर्वांश्च मत्स्यान् पयसा, विशेषेण चिलिचिमं; कदलीफलं तालफलेन पयसा दध्ना तक्रेण वा; लकुचफलं पयसा दध्ना माषसूपेन वा, प्राक् पयसः पयसोऽन्ते वा ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (14) · Śloka 14
ਅਤਃ ਕਰ੍ਮਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨ੍ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ- ਕਪੋਤਾਨ੍ ਸਰ੍ਸਪਤੈਲਭਸ੍ਟਾਨ੍ਨਾਦ੍ਯਾਤ੍; ਕਪਿਞ੍ਜਲਮਯੂਰਲਾਵਤਿਤ੍ਤਿਰਿਗੋਧਾਸ਼੍ਚੈਰਣ੍ਡਦਾਰ੍ਵ੍ਯਗ੍ਨਿਸਿਦ੍ਧਾ ਏਰਣ੍ਡਤੈਲਸਿਦ੍ਧਾ ਵਾ ਨਾਦ੍ਯਾਤ੍; ਕਾਂਸ੍ਯਭਾਜਨੇ ਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰਪਰ੍ਯੁਸਿਤਂ ਸਰ੍ਪਿਃ; ਮਧੁ ਚੋਸ੍ਣੈਰੁਸ੍ਣੇ ਵਾ; ਮਤ੍ਸ੍ਯਪਰਿਪਚਨੇ ਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਪਰਿਪਚਨੇ ਵਾ ਸਿਦ੍ਧਾਂ ਕਾਕਮਾਚੀਂ; ਤਿਲਕਲ੍ਕਸਿਦ੍ਧਮੁਪੋਦਿਕਾਸ਼ਾਕਂ; ਨਾਰਿਕੇਲੇਨ ਵਰਾਹਵਸਾਪਰਿਭਸ੍ਟਾਂ ਬਲਾਕਾਂ; ਭਾਸਮਙ੍ਗਾਰਸ਼ੂਲ੍ਯਂ ਨਾਸ਼੍ਨੀਯਾਦਿਤਿ ||੧੪||
View original
अतः कर्मविरुद्धान् वक्ष्यामः- कपोतान् सर्षपतैलभृष्टान्नाद्यात्; कपिञ्जलमयूरलावतित्तिरिगोधाश्चैरण्डदार्व्यग्निसिद्धा एरण्डतैलसिद्धा वा नाद्यात्; कांस्यभाजने दशरात्रपर्युषितं सर्पिः; मधु चोष्णैरुष्णे वा; मत्स्यपरिपचने शृङ्गवेरपरिपचने वा सिद्धां काकमाचीं; तिलकल्कसिद्धमुपोदिकाशाकं; नारिकेलेन वराहवसापरिभृष्टां बलाकां; भासमङ्गारशूल्यं नाश्नीयादिति ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (15) · Śloka 15
ਅਤੋ ਮਾਨਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨ੍ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ- ਮਧ੍ਵਮ੍ਬੁਨੀ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਸੀ ਮਾਨਤਸ੍ਤੁਲ੍ਯੇ ਨਾਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍; ਸ੍ਨੇਹੌ ਮਧੁਸ੍ਨੇਹੌ ਜਲਸ੍ਨੇਹੌ ਵਾ ਵਿਸ਼ੇਸਾਦਾਨ੍ਤਰੀਕ੍ਸੋਦਕਾਨੁਪਾਨੌ ||੧੫||
View original
अतो मानविरुद्धान् वक्ष्यामः- मध्वम्बुनी मधुसर्पिषी मानतस्तुल्ये नाश्नीयात्; स्नेहौ मधुस्नेहौ जलस्नेहौ वा विशेषादान्तरीक्षोदकानुपानौ ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (16) · Śloka 16
ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਰਸਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਾਨਿ ਰਸਤੋ ਵੀਰ੍ਯਤੋ ਵਿਪਾਕਤਸ਼੍ਚ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ- ਤਤ੍ਰ ਮਧੁਰਾਮ੍ਲੌ ਰਸਵੀਰ੍ਯਵਿਰੁਦ੍ਧੌ, ਮਧੁਰਲਵਣੌ ਚ, ਮਧੁਰਕਟੁਕੌ ਚ ਸਰ੍ਵਤਃ, ਮਧੁਰਤਿਕ੍ਤੌ ਰਸਵਿਪਾਕਾਭ੍ਯਾਂ, ਮਧੁਰਕਸਾਯੌ ਚ, ਅਮ੍ਲਲਵਣੌ ਰਸਤਃ, ਅਮ੍ਲਕਟੁਕੌ ਰਸਵਿਪਾਕਾਭ੍ਯਾਮ੍, ਅਮ੍ਲਤਿਕ੍ਤਾਵਮ੍ਲਕਸਾਯੌ ਚ ਸਰ੍ਵਤਃ, ਲਵਣਕਟੁਕੌ ਰਸਵਿਪਾਕਾਭ੍ਯਾਂ, ਲਵਣਤਿਕ੍ਤੌ ਲਵਣਕਸਾਯੌ ਚ ਸਰ੍ਵਤਃ, ਕਟੁਤਿਕ੍ਤੌ ਰਸਵੀਰ੍ਯਾਭ੍ਯਾਂ ਕਟੁਕਸਾਯੌ ਚ, ਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯੌ ਰਸਤਃ ||੧੬||
View original
अत ऊर्ध्वं रसद्वन्द्वानि रसतो वीर्यतो विपाकतश्च विरुद्धानि वक्ष्यामः- तत्र मधुराम्लौ रसवीर्यविरुद्धौ, मधुरलवणौ च, मधुरकटुकौ च सर्वतः, मधुरतिक्तौ रसविपाकाभ्यां, मधुरकषायौ च, अम्ललवणौ रसतः, अम्लकटुकौ रसविपाकाभ्याम्, अम्लतिक्तावम्लकषायौ च सर्वतः, लवणकटुकौ रसविपाकाभ्यां, लवणतिक्तौ लवणकषायौ च सर्वतः, कटुतिक्तौ रसवीर्याभ्यां कटुकषायौ च, तिक्तकषायौ रसतः ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (17) · Śloka 17
ਤਰਤਮਯੋਗਯੁਕ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਭਾਵਾਨਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨਤਿਰੂਕ੍ਸਾਨਤ੍ਯੁਸ੍ਣਾਨਤਿਸ਼ੀਤਾਨਿਤ੍ਯੇਵਮਾਦੀਨ੍ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ||੧੭||
View original
तरतमयोगयुक्तांश्च भावानतिस्निग्धानतिरूक्षानत्युष्णानतिशीतानित्येवमादीन् विवर्जयेत् ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (18) · Śloka 18
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨ੍ਯੇਵਮਾਦੀਨਿ ਵੀਰ੍ਯਤੋ ਯਾਨਿ ਕਾਨਿਚਿਤ੍ | ਤਾਨ੍ਯੇਕਾਨ੍ਤਾਹਿਤਾਨ੍ਯੇਵ ਸ਼ੇਸਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਧਿਤਾਹਿਤਮ੍ ||੧੮||
View original
भवन्ति चात्र- विरुद्धान्येवमादीनि वीर्यतो यानि कानिचित् | तान्येकान्ताहितान्येव शेषं विद्याद्धिताहितम् ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (19) · Śloka 19
ਵ੍ਯਾਧਿਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਮਰਣਂ ਚਾਧਿਗਚ੍ਛਤਿ | ਵਿਰੁਦ੍ਧਰਸਵੀਰ੍ਯਾਣਿ ਭੁਞ੍ਜਾਨੋਨਾਤ੍ਮਵਾਨ੍ਨਰਃ ||੧੯||
View original
व्याधिमिन्द्रियदौर्बल्यं मरणं चाधिगच्छति | विरुद्धरसवीर्याणि भुञ्जानोऽनात्मवान्नरः ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (20) · Śloka 20
ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਦੋਸਮੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯ ਭੁਕ੍ਤਂ ਕਾਯਾਨ੍ਨ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍ | ਰਸਾਦਿਸ੍ਵਯਥਾਰ੍ਥਂ ਵਾ ਤਦ੍ਵਿਕਾਰਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ ||੨੦||
View original
यत्किञ्चिद्दोषमुत्क्लेश्य भुक्तं कायान्न निर्हरेत् | रसादिष्वयथार्थं वा तद्विकाराय कल्पते ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (21) · Śloka 21
ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਸ਼ਨਜਾਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿਹਨ੍ਤਿ ਵਿਰੇਚਨਮ੍ | ਵਮਨਂ ਸ਼ਮਨਂ ਵਾਪਿ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਾ ਹਿਤਸੇਵਨਮ੍ ||੨੧||
View original
विरुद्धाशनजान् रोगान् प्रतिहन्ति विरेचनम् | वमनं शमनं वाऽपि पूर्वं वा हितसेवनम् ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (22) · Śloka 22
ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤੋਲ੍ਪਤਯਾ ਵਾਪਿ ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨੇਸ੍ਤਰੁਣਸ੍ਯ ਚ | ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਵ੍ਯਾਯਾਮਬਲਿਨਾਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਵਿਤਥਂ ਭਵੇਤ੍ ||੨੨||
View original
सात्म्यतोऽल्पतया वाऽपि दीप्ताग्नेस्तरुणस्य च | स्निग्धव्यायामबलिनां विरुद्धं वितथं भवेत् ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (23-29) · Śloka 29
ਅਥ ਵਾਤਗੁਣਾਨ੍ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ- ਪੂਰ੍ਵਃ ਸਮਧੁਰਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਲਵਣਸ਼੍ਚੈਵ ਮਾਰੁਤਃ | ਗੁਰੁਰ੍ਵਿਦਾਹਜਨਨੋ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਭਿਵਰ੍ਧਨਃ ||੨੩|| ਕ੍ਸਤਾਨਾਂ ਵਿਸਜੁਸ੍ਟਾਨਾਂ ਵ੍ਰਣਿਨਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਾਸ਼੍ਚ ਯੇ | ਤੇਸਾਮੇਵ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸਦਾ ਰੋਗਵਿਵਰ੍ਧਨਃ ||੨੪|| ਵਾਤਲਾਨਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਕਫਸ਼ੋਸਿਣਾਮ੍ | ਮਧੁਰਸ਼੍ਚਾਵਿਦਾਹੀ ਚ ਕਸਾਯਾਨੁਰਸੋ ਲਘੁਃ | ਦਕ੍ਸਿਣੋ ਮਾਰੁਤਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਸ਼੍ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯੋ ਬਲਵਰ੍ਧਨਃ ||੨੫|| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸ਼ਮਨੋ ਨ ਚ ਵਾਤਪ੍ਰਕੋਪਣਃ | ਵਿਸ਼ਦੋ ਰੂਕ੍ਸਪਰੁਸਃ ਖਰਃ ਸ੍ਨੇਹਬਲਾਪਹਃ ||੨੬|| ਪਸ਼੍ਚਿਮੋ ਮਾਰੁਤਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਃ ਕਫਮੇਦੋਵਿਸ਼ੋਸਣਃ | ਸਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਣਕ੍ਸਯਕਰਃ ਸ਼ੋਸਣਸ੍ਤੁ ਸ਼ਰੀਰਿਣਾਮ੍ ||੨੭|| ਉਤ੍ਤਰੋ ਮਾਰੁਤਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਮਦੁਰ੍ਮਧੁਰ ਏਵ ਚ | ਕਸਾਯਾਨੁਰਸਃ ਸ਼ੀਤੋ ਦੋਸਾਣਾਂ ਚਾਪ੍ਰਕੋਪਣਃ ||੨੮|| ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਪ੍ਰਕਤਿਸ੍ਥਾਨਾਂ ਕ੍ਲੇਦਨੋ ਬਲਵਰ੍ਧਨਃ | ਕ੍ਸੀਣਕ੍ਸਯਵਿਸਾਰ੍ਤਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਤੁ ਪੂਜਿਤਃ ||੨੯||
View original
अथ वातगुणान् वक्ष्यामः- पूर्वः समधुरः स्निग्धो लवणश्चैव मारुतः | गुरुर्विदाहजननो रक्तपित्ताभिवर्धनः ||२३|| क्षतानां विषजुष्टानां व्रणिनः श्लेष्मलाश्च ये | तेषामेव विशेषेण सदा रोगविवर्धनः ||२४|| वातलानां प्रशस्तश्च श्रान्तानां कफशोषिणाम् | मधुरश्चाविदाही च कषायानुरसो लघुः | दक्षिणो मारुतः श्रेष्ठश्चक्षुष्यो बलवर्धनः ||२५|| रक्तपित्तप्रशमनो न च वातप्रकोपणः | विशदो रूक्षपरुषः खरः स्नेहबलापहः ||२६|| पश्चिमो मारुतस्तीक्ष्णः कफमेदोविशोषणः | सद्यः प्राणक्षयकरः शोषणस्तु शरीरिणाम् ||२७|| उत्तरो मारुतः स्निग्धो मृदुर्मधुर एव च | कषायानुरसः शीतो दोषाणां चाप्रकोपणः ||२८|| तस्माच्च प्रकृतिस्थानां क्लेदनो बलवर्धनः | क्षीणक्षयविषार्तानां विशेषेण तु पूजितः ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 20
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਹਿਤਾਹਿਤੀਯੋ ਨਾਮ ਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੨੦||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने हिताहितीयो नाम विंशोऽध्यायः ||२०||
🔊 Audio coming soon