Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ಹಿತಾಹಿತೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथातो हिताहितीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
20. hitāhitīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಯದ್ವಾಯೋಃ ಪಥ್ಯಂ ತತ್ ಪಿತ್ತಸ್ಯಾಪಥ್ಯಮಿತ್ಯನೇನ ಹೇತುನಾ ನ ಕಿಞ್ಚಿದ್ದ್ರವ್ಯಮೇಕಾನ್ತೇನ ಹಿತಮಹಿತಂ ವಾಽಸ್ತೀತಿ ಕೇಚಿದಾಚಾರ್ಯಾ ಬ್ರುವತೇ | ತತ್ತು ನ ಸಮ್ಯಕ್; ಇಹ ಖಲು ಯಸ್ಮಾದ್ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಸ್ವಭಾವತಃ ಸಂಯೋಗತಶ್ಚೈಕಾನ್ತಹಿತಾನ್ಯೇಕಾನ್ತಾಹಿತಾನಿ ಹಿತಾಹಿತಾನಿ ಚ ಭವನ್ತಿ ||೩||
View original
यद्वायोः पथ्यं तत् पित्तस्यापथ्यमित्यनेन हेतुना न किञ्चिद्द्रव्यमेकान्तेन हितमहितं वाऽस्तीति केचिदाचार्या ब्रुवते | तत्तु न सम्यक्; इह खलु यस्माद्द्रव्याणि स्वभावतः संयोगतश्चैकान्तहितान्येकान्ताहितानि हिताहितानि च भवन्ति ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ತತ್ರ ,ಏಕಾನ್ತಹಿತಾನಿ ಜಾತಿಸಾತ್ಮ್ಯಾತ್ ಸಲಿಲಘೃತದುಗ್ಧೌದನಪ್ರಭೃತೀನಿ; ಏಕಾನ್ತಾಹಿತಾನಿ ತು ದಹನಪಚನಮಾರಣಾದಿಷು ಪ್ರವೃತ್ತಾನ್ಯನಲಕ್ಷಾರವಿಷಾದೀನಿ, ಸಂಯೋಗಾದಪರಾಣಿ ವಿಷತುಲ್ಯಾನಿ ಭವನ್ತಿ; ಹಿತಾಹಿತಾನಿ ತು ಯದ್ವಾಯೋಃ ಪಥ್ಯಂ ತತ್ ಪಿತ್ತಸ್ಯಾಪಥ್ಯಮಿತಿ ||೪||
View original
तत्र ,एकान्तहितानि जातिसात्म्यात् सलिलघृतदुग्धौदनप्रभृतीनि; एकान्ताहितानि तु दहनपचनमारणादिषु प्रवृत्तान्यनलक्षारविषादीनि, संयोगादपराणि विषतुल्यानि भवन्ति; हिताहितानि तु यद्वायोः पथ्यं तत् पित्तस्यापथ्यमिति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ಅತಃ ಸರ್ವಪ್ರಾಣಿನಾಮಯಮಾಹಾರಾರ್ಥಂ ವರ್ಗ ಉಪದಿಶ್ಯತೇ; ತದ್ಯಥಾ- ರಕ್ತಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕಕಙ್ಗುಕ್ರಮುಕುನ್ದಕಪಾಣ್ಡುಕಪೀತಕಪ್ರಮೋದಕಕಾಲಕಾಸನಕಪುಷ್ಪಕಕರ್ದಮಕಶಕುನಾಹೃತಸುಗನ್ಧಕಕಲಮ- ನೀವಾರಕೋದ್ರವೋದ್ದಾಲಕಶ್ಯಾಮಾಕಗೋಧೂಮಯವವೈಣವೈಣಹರಿಣಕುರಙ್ಗಮೃಗಮಾತೃಕಾಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಕರಾಲಕ್ರಕರಕಪೋತಲಾವತಿತ್ತಿರಿಕಪಿಞ್ಜಲವರ್ತೀರವರ್ತಿಕಾ ಮುದ್ಗವನಮುದ್ಗಮಕುಷ್ಠಕಲಾಯಮಸೂರಮಙ್ಗಲ್ಯಚಣಕಹರೇಣ್ವಾಢಕೀಸತೀನಾಶ್ಚಿಲ್ಲಿವಾಸ್ತುಕಸುನಿಷಣ್ಣಕಜೀವನ್ತೀತಣ್ಡುಲೀಯಕಮಣ್ಡೂಕಪರ್ಣ್ಯಃ, ಗವ್ಯಂ ಘೃತಂ, ಸೈನ್ಧವಂ, ದಾಡಿಮಾಮಲಕಮಿತ್ಯೇಷ ವರ್ಗಃ ಸರ್ವಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯತಃ ಪಥ್ಯತಮಃ ||೫||
View original
अतः सर्वप्राणिनामयमाहारार्थं वर्ग उपदिश्यते; तद्यथा- रक्तशालिषष्टिककङ्गुक्रमुकुन्दकपाण्डुकपीतकप्रमोदककालकासनकपुष्पककर्दमकशकुनाहृतसुगन्धककलम- नीवारकोद्रवोद्दालकश्यामाकगोधूमयववैणवैणहरिणकुरङ्गमृगमातृकाश्वदंष्ट्राकरालक्रकरकपोतलावतित्तिरिकपिञ्जलवर्तीरवर्तिका मुद्गवनमुद्गमकुष्ठकलायमसूरमङ्गल्यचणकहरेण्वाढकीसतीनाश्चिल्लिवास्तुकसुनिषण्णकजीवन्तीतण्डुलीयकमण्डूकपर्ण्यः, गव्यं घृतं, सैन्धवं, दाडिमामलकमित्येष वर्गः सर्वप्राणिनां सामान्यतः पथ्यतमः ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ತಥಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯನಿವಾತಶಯನೋಷ್ಣೋದಕಸ್ನಾನನಿಶಾಸ್ವಪ್ನವ್ಯಾಯಾಮಾಶ್ಚೈಕಾನ್ತತಃ ಪಥ್ಯತಮಾಃ ||೬||
View original
तथा ब्रह्मचर्यनिवातशयनोष्णोदकस्नाननिशास्वप्नव्यायामाश्चैकान्ततः पथ्यतमाः ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ಏಕಾನ್ತಹಿತಾನ್ಯೇಕಾನ್ತಾಹಿತಾನಿ ತು ಪ್ರಾಗುಪದಿಷ್ಟಾನಿ, ಹಿತಾಹಿತಾನಿ ತು ಯದ್ವಾಯೋಃ ಪಥ್ಯಂ ತತ್ ಪಿತ್ತಸ್ಯಾಪಥ್ಯಮಿತಿ ||೭||
View original
एकान्तहितान्येकान्ताहितानि तु प्रागुपदिष्टानि, हिताहितानि तु यद्वायोः पथ्यं तत् पित्तस्यापथ्यमिति ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ಸಂಯೋಗತಸ್ತ್ವಪರಾಣಿ ವಿಷತುಲ್ಯಾನಿ ಭವನ್ತಿ | ತದ್ಯಥಾ- ವಲ್ಲೀಫಲಕವಕಕರೀರಾಮ್ಲಫಲಲವಣಕುಲತ್ಥಪಿಣ್ಯಾಕದಧಿತೈಲವಿರೋಹಿಪಿಷ್ಟಶುಷ್ಕಶಾಕಾಜಾವಿಕಮಾಂಸಮದ್ಯಜಾಮ್ಬವಚಿಲಿಚಿಮಮತ್ಸ್ಯಗೋಧಾವರಾಹಾಂಶ್ಚ ನೈಕಧ್ಯಮಶ್ನೀಯಾತ್ ಪಯಸಾ ||೮||
View original
संयोगतस्त्वपराणि विषतुल्यानि भवन्ति | तद्यथा- वल्लीफलकवककरीराम्लफललवणकुलत्थपिण्याकदधितैलविरोहिपिष्टशुष्कशाकाजाविकमांसमद्यजाम्बवचिलिचिममत्स्यगोधावराहांश्च नैकध्यमश्नीयात् पयसा ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ರೋಗಂ ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಚ ದೇಶಂ ಚ ಕಾಲಂ ದೇಹಂ ಚ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ | ಅವೇಕ್ಷ್ಯಾಗ್ನ್ಯಾದಿಕಾನ್ ಭಾವಾನ್ ರೋಗವೃತ್ತೇಃ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್ ||೯||
View original
रोगं सात्म्यं च देशं च कालं देहं च बुद्धिमान् | अवेक्ष्याग्न्यादिकान् भावान् रोगवृत्तेः प्रयोजयेत् ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10-12) · Śloka 12
ಅವಸ್ಥಾನ್ತರಬಾಹುಲ್ಯಾದ್ರೋಗಾದೀನಾಂ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಮ್ | ದ್ರವ್ಯಂ ನೇಚ್ಛನ್ತಿ ಭಿಷಜ ಇಚ್ಛನ್ತಿ ಸ್ವಸ್ಥರಕ್ಷಣೇ ||೧೦|| ದ್ವಯೋರನ್ಯತರಾದಾನೇ ವದನ್ತಿ ವಿಷದುಗ್ಧಯೋಃ | ದುಗ್ಧಸ್ಯೈಕಾನ್ತಹಿತತಾಂ ವಿಷಮೇಕಾನ್ತತೋಽಹಿತಮ್ ||೧೧|| ಏವಂ ಯುಕ್ತರಸೇಷ್ವೇಷು ದ್ರವ್ಯೇಷು ಸಲಿಲಾದಿಷು | ಏಕಾನ್ತಹಿತತಾಂ ವಿದ್ಧಿ ವತ್ಸ ಸುಶ್ರುತ ನಾನ್ಯಥಾ ||೧೨||
View original
अवस्थान्तरबाहुल्याद्रोगादीनां व्यवस्थितम् | द्रव्यं नेच्छन्ति भिषज इच्छन्ति स्वस्थरक्षणे ||१०|| द्वयोरन्यतरादाने वदन्ति विषदुग्धयोः | दुग्धस्यैकान्तहिततां विषमेकान्ततोऽहितम् ||११|| एवं युक्तरसेष्वेषु द्रव्येषु सलिलादिषु | एकान्तहिततां विद्धि वत्स सुश्रुत नान्यथा ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (13) · Śloka 13
ಅತೋಽನ್ಯಾನ್ಯಪಿ ಸಂಯೋಗಾದಹಿತಾನಿ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ನವವಿರೂಢಧಾನ್ಯೈರ್ವಸಾಮಧುಪಯೋಗುಡಮಾಷೈರ್ವಾ ಗ್ರಾಮ್ಯಾನೂಪೌದಕಪಿಶಿತಾದೀನಿ ನಾಭ್ಯವಹರೇತ್; ನ ಪಯೋಮಧುಭ್ಯಾಂ ರೋಹಿಣೀಶಾಕಂ ಜಾತುಕಶಾಕಂ ವಾಽಶ್ನೀಯಾತ್, ಬಲಾಕಾಂ ವಾರುಣೀಕುಲ್ಮಾಷಾಭ್ಯಾಂ, ಕಾಕಮಾಚೀಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಮರಿಚಾಭ್ಯಾಂ; ನಾಡೀಭಙ್ಗಶಾಕಕುಕ್ಕುಟದಧೀನಿ ಚ ನೈಕಧ್ಯಂ; ಮಧು ಚೋಷ್ಣೋದಕಾನುಪಾನಂ; ಪಿತ್ತೇನ ಚಾಮಮಾಂಸಾನಿ; ಸುರಾಕೃಶರಾಪಾಯಸಾಂಶ್ಚ ನೈಕಧ್ಯಂ; ಸೌವೀರಕೇಣ ಸಹ ತಿಲಶಷ್ಕುಲೀಂ; ಮತ್ಸ್ಯೈಃ ಸಹೇಕ್ಷುವಿಕಾರಾನ್; ಗುಡೇನ ಕಾಕಮಾಚೀಂ, ಮಧುನಾ ಮೂಲಕಂ, ಗುಡೇನ ವಾರಾಹಂ ಮಧುನಾ ಚ ಸಹ ವಿರುದ್ಧಂ; ಕ್ಷೀರೇಣ ಮೂಲಕಮ್, ಆಮ್ರಜಾಮ್ಬವಶ್ವಾವಿಚ್ಛೂಕರಗೋಧಾಶ್ಚ; ಸರ್ವಾಂಶ್ಚ ಮತ್ಸ್ಯಾನ್ ಪಯಸಾ, ವಿಶೇಷೇಣ ಚಿಲಿಚಿಮಂ; ಕದಲೀಫಲಂ ತಾಲಫಲೇನ ಪಯಸಾ ದಧ್ನಾ ತಕ್ರೇಣ ವಾ; ಲಕುಚಫಲಂ ಪಯಸಾ ದಧ್ನಾ ಮಾಷಸೂಪೇನ ವಾ, ಪ್ರಾಕ್ ಪಯಸಃ ಪಯಸೋಽನ್ತೇ ವಾ ||೧೩||
View original
अतोऽन्यान्यपि संयोगादहितानि वक्ष्यामः- नवविरूढधान्यैर्वसामधुपयोगुडमाषैर्वा ग्राम्यानूपौदकपिशितादीनि नाभ्यवहरेत्; न पयोमधुभ्यां रोहिणीशाकं जातुकशाकं वाऽश्नीयात्, बलाकां वारुणीकुल्माषाभ्यां, काकमाचीं पिप्पलीमरिचाभ्यां; नाडीभङ्गशाककुक्कुटदधीनि च नैकध्यं; मधु चोष्णोदकानुपानं; पित्तेन चाममांसानि; सुराकृशरापायसांश्च नैकध्यं; सौवीरकेण सह तिलशष्कुलीं; मत्स्यैः सहेक्षुविकारान्; गुडेन काकमाचीं, मधुना मूलकं, गुडेन वाराहं मधुना च सह विरुद्धं; क्षीरेण मूलकम्, आम्रजाम्बवश्वाविच्छूकरगोधाश्च; सर्वांश्च मत्स्यान् पयसा, विशेषेण चिलिचिमं; कदलीफलं तालफलेन पयसा दध्ना तक्रेण वा; लकुचफलं पयसा दध्ना माषसूपेन वा, प्राक् पयसः पयसोऽन्ते वा ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (14) · Śloka 14
ಅತಃ ಕರ್ಮವಿರುದ್ಧಾನ್ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ಕಪೋತಾನ್ ಸರ್ಷಪತೈಲಭೃಷ್ಟಾನ್ನಾದ್ಯಾತ್; ಕಪಿಞ್ಜಲಮಯೂರಲಾವತಿತ್ತಿರಿಗೋಧಾಶ್ಚೈರಣ್ಡದಾರ್ವ್ಯಗ್ನಿಸಿದ್ಧಾ ಏರಣ್ಡತೈಲಸಿದ್ಧಾ ವಾ ನಾದ್ಯಾತ್; ಕಾಂಸ್ಯಭಾಜನೇ ದಶರಾತ್ರಪರ್ಯುಷಿತಂ ಸರ್ಪಿಃ; ಮಧು ಚೋಷ್ಣೈರುಷ್ಣೇ ವಾ; ಮತ್ಸ್ಯಪರಿಪಚನೇ ಶೃಙ್ಗವೇರಪರಿಪಚನೇ ವಾ ಸಿದ್ಧಾಂ ಕಾಕಮಾಚೀಂ; ತಿಲಕಲ್ಕಸಿದ್ಧಮುಪೋದಿಕಾಶಾಕಂ; ನಾರಿಕೇಲೇನ ವರಾಹವಸಾಪರಿಭೃಷ್ಟಾಂ ಬಲಾಕಾಂ; ಭಾಸಮಙ್ಗಾರಶೂಲ್ಯಂ ನಾಶ್ನೀಯಾದಿತಿ ||೧೪||
View original
अतः कर्मविरुद्धान् वक्ष्यामः- कपोतान् सर्षपतैलभृष्टान्नाद्यात्; कपिञ्जलमयूरलावतित्तिरिगोधाश्चैरण्डदार्व्यग्निसिद्धा एरण्डतैलसिद्धा वा नाद्यात्; कांस्यभाजने दशरात्रपर्युषितं सर्पिः; मधु चोष्णैरुष्णे वा; मत्स्यपरिपचने शृङ्गवेरपरिपचने वा सिद्धां काकमाचीं; तिलकल्कसिद्धमुपोदिकाशाकं; नारिकेलेन वराहवसापरिभृष्टां बलाकां; भासमङ्गारशूल्यं नाश्नीयादिति ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (15) · Śloka 15
ಅತೋ ಮಾನವಿರುದ್ಧಾನ್ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ಮಧ್ವಮ್ಬುನೀ ಮಧುಸರ್ಪಿಷೀ ಮಾನತಸ್ತುಲ್ಯೇ ನಾಶ್ನೀಯಾತ್; ಸ್ನೇಹೌ ಮಧುಸ್ನೇಹೌ ಜಲಸ್ನೇಹೌ ವಾ ವಿಶೇಷಾದಾನ್ತರೀಕ್ಷೋದಕಾನುಪಾನೌ ||೧೫||
View original
अतो मानविरुद्धान् वक्ष्यामः- मध्वम्बुनी मधुसर्पिषी मानतस्तुल्ये नाश्नीयात्; स्नेहौ मधुस्नेहौ जलस्नेहौ वा विशेषादान्तरीक्षोदकानुपानौ ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (16) · Śloka 16
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ರಸದ್ವನ್ದ್ವಾನಿ ರಸತೋ ವೀರ್ಯತೋ ವಿಪಾಕತಶ್ಚ ವಿರುದ್ಧಾನಿ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ತತ್ರ ಮಧುರಾಮ್ಲೌ ರಸವೀರ್ಯವಿರುದ್ಧೌ, ಮಧುರಲವಣೌ ಚ, ಮಧುರಕಟುಕೌ ಚ ಸರ್ವತಃ, ಮಧುರತಿಕ್ತೌ ರಸವಿಪಾಕಾಭ್ಯಾಂ, ಮಧುರಕಷಾಯೌ ಚ, ಅಮ್ಲಲವಣೌ ರಸತಃ, ಅಮ್ಲಕಟುಕೌ ರಸವಿಪಾಕಾಭ್ಯಾಮ್, ಅಮ್ಲತಿಕ್ತಾವಮ್ಲಕಷಾಯೌ ಚ ಸರ್ವತಃ, ಲವಣಕಟುಕೌ ರಸವಿಪಾಕಾಭ್ಯಾಂ, ಲವಣತಿಕ್ತೌ ಲವಣಕಷಾಯೌ ಚ ಸರ್ವತಃ, ಕಟುತಿಕ್ತೌ ರಸವೀರ್ಯಾಭ್ಯಾಂ ಕಟುಕಷಾಯೌ ಚ, ತಿಕ್ತಕಷಾಯೌ ರಸತಃ ||೧೬||
View original
अत ऊर्ध्वं रसद्वन्द्वानि रसतो वीर्यतो विपाकतश्च विरुद्धानि वक्ष्यामः- तत्र मधुराम्लौ रसवीर्यविरुद्धौ, मधुरलवणौ च, मधुरकटुकौ च सर्वतः, मधुरतिक्तौ रसविपाकाभ्यां, मधुरकषायौ च, अम्ललवणौ रसतः, अम्लकटुकौ रसविपाकाभ्याम्, अम्लतिक्तावम्लकषायौ च सर्वतः, लवणकटुकौ रसविपाकाभ्यां, लवणतिक्तौ लवणकषायौ च सर्वतः, कटुतिक्तौ रसवीर्याभ्यां कटुकषायौ च, तिक्तकषायौ रसतः ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (17) · Śloka 17
ತರತಮಯೋಗಯುಕ್ತಾಂಶ್ಚ ಭಾವಾನತಿಸ್ನಿಗ್ಧಾನತಿರೂಕ್ಷಾನತ್ಯುಷ್ಣಾನತಿಶೀತಾನಿತ್ಯೇವಮಾದೀನ್ ವಿವರ್ಜಯೇತ್ ||೧೭||
View original
तरतमयोगयुक्तांश्च भावानतिस्निग्धानतिरूक्षानत्युष्णानतिशीतानित्येवमादीन् विवर्जयेत् ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (18) · Śloka 18
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ವಿರುದ್ಧಾನ್ಯೇವಮಾದೀನಿ ವೀರ್ಯತೋ ಯಾನಿ ಕಾನಿಚಿತ್ | ತಾನ್ಯೇಕಾನ್ತಾಹಿತಾನ್ಯೇವ ಶೇಷಂ ವಿದ್ಯಾದ್ಧಿತಾಹಿತಮ್ ||೧೮||
View original
भवन्ति चात्र- विरुद्धान्येवमादीनि वीर्यतो यानि कानिचित् | तान्येकान्ताहितान्येव शेषं विद्याद्धिताहितम् ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (19) · Śloka 19
ವ್ಯಾಧಿಮಿನ್ದ್ರಿಯದೌರ್ಬಲ್ಯಂ ಮರಣಂ ಚಾಧಿಗಚ್ಛತಿ | ವಿರುದ್ಧರಸವೀರ್ಯಾಣಿ ಭುಞ್ಜಾನೋಽನಾತ್ಮವಾನ್ನರಃ ||೧೯||
View original
व्याधिमिन्द्रियदौर्बल्यं मरणं चाधिगच्छति | विरुद्धरसवीर्याणि भुञ्जानोऽनात्मवान्नरः ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (20) · Śloka 20
ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿದ್ದೋಷಮುತ್ಕ್ಲೇಶ್ಯ ಭುಕ್ತಂ ಕಾಯಾನ್ನ ನಿರ್ಹರೇತ್ | ರಸಾದಿಷ್ವಯಥಾರ್ಥಂ ವಾ ತದ್ವಿಕಾರಾಯ ಕಲ್ಪತೇ ||೨೦||
View original
यत्किञ्चिद्दोषमुत्क्लेश्य भुक्तं कायान्न निर्हरेत् | रसादिष्वयथार्थं वा तद्विकाराय कल्पते ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (21) · Śloka 21
ವಿರುದ್ಧಾಶನಜಾನ್ ರೋಗಾನ್ ಪ್ರತಿಹನ್ತಿ ವಿರೇಚನಮ್ | ವಮನಂ ಶಮನಂ ವಾಽಪಿ ಪೂರ್ವಂ ವಾ ಹಿತಸೇವನಮ್ ||೨೧||
View original
विरुद्धाशनजान् रोगान् प्रतिहन्ति विरेचनम् | वमनं शमनं वाऽपि पूर्वं वा हितसेवनम् ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (22) · Śloka 22
ಸಾತ್ಮ್ಯತೋಽಲ್ಪತಯಾ ವಾಽಪಿ ದೀಪ್ತಾಗ್ನೇಸ್ತರುಣಸ್ಯ ಚ | ಸ್ನಿಗ್ಧವ್ಯಾಯಾಮಬಲಿನಾಂ ವಿರುದ್ಧಂ ವಿತಥಂ ಭವೇತ್ ||೨೨||
View original
सात्म्यतोऽल्पतया वाऽपि दीप्ताग्नेस्तरुणस्य च | स्निग्धव्यायामबलिनां विरुद्धं वितथं भवेत् ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (23-29) · Śloka 29
ಅಥ ವಾತಗುಣಾನ್ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ಪೂರ್ವಃ ಸಮಧುರಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಲವಣಶ್ಚೈವ ಮಾರುತಃ | ಗುರುರ್ವಿದಾಹಜನನೋ ರಕ್ತಪಿತ್ತಾಭಿವರ್ಧನಃ ||೨೩|| ಕ್ಷತಾನಾಂ ವಿಷಜುಷ್ಟಾನಾಂ ವ್ರಣಿನಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಲಾಶ್ಚ ಯೇ | ತೇಷಾಮೇವ ವಿಶೇಷೇಣ ಸದಾ ರೋಗವಿವರ್ಧನಃ ||೨೪|| ವಾತಲಾನಾಂ ಪ್ರಶಸ್ತಶ್ಚ ಶ್ರಾನ್ತಾನಾಂ ಕಫಶೋಷಿಣಾಮ್ | ಮಧುರಶ್ಚಾವಿದಾಹೀ ಚ ಕಷಾಯಾನುರಸೋ ಲಘುಃ | ದಕ್ಷಿಣೋ ಮಾರುತಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಶ್ಚಕ್ಷುಷ್ಯೋ ಬಲವರ್ಧನಃ ||೨೫|| ರಕ್ತಪಿತ್ತಪ್ರಶಮನೋ ನ ಚ ವಾತಪ್ರಕೋಪಣಃ | ವಿಶದೋ ರೂಕ್ಷಪರುಷಃ ಖರಃ ಸ್ನೇಹಬಲಾಪಹಃ ||೨೬|| ಪಶ್ಚಿಮೋ ಮಾರುತಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಃ ಕಫಮೇದೋವಿಶೋಷಣಃ | ಸದ್ಯಃ ಪ್ರಾಣಕ್ಷಯಕರಃ ಶೋಷಣಸ್ತು ಶರೀರಿಣಾಮ್ ||೨೭|| ಉತ್ತರೋ ಮಾರುತಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಮೃದುರ್ಮಧುರ ಏವ ಚ | ಕಷಾಯಾನುರಸಃ ಶೀತೋ ದೋಷಾಣಾಂ ಚಾಪ್ರಕೋಪಣಃ ||೨೮|| ತಸ್ಮಾಚ್ಚ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥಾನಾಂ ಕ್ಲೇದನೋ ಬಲವರ್ಧನಃ | ಕ್ಷೀಣಕ್ಷಯವಿಷಾರ್ತಾನಾಂ ವಿಶೇಷೇಣ ತು ಪೂಜಿತಃ ||೨೯||
View original
अथ वातगुणान् वक्ष्यामः- पूर्वः समधुरः स्निग्धो लवणश्चैव मारुतः | गुरुर्विदाहजननो रक्तपित्ताभिवर्धनः ||२३|| क्षतानां विषजुष्टानां व्रणिनः श्लेष्मलाश्च ये | तेषामेव विशेषेण सदा रोगविवर्धनः ||२४|| वातलानां प्रशस्तश्च श्रान्तानां कफशोषिणाम् | मधुरश्चाविदाही च कषायानुरसो लघुः | दक्षिणो मारुतः श्रेष्ठश्चक्षुष्यो बलवर्धनः ||२५|| रक्तपित्तप्रशमनो न च वातप्रकोपणः | विशदो रूक्षपरुषः खरः स्नेहबलापहः ||२६|| पश्चिमो मारुतस्तीक्ष्णः कफमेदोविशोषणः | सद्यः प्राणक्षयकरः शोषणस्तु शरीरिणाम् ||२७|| उत्तरो मारुतः स्निग्धो मृदुर्मधुर एव च | कषायानुरसः शीतो दोषाणां चाप्रकोपणः ||२८|| तस्माच्च प्रकृतिस्थानां क्लेदनो बलवर्धनः | क्षीणक्षयविषार्तानां विशेषेण तु पूजितः ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 20
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಹಿತಾಹಿತೀಯೋ ನಾಮ ವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೨೦||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने हिताहितीयो नाम विंशोऽध्यायः ||२०||
🔊 Audio coming soon