Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

13. jalaukāvacāraṇīyādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதோ ஜலௌகாவசாரணீயமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||

View original

अथातो जलौकावचारणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

நபாட்யபாலஸ்தவிரபீருதுர்பலநாரீஸுகுமாராணாமநுக்ரஹார்தஂ பரமஸுகுமாரோऽயஂ ஶோணிதாவஸேசநோபாயோऽபிஹிதோ ஜலௌகஸஃ ||௩||

View original

नृपाढ्यबालस्थविरभीरुदुर्बलनारीसुकुमाराणामनुग्रहार्थं परमसुकुमारोऽयं शोणितावसेचनोपायोऽभिहितो जलौकसः ||३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

தத்ர வாதபித்தகபதுஷ்டஶோணிதஂ யதாஸங்க்யஂ ஶங்கஜலௌகாலாபுபிரவஸேசயேத், ஸர்வாணி ஸர்வைர்வா (விஶேஷஸ்து விஸ்ராவ்யஂ ஶங்கஜலௌகாலாபுபிர்கஹ்ணீயாத்) ||௪||

View original

तत्र वातपित्तकफदुष्टशोणितं यथासङ्ख्यं शृङ्गजलौकालाबुभिरवसेचयेत्, सर्वाणि सर्वैर्वा (विशेषस्तु विस्राव्यं शृङ्गजलौकालाबुभिर्गृह्णीयात्) ||४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 4 (5-7) · Śloka 7

பவந்தி சாத்ர ஶ்லோகாஃ- உஷ்ணஂ ஸமதுரஂ ஸ்நிக்தஂ கவாஂ ஶங்கஂ ப்ரகீர்திதம் | தஸ்மாத்வாதோபஸஷ்டே து ஹிதஂ ததவஸேசநே ||௫|| ஶீதாதிவாஸா மதுரா ஜலௌகா வாரிஸம்பவா | தஸ்மாத் பித்தோபஸஷ்டே து ஹிதா ஸா த்வவஸேசநே ||௬|| அலாபு கடுகஂ ரூக்ஷஂ தீக்ஷ்ணஂ ச பரிகீர்திதம் | தஸ்மாச்ச்லேஷ்மோபஸஷ்டே து ஹிதஂ ததவஸேசநே ||௭||

View original

भवन्ति चात्र श्लोकाः- उष्णं समधुरं स्निग्धं गवां शृङ्गं प्रकीर्तितम् | तस्माद्वातोपसृष्टे तु हितं तदवसेचने ||५|| शीताधिवासा मधुरा जलौका वारिसम्भवा | तस्मात् पित्तोपसृष्टे तु हिता सा त्ववसेचने ||६|| अलाबु कटुकं रूक्षं तीक्ष्णं च परिकीर्तितम् | तस्माच्छ्लेष्मोपसृष्टे तु हितं तदवसेचने ||७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 5 (8) · Śloka 8

தத்ர ப்ரச்சிதே தநுபஸ்திபடலாவநத்தேந ஶங்கேண ஶோணிதமவஸேசயேதாசூஷணாத், ஸாந்தர்தீபயாऽலாப்வா (ஜலாயுகா வக்ஷ்யந்தே) ||௮||

View original

तत्र प्रच्छिते तनुबस्तिपटलावनद्धेन शृङ्गेण शोणितमवसेचयेदाचूषणात्, सान्तर्दीपयाऽलाब्वा (जलायुका वक्ष्यन्ते) ||८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 6 (9) · Śloka 9

ஜலமாஸாமாயுரிதி ஜலாயுகாஃ, ஜலமாஸாமோக இதி ஜலௌகஸஃ ||௯||

View original

जलमासामायुरिति जलायुकाः, जलमासामोक इति जलौकसः ||९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 7 (10) · Śloka 10

தா த்வாதஶ; தாஸாஂ ஸவிஷாஃ ஷட், தாவத்ய ஏவ நிர்விஷாஃ ||௧௦||

View original

ता द्वादश; तासां सविषाः षट्, तावत्य एव निर्विषाः ||१०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 8 (11) · Śloka 11

தத்ர ஸவிஷாஃ- கஷ்ணா, கர்புரா, அலகர்தா, இந்த்ராயுதா, ஸாமுத்ரிகா, கோசந்தநா சேதி | தாஸு, அஞ்ஜநசூர்ணவர்ணா பதுஶிராஃ கஷ்ணா; வர்மிமத்ஸ்யவதாயதா சிந்நோந்நதகுக்ஷிஃ கர்புரா; ரோமஶா மஹாபார்ஶ்வா கஷ்ணமுகீ அலகர்தா; இந்த்ராயுதவதூர்த்வராஜிபிஶ்சித்ரா இந்த்ராயுதா; ஈஷதஸிதபீதிகா விசித்ரபுஷ்பாகதிசித்ரா ஸாமுத்ரிகாஃ; கோவஷணவததோபாகே த்விதாபூதாகதிரணுமுகீ கோசந்தநேதி | தாபிர்தஷ்டே புருஷே தஂஶே ஶ்வயதுரதிமாத்ரஂ கண்டூர்மூர்ச்சா ஜ்வரோ தாஹஶ்சர்திர்மதஃ ஸதநமிதி லிங்காநி பவந்தி | தத்ர மஹாகதஃ பாநாலேபநநஸ்யகர்மாதிஷூபயோஜ்யஃ | இந்த்ராயுதாதஷ்டமஸாத்யம் | இத்யேதாஃ ஸவிஷாஃ ஸசிகித்ஸிதா வ்யாக்யாதாஃ ||௧௧||

View original

तत्र सविषाः- कृष्णा, कर्बुरा, अलगर्दा, इन्द्रायुधा, सामुद्रिका, गोचन्दना चेति | तासु, अञ्जनचूर्णवर्णा पृथुशिराः कृष्णा; वर्मिमत्स्यवदायता छिन्नोन्नतकुक्षिः कर्बुरा; रोमशा महापार्श्वा कृष्णमुखी अलगर्दा; इन्द्रायुधवदूर्ध्वराजिभिश्चित्रा इन्द्रायुधा; ईषदसितपीतिका विचित्रपुष्पाकृतिचित्रा सामुद्रिकाः; गोवृषणवदधोभागे द्विधाभूताकृतिरणुमुखी गोचन्दनेति | ताभिर्दष्टे पुरुषे दंशे श्वयथुरतिमात्रं कण्डूर्मूर्च्छा ज्वरो दाहश्छर्दिर्मदः सदनमिति लिङ्गानि भवन्ति | तत्र महागदः पानालेपननस्यकर्मादिषूपयोज्यः | इन्द्रायुधादष्टमसाध्यम् | इत्येताः सविषाः सचिकित्सिता व्याख्याताः ||११||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 9 (12) · Śloka 12

அத நிர்விஷாஃ- கபிலா, பிங்கலா, ஶங்குமுகீ, மூஷிகா, புண்டரீகமுகீ, ஸாவரிகா சேதி | தத்ர, மநஃஶிலாரஞ்ஜிதாப்யாமிவ பார்ஶ்வாப்யாஂ பஷ்டே ஸ்நிக்தா முத்கவர்ணா கபிலா; கிஞ்சித்ரக்தா வத்தகாயா பிங்காऽऽஶுகா ச பிங்கலா; யகத்வர்ணா ஶீக்ரபாயிநீ தீர்கதீக்ஷ்ணமுகீ ஶங்குமுகீ; மூஷிகாகதிவர்ணாऽநிஷ்டகந்தா ச மூஷிகா; முத்கவர்ணா புண்டரீகதுல்யவக்த்ரா புண்டரீகமுகீ; ஸ்நிக்தா பத்மபத்ரவர்ணாऽஷ்டாதஶாங்குலப்ரமாணா ஸாவரிகா, ஸா ச பஶ்வர்தே; இத்யேதா அவிஷா வ்யாக்யாதாஃ ||௧௨||

View original

अथ निर्विषाः- कपिला, पिङ्गला, शङ्कुमुखी, मूषिका, पुण्डरीकमुखी, सावरिका चेति | तत्र, मनःशिलारञ्जिताभ्यामिव पार्श्वाभ्यां पृष्ठे स्निग्धा मुद्गवर्णा कपिला; किञ्चिद्रक्ता वृत्तकाया पिङ्गाऽऽशुगा च पिङ्गला; यकृद्वर्णा शीघ्रपायिनी दीर्घतीक्ष्णमुखी शङ्कुमुखी; मूषिकाकृतिवर्णाऽनिष्टगन्धा च मूषिका; मुद्गवर्णा पुण्डरीकतुल्यवक्त्रा पुण्डरीकमुखी; स्निग्धा पद्मपत्रवर्णाऽष्टादशाङ्गुलप्रमाणा सावरिका, सा च पश्वर्थे; इत्येता अविषा व्याख्याताः ||१२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 10 (13) · Śloka 13

தாஸாஂ யவநபாண்ட்யஸஹ்யபௌதநாதீநி க்ஷேத்ராணி; தேஷு மஹாஶரீரா பலவத்யஃ ஶீக்ரபாயிந்யோ மஹாஶநா நிர்விஷாஶ்ச விஶேஷேண பவந்தி ||௧௩||

View original

तासां यवनपाण्ड्यसह्यपौतनादीनि क्षेत्राणि; तेषु महाशरीरा बलवत्यः शीघ्रपायिन्यो महाशना निर्विषाश्च विशेषेण भवन्ति ||१३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 11 (14-15) · Śloka 15

தத்ர, ஸவிஷமத்ஸ்யகீடதர்துரமூத்ரபுரீஷகோதஜாதாஃ கலுஷேஷ்வம்பஸு ச ஸவிஷாஃ; பத்மோத்பலநலிநகுமுதஸௌகந்திககுவலயபுண்டரீகஶைவலகோதஜாதா விமலேஷ்வம்பஃஸு ச நிர்விஷாஃ ||௧௪|| பவதி சாத்ர- க்ஷேத்ரேஷு விசரந்த்யேதாஃ ஸலிலாட்யஸுகந்திஷு | ந ச ஸங்கீர்ணசாரிண்யோ ந ச பங்கேஶயாஃ ஸுகாஃ ||௧௫||

View original

तत्र, सविषमत्स्यकीटदर्दुरमूत्रपुरीषकोथजाताः कलुषेष्वम्भसु च सविषाः; पद्मोत्पलनलिनकुमुदसौगन्धिककुवलयपुण्डरीकशैवलकोथजाता विमलेष्वम्भःसु च निर्विषाः ||१४|| भवति चात्र- क्षेत्रेषु विचरन्त्येताः सलिलाढ्यसुगन्धिषु | न च सङ्कीर्णचारिण्यो न च पङ्केशयाः सुखाः ||१५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 12 (16) · Śloka 16

தாஸாஂ க்ரஹணமார்த்ரசர்மணா, அந்யைர்வா ப்ரயோகைர்கஹ்ணீயாத் ||௧௬||

View original

तासां ग्रहणमार्द्रचर्मणा, अन्यैर्वा प्रयोगैर्गृह्णीयात् ||१६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 13 (17) · Śloka 17

அதைநாஂ நவே மஹதி கடே ஸரஸ்தடாகோதகபங்கமாவாப்ய நிதத்யாத்; பக்ஷ்யார்தே சாஸாமுபஹரேச்சைவலஂ வல்லூரமௌதகாஂஶ்ச கந்தாஂஶ்சூர்ணீகத்ய; ஶய்யார்தஂ தணமௌதகாநி ச பத்ராணி; த்ர்யஹாத்த்ர்யஹாச்சாப்யோऽந்யஜ்ஜலஂ பக்ஷ்யஂ ச தத்யாத்; ஸப்தராத்ராத் ஸப்தராத்ராச்ச கடமந்யஂ ஸங்க்ராமயேத் ||௧௭||

View original

अथैनां नवे महति घटे सरस्तडागोदकपङ्कमावाप्य निदध्यात्; भक्ष्यार्थे चासामुपहरेच्छैवलं वल्लूरमौदकांश्च कन्दांश्चूर्णीकृत्य; शय्यार्थं तृणमौदकानि च पत्राणि; त्र्यहात्त्र्यहाच्चाभ्योऽन्यज्जलं भक्ष्यं च दद्यात्; सप्तरात्रात् सप्तरात्राच्च घटमन्यं सङ्क्रामयेत् ||१७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 14 (18) · Śloka 18

பவதி சாத்ர- ஸ்தூலமத்யாஃ பரிக்லிஷ்டாஃ பத்வ்யோ மந்தவிசேஷ்டிதாஃ | அக்ராஹிண்யோऽல்பபாயிந்யஃ ஸவிஷாஶ்ச ந பூஜிதாஃ ||௧௮||

View original

भवति चात्र- स्थूलमध्याः परिक्लिष्टाः पृथ्व्यो मन्दविचेष्टिताः | अग्राहिण्योऽल्पपायिन्यः सविषाश्च न पूजिताः ||१८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 15 (19) · Śloka 19

அத ஜலௌகோவஸேகஸாத்யவ்யாதிதமுபவேஶ்ய ஸஂவேஶ்ய வா, விரூக்ஷ்ய சாஸ்ய தமவகாஶஂ மத்கோமயசூர்ணைர்யத்யருஜஃ ஸ்யாத் | கஹீதாஶ்ச தாஃ ஸர்ஷபரஜநீகல்கோதகப்ரதிக்தகாத்ரீஃ ஸலிலஸரகமத்யே முஹூர்தஸ்திதா விகதக்லமா ஜ்ஞாத்வா தாபீ ரோகஂ க்ராஹயேத் | ஶ்லணஶுக்லார்த்ரபிசுப்ரோதாவச்சந்நாஂ கத்வா முகமபாவணுயாத்; அகஹ்ணந்த்யை க்ஷீரபிந்துஂ ஶோணிதபிந்துஂ வா தத்யாத், ஶஸ்த்ரபதாநி வா குர்வீத; யத்யேவமபி ந கஹ்ணீயாத்ததாऽந்யாஂ க்ராஹயேத் ||௧௯||

View original

अथ जलौकोवसेकसाध्यव्याधितमुपवेश्य संवेश्य वा, विरूक्ष्य चास्य तमवकाशं मृद्गोमयचूर्णैर्यद्यरुजः स्यात् | गृहीताश्च ताः सर्षपरजनीकल्कोदकप्रदिग्धगात्रीः सलिलसरकमध्ये मुहूर्तस्थिता विगतक्लमा ज्ञात्वा ताभी रोगं ग्राहयेत् | श्लणशुक्लार्द्रपिचुप्रोतावच्छन्नां कृत्वा मुखमपावृणुयात्; अगृह्णन्त्यै क्षीरबिन्दुं शोणितबिन्दुं वा दद्यात्, शस्त्रपदानि वा कुर्वीत; यद्येवमपि न गृह्णीयात्तदाऽन्यां ग्राहयेत् ||१९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 16 (20) · Śloka 20

யதா ச நிவிஶதேऽஶ்வகுரவதாநநஂ கத்வோந்நம்ய ச ஸ்கந்தஂ ததா ஜாநீயாத்கஹ்ணாதீதி; கஹ்ணந்தீஂ சார்த்ரவஸ்த்ராவச்சந்நாஂ கத்வா தாரயேத் ||௨௦||

View original

यदा च निविशतेऽश्वखुरवदाननं कृत्वोन्नम्य च स्कन्धं तदा जानीयाद्गृह्णातीति; गृह्णन्तीं चार्द्रवस्त्रावच्छन्नां कृत्वा धारयेत् ||२०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 17 (21) · Śloka 21

தஂஶே தோதகண்டுப்ராதுர்பாவைர்ஜாநீயாச்சுத்தமியமாதத்த இதி; ஶுத்தமாததாநாமபநயேதஃ அத ஶோணிதகந்தேந ந முஞ்சேந்முகமஸ்யாஃ ஸைந்தவசூர்ணேநாவகிரேத் ||௨௧||

View original

दंशे तोदकण्डुप्रादुर्भावैर्जानीयाच्छुद्धमियमादत्त इति; शुद्धमाददानामपनयेतः अथ शोणितगन्धेन न मुञ्चेन्मुखमस्याः सैन्धवचूर्णेनावकिरेत् ||२१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 18 (22) · Śloka 22

அத பதிதாஂ தண்டுலகண்டநப்ரதிக்தகாத்ரீஂ தைலலவணாப்யக்தமுகீஂ வாமஹஸ்தாங்குஷ்டாங்குலீப்யாஂ கஹீதபுச்சாஂ தக்ஷிணஹஸ்தாங்குஷ்டாங்குலிப்யாஂ ஶநைஃ ஶநைரநுலோமமநுமார்ஜயேதாமுகாத், வாமயேத் தாவத்யாவத் ஸம்யக்வாந்தலிங்காநீதி | ஸம்யக்வாந்தா ஸலிலஸரகே ந்யஸ்தா போக்துகாமா ஸதீ சரேத் | யா ஸீததீ ந சேஷ்டதே ஸா துர்வாந்தா, தாஂ புநஃ ஸம்யக்வாமயேத் | துர்வாந்தாயா வ்யாதிரஸாத்ய இந்த்ரமதோ நாம பவதி | அத ஸுவாந்தாஂ பூர்வவத் ஸந்நிதத்யாத் ||௨௨||

View original

अथ पतितां तण्डुलकण्डनप्रदिग्धगात्रीं तैललवणाभ्यक्तमुखीं वामहस्ताङ्गुष्ठाङ्गुलीभ्यां गृहीतपुच्छां दक्षिणहस्ताङ्गुष्ठाङ्गुलिभ्यां शनैः शनैरनुलोममनुमार्जयेदामुखात्, वामयेत् तावद्यावत् सम्यग्वान्तलिङ्गानीति | सम्यग्वान्ता सलिलसरके न्यस्ता भोक्तुकामा सती चरेत् | या सीदती न चेष्टते सा दुर्वान्ता, तां पुनः सम्यग्वामयेत् | दुर्वान्ताया व्याधिरसाध्य इन्द्रमदो नाम भवति | अथ सुवान्तां पूर्ववत् सन्निदध्यात् ||२२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 19 (23) · Śloka 23

ஶோணிதஸ்ய யோகாயோகாநவேக்ஷ்ய ஶததௌதகதாப்யங்கஃ, தத்பிசுதாரணஂ வா; ஜலௌகோவ்ரணாந் மதுநாऽவகட்டயேத், ஶீதாபிரத்பிஃ பரிஷேசயேத்பத்நீத வா, கஷாயமதுரஸ்நிக்தஶீதைஶ்ச ப்ரதேஹைஃ ப்ரதிஹ்யாதிதி ||௨௩||

View original

शोणितस्य योगायोगानवेक्ष्य शतधौतघृताभ्यङ्गः, तत्पिचुधारणं वा; जलौकोव्रणान् मधुनाऽवघट्टयेत्, शीताभिरद्भिः परिषेचयेद्बध्नीत वा, कषायमधुरस्निग्धशीतैश्च प्रदेहैः प्रदिह्यादिति ||२३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 20 (24) · Śloka 24

பவதி சாத்ர- க்ஷேத்ராணி க்ரஹணஂ ஜாதீஃ போஷணஂ ஸாவசாரணம் | ஜலௌகஸாஂ ச யோ வேத்தி தத்ஸாத்யாந் ஸ ஜயேத்கதாந் ||௨௪||

View original

भवति चात्र- क्षेत्राणि ग्रहणं जातीः पोषणं सावचारणम् | जलौकसां च यो वेत्ति तत्साध्यान् स जयेद्गदान् ||२४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 12

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே ஜலௌகாவசாரணீயோ நாம த்ரயோதஶோऽத்யாயஃ ||௧௨||

View original

इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने जलौकावचारणीयो नाम त्रयोदशोऽध्यायः ||१२||

🔊 Audio coming soon

13. jalaukāvacāraṇīyādhyāyaḥ — Sushruta Samhita | Ayana Ayurveda | Dr Vijaya Dwarampudi