Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
അഥാതഃ ശല്യാപനയനീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨|| ശല്യം ദ്വിവിധമവബദ്ധമനവബദ്ധം ച ||൩||
अथातः शल्यापनयनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२|| शल्यं द्विविधमवबद्धमनवबद्धं च ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 (4) · Śloka 4
തത്ര സമാസേനാനവബദ്ധശല്യോദ്ധരണാര്ഥം പഞ്ചദശ ഹേതൂന് വക്ഷ്യാമഃ | തദ്യഥാ- സ്വഭാവഃ, പാചനം, ഭേദനം, ദാരണം, പീഡനം, പ്രമാര്ജനം, നിര്ധ്മാപനം, വമനം, വിരേചനം, പ്രക്ഷാലനം, പ്രതിമര്ശഃ, പ്രവാഹണമ്, ആചൂഷണമ്, അയസ്കാന്തോ, ഹര്ഷശ്ചേതി ||൪||
तत्र समासेनानवबद्धशल्योद्धरणार्थं पञ्चदश हेतून् वक्ष्यामः | तद्यथा- स्वभावः, पाचनं, भेदनं, दारणं, पीडनं, प्रमार्जनं, निर्ध्मापनं, वमनं, विरेचनं, प्रक्षालनं, प्रतिमर्शः, प्रवाहणम्, आचूषणम्, अयस्कान्तो, हर्षश्चेति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
തത്രാശ്രുക്ഷവഥൂദ്ഗാരകാസമൂത്രപുരീഷാനിലൈഃ സ്വഭാവബലപ്രവൃത്തൈര്നയനാദിഭ്യഃ പതതി | മാംസാവഗാഢം ശല്യമവിദഹ്യമാനം പാചയിത്വാ പ്രകോഥാത്തസ്യ പൂയശോണിതവേഗാദ്ഗൌരവാദ്വാ പതതി | പക്വമഭിദ്യമാനം ഭേദയേദ്ദാരയേദ്വാ | ഭിന്നമനിരസ്യമാനം പീഡനീയൈഃ പീഡയേത് പാണിഭിര്വാ | അണൂന്യക്ഷശല്യാനി പരിഷേചനാധ്മാപനൈര്ബാലവസ്ത്രപാണിഭിഃ പ്രമാര്ജയേത് | ആഹാരശേഷശ്ലേഷ്മഹീനാണുശല്യാനി ശ്വസനോത്കാസനപ്രധമനൈര്നിര്ധമേത് | അന്നശല്യാനി വമനാങ്ഗുലിപ്രതിമര്ശപ്രഭൃതിഭിഃ | വിരേചനൈഃ പക്വാശയഗതാനി | വ്രണദോഷാശയഗതാനി പ്രക്ഷാലനൈഃ | വാതമൂത്രപുരീഷഗര്ഭസങ്ഗേഷു പ്രവാഹണമുക്തമ് | മാരുതോദകസവിഷരുധിരദുഷ്ടസ്തന്യേഷ്വാചൂഷണമാസ്യേന വിഷാണൈര്വാ | അനുലോമമനവബദ്ധമകര്ണമനല്പവ്രണമുഖമയസ്കാന്തേന | ഹൃദ്യവസ്ഥിതമനേകകാരണോത്പന്നം ശോകശല്യം ഹര്ഷേണേതി ||൫||
तत्राश्रुक्षवथूद्गारकासमूत्रपुरीषानिलैः स्वभावबलप्रवृत्तैर्नयनादिभ्यः पतति | मांसावगाढं शल्यमविदह्यमानं पाचयित्वा प्रकोथात्तस्य पूयशोणितवेगाद्गौरवाद्वा पतति | पक्वमभिद्यमानं भेदयेद्दारयेद्वा | भिन्नमनिरस्यमानं पीडनीयैः पीडयेत् पाणिभिर्वा | अणून्यक्षशल्यानि परिषेचनाध्मापनैर्बालवस्त्रपाणिभिः प्रमार्जयेत् | आहारशेषश्लेष्महीनाणुशल्यानि श्वसनोत्कासनप्रधमनैर्निर्धमेत् | अन्नशल्यानि वमनाङ्गुलिप्रतिमर्शप्रभृतिभिः | विरेचनैः पक्वाशयगतानि | व्रणदोषाशयगतानि प्रक्षालनैः | वातमूत्रपुरीषगर्भसङ्गेषु प्रवाहणमुक्तम् | मारुतोदकसविषरुधिरदुष्टस्तन्येष्वाचूषणमास्येन विषाणैर्वा | अनुलोममनवबद्धमकर्णमनल्पव्रणमुखमयस्कान्तेन | हृद्यवस्थितमनेककारणोत्पन्नं शोकशल्यं हर्षेणेति ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
സര്വശല്യാനാം തു മഹതാമണൂനാം വാ ദ്വാവേവാഹരണഹേതൂ ഭവതഃ- പ്രതിലോമോऽനുലോമശ്ച ||൬||
सर्वशल्यानां तु महतामणूनां वा द्वावेवाहरणहेतू भवतः- प्रतिलोमोऽनुलोमश्च ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
തത്ര പ്രതിലോമമര്വാചീനമാനയേത് , അനുലോമം പരാചീനമ് ||൭||
तत्र प्रतिलोममर्वाचीनमानयेत् , अनुलोमं पराचीनम् ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ഉത്തുണ്ഡിതം ഛിത്ത്വാ നിര്ഘാതയേച്ഛേദനീയമുഖമ് ||൮||
उत्तुण्डितं छित्त्वा निर्घातयेच्छेदनीयमुखम् ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ഛേദനീയമുഖാന്യപി കുക്ഷിവക്ഷഃകക്ഷാവങ്ക്ഷണപര്ശുകാന്തരപതിതാനി ച ഹസ്തശക്യം യഥാമാര്ഗേണ ഹസ്തേനൈവാപഹര്തും പ്രയതേത ||൯||
छेदनीयमुखान्यपि कुक्षिवक्षःकक्षावङ्क्षणपर्शुकान्तरपतितानि च हस्तशक्यं यथामार्गेण हस्तेनैवापहर्तुं प्रयतेत ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ഹസ്തേനൈവാപഹര്തുമശക്യം വിശസ്യ ശസ്ത്രേണ യന്ത്രേണാപഹരേത് ||൧൦||
हस्तेनैवापहर्तुमशक्यं विशस्य शस्त्रेण यन्त्रेणापहरेत् ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ഭവതി ചാത്ര- ശീതലേന ജലേനൈനം മൂര്ച്ഛന്തമവസേചയേത് | സംരക്ഷേദസ്യ മര്മാണി മുഹുരാശ്വാസയേച്ച തമ് ||൧൧||
भवति चात्र- शीतलेन जलेनैनं मूर्च्छन्तमवसेचयेत् | संरक्षेदस्य मर्माणि मुहुराश्वासयेच्च तम् ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
തതഃ ശല്യമുദ്ധൃത്യ നിര്ലോഹിതം വ്രണം കൃത്വാ സ്വേദാര്ഹമഗ്നിഘൃതപ്രഭൃതിഭിഃ സംസ്വേദ്യാവദഹ്യ പ്രദിഹ്യ സര്പിര്മധുഭ്യാം ബദ്ധ്വാऽऽചാരികമുപദിശേത് | (സിരാസ്നായുവിലഗ്നം ശലാകാദിഭിര്വിമോച്യാപനയേത്; ശ്വയഥുഗ്രസ്തവാരങ്ഗം സമവപീഡ്യ ശ്വയഥും; ദുര്ബലവാരങ്ഗം കുശാദിഭിര്ബദ്ധ്വാ|) ||൧൨||
ततः शल्यमुद्धृत्य निर्लोहितं व्रणं कृत्वा स्वेदार्हमग्निघृतप्रभृतिभिः संस्वेद्यावदह्य प्रदिह्य सर्पिर्मधुभ्यां बद्ध्वाऽऽचारिकमुपदिशेत् | (सिरास्नायुविलग्नं शलाकादिभिर्विमोच्यापनयेत्; श्वयथुग्रस्तवारङ्गं समवपीड्य श्वयथुं; दुर्बलवारङ्गं कुशादिभिर्बद्ध्वा|) ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
ഹൃദയമഭിതോ വര്തമാനം ശല്യം ശീതജലാദിഭിരുദ്വേജിതസ്യാപഹരേദ്യഥാമാര്ഗം; ദുരുപഹരമന്യതോऽപബാധ്യമാനം പാടയിത്വോദ്ധരേത് ||൧൩||
हृदयमभितो वर्तमानं शल्यं शीतजलादिभिरुद्वेजितस्यापहरेद्यथामार्गं; दुरुपहरमन्यतोऽपबाध्यमानं पाटयित्वोद्धरेत् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (14) · Śloka 14
അസ്ഥിവിവരപ്രവിഷ്ടമസ്ഥിവിദഷ്ടം വാऽവഗൃഹ്യ പാദാഭ്യാം യന്ത്രേണാപഹരേത്, അശക്യമേവം വാ ബലവദ്ഭിഃ സുപരിഗൃഹീതസ്യ യന്ത്രേണ ഗ്രാഹയിത്വാ ശല്യവാരങ്ഗം പ്രവിഭുജ്യ ധനുര്ഗുണൈര്ബദ്ധ്വൈകതശ്ചാസ്യ പഞ്ചാങ്ഗ്യാമുപസംയതസ്യാശ്വസ്യവക്ത്രകവികേ ബധ്നീയാത്, അഥൈനം കശയാ താഡയേദ്യഥോന്നാമയഞ് ശിരോ വേഗേന ശല്യമുദ്ധരതി; ദൃഢാം വാ വൃക്ഷശാഖാമവനമ്യ തസ്യാം പൂര്വവദ്ബദ്ധ്വോദ്ധരേത് ||൧൪||
अस्थिविवरप्रविष्टमस्थिविदष्टं वाऽवगृह्य पादाभ्यां यन्त्रेणापहरेत्, अशक्यमेवं वा बलवद्भिः सुपरिगृहीतस्य यन्त्रेण ग्राहयित्वा शल्यवारङ्गं प्रविभुज्य धनुर्गुणैर्बद्ध्वैकतश्चास्य पञ्चाङ्ग्यामुपसंयतस्याश्वस्यवक्त्रकविके बध्नीयात्, अथैनं कशया ताडयेद्यथोन्नामयञ् शिरो वेगेन शल्यमुद्धरति; दृढां वा वृक्षशाखामवनम्य तस्यां पूर्ववद्बद्ध्वोद्धरेत् ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (15) · Śloka 15
അദേശോത്തുണ്ഡിതമഷ്ഠീലാശ്മമുദ്ഗരാണാമന്യതമസ്യ പ്രഹാരേണ വിചാല്യ യഥാമാര്ഗമേവ യന്ത്രേണ ||൧൫||
अदेशोत्तुण्डितमष्ठीलाश्ममुद्गराणामन्यतमस्य प्रहारेण विचाल्य यथामार्गमेव यन्त्रेण ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (16) · Śloka 16
വിമൃദിതകര്ണാനി കര്ണവന്ത്യനാബാധകരദേശോത്തുണ്ഡിതാനി പുരസ്താദേവ ||൧൬||
विमृदितकर्णानि कर्णवन्त्यनाबाधकरदेशोत्तुण्डितानि पुरस्तादेव ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (17) · Śloka 17
ജാതുഷേ കണ്ഠാസക്തേ കണ്ഠേ നാഡീം പ്രവേശ്യാഗ്നിതപ്താം ച ശലാകാം, തയാऽവഗൃഹ്യ ശീതാഭിരദ്ഭിഃ പരിഷിച്യ സ്ഥിരീഭൂതം ശല്യമുദ്ധരേത് ||൧൭||
जातुषे कण्ठासक्ते कण्ठे नाडीं प्रवेश्याग्नितप्तां च शलाकां, तयाऽवगृह्य शीताभिरद्भिः परिषिच्य स्थिरीभूतं शल्यमुद्धरेत् ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (18) · Śloka 18
അജാതുഷം തു ജതുമധൂച്ഛിഷ്ടപ്രലിപ്തയാ ശലാകയാ പൂര്വകല്പേനേത്യേകേ ||൧൮||
अजातुषं तु जतुमधूच्छिष्टप्रलिप्तया शलाकया पूर्वकल्पेनेत्येके ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (19) · Śloka 19
അസ്ഥിശല്യമന്യദ്വാ തിര്യക്കണ്ഠാസക്തമവേക്ഷ്യ കേശോണ്ഡുകം ദൃഢൈകദീര്ഘസൂത്രബദ്ധം ദ്രവഭക്തോപഹിതം പായയേദാകണ്ഠാത് പൂര്ണകോഷ്ഠം ച വാമയേത്, വമതശ്ച ശല്യൈകദേശസക്തം ജ്ഞാത്വാ സൂത്രം സഹസാ ത്വാക്ഷിപേത്; മൃദുനാ വാ ദന്തധാവനകൂര്ചകേനാപഹരേത് പ്രണുദേദ്വാऽന്തഃ | ക്ഷതകണ്ഠായ ച മധുസര്പിഷീ ലേഢും പ്രയച്ഛേത്ത്രിഫലാചൂര്ണം വാ മധുശര്കരാമിശ്രമ് ||൧൯||
अस्थिशल्यमन्यद्वा तिर्यक्कण्ठासक्तमवेक्ष्य केशोण्डुकं दृढैकदीर्घसूत्रबद्धं द्रवभक्तोपहितं पाययेदाकण्ठात् पूर्णकोष्ठं च वामयेत्, वमतश्च शल्यैकदेशसक्तं ज्ञात्वा सूत्रं सहसा त्वाक्षिपेत्; मृदुना वा दन्तधावनकूर्चकेनापहरेत् प्रणुदेद्वाऽन्तः | क्षतकण्ठाय च मधुसर्पिषी लेढुं प्रयच्छेत्त्रिफलाचूर्णं वा मधुशर्करामिश्रम् ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (20) · Śloka 20
ഉദകപൂര്ണോദരമവാക്ശിരസമവപീഡയേദ്ധുനീയാദ്വാമയേദ്വാ ഭസ്മരാശൌ വാ നിഖനേദാമുഖാത് ||൨൦||
उदकपूर्णोदरमवाक्शिरसमवपीडयेद्धुनीयाद्वामयेद्वा भस्मराशौ वा निखनेदामुखात् ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (21) · Śloka 21
ഗ്രാസശല്യേ തു കണ്ഠാസക്തേ നിഃശങ്കമനവബുദ്ധം സ്കന്ധേ മുഷ്ടിനാऽഭിഹന്യാത്, സ്നേഹം മദ്യം പാനീയം വാ പായയേത് ||൨൧||
ग्रासशल्ये तु कण्ठासक्ते निःशङ्कमनवबुद्धं स्कन्धे मुष्टिनाऽभिहन्यात्, स्नेहं मद्यं पानीयं वा पाययेत् ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (22) · Śloka 22
ബാഹുരജ്ജുലതാപാശൈഃ കണ്ഠപീഡനാദ്വായുഃ പ്രകുപിതഃ ശ്ലേഷ്മാണം കോപയിത്വാ സ്രോതോ നിരുണദ്ധി, ലാലാസ്രാവം ഫേനാഗമനം സഞ്ജ്ഞാനാശം ചാപാദയതി; തമഭ്യജ്യ സംസ്വേദ്യ ശിരോവിരേചനം തസ്മൈ തീക്ഷ്ണം വിദധ്യാദ്രസം ച വാതഘ്നം ദദ്യാദിതി ||൨൨||
बाहुरज्जुलतापाशैः कण्ठपीडनाद्वायुः प्रकुपितः श्लेष्माणं कोपयित्वा स्रोतो निरुणद्धि, लालास्रावं फेनागमनं सञ्ज्ञानाशं चापादयति; तमभ्यज्य संस्वेद्य शिरोविरेचनं तस्मै तीक्ष्णं विदध्याद्रसं च वातघ्नं दद्यादिति ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (23-26) · Śloka 26
ഭവന്തി ചാത്ര- ശല്യാകൃതിവിശേഷാംശ്ച സ്ഥാനാന്യാവേക്ഷ്യ ബുദ്ധിമാന് | തഥാ യന്ത്രപൃഥക്ത്വം ച സമ്യക് ശല്യമഥാഹരേത് ||൨൩|| കര്ണവന്തി തു ശല്യാനി ദുഃഖാഹാര്യാണി യാനി ച | ആദദീത ഭിഷക് തസ്മാത്താനി യുക്ത്യാ സമാഹിതഃ ||൨൪|| ഏതൈരുപായൈഃ ശല്യം തു നൈവ നിര്യാത്യതേ യദി | മത്യാ നിപുണയാ വൈദ്യോ യന്ത്രയോഗൈശ്ച നിര്ഹരേത് ||൨൫|| ശോഥപാകൌ രുജശ്ചോഗ്രാഃ കുര്യാച്ഛല്യമനാഹൃതമ് | വൈകല്യം മരണം ചാപി തസ്മാദ്യത്നാദ്വിനിര്ഹരേത് ||൨൬||
भवन्ति चात्र- शल्याकृतिविशेषांश्च स्थानान्यावेक्ष्य बुद्धिमान् | तथा यन्त्रपृथक्त्वं च सम्यक् शल्यमथाहरेत् ||२३|| कर्णवन्ति तु शल्यानि दुःखाहार्याणि यानि च | आददीत भिषक् तस्मात्तानि युक्त्या समाहितः ||२४|| एतैरुपायैः शल्यं तु नैव निर्यात्यते यदि | मत्या निपुणया वैद्यो यन्त्रयोगैश्च निर्हरेत् ||२५|| शोथपाकौ रुजश्चोग्राः कुर्याच्छल्यमनाहृतम् | वैकल्यं मरणं चापि तस्माद्यत्नाद्विनिर्हरेत् ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 27
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ ശല്യാപനയനീയോ നാമ സപ്തവിംശതിതമോऽധ്യായഃ ||൨൭||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने शल्यापनयनीयो नाम सप्तविंशतितमोऽध्यायः ||२७||
🔊 Audio coming soon