Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
অথাত ঋতুচর্যমধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ ||১|| যথোবাচ ভগবান্ ধন্বন্তরিঃ ||২||
View original
अथात ऋतुचर्यमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
6. r̥tucaryādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
কালো হি নাম (ভগবান্ ) স্বযম্ভুরনাদিমধ্যনিধনঃ | অত্র রসব্যাপত্সম্পত্তী জীবিতমরণে চ মনুষ্যাণামাযত্তে | স সূক্ষ্মামপি কলাং ন লীযত ইতি কালঃ, সঙ্কলযতি কালযতি বা ভূতানীতি কালঃ ||৩||
View original
कालो हि नाम (भगवान् ) स्वयम्भुरनादिमध्यनिधनः | अत्र रसव्यापत्सम्पत्ती जीवितमरणे च मनुष्याणामायत्ते | स सूक्ष्मामपि कलां न लीयत इति कालः, सङ्कलयति कालयति वा भूतानीति कालः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
তস্য সংবত্সরাত্মনো ভগবানাদিত্যো গতিবিশেষেণাক্ষিনিমেষকাষ্ঠাকলামুহূর্তাহোরাত্রপক্ষমাসর্ত্বযনসংবত্সরযুগপ্রবিভাগং করোতি ||৪||
View original
तस्य संवत्सरात्मनो भगवानादित्यो गतिविशेषेणाक्षिनिमेषकाष्ठाकलामुहूर्ताहोरात्रपक्षमासर्त्वयनसंवत्सरयुगप्रविभागं करोति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
তত্র লঘ্বক্ষরোচ্চারণমাত্রোঽক্ষিনিমেষঃ, পঞ্চদশাঽক্ষিনিমেষাঃ কাষ্ঠা, ত্রিংশত্কাষ্ঠাঃ কলা, বিংশতিকলো মুহূর্তঃ কলাদশভাগশ্চ, ত্রিংশন্মুহূর্তমহোরাত্রং, পঞ্চদশাহোরাত্রাণি পক্ষঃ, স চ দ্বিবিধঃ- শুক্লঃ কৃষ্ণশ্চ, তৌ মাসঃ ||৫||
View original
तत्र लघ्वक्षरोच्चारणमात्रोऽक्षिनिमेषः, पञ्चदशाऽक्षिनिमेषाः काष्ठा, त्रिंशत्काष्ठाः कला, विंशतिकलो मुहूर्तः कलादशभागश्च, त्रिंशन्मुहूर्तमहोरात्रं, पञ्चदशाहोरात्राणि पक्षः, स च द्विविधः- शुक्लः कृष्णश्च, तौ मासः ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
তত্র মাঘাদযো দ্বাদশ মাসাঃ, দ্বিমাসিকমৃতুং কৃত্বা ষডৃতবো ভবন্তি; তে শিশিরবসন্তগ্রীষ্মবর্ষাশরদ্ধেমন্তাঃ | তেষাং তপস্তপস্যৌ শিশিরঃ, মধুমাধবৌ বসন্তঃ, শুচিশুক্রৌ গ্রীষ্মঃ, নভোনভস্যৌ বর্ষাঃ, ইষোর্জৌ শরত্, সহঃসহস্যৌ হেমন্ত ইতি ||৬||
View original
तत्र माघादयो द्वादश मासाः, द्विमासिकमृतुं कृत्वा षडृतवो भवन्ति; ते शिशिरवसन्तग्रीष्मवर्षाशरद्धेमन्ताः | तेषां तपस्तपस्यौ शिशिरः, मधुमाधवौ वसन्तः, शुचिशुक्रौ ग्रीष्मः, नभोनभस्यौ वर्षाः, इषोर्जौ शरत्, सहःसहस्यौ हेमन्त इति ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ত এতে শীতোষ্ণবর্ষলক্ষণাশ্চন্দ্রাদিত্যযোঃ কালবিভাগকরত্বাদযনে দ্বে ভবতো দক্ষিণমুত্তরং চ | তযোর্দক্ষিণং বর্ষাশরদ্ধেমন্তাঃ; তেষু ভগবানাপ্যাযতে সোমঃ, অম্ললবণমধুরাশ্চ রসা বলবন্তো ভবন্তি, উত্তরোত্তরং চ সর্বপ্রাণিনাং বলমভিবর্ধতে | উত্তরং চ শিশিরবসন্তগ্রীষ্মাঃ, তেষু ভগবানাপ্যাযতেঽর্কঃ, তিক্তকষাযকটুকাশ্চ রসা বলবন্তো ভবন্তি, উত্তরোত্তরং চ সর্বপ্রাণিনাং বলমুপহীযতে ||৭||
View original
त एते शीतोष्णवर्षलक्षणाश्चन्द्रादित्ययोः कालविभागकरत्वादयने द्वे भवतो दक्षिणमुत्तरं च | तयोर्दक्षिणं वर्षाशरद्धेमन्ताः; तेषु भगवानाप्यायते सोमः, अम्ललवणमधुराश्च रसा बलवन्तो भवन्ति, उत्तरोत्तरं च सर्वप्राणिनां बलमभिवर्धते | उत्तरं च शिशिरवसन्तग्रीष्माः, तेषु भगवानाप्यायतेऽर्कः, तिक्तकषायकटुकाश्च रसा बलवन्तो भवन्ति, उत्तरोत्तरं च सर्वप्राणिनां बलमुपहीयते ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ভবতি চাত্র- শীতাংশুঃ ক্লেদযত্যুর্বীং বিবস্বান্ শোষযত্যপি | তাবুভাবপি সংশ্রিত্য বাযুঃ পালযতি প্রজাঃ ||৮||
View original
भवति चात्र- शीतांशुः क्लेदयत्युर्वीं विवस्वान् शोषयत्यपि | तावुभावपि संश्रित्य वायुः पालयति प्रजाः ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
অথ খল্বযনে দ্বে যুগপত্ সংবত্সরো ভবতি | তে তু পঞ্চ যুগমিতি সঞ্জ্ঞাং লভন্তে | স এষ নিমেষাদির্যুগপর্যন্তঃ কালশ্চক্রবত্ পরিবর্তমানঃ কালচক্রমিত্যুচ্যত ইত্যেকে ||৯||
View original
अथ खल्वयने द्वे युगपत् संवत्सरो भवति | ते तु पञ्च युगमिति सञ्ज्ञां लभन्ते | स एष निमेषादिर्युगपर्यन्तः कालश्चक्रवत् परिवर्तमानः कालचक्रमित्युच्यत इत्येके ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
ইহ তু বর্ষাশরদ্ধেমন্তবসন্তগ্রীষ্মপ্রাবৃষঃ ষডৃতবো ভবন্তি, দোষোপচযপ্রকোপোপশমনিমিত্তং; তে তু ভাদ্রপদাদ্যেন দ্বিমাসিকেন ব্যাখ্যাতাঃ; তদ্যথা- ভাদ্রপদাশ্বযুজৌ বর্ষাঃ, কার্তিকমার্গশীর্ষৌ শরত্, পৌষমাঘৌ হেমন্তঃ, ফাল্গুনচৈত্রৌ বসন্তঃ, বৈশাখজ্যেষ্ঠৌ গ্রীষ্মঃ; আষাঢশ্রাবণৌ প্রাবৃডিতি ||১০||
View original
इह तु वर्षाशरद्धेमन्तवसन्तग्रीष्मप्रावृषः षडृतवो भवन्ति, दोषोपचयप्रकोपोपशमनिमित्तं; ते तु भाद्रपदाद्येन द्विमासिकेन व्याख्याताः; तद्यथा- भाद्रपदाश्वयुजौ वर्षाः, कार्तिकमार्गशीर्षौ शरत्, पौषमाघौ हेमन्तः, फाल्गुनचैत्रौ वसन्तः, वैशाखज्येष्ठौ ग्रीष्मः; आषाढश्रावणौ प्रावृडिति ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
তত্র, বর্ষাস্বোষধযস্তরুণ্যোঽল্পবীর্যা আপশ্চাপ্রশান্তাঃ ক্ষিতিমলপ্রাযাঃ, তা উপযুজ্যমানা নভসি মেঘাবততে জলপ্রক্লিন্নাযাং ভূমৌ ক্লিন্নদেহানাং প্রাণিনাং শীতবাতবিষ্টম্ভিতাগ্নীনাং বিদহ্যন্তে, বিদাহাত্ পিত্তসঞ্চযমাপাদযন্তি; স সঞ্চযঃ শরদি প্রবিরলমেঘে বিযত্যুপশুষ্যতি পঙ্কেঽর্ককিরণপ্রবিলাযিতঃ পৈত্তিকান্ ব্যাধীঞ্জনযতি | তা এবৌষধযঃ কালপরিণামাত্ পরিণতবীর্যা বলবত্যো হেমন্তে ভবন্ত্যাপশ্চ প্রশান্তাঃ স্নিগ্ধা অত্যর্থং গুর্ব্যাশ্চ, তা উপযুজ্যমানা মন্দকিরণত্বাদ্ভানোঃ সতুষারপবনোপস্তম্ভিতদেহানাং দেহিনামবিদগ্ধাঃ স্নেহাচ্ছৈত্যাদ্গৌরবাদুপলেপাচ্চ শ্লেষ্মসঞ্চযমাপাদযন্তি; স সঞ্চযো বসন্তেঽর্করশ্মিপ্রবিলাযিত ঈষত্স্তব্ধদেহানাং দেহিনাং শ্লৈষ্মিকান্ ব্যাধীঞ্জনযতি | তা এবৌষধযো নিদাঘে নিঃসারা রূক্ষা অতিমাত্রং লঘ্ব্যো ভবন্ত্যাপশ্চ, তা উপযুজ্যমানাঃ সূর্যপ্রতাপোপশোষিতদেহানাং দেহিনাং রৌক্ষ্যাল্লঘুত্বাচ্চ বাযোঃ সঞ্চযমাপাদযন্তি; স সঞ্চযঃ প্রাবৃষি চাত্যর্থং জলোপক্লিন্নাযাং ভূমৌ ক্লিন্নদেহানাং দেহিনাং শীতবাতবর্ষেরিতো বাতিকান্ ব্যাধীঞ্জনযতি | এবমেষ দোষাণাং সঞ্চযপ্রকোপহেতুরুক্তঃ ||১১||
View original
तत्र, वर्षास्वोषधयस्तरुण्योऽल्पवीर्या आपश्चाप्रशान्ताः क्षितिमलप्रायाः, ता उपयुज्यमाना नभसि मेघावतते जलप्रक्लिन्नायां भूमौ क्लिन्नदेहानां प्राणिनां शीतवातविष्टम्भिताग्नीनां विदह्यन्ते, विदाहात् पित्तसञ्चयमापादयन्ति; स सञ्चयः शरदि प्रविरलमेघे वियत्युपशुष्यति पङ्केऽर्ककिरणप्रविलायितः पैत्तिकान् व्याधीञ्जनयति | ता एवौषधयः कालपरिणामात् परिणतवीर्या बलवत्यो हेमन्ते भवन्त्यापश्च प्रशान्ताः स्निग्धा अत्यर्थं गुर्व्याश्च, ता उपयुज्यमाना मन्दकिरणत्वाद्भानोः सतुषारपवनोपस्तम्भितदेहानां देहिनामविदग्धाः स्नेहाच्छैत्याद्गौरवादुपलेपाच्च श्लेष्मसञ्चयमापादयन्ति; स सञ्चयो वसन्तेऽर्करश्मिप्रविलायित ईषत्स्तब्धदेहानां देहिनां श्लैष्मिकान् व्याधीञ्जनयति | ता एवौषधयो निदाघे निःसारा रूक्षा अतिमात्रं लघ्व्यो भवन्त्यापश्च, ता उपयुज्यमानाः सूर्यप्रतापोपशोषितदेहानां देहिनां रौक्ष्याल्लघुत्वाच्च वायोः सञ्चयमापादयन्ति; स सञ्चयः प्रावृषि चात्यर्थं जलोपक्लिन्नायां भूमौ क्लिन्नदेहानां देहिनां शीतवातवर्षेरितो वातिकान् व्याधीञ्जनयति | एवमेष दोषाणां सञ्चयप्रकोपहेतुरुक्तः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
তত্র বর্ষাহেমন্তগ্রীষ্মেষু সঞ্চিতানাং দোষাণাং শরদ্বসন্তপ্রাবৃট্সু চ প্রকুপিতানাং নির্হরণং কর্তব্যম্ ||১২||
View original
तत्र वर्षाहेमन्तग्रीष्मेषु सञ्चितानां दोषाणां शरद्वसन्तप्रावृट्सु च प्रकुपितानां निर्हरणं कर्तव्यम् ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
তত্র পৈত্তিকানাং ব্যাধীনামুপশমো হেমন্তে, শ্লৈষ্মিকাণাং নিদাঘে, বাতিকানাং শরদি , স্বভাবত এব; ত এতে সঞ্চযপ্রকোপোপশমা ব্যাখ্যাতাঃ ||১৩||
View original
तत्र पैत्तिकानां व्याधीनामुपशमो हेमन्ते, श्लैष्मिकाणां निदाघे, वातिकानां शरदि , स्वभावत एव; त एते सञ्चयप्रकोपोपशमा व्याख्याताः ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
তত্র, পূর্বাহ্ণে বসন্তস্য লিঙ্গং, মধ্যাহ্নে গ্রীষ্মস্য, অপরাহ্ণে প্রাবৃষঃ , প্রদোষে বার্ষিকং, শারদমর্ধরাত্রে, প্রত্যুষসি হৈমন্তমুপলক্ষযেত্; এবমহোরাত্রমপি বর্ষমিব শীতোষ্ণবর্ষলক্ষণং দোষোপচযপ্রকোপোপশমৈর্জানীযাত্ ||১৪||
View original
तत्र, पूर्वाह्णे वसन्तस्य लिङ्गं, मध्याह्ने ग्रीष्मस्य, अपराह्णे प्रावृषः , प्रदोषे वार्षिकं, शारदमर्धरात्रे, प्रत्युषसि हैमन्तमुपलक्षयेत्; एवमहोरात्रमपि वर्षमिव शीतोष्णवर्षलक्षणं दोषोपचयप्रकोपोपशमैर्जानीयात् ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (15) · Śloka 15
তত্র, অব্যাপন্নেষু ঋতুষ্বব্যাপন্না ওষধযো ভবন্ত্যাপশ্চ; তা উপযুজ্যমানাঃ প্রাণাযুর্বলবীর্যৌজস্কর্যো ভবন্তি ||১৫||
View original
तत्र, अव्यापन्नेषु ऋतुष्वव्यापन्ना ओषधयो भवन्त्यापश्च; ता उपयुज्यमानाः प्राणायुर्बलवीर्यौजस्कर्यो भवन्ति ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (16) · Śloka 16
তেষাং পুনর্ব্যাপদোঽদৃষ্টকারিতাঃ, শীতোষ্ণবাতবর্ষাণি খলু বিপরীতান্যোষধীর্ব্যাপাদযন্ত্যপশ্চ ||১৬||
View original
तेषां पुनर्व्यापदोऽदृष्टकारिताः, शीतोष्णवातवर्षाणि खलु विपरीतान्योषधीर्व्यापादयन्त्यपश्च ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (17) · Śloka 17
তাসামুপযোগাদ্বিবিধরোগপ্রাদুর্ভাবো মরকো বা ভবেদিতি ||১৭||
View original
तासामुपयोगाद्विविधरोगप्रादुर्भावो मरको वा भवेदिति ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (18) · Śloka 18
তত্র, অব্যাপন্নানামোষধীনামপাং চোপযোগঃ ||১৮||
View original
तत्र, अव्यापन्नानामोषधीनामपां चोपयोगः ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (19) · Śloka 19
কদাচিদব্যাপন্নেষ্বপি ঋতুষু কৃত্যাভিশাপরক্ষঃক্রোধাধর্মৈরুপধ্বস্যন্তে জনপদাঃ, বিষৌষধিপুষ্পগন্ধেন বা বাযুনোপনীতেনাক্রম্যতে যো দেশস্তত্র দোষপ্রকৃত্যবিশেষেণ কাসশ্বাসবমথুপ্রতিশ্যাযশিরোরুগ্জ্বরৈরুপতপ্যন্তে, গ্রহনক্ষত্রচরিতৈর্বা, গৃহদারশযনাসনযানবাহনমণিরত্নোপকরণগর্হিতলক্ষণনিমিত্তপ্রাদুর্ভাবৈর্বা ||১৯||
View original
कदाचिदव्यापन्नेष्वपि ऋतुषु कृत्याभिशापरक्षःक्रोधाधर्मैरुपध्वस्यन्ते जनपदाः, विषौषधिपुष्पगन्धेन वा वायुनोपनीतेनाक्रम्यते यो देशस्तत्र दोषप्रकृत्यविशेषेण कासश्वासवमथुप्रतिश्यायशिरोरुग्ज्वरैरुपतप्यन्ते, ग्रहनक्षत्रचरितैर्वा, गृहदारशयनासनयानवाहनमणिरत्नोपकरणगर्हितलक्षणनिमित्तप्रादुर्भावैर्वा ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (20) · Śloka 20
তত্র, স্থানপরিত্যাগশান্তিকর্মপ্রাযশ্চিত্তমঙ্গলজপহোমোপহারেজ্যাঞ্জলিনমস্কারতপোনিযম- দযাদানদীক্ষাভ্যুপগমদেবতাব্রাহ্মণগুরুপরৈর্ভবিতব্যম্, এবং সাধু ভবতি ||২০||
View original
तत्र, स्थानपरित्यागशान्तिकर्मप्रायश्चित्तमङ्गलजपहोमोपहारेज्याञ्जलिनमस्कारतपोनियम- दयादानदीक्षाभ्युपगमदेवताब्राह्मणगुरुपरैर्भवितव्यम्, एवं साधु भवति ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (21) · Śloka 21
অত ঊর্ধ্বমব্যাপন্নানামৃতূনাং লক্ষণান্যুপদেক্ষ্যামঃ ||২১||
View original
अत ऊर्ध्वमव्यापन्नानामृतूनां लक्षणान्युपदेक्ष्यामः ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (22-23) · Śloka 23
বাযুর্বাত্যুত্তরঃ শীতো রজোধূমাকুলা দিশঃ | ছন্নস্তুষারৈঃ সবিতা হিমানদ্ধা জলাশযাঃ ||২২|| দর্পিতা ধ্বাঙ্ক্ষখঙ্গাহ্বমহিষোরভ্রকুঞ্জরাঃ | রোধ্রপ্রিযঙ্গুপুন্নাগাঃ পুষ্পিতা হিমসাহ্বযে ||২৩||
View original
वायुर्वात्युत्तरः शीतो रजोधूमाकुला दिशः | छन्नस्तुषारैः सविता हिमानद्धा जलाशयाः ||२२|| दर्पिता ध्वाङ्क्षखङ्गाह्वमहिषोरभ्रकुञ्जराः | रोध्रप्रियङ्गुपुन्नागाः पुष्पिता हिमसाह्वये ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (24) · Śloka 24
শিশিরে শীতমধিকং বাতবৃষ্ট্যাকুলা দিশঃ | শেষং হেমন্তবত্ সর্বং বিজ্ঞেযং লক্ষণং বুধৈঃ ||২৪||
View original
शिशिरे शीतमधिकं वातवृष्ट्याकुला दिशः | शेषं हेमन्तवत् सर्वं विज्ञेयं लक्षणं बुधैः ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (25-28) · Śloka 28
সিদ্ধবিদ্যাধরবধূচরণালক্তকাঙ্কিতে | মলযে চন্দনলতাপরিষ্বঙ্গাধিবাসিতে ||২৫|| বাতি কামিজনানন্দজননোঽনঙ্গদীপনঃ | দম্পত্যোর্মানভিদুরো বসন্তে দক্ষিণোঽনিলঃ ||২৬|| দিশো বসন্তে বিমলাঃ কাননৈরুপশোভিতাঃ | কিংশুকাম্ভোজবকুলচূতাশোকাদিপুষ্পিতৈঃ ||২৭|| কোকিলাষট্পদগণৈরুপগীতা মনোহরাঃ | দক্ষিণানিলসংবীতাঃ সুমুখাঃ পল্লবোজ্জ্বলাঃ ||২৮||
View original
सिद्धविद्याधरवधूचरणालक्तकाङ्किते | मलये चन्दनलतापरिष्वङ्गाधिवासिते ||२५|| वाति कामिजनानन्दजननोऽनङ्गदीपनः | दम्पत्योर्मानभिदुरो वसन्ते दक्षिणोऽनिलः ||२६|| दिशो वसन्ते विमलाः काननैरुपशोभिताः | किंशुकाम्भोजबकुलचूताशोकादिपुष्पितैः ||२७|| कोकिलाषट्पदगणैरुपगीता मनोहराः | दक्षिणानिलसंवीताः सुमुखाः पल्लवोज्ज्वलाः ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (29-30) · Śloka 30
গ্রীষ্মে তীক্ষ্ণাংশুরাদিত্যো মারুতো নৈরৃতোঽসুখঃ | ভূস্তপ্তা সরিতস্তন্ব্যো দিশঃ প্রজ্বলিতা ইব ||২৯|| ভ্রান্তচক্রাহ্বযুগলাঃ পযঃপানাকুলা মৃগাঃ | ধ্বস্তবীরুত্তৃণলতা বিপর্ণাঙ্কিতপাদপাঃ ||৩০||
View original
ग्रीष्मे तीक्ष्णांशुरादित्यो मारुतो नैरृतोऽसुखः | भूस्तप्ता सरितस्तन्व्यो दिशः प्रज्वलिता इव ||२९|| भ्रान्तचक्राह्वयुगलाः पयःपानाकुला मृगाः | ध्वस्तवीरुत्तृणलता विपर्णाङ्कितपादपाः ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (31-32) · Śloka 32
প্রাবৃষ্যম্বরমানদ্ধং পশ্চিমানিলকর্ষিতৈঃ | অম্বুদৈর্বিদ্যুদুদ্দ্যোতপ্রস্রুতৈস্তুমুলস্বনৈঃ ||৩১|| কোমলশ্যামশষ্পাঢ্যা শক্রগোপোজ্জ্বলা মহী | কদম্বনীপকুটজসর্জকেতকভূষিতা ||৩২||
View original
प्रावृष्यम्बरमानद्धं पश्चिमानिलकर्षितैः | अम्बुदैर्विद्युदुद्द्योतप्रस्रुतैस्तुमुलस्वनैः ||३१|| कोमलश्यामशष्पाढ्या शक्रगोपोज्ज्वला मही | कदम्बनीपकुटजसर्जकेतकभूषिता ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (33-34) · Śloka 34
তত্র বর্ষাসু নদ্যোঽম্ভশ্ছন্নোখাততটদ্রুমাঃ | বাপ্যঃ প্রোত্ফুল্লকুমুদনীলোত্পলবিরাজিতাঃ ||৩৩|| ভূরব্যক্তস্থলশ্বভ্রা বহুশস্যোপশোভিতা | নাতিগর্জত্স্রবন্মেঘনিরুদ্ধার্কগ্রহং নভঃ ||৩৪||
View original
तत्र वर्षासु नद्योऽम्भश्छन्नोखाततटद्रुमाः | वाप्यः प्रोत्फुल्लकुमुदनीलोत्पलविराजिताः ||३३|| भूरव्यक्तस्थलश्वभ्रा बहुशस्योपशोभिता | नातिगर्जत्स्रवन्मेघनिरुद्धार्कग्रहं नभः ||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (35-36) · Śloka 36
বভ্রুরুষ্ণঃ শরদ্যর্কঃ শ্বেতাভ্রবিমলং নভঃ | তথা সরাংস্যম্বুরুহৈর্ভান্তি হংসাংসঘট্টিতৈঃ ||৩৫|| পঙ্কশুষ্কদ্রুমাকীর্ণা নিম্নোন্নতসমেষু ভূঃ | বাণসপ্তাহ্ববন্ধূককাশাসনবিরাজিতা ||৩৬||
View original
बभ्रुरुष्णः शरद्यर्कः श्वेताभ्रविमलं नभः | तथा सरांस्यम्बुरुहैर्भान्ति हंसांसघट्टितैः ||३५|| पङ्कशुष्कद्रुमाकीर्णा निम्नोन्नतसमेषु भूः | बाणसप्ताह्वबन्धूककाशासनविराजिता ||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (37) · Śloka 37
স্বগুণৈরতিযুক্তেষু বিপরীতেষু বা পুনঃ | বিষমেষ্বপি বা দোষাঃ কুপ্যন্ত্যৃতুষু দেহিনাম্ ||৩৭||
View original
स्वगुणैरतियुक्तेषु विपरीतेषु वा पुनः | विषमेष्वपि वा दोषाः कुप्यन्त्यृतुषु देहिनाम् ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (38) · Śloka 38
হরেদ্বসন্তে শ্লেষ্মাণং পিত্তং শরদি নির্হরেত্ | বর্ষাসু শমযেদ্বাযুং প্রাগ্বিকারসমুচ্ছ্রযাত্ ||৩৮||
View original
हरेद्वसन्ते श्लेष्माणं पित्तं शरदि निर्हरेत् | वर्षासु शमयेद्वायुं प्राग्विकारसमुच्छ्रयात् ||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 6
ইতি সুশ্রুতসংহিতাযাং সূত্রস্থানে ঋতুচর্যা নাম ষষ্ঠোঽধ্যাযঃ ||৬||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने ऋतुचर्या नाम षष्ठोऽध्यायः ||६||
🔊 Audio coming soon