Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತ ಋತುಚರ್ಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथात ऋतुचर्यमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
6. r̥tucaryādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಕಾಲೋ ಹಿ ನಾಮ (ಭಗವಾನ್ ) ಸ್ವಯಮ್ಭುರನಾದಿಮಧ್ಯನಿಧನಃ | ಅತ್ರ ರಸವ್ಯಾಪತ್ಸಮ್ಪತ್ತೀ ಜೀವಿತಮರಣೇ ಚ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಮಾಯತ್ತೇ | ಸ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಮಪಿ ಕಲಾಂ ನ ಲೀಯತ ಇತಿ ಕಾಲಃ, ಸಙ್ಕಲಯತಿ ಕಾಲಯತಿ ವಾ ಭೂತಾನೀತಿ ಕಾಲಃ ||೩||
View original
कालो हि नाम (भगवान् ) स्वयम्भुरनादिमध्यनिधनः | अत्र रसव्यापत्सम्पत्ती जीवितमरणे च मनुष्याणामायत्ते | स सूक्ष्मामपि कलां न लीयत इति कालः, सङ्कलयति कालयति वा भूतानीति कालः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ತಸ್ಯ ಸಂವತ್ಸರಾತ್ಮನೋ ಭಗವಾನಾದಿತ್ಯೋ ಗತಿವಿಶೇಷೇಣಾಕ್ಷಿನಿಮೇಷಕಾಷ್ಠಾಕಲಾಮುಹೂರ್ತಾಹೋರಾತ್ರಪಕ್ಷಮಾಸರ್ತ್ವಯನಸಂವತ್ಸರಯುಗಪ್ರವಿಭಾಗಂ ಕರೋತಿ ||೪||
View original
तस्य संवत्सरात्मनो भगवानादित्यो गतिविशेषेणाक्षिनिमेषकाष्ठाकलामुहूर्ताहोरात्रपक्षमासर्त्वयनसंवत्सरयुगप्रविभागं करोति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ತತ್ರ ಲಘ್ವಕ್ಷರೋಚ್ಚಾರಣಮಾತ್ರೋಽಕ್ಷಿನಿಮೇಷಃ, ಪಞ್ಚದಶಾಽಕ್ಷಿನಿಮೇಷಾಃ ಕಾಷ್ಠಾ, ತ್ರಿಂಶತ್ಕಾಷ್ಠಾಃ ಕಲಾ, ವಿಂಶತಿಕಲೋ ಮುಹೂರ್ತಃ ಕಲಾದಶಭಾಗಶ್ಚ, ತ್ರಿಂಶನ್ಮುಹೂರ್ತಮಹೋರಾತ್ರಂ, ಪಞ್ಚದಶಾಹೋರಾತ್ರಾಣಿ ಪಕ್ಷಃ, ಸ ಚ ದ್ವಿವಿಧಃ- ಶುಕ್ಲಃ ಕೃಷ್ಣಶ್ಚ, ತೌ ಮಾಸಃ ||೫||
View original
तत्र लघ्वक्षरोच्चारणमात्रोऽक्षिनिमेषः, पञ्चदशाऽक्षिनिमेषाः काष्ठा, त्रिंशत्काष्ठाः कला, विंशतिकलो मुहूर्तः कलादशभागश्च, त्रिंशन्मुहूर्तमहोरात्रं, पञ्चदशाहोरात्राणि पक्षः, स च द्विविधः- शुक्लः कृष्णश्च, तौ मासः ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ತತ್ರ ಮಾಘಾದಯೋ ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ, ದ್ವಿಮಾಸಿಕಮೃತುಂ ಕೃತ್ವಾ ಷಡೃತವೋ ಭವನ್ತಿ; ತೇ ಶಿಶಿರವಸನ್ತಗ್ರೀಷ್ಮವರ್ಷಾಶರದ್ಧೇಮನ್ತಾಃ | ತೇಷಾಂ ತಪಸ್ತಪಸ್ಯೌ ಶಿಶಿರಃ, ಮಧುಮಾಧವೌ ವಸನ್ತಃ, ಶುಚಿಶುಕ್ರೌ ಗ್ರೀಷ್ಮಃ, ನಭೋನಭಸ್ಯೌ ವರ್ಷಾಃ, ಇಷೋರ್ಜೌ ಶರತ್, ಸಹಃಸಹಸ್ಯೌ ಹೇಮನ್ತ ಇತಿ ||೬||
View original
तत्र माघादयो द्वादश मासाः, द्विमासिकमृतुं कृत्वा षडृतवो भवन्ति; ते शिशिरवसन्तग्रीष्मवर्षाशरद्धेमन्ताः | तेषां तपस्तपस्यौ शिशिरः, मधुमाधवौ वसन्तः, शुचिशुक्रौ ग्रीष्मः, नभोनभस्यौ वर्षाः, इषोर्जौ शरत्, सहःसहस्यौ हेमन्त इति ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ತ ಏತೇ ಶೀತೋಷ್ಣವರ್ಷಲಕ್ಷಣಾಶ್ಚನ್ದ್ರಾದಿತ್ಯಯೋಃ ಕಾಲವಿಭಾಗಕರತ್ವಾದಯನೇ ದ್ವೇ ಭವತೋ ದಕ್ಷಿಣಮುತ್ತರಂ ಚ | ತಯೋರ್ದಕ್ಷಿಣಂ ವರ್ಷಾಶರದ್ಧೇಮನ್ತಾಃ; ತೇಷು ಭಗವಾನಾಪ್ಯಾಯತೇ ಸೋಮಃ, ಅಮ್ಲಲವಣಮಧುರಾಶ್ಚ ರಸಾ ಬಲವನ್ತೋ ಭವನ್ತಿ, ಉತ್ತರೋತ್ತರಂ ಚ ಸರ್ವಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಬಲಮಭಿವರ್ಧತೇ | ಉತ್ತರಂ ಚ ಶಿಶಿರವಸನ್ತಗ್ರೀಷ್ಮಾಃ, ತೇಷು ಭಗವಾನಾಪ್ಯಾಯತೇಽರ್ಕಃ, ತಿಕ್ತಕಷಾಯಕಟುಕಾಶ್ಚ ರಸಾ ಬಲವನ್ತೋ ಭವನ್ತಿ, ಉತ್ತರೋತ್ತರಂ ಚ ಸರ್ವಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಬಲಮುಪಹೀಯತೇ ||೭||
View original
त एते शीतोष्णवर्षलक्षणाश्चन्द्रादित्ययोः कालविभागकरत्वादयने द्वे भवतो दक्षिणमुत्तरं च | तयोर्दक्षिणं वर्षाशरद्धेमन्ताः; तेषु भगवानाप्यायते सोमः, अम्ललवणमधुराश्च रसा बलवन्तो भवन्ति, उत्तरोत्तरं च सर्वप्राणिनां बलमभिवर्धते | उत्तरं च शिशिरवसन्तग्रीष्माः, तेषु भगवानाप्यायतेऽर्कः, तिक्तकषायकटुकाश्च रसा बलवन्तो भवन्ति, उत्तरोत्तरं च सर्वप्राणिनां बलमुपहीयते ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಶೀತಾಂಶುಃ ಕ್ಲೇದಯತ್ಯುರ್ವೀಂ ವಿವಸ್ವಾನ್ ಶೋಷಯತ್ಯಪಿ | ತಾವುಭಾವಪಿ ಸಂಶ್ರಿತ್ಯ ವಾಯುಃ ಪಾಲಯತಿ ಪ್ರಜಾಃ ||೮||
View original
भवति चात्र- शीतांशुः क्लेदयत्युर्वीं विवस्वान् शोषयत्यपि | तावुभावपि संश्रित्य वायुः पालयति प्रजाः ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ಅಥ ಖಲ್ವಯನೇ ದ್ವೇ ಯುಗಪತ್ ಸಂವತ್ಸರೋ ಭವತಿ | ತೇ ತು ಪಞ್ಚ ಯುಗಮಿತಿ ಸಞ್ಜ್ಞಾಂ ಲಭನ್ತೇ | ಸ ಏಷ ನಿಮೇಷಾದಿರ್ಯುಗಪರ್ಯನ್ತಃ ಕಾಲಶ್ಚಕ್ರವತ್ ಪರಿವರ್ತಮಾನಃ ಕಾಲಚಕ್ರಮಿತ್ಯುಚ್ಯತ ಇತ್ಯೇಕೇ ||೯||
View original
अथ खल्वयने द्वे युगपत् संवत्सरो भवति | ते तु पञ्च युगमिति सञ्ज्ञां लभन्ते | स एष निमेषादिर्युगपर्यन्तः कालश्चक्रवत् परिवर्तमानः कालचक्रमित्युच्यत इत्येके ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
ಇಹ ತು ವರ್ಷಾಶರದ್ಧೇಮನ್ತವಸನ್ತಗ್ರೀಷ್ಮಪ್ರಾವೃಷಃ ಷಡೃತವೋ ಭವನ್ತಿ, ದೋಷೋಪಚಯಪ್ರಕೋಪೋಪಶಮನಿಮಿತ್ತಂ; ತೇ ತು ಭಾದ್ರಪದಾದ್ಯೇನ ದ್ವಿಮಾಸಿಕೇನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ; ತದ್ಯಥಾ- ಭಾದ್ರಪದಾಶ್ವಯುಜೌ ವರ್ಷಾಃ, ಕಾರ್ತಿಕಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷೌ ಶರತ್, ಪೌಷಮಾಘೌ ಹೇಮನ್ತಃ, ಫಾಲ್ಗುನಚೈತ್ರೌ ವಸನ್ತಃ, ವೈಶಾಖಜ್ಯೇಷ್ಠೌ ಗ್ರೀಷ್ಮಃ; ಆಷಾಢಶ್ರಾವಣೌ ಪ್ರಾವೃಡಿತಿ ||೧೦||
View original
इह तु वर्षाशरद्धेमन्तवसन्तग्रीष्मप्रावृषः षडृतवो भवन्ति, दोषोपचयप्रकोपोपशमनिमित्तं; ते तु भाद्रपदाद्येन द्विमासिकेन व्याख्याताः; तद्यथा- भाद्रपदाश्वयुजौ वर्षाः, कार्तिकमार्गशीर्षौ शरत्, पौषमाघौ हेमन्तः, फाल्गुनचैत्रौ वसन्तः, वैशाखज्येष्ठौ ग्रीष्मः; आषाढश्रावणौ प्रावृडिति ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
ತತ್ರ, ವರ್ಷಾಸ್ವೋಷಧಯಸ್ತರುಣ್ಯೋಽಲ್ಪವೀರ್ಯಾ ಆಪಶ್ಚಾಪ್ರಶಾನ್ತಾಃ ಕ್ಷಿತಿಮಲಪ್ರಾಯಾಃ, ತಾ ಉಪಯುಜ್ಯಮಾನಾ ನಭಸಿ ಮೇಘಾವತತೇ ಜಲಪ್ರಕ್ಲಿನ್ನಾಯಾಂ ಭೂಮೌ ಕ್ಲಿನ್ನದೇಹಾನಾಂ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಶೀತವಾತವಿಷ್ಟಮ್ಭಿತಾಗ್ನೀನಾಂ ವಿದಹ್ಯನ್ತೇ, ವಿದಾಹಾತ್ ಪಿತ್ತಸಞ್ಚಯಮಾಪಾದಯನ್ತಿ; ಸ ಸಞ್ಚಯಃ ಶರದಿ ಪ್ರವಿರಲಮೇಘೇ ವಿಯತ್ಯುಪಶುಷ್ಯತಿ ಪಙ್ಕೇಽರ್ಕಕಿರಣಪ್ರವಿಲಾಯಿತಃ ಪೈತ್ತಿಕಾನ್ ವ್ಯಾಧೀಞ್ಜನಯತಿ | ತಾ ಏವೌಷಧಯಃ ಕಾಲಪರಿಣಾಮಾತ್ ಪರಿಣತವೀರ್ಯಾ ಬಲವತ್ಯೋ ಹೇಮನ್ತೇ ಭವನ್ತ್ಯಾಪಶ್ಚ ಪ್ರಶಾನ್ತಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಅತ್ಯರ್ಥಂ ಗುರ್ವ್ಯಾಶ್ಚ, ತಾ ಉಪಯುಜ್ಯಮಾನಾ ಮನ್ದಕಿರಣತ್ವಾದ್ಭಾನೋಃ ಸತುಷಾರಪವನೋಪಸ್ತಮ್ಭಿತದೇಹಾನಾಂ ದೇಹಿನಾಮವಿದಗ್ಧಾಃ ಸ್ನೇಹಾಚ್ಛೈತ್ಯಾದ್ಗೌರವಾದುಪಲೇಪಾಚ್ಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮಸಞ್ಚಯಮಾಪಾದಯನ್ತಿ; ಸ ಸಞ್ಚಯೋ ವಸನ್ತೇಽರ್ಕರಶ್ಮಿಪ್ರವಿಲಾಯಿತ ಈಷತ್ಸ್ತಬ್ಧದೇಹಾನಾಂ ದೇಹಿನಾಂ ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕಾನ್ ವ್ಯಾಧೀಞ್ಜನಯತಿ | ತಾ ಏವೌಷಧಯೋ ನಿದಾಘೇ ನಿಃಸಾರಾ ರೂಕ್ಷಾ ಅತಿಮಾತ್ರಂ ಲಘ್ವ್ಯೋ ಭವನ್ತ್ಯಾಪಶ್ಚ, ತಾ ಉಪಯುಜ್ಯಮಾನಾಃ ಸೂರ್ಯಪ್ರತಾಪೋಪಶೋಷಿತದೇಹಾನಾಂ ದೇಹಿನಾಂ ರೌಕ್ಷ್ಯಾಲ್ಲಘುತ್ವಾಚ್ಚ ವಾಯೋಃ ಸಞ್ಚಯಮಾಪಾದಯನ್ತಿ; ಸ ಸಞ್ಚಯಃ ಪ್ರಾವೃಷಿ ಚಾತ್ಯರ್ಥಂ ಜಲೋಪಕ್ಲಿನ್ನಾಯಾಂ ಭೂಮೌ ಕ್ಲಿನ್ನದೇಹಾನಾಂ ದೇಹಿನಾಂ ಶೀತವಾತವರ್ಷೇರಿತೋ ವಾತಿಕಾನ್ ವ್ಯಾಧೀಞ್ಜನಯತಿ | ಏವಮೇಷ ದೋಷಾಣಾಂ ಸಞ್ಚಯಪ್ರಕೋಪಹೇತುರುಕ್ತಃ ||೧೧||
View original
तत्र, वर्षास्वोषधयस्तरुण्योऽल्पवीर्या आपश्चाप्रशान्ताः क्षितिमलप्रायाः, ता उपयुज्यमाना नभसि मेघावतते जलप्रक्लिन्नायां भूमौ क्लिन्नदेहानां प्राणिनां शीतवातविष्टम्भिताग्नीनां विदह्यन्ते, विदाहात् पित्तसञ्चयमापादयन्ति; स सञ्चयः शरदि प्रविरलमेघे वियत्युपशुष्यति पङ्केऽर्ककिरणप्रविलायितः पैत्तिकान् व्याधीञ्जनयति | ता एवौषधयः कालपरिणामात् परिणतवीर्या बलवत्यो हेमन्ते भवन्त्यापश्च प्रशान्ताः स्निग्धा अत्यर्थं गुर्व्याश्च, ता उपयुज्यमाना मन्दकिरणत्वाद्भानोः सतुषारपवनोपस्तम्भितदेहानां देहिनामविदग्धाः स्नेहाच्छैत्याद्गौरवादुपलेपाच्च श्लेष्मसञ्चयमापादयन्ति; स सञ्चयो वसन्तेऽर्करश्मिप्रविलायित ईषत्स्तब्धदेहानां देहिनां श्लैष्मिकान् व्याधीञ्जनयति | ता एवौषधयो निदाघे निःसारा रूक्षा अतिमात्रं लघ्व्यो भवन्त्यापश्च, ता उपयुज्यमानाः सूर्यप्रतापोपशोषितदेहानां देहिनां रौक्ष्याल्लघुत्वाच्च वायोः सञ्चयमापादयन्ति; स सञ्चयः प्रावृषि चात्यर्थं जलोपक्लिन्नायां भूमौ क्लिन्नदेहानां देहिनां शीतवातवर्षेरितो वातिकान् व्याधीञ्जनयति | एवमेष दोषाणां सञ्चयप्रकोपहेतुरुक्तः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
ತತ್ರ ವರ್ಷಾಹೇಮನ್ತಗ್ರೀಷ್ಮೇಷು ಸಞ್ಚಿತಾನಾಂ ದೋಷಾಣಾಂ ಶರದ್ವಸನ್ತಪ್ರಾವೃಟ್ಸು ಚ ಪ್ರಕುಪಿತಾನಾಂ ನಿರ್ಹರಣಂ ಕರ್ತವ್ಯಮ್ ||೧೨||
View original
तत्र वर्षाहेमन्तग्रीष्मेषु सञ्चितानां दोषाणां शरद्वसन्तप्रावृट्सु च प्रकुपितानां निर्हरणं कर्तव्यम् ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
ತತ್ರ ಪೈತ್ತಿಕಾನಾಂ ವ್ಯಾಧೀನಾಮುಪಶಮೋ ಹೇಮನ್ತೇ, ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕಾಣಾಂ ನಿದಾಘೇ, ವಾತಿಕಾನಾಂ ಶರದಿ , ಸ್ವಭಾವತ ಏವ; ತ ಏತೇ ಸಞ್ಚಯಪ್ರಕೋಪೋಪಶಮಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ ||೧೩||
View original
तत्र पैत्तिकानां व्याधीनामुपशमो हेमन्ते, श्लैष्मिकाणां निदाघे, वातिकानां शरदि , स्वभावत एव; त एते सञ्चयप्रकोपोपशमा व्याख्याताः ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
ತತ್ರ, ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇ ವಸನ್ತಸ್ಯ ಲಿಙ್ಗಂ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನೇ ಗ್ರೀಷ್ಮಸ್ಯ, ಅಪರಾಹ್ಣೇ ಪ್ರಾವೃಷಃ , ಪ್ರದೋಷೇ ವಾರ್ಷಿಕಂ, ಶಾರದಮರ್ಧರಾತ್ರೇ, ಪ್ರತ್ಯುಷಸಿ ಹೈಮನ್ತಮುಪಲಕ್ಷಯೇತ್; ಏವಮಹೋರಾತ್ರಮಪಿ ವರ್ಷಮಿವ ಶೀತೋಷ್ಣವರ್ಷಲಕ್ಷಣಂ ದೋಷೋಪಚಯಪ್ರಕೋಪೋಪಶಮೈರ್ಜಾನೀಯಾತ್ ||೧೪||
View original
तत्र, पूर्वाह्णे वसन्तस्य लिङ्गं, मध्याह्ने ग्रीष्मस्य, अपराह्णे प्रावृषः , प्रदोषे वार्षिकं, शारदमर्धरात्रे, प्रत्युषसि हैमन्तमुपलक्षयेत्; एवमहोरात्रमपि वर्षमिव शीतोष्णवर्षलक्षणं दोषोपचयप्रकोपोपशमैर्जानीयात् ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (15) · Śloka 15
ತತ್ರ, ಅವ್ಯಾಪನ್ನೇಷು ಋತುಷ್ವವ್ಯಾಪನ್ನಾ ಓಷಧಯೋ ಭವನ್ತ್ಯಾಪಶ್ಚ; ತಾ ಉಪಯುಜ್ಯಮಾನಾಃ ಪ್ರಾಣಾಯುರ್ಬಲವೀರ್ಯೌಜಸ್ಕರ್ಯೋ ಭವನ್ತಿ ||೧೫||
View original
तत्र, अव्यापन्नेषु ऋतुष्वव्यापन्ना ओषधयो भवन्त्यापश्च; ता उपयुज्यमानाः प्राणायुर्बलवीर्यौजस्कर्यो भवन्ति ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (16) · Śloka 16
ತೇಷಾಂ ಪುನರ್ವ್ಯಾಪದೋಽದೃಷ್ಟಕಾರಿತಾಃ, ಶೀತೋಷ್ಣವಾತವರ್ಷಾಣಿ ಖಲು ವಿಪರೀತಾನ್ಯೋಷಧೀರ್ವ್ಯಾಪಾದಯನ್ತ್ಯಪಶ್ಚ ||೧೬||
View original
तेषां पुनर्व्यापदोऽदृष्टकारिताः, शीतोष्णवातवर्षाणि खलु विपरीतान्योषधीर्व्यापादयन्त्यपश्च ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (17) · Śloka 17
ತಾಸಾಮುಪಯೋಗಾದ್ವಿವಿಧರೋಗಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೋ ಮರಕೋ ವಾ ಭವೇದಿತಿ ||೧೭||
View original
तासामुपयोगाद्विविधरोगप्रादुर्भावो मरको वा भवेदिति ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (18) · Śloka 18
ತತ್ರ, ಅವ್ಯಾಪನ್ನಾನಾಮೋಷಧೀನಾಮಪಾಂ ಚೋಪಯೋಗಃ ||೧೮||
View original
तत्र, अव्यापन्नानामोषधीनामपां चोपयोगः ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (19) · Śloka 19
ಕದಾಚಿದವ್ಯಾಪನ್ನೇಷ್ವಪಿ ಋತುಷು ಕೃತ್ಯಾಭಿಶಾಪರಕ್ಷಃಕ್ರೋಧಾಧರ್ಮೈರುಪಧ್ವಸ್ಯನ್ತೇ ಜನಪದಾಃ, ವಿಷೌಷಧಿಪುಷ್ಪಗನ್ಧೇನ ವಾ ವಾಯುನೋಪನೀತೇನಾಕ್ರಮ್ಯತೇ ಯೋ ದೇಶಸ್ತತ್ರ ದೋಷಪ್ರಕೃತ್ಯವಿಶೇಷೇಣ ಕಾಸಶ್ವಾಸವಮಥುಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಶಿರೋರುಗ್ಜ್ವರೈರುಪತಪ್ಯನ್ತೇ, ಗ್ರಹನಕ್ಷತ್ರಚರಿತೈರ್ವಾ, ಗೃಹದಾರಶಯನಾಸನಯಾನವಾಹನಮಣಿರತ್ನೋಪಕರಣಗರ್ಹಿತಲಕ್ಷಣನಿಮಿತ್ತಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೈರ್ವಾ ||೧೯||
View original
कदाचिदव्यापन्नेष्वपि ऋतुषु कृत्याभिशापरक्षःक्रोधाधर्मैरुपध्वस्यन्ते जनपदाः, विषौषधिपुष्पगन्धेन वा वायुनोपनीतेनाक्रम्यते यो देशस्तत्र दोषप्रकृत्यविशेषेण कासश्वासवमथुप्रतिश्यायशिरोरुग्ज्वरैरुपतप्यन्ते, ग्रहनक्षत्रचरितैर्वा, गृहदारशयनासनयानवाहनमणिरत्नोपकरणगर्हितलक्षणनिमित्तप्रादुर्भावैर्वा ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (20) · Śloka 20
ತತ್ರ, ಸ್ಥಾನಪರಿತ್ಯಾಗಶಾನ್ತಿಕರ್ಮಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಮಙ್ಗಲಜಪಹೋಮೋಪಹಾರೇಜ್ಯಾಞ್ಜಲಿನಮಸ್ಕಾರತಪೋನಿಯಮ- ದಯಾದಾನದೀಕ್ಷಾಭ್ಯುಪಗಮದೇವತಾಬ್ರಾಹ್ಮಣಗುರುಪರೈರ್ಭವಿತವ್ಯಮ್, ಏವಂ ಸಾಧು ಭವತಿ ||೨೦||
View original
तत्र, स्थानपरित्यागशान्तिकर्मप्रायश्चित्तमङ्गलजपहोमोपहारेज्याञ्जलिनमस्कारतपोनियम- दयादानदीक्षाभ्युपगमदेवताब्राह्मणगुरुपरैर्भवितव्यम्, एवं साधु भवति ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (21) · Śloka 21
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಮವ್ಯಾಪನ್ನಾನಾಮೃತೂನಾಂ ಲಕ್ಷಣಾನ್ಯುಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ ||೨೧||
View original
अत ऊर्ध्वमव्यापन्नानामृतूनां लक्षणान्युपदेक्ष्यामः ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (22-23) · Śloka 23
ವಾಯುರ್ವಾತ್ಯುತ್ತರಃ ಶೀತೋ ರಜೋಧೂಮಾಕುಲಾ ದಿಶಃ | ಛನ್ನಸ್ತುಷಾರೈಃ ಸವಿತಾ ಹಿಮಾನದ್ಧಾ ಜಲಾಶಯಾಃ ||೨೨|| ದರ್ಪಿತಾ ಧ್ವಾಙ್ಕ್ಷಖಙ್ಗಾಹ್ವಮಹಿಷೋರಭ್ರಕುಞ್ಜರಾಃ | ರೋಧ್ರಪ್ರಿಯಙ್ಗುಪುನ್ನಾಗಾಃ ಪುಷ್ಪಿತಾ ಹಿಮಸಾಹ್ವಯೇ ||೨೩||
View original
वायुर्वात्युत्तरः शीतो रजोधूमाकुला दिशः | छन्नस्तुषारैः सविता हिमानद्धा जलाशयाः ||२२|| दर्पिता ध्वाङ्क्षखङ्गाह्वमहिषोरभ्रकुञ्जराः | रोध्रप्रियङ्गुपुन्नागाः पुष्पिता हिमसाह्वये ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (24) · Śloka 24
ಶಿಶಿರೇ ಶೀತಮಧಿಕಂ ವಾತವೃಷ್ಟ್ಯಾಕುಲಾ ದಿಶಃ | ಶೇಷಂ ಹೇಮನ್ತವತ್ ಸರ್ವಂ ವಿಜ್ಞೇಯಂ ಲಕ್ಷಣಂ ಬುಧೈಃ ||೨೪||
View original
शिशिरे शीतमधिकं वातवृष्ट्याकुला दिशः | शेषं हेमन्तवत् सर्वं विज्ञेयं लक्षणं बुधैः ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (25-28) · Śloka 28
ಸಿದ್ಧವಿದ್ಯಾಧರವಧೂಚರಣಾಲಕ್ತಕಾಙ್ಕಿತೇ | ಮಲಯೇ ಚನ್ದನಲತಾಪರಿಷ್ವಙ್ಗಾಧಿವಾಸಿತೇ ||೨೫|| ವಾತಿ ಕಾಮಿಜನಾನನ್ದಜನನೋಽನಙ್ಗದೀಪನಃ | ದಮ್ಪತ್ಯೋರ್ಮಾನಭಿದುರೋ ವಸನ್ತೇ ದಕ್ಷಿಣೋಽನಿಲಃ ||೨೬|| ದಿಶೋ ವಸನ್ತೇ ವಿಮಲಾಃ ಕಾನನೈರುಪಶೋಭಿತಾಃ | ಕಿಂಶುಕಾಮ್ಭೋಜಬಕುಲಚೂತಾಶೋಕಾದಿಪುಷ್ಪಿತೈಃ ||೨೭|| ಕೋಕಿಲಾಷಟ್ಪದಗಣೈರುಪಗೀತಾ ಮನೋಹರಾಃ | ದಕ್ಷಿಣಾನಿಲಸಂವೀತಾಃ ಸುಮುಖಾಃ ಪಲ್ಲವೋಜ್ಜ್ವಲಾಃ ||೨೮||
View original
सिद्धविद्याधरवधूचरणालक्तकाङ्किते | मलये चन्दनलतापरिष्वङ्गाधिवासिते ||२५|| वाति कामिजनानन्दजननोऽनङ्गदीपनः | दम्पत्योर्मानभिदुरो वसन्ते दक्षिणोऽनिलः ||२६|| दिशो वसन्ते विमलाः काननैरुपशोभिताः | किंशुकाम्भोजबकुलचूताशोकादिपुष्पितैः ||२७|| कोकिलाषट्पदगणैरुपगीता मनोहराः | दक्षिणानिलसंवीताः सुमुखाः पल्लवोज्ज्वलाः ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (29-30) · Śloka 30
ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ತೀಕ್ಷ್ಣಾಂಶುರಾದಿತ್ಯೋ ಮಾರುತೋ ನೈರೃತೋಽಸುಖಃ | ಭೂಸ್ತಪ್ತಾ ಸರಿತಸ್ತನ್ವ್ಯೋ ದಿಶಃ ಪ್ರಜ್ವಲಿತಾ ಇವ ||೨೯|| ಭ್ರಾನ್ತಚಕ್ರಾಹ್ವಯುಗಲಾಃ ಪಯಃಪಾನಾಕುಲಾ ಮೃಗಾಃ | ಧ್ವಸ್ತವೀರುತ್ತೃಣಲತಾ ವಿಪರ್ಣಾಙ್ಕಿತಪಾದಪಾಃ ||೩೦||
View original
ग्रीष्मे तीक्ष्णांशुरादित्यो मारुतो नैरृतोऽसुखः | भूस्तप्ता सरितस्तन्व्यो दिशः प्रज्वलिता इव ||२९|| भ्रान्तचक्राह्वयुगलाः पयःपानाकुला मृगाः | ध्वस्तवीरुत्तृणलता विपर्णाङ्कितपादपाः ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (31-32) · Śloka 32
ಪ್ರಾವೃಷ್ಯಮ್ಬರಮಾನದ್ಧಂ ಪಶ್ಚಿಮಾನಿಲಕರ್ಷಿತೈಃ | ಅಮ್ಬುದೈರ್ವಿದ್ಯುದುದ್ದ್ಯೋತಪ್ರಸ್ರುತೈಸ್ತುಮುಲಸ್ವನೈಃ ||೩೧|| ಕೋಮಲಶ್ಯಾಮಶಷ್ಪಾಢ್ಯಾ ಶಕ್ರಗೋಪೋಜ್ಜ್ವಲಾ ಮಹೀ | ಕದಮ್ಬನೀಪಕುಟಜಸರ್ಜಕೇತಕಭೂಷಿತಾ ||೩೨||
View original
प्रावृष्यम्बरमानद्धं पश्चिमानिलकर्षितैः | अम्बुदैर्विद्युदुद्द्योतप्रस्रुतैस्तुमुलस्वनैः ||३१|| कोमलश्यामशष्पाढ्या शक्रगोपोज्ज्वला मही | कदम्बनीपकुटजसर्जकेतकभूषिता ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (33-34) · Śloka 34
ತತ್ರ ವರ್ಷಾಸು ನದ್ಯೋಽಮ್ಭಶ್ಛನ್ನೋಖಾತತಟದ್ರುಮಾಃ | ವಾಪ್ಯಃ ಪ್ರೋತ್ಫುಲ್ಲಕುಮುದನೀಲೋತ್ಪಲವಿರಾಜಿತಾಃ ||೩೩|| ಭೂರವ್ಯಕ್ತಸ್ಥಲಶ್ವಭ್ರಾ ಬಹುಶಸ್ಯೋಪಶೋಭಿತಾ | ನಾತಿಗರ್ಜತ್ಸ್ರವನ್ಮೇಘನಿರುದ್ಧಾರ್ಕಗ್ರಹಂ ನಭಃ ||೩೪||
View original
तत्र वर्षासु नद्योऽम्भश्छन्नोखाततटद्रुमाः | वाप्यः प्रोत्फुल्लकुमुदनीलोत्पलविराजिताः ||३३|| भूरव्यक्तस्थलश्वभ्रा बहुशस्योपशोभिता | नातिगर्जत्स्रवन्मेघनिरुद्धार्कग्रहं नभः ||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (35-36) · Śloka 36
ಬಭ್ರುರುಷ್ಣಃ ಶರದ್ಯರ್ಕಃ ಶ್ವೇತಾಭ್ರವಿಮಲಂ ನಭಃ | ತಥಾ ಸರಾಂಸ್ಯಮ್ಬುರುಹೈರ್ಭಾನ್ತಿ ಹಂಸಾಂಸಘಟ್ಟಿತೈಃ ||೩೫|| ಪಙ್ಕಶುಷ್ಕದ್ರುಮಾಕೀರ್ಣಾ ನಿಮ್ನೋನ್ನತಸಮೇಷು ಭೂಃ | ಬಾಣಸಪ್ತಾಹ್ವಬನ್ಧೂಕಕಾಶಾಸನವಿರಾಜಿತಾ ||೩೬||
View original
बभ्रुरुष्णः शरद्यर्कः श्वेताभ्रविमलं नभः | तथा सरांस्यम्बुरुहैर्भान्ति हंसांसघट्टितैः ||३५|| पङ्कशुष्कद्रुमाकीर्णा निम्नोन्नतसमेषु भूः | बाणसप्ताह्वबन्धूककाशासनविराजिता ||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (37) · Śloka 37
ಸ್ವಗುಣೈರತಿಯುಕ್ತೇಷು ವಿಪರೀತೇಷು ವಾ ಪುನಃ | ವಿಷಮೇಷ್ವಪಿ ವಾ ದೋಷಾಃ ಕುಪ್ಯನ್ತ್ಯೃತುಷು ದೇಹಿನಾಮ್ ||೩೭||
View original
स्वगुणैरतियुक्तेषु विपरीतेषु वा पुनः | विषमेष्वपि वा दोषाः कुप्यन्त्यृतुषु देहिनाम् ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (38) · Śloka 38
ಹರೇದ್ವಸನ್ತೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಂ ಪಿತ್ತಂ ಶರದಿ ನಿರ್ಹರೇತ್ | ವರ್ಷಾಸು ಶಮಯೇದ್ವಾಯುಂ ಪ್ರಾಗ್ವಿಕಾರಸಮುಚ್ಛ್ರಯಾತ್ ||೩೮||
View original
हरेद्वसन्ते श्लेष्माणं पित्तं शरदि निर्हरेत् | वर्षासु शमयेद्वायुं प्राग्विकारसमुच्छ्रयात् ||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 6
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಋತುಚರ್ಯಾ ನಾಮ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೬||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने ऋतुचर्या नाम षष्ठोऽध्यायः ||६||
🔊 Audio coming soon