Adhikarana 2 (1-2) · Śloka 2
athātō vēdōtpattimadhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ ||1|| yathōvāca bhagavān dhanvantariḥ ||2||
View original
अथातो वेदोत्पत्तिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
1. vēdōtpattyadhyāyaḥ
Adhikarana 3 (3) · Śloka 3
atha khalu bhagavantamamaravaramr̥ṣigaṇaparivr̥tamāśramasthaṁ kāśirājaṁ divōdāsaṁ dhanvantarimaupadhēnavavaitaraṇaurabhrapauṣkalāvatakaravīrya(ra)gōpurarakṣitasuśrutaprabhr̥taya ūcuḥ ||3||
View original
अथ खलु भगवन्तममरवरमृषिगणपरिवृतमाश्रमस्थं काशिराजं दिवोदासं धन्वन्तरिमौपधेनववैतरणौरभ्रपौष्कलावतकरवीर्य(र)गोपुररक्षितसुश्रुतप्रभृतय ऊचुः ||३||
0:000:00
Adhikarana 4 (4) · Śloka 4
bhagavan! śārīramānasāgantubhirvyādhibhirvividhavēdanābhighātōpadrutān sanāthānapyanāthavadvicēṣṭamānān vikrōśataśca mānavānabhisamīkṣya manasi naḥ pīḍā bhavati, tēṣāṁ sukhaiṣiṇāṁ rōgōpaśamārthamātmanaśca prāṇayātrārthaṁ prajāhitahētōrāyurvēdaṁ śrōtumicchāma ihōpadiśyamānam, atrāyattamaihikamāmuṣmikaṁ ca śrēyaḥ; tadbhagavantamupapannāḥ smaḥ śiṣyatvēnēti ||4||
View original
भगवन्! शारीरमानसागन्तुभिर्व्याधिभिर्विविधवेदनाभिघातोपद्रुतान् सनाथानप्यनाथवद्विचेष्टमानान् विक्रोशतश्च मानवानभिसमीक्ष्य मनसि नः पीडा भवति, तेषां सुखैषिणां रोगोपशमार्थमात्मनश्च प्राणयात्रार्थं प्रजाहितहेतोरायुर्वेदं श्रोतुमिच्छाम इहोपदिश्यमानम्, अत्रायत्तमैहिकमामुष्मिकं च श्रेयः; तद्भगवन्तमुपपन्नाः स्मः शिष्यत्वेनेति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (5) · Śloka 5
tānuvāca bhagavān- svāgataṁ vaḥ; sarva ēvāmīmāṁsyā adhyāpyāśca bhavantō vatsāḥ ||5||
View original
तानुवाच भगवान्- स्वागतं वः; सर्व एवामीमांस्या अध्याप्याश्च भवन्तो वत्साः ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (6) · Śloka 6
iha khalvāyurvēdaṁ nāmōpāṅgamatharvavēdasyānutpādyaiva prajāḥ ślōkaśatasahasramadhyāyasahasraṁ ca kr̥tavān svayambhūḥ, tatō'lpāyuṣṭvamalpamēdhastvaṁ cālōkya narāṇāṁ bhūyō'ṣṭadhā praṇītavān ||6||
View original
इह खल्वायुर्वेदं नामोपाङ्गमथर्ववेदस्यानुत्पाद्यैव प्रजाः श्लोकशतसहस्रमध्यायसहस्रं च कृतवान् स्वयम्भूः, ततोऽल्पायुष्ट्वमल्पमेधस्त्वं चालोक्य नराणां भूयोऽष्टधा प्रणीतवान् ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (7) · Śloka 7
tadyathā- śalyaṁ, śālākyaṁ, kāyacikitsā, bhūtavidyā, kaumārabhr̥tyam, agadatantraṁ, rasāyanatantraṁ, vājīkaraṇatantramiti ||7||
View original
तद्यथा- शल्यं, शालाक्यं, कायचिकित्सा, भूतविद्या, कौमारभृत्यम्, अगदतन्त्रं, रसायनतन्त्रं, वाजीकरणतन्त्रमिति ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (8) · Śloka 8
athāsya pratyaṅgalakṣaṇasamāsaḥ |8|
View original
अथास्य प्रत्यङ्गलक्षणसमासः |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (8(1)) · Śloka 8
tatra, śalyaṁ nāma vividhatr̥ṇakāṣṭhapāṣāṇapāṁśulōhalōṣṭāsthibālanakhapūyāsrāvaduṣṭavraṇāntargarbhaśalyōddharaṇārthaṁ , yantraśastrakṣārāgnipraṇidhānavraṇaviniścayārthaṁ ca (1) |8|
View original
तत्र, शल्यं नाम विविधतृणकाष्ठपाषाणपांशुलोहलोष्टास्थिबालनखपूयास्रावदुष्टव्रणान्तर्गर्भशल्योद्धरणार्थं , यन्त्रशस्त्रक्षाराग्निप्रणिधानव्रणविनिश्चयार्थं च (१) |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (8(2)) · Śloka 8
śālākyaṁ nāmōrdhvajatrugatānāṁ śravaṇanayanavadanaghrāṇādisaṁśritānāṁ vyādhīnāmupaśamanārtham (2) |8|
View original
शालाक्यं नामोर्ध्वजत्रुगतानां श्रवणनयनवदनघ्राणादिसंश्रितानां व्याधीनामुपशमनार्थम् (२) |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (8(3)) · Śloka 8
kāyacikitsā nāma sarvāṅgasaṁśritānāṁ vyādhīnāṁ jvararaktapittaśōṣōnmādāpasmārakuṣṭhamēhātisārādīnāmupaśamanārtham (3) |8|
View original
कायचिकित्सा नाम सर्वाङ्गसंश्रितानां व्याधीनां ज्वररक्तपित्तशोषोन्मादापस्मारकुष्ठमेहातिसारादीनामुपशमनार्थम् (३) |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (8(4)) · Śloka 8
bhūtavidyā nāma dēvāsuragandharvayakṣarakṣaḥpitr̥piśācanāgagrahādyupasr̥ṣṭacētasāṁ śāntikarmabaliharaṇādigrahōpaśamanārtham (4) |8|
View original
भूतविद्या नाम देवासुरगन्धर्वयक्षरक्षःपितृपिशाचनागग्रहाद्युपसृष्टचेतसां शान्तिकर्मबलिहरणादिग्रहोपशमनार्थम् (४) |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (8(5)) · Śloka 8
kaumārabhr̥tyaṁ nāma kumārabharaṇadhātrīkṣīradōṣasaṁśōdhanārthaṁ duṣṭastanyagrahasamutthānāṁ ca vyādhīnāmupaśamanārtham (5) |8|
View original
कौमारभृत्यं नाम कुमारभरणधात्रीक्षीरदोषसंशोधनार्थं दुष्टस्तन्यग्रहसमुत्थानां च व्याधीनामुपशमनार्थम् (५) |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (8(6)) · Śloka 8
agadatantraṁ nāma sarpakīṭalūtāmūṣakādidaṣṭaviṣavyañjanārthaṁ vividhaviṣasaṁyōgōpaśamanārthaṁ ca (6) |8|
View original
अगदतन्त्रं नाम सर्पकीटलूतामूषकादिदष्टविषव्यञ्जनार्थं विविधविषसंयोगोपशमनार्थं च (६) |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (8(7)) · Śloka 8
rasāyanatantraṁ nāma vayaḥsthāpanamāyurmēdhābalakaraṁ rōgāpaharaṇasamarthaṁ ca (7) |8|
View original
रसायनतन्त्रं नाम वयःस्थापनमायुर्मेधाबलकरं रोगापहरणसमर्थं च (७) |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (8(8)) · Śloka 8
vājīkaraṇatantraṁ nāmālpaduṣṭakṣīṇaviśuṣkarētasāmāpyāyanaprasādōpacayajanananimittaṁ praharṣajananārthaṁ ca (8) ||8||
View original
वाजीकरणतन्त्रं नामाल्पदुष्टक्षीणविशुष्करेतसामाप्यायनप्रसादोपचयजनननिमित्तं प्रहर्षजननार्थं च (८) ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (9) · Śloka 9
ēvamayamāyurvēdō'ṣṭāṅga upadiśyatē; atra kasmai kimucyatāmiti ||9||
View original
एवमयमायुर्वेदोऽष्टाङ्ग उपदिश्यते; अत्र कस्मै किमुच्यतामिति ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (10-11) · Śloka 11
ta ūcuḥ- asmākaṁ sarvēṣāmēva śalyajñānaṁ mūlaṁ kr̥tvōpadiśatu bhagavāniti ||10|| sa uvācaivamastviti ||11||
View original
त ऊचुः- अस्माकं सर्वेषामेव शल्यज्ञानं मूलं कृत्वोपदिशतु भगवानिति ||१०|| स उवाचैवमस्त्विति ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (12-13) · Śloka 13
ta ūcurbhūyō'pi bhagavantam- asmākamēkamatīnāṁ matamabhisamīkṣya suśrutō bhagavantaṁ prakṣyati, asmai cōpadiśyamānaṁ vayamapyudhārayiṣyāmaḥ ||12|| sa uvācaivamastviti ||13||
View original
त ऊचुर्भूयोऽपि भगवन्तम्- अस्माकमेकमतीनां मतमभिसमीक्ष्य सुश्रुतो भगवन्तं प्रक्ष्यति, अस्मै चोपदिश्यमानं वयमप्युधारयिष्यामः ||१२|| स उवाचैवमस्त्विति ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (14) · Śloka 14
vatsa suśruta! iha khalvāyurvēdaprayōjanaṁ- vyādhyupasr̥ṣṭānāṁ vyādhiparimōkṣaḥ, svasthasya rakṣaṇaṁ ca ||14||
View original
वत्स सुश्रुत! इह खल्वायुर्वेदप्रयोजनं- व्याध्युपसृष्टानां व्याधिपरिमोक्षः, स्वस्थस्य रक्षणं च ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (15) · Śloka 15
‘āyurasmin vidyatē, anēna vā''yurvindanti’ ityāyurvēdaḥ ||15||
View original
‘आयुरस्मिन् विद्यते, अनेन वाऽऽयुर्विन्दन्ति’ इत्यायुर्वेदः ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (16) · Śloka 16
tasyāṅgavaramādyaṁ pratyakṣāgamānumānōpamānairaviruddhamucyamānamupadhāraya ||16||
View original
तस्याङ्गवरमाद्यं प्रत्यक्षागमानुमानोपमानैरविरुद्धमुच्यमानमुपधारय ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (17) · Śloka 17
ētaddhyaṅgaṁ prathamaṁ, prāgabhighātavraṇasaṁrōhādyajñaśiraḥsandhānācca | śrūyatē hi yathā- “rudrēṇa yajñasya śiraśchinnamiti, tatō dēvā aśvināvabhigamyōcuḥ- bhagavantau naḥ śrēṣṭhatamau yuvāṁ bhaviṣyathaḥ, bhavadbhyāṁ yajñasya śiraḥ sandhātavyamiti | tāvūcaturēvamastviti | atha tayōrarthē dēvā indraṁ yajñabhāgēna prāsādayan | tābhyāṁ yajñasya śiraḥ saṁhitam” iti ||17||
View original
एतद्ध्यङ्गं प्रथमं, प्रागभिघातव्रणसंरोहाद्यज्ञशिरःसन्धानाच्च | श्रूयते हि यथा- “रुद्रेण यज्ञस्य शिरश्छिन्नमिति, ततो देवा अश्विनावभिगम्योचुः- भगवन्तौ नः श्रेष्ठतमौ युवां भविष्यथः, भवद्भ्यां यज्ञस्य शिरः सन्धातव्यमिति | तावूचतुरेवमस्त्विति | अथ तयोरर्थे देवा इन्द्रं यज्ञभागेन प्रासादयन् | ताभ्यां यज्ञस्य शिरः संहितम्” इति ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (18) · Śloka 18
aṣṭāsvapi cāyurvēdatantrēṣvētadēvādhikamabhimatam, āśukriyākaraṇādyantraśastrakṣārāgnipraṇidhānāt sarvatantrasāmānyācca ||18||
View original
अष्टास्वपि चायुर्वेदतन्त्रेष्वेतदेवाधिकमभिमतम्, आशुक्रियाकरणाद्यन्त्रशस्त्रक्षाराग्निप्रणिधानात् सर्वतन्त्रसामान्याच्च ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (19) · Śloka 19
tadidaṁ śāśvataṁ puṇyaṁ svargyaṁ yaśasyamāyuṣyaṁ vr̥ttikaraṁ cēti ||19||
View original
तदिदं शाश्वतं पुण्यं स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं वृत्तिकरं चेति ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (20) · Śloka 20
brahmā prōvāca tataḥ prajāpatiradhijagē, tasmādaśvinau, aśvibhyāmindraḥ, indrādahaṁ, mayā tviha pradēyamarthibhyaḥ prajāhitahētōḥ ||20||
View original
ब्रह्मा प्रोवाच ततः प्रजापतिरधिजगे, तस्मादश्विनौ, अश्विभ्यामिन्द्रः, इन्द्रादहं, मया त्विह प्रदेयमर्थिभ्यः प्रजाहितहेतोः ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (21) · Śloka 21
bhavati cātra- ahaṁ hi dhanvantarirādidēvō jarārujāmr̥tyuharō'marāṇām | śalyāṅgamaṅgairaparairupētaṁ prāptō'smi gāṁ bhūya ihōpadēṣṭum ||21||
View original
भवति चात्र- अहं हि धन्वन्तरिरादिदेवो जरारुजामृत्युहरोऽमराणाम् | शल्याङ्गमङ्गैरपरैरुपेतं प्राप्तोऽस्मि गां भूय इहोपदेष्टुम् ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (22) · Śloka 22
asmiñchāstrē pañcamahābhūtaśarīrisamavāyaḥ puruṣa ityucyatē | tasmin kriyā, sō'dhiṣṭhānaṁ; kasmāt? lōkasya dvaividhyāta ; lōkō hi dvividhaḥ sthāvarō jaṅgamaśca; dvividhātmaka ēvāgnēyaḥ, saumyaśca, tadbhūyastvāt; pañcātmakō vā; tatra caturvidhō bhūtagrāmaḥ saṁsvēdajajarāyujāṇḍajōdbhijjasañjñaḥ ; tatra puruṣaḥ pradhānaṁ, tasyōpakaraṇamanyat; tasmāt puruṣō'dhiṣṭhānam ||22||
View original
अस्मिञ्छास्त्रे पञ्चमहाभूतशरीरिसमवायः पुरुष इत्युच्यते | तस्मिन् क्रिया, सोऽधिष्ठानं; कस्मात्? लोकस्य द्वैविध्यात ; लोको हि द्विविधः स्थावरो जङ्गमश्च; द्विविधात्मक एवाग्नेयः, सौम्यश्च, तद्भूयस्त्वात्; पञ्चात्मको वा; तत्र चतुर्विधो भूतग्रामः संस्वेदजजरायुजाण्डजोद्भिज्जसञ्ज्ञः ; तत्र पुरुषः प्रधानं, तस्योपकरणमन्यत्; तस्मात् पुरुषोऽधिष्ठानम् ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (23) · Śloka 23
tadduḥkhasaṁyōgā vyādhaya ucyantē ||23||
View original
तद्दुःखसंयोगा व्याधय उच्यन्ते ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (24) · Śloka 24
tē caturvidhāḥ- āgantavaḥ, śārīrāḥ, mānasāḥ, svābhāvikāścēti ||24||
View original
ते चतुर्विधाः- आगन्तवः, शारीराः, मानसाः, स्वाभाविकाश्चेति ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (25(1)) · Śloka 25
tēṣāmāgantavō'bhighātanimittāḥ |25|
View original
तेषामागन्तवोऽभिघातनिमित्ताः |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (25(2)) · Śloka 25
śārīrāstvannapānamūlā vātapittakaphaśōṇitasannipātavaiṣamyanimittāḥ |25|
View original
शारीरास्त्वन्नपानमूला वातपित्तकफशोणितसन्निपातवैषम्यनिमित्ताः |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (25(3)) · Śloka 25
mānasāstu krōdhaśōkabhayaharṣaviṣādērṣyābhyasūyādainyamātsaryakāmalōbhaprabhr̥taya icchādvēṣabhēdairbhavanti |25|
View original
मानसास्तु क्रोधशोकभयहर्षविषादेर्ष्याभ्यसूयादैन्यमात्सर्यकामलोभप्रभृतय इच्छाद्वेषभेदैर्भवन्ति |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (25(4)) · Śloka 25
svābhāvikāstu kṣutpipāsājarāmr̥tyunidrāprakr̥(bhr̥)tayaḥ ||25||
View original
स्वाभाविकास्तु क्षुत्पिपासाजरामृत्युनिद्राप्रकृ(भृ)तयः ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (26) · Śloka 26
ta ētē manaḥśarīrādhiṣṭhānāḥ ||26||
View original
त एते मनःशरीराधिष्ठानाः ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (27) · Śloka 27
tēṣāṁ saṁśōdhanasaṁśamanāhārācārāḥ samyakprayuktā nigrahahētavaḥ ||27||
View original
तेषां संशोधनसंशमनाहाराचाराः सम्यक्प्रयुक्ता निग्रहहेतवः ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (28) · Śloka 28
prāṇināṁ punarmūlamāhārō balavarṇaujasāṁ ca | sa ṣaṭsu rasēṣvāyattaḥ; rasāḥ punardravyāśrayāḥ; dravyāṇi punarōṣadhayaḥ | tāstu dvividhāḥ- sthāvarā jaṅgamāśca ||28||
View original
प्राणिनां पुनर्मूलमाहारो बलवर्णौजसां च | स षट्सु रसेष्वायत्तः; रसाः पुनर्द्रव्याश्रयाः; द्रव्याणि पुनरोषधयः | तास्तु द्विविधाः- स्थावरा जङ्गमाश्च ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (29) · Śloka 29
tāsāṁ sthāvarāścaturvidhāḥ- vanaspatayō, vr̥kṣā, vīrudha, ōṣadhaya iti | tāsu, apuṣpāḥ phalavantō vanaspatayaḥ, puṣpaphalavantō vr̥kṣāḥ, pratānavatyaḥ stambinyaśca vīrudhaḥ, phalapākaniṣṭhā ōṣadhaya iti ||29||
View original
तासां स्थावराश्चतुर्विधाः- वनस्पतयो, वृक्षा, वीरुध, ओषधय इति | तासु, अपुष्पाः फलवन्तो वनस्पतयः, पुष्पफलवन्तो वृक्षाः, प्रतानवत्यः स्तम्बिन्यश्च वीरुधः, फलपाकनिष्ठा ओषधय इति ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (30) · Śloka 30
jaṅgamā khalvapi caturvidhāḥ- jarāyujāṇḍajasvēdajōdbhijjāḥ | tatra paśumanuṣyavyālādayō jarāyujāḥ, khagasarpasarīsr̥paprabhr̥tayō'ṇḍajāḥ, kr̥mikīṭapipīlikāprabhr̥tayaḥ svēdajāḥ, indragōpamaṇḍūkaprabhr̥taya udbhijjāḥ ||30||
View original
जङ्गमा खल्वपि चतुर्विधाः- जरायुजाण्डजस्वेदजोद्भिज्जाः | तत्र पशुमनुष्यव्यालादयो जरायुजाः, खगसर्पसरीसृपप्रभृतयोऽण्डजाः, कृमिकीटपिपीलिकाप्रभृतयः स्वेदजाः, इन्द्रगोपमण्डूकप्रभृतय उद्भिज्जाः ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (31) · Śloka 31
tatra sthāvarēbhyastvakpatrapuṣpaphalamūlakandaniryāsasvarasādayaḥ prayōjanavantaḥ; jaṅgamēbhyaścarmanakharōmarudhirādayaḥ ||31||
View original
तत्र स्थावरेभ्यस्त्वक्पत्रपुष्पफलमूलकन्दनिर्यासस्वरसादयः प्रयोजनवन्तः; जङ्गमेभ्यश्चर्मनखरोमरुधिरादयः ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (32) · Śloka 32
pārthivāḥ suvarṇarajatamaṇimuktāmanaḥśilāmr̥tkapālādayaḥ ||32||
View original
पार्थिवाः सुवर्णरजतमणिमुक्तामनःशिलामृत्कपालादयः ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (33) · Śloka 33
kālakr̥tāḥpravātanivātātapacchāyājyōtsnātamaḥśītōṣṇavarṣāhōrātrapakṣamāsartvayanādayaḥ saṁvatsaraviśēṣāḥ ||33||
View original
कालकृताःप्रवातनिवातातपच्छायाज्योत्स्नातमःशीतोष्णवर्षाहोरात्रपक्षमासर्त्वयनादयः संवत्सरविशेषाः ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (34) · Śloka 34
ta ētē svabhāvata ēva dōṣāṇāṁ sañcayaprakōpapraśamapratīkārahētavaḥ prayōjanavantaśca ||34||
View original
त एते स्वभावत एव दोषाणां सञ्चयप्रकोपप्रशमप्रतीकारहेतवः प्रयोजनवन्तश्च ||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 44 (35) · Śloka 35
bhavanti cātra ślōkāḥ- śārīrāṇāṁ vikārāṇāmēṣa vargaścaturvidhaḥ | prakōpē praśamē caiva hēturuktaścikitsakaiḥ ||35||
View original
भवन्ति चात्र श्लोकाः- शारीराणां विकाराणामेष वर्गश्चतुर्विधः | प्रकोपे प्रशमे चैव हेतुरुक्तश्चिकित्सकैः ||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 45 (36-37) · Śloka 37
āgantavastu yē rōgāstē dvidhā nipatanti hi | manasyanyē śarīrē'nyē tēṣāṁ tu dvividhā kriyā ||36|| śarīrapatitānāṁ tu śārīravadupakramaḥ | mānasānāṁ tu śabdādiriṣṭō vargaḥ sukhāvahaḥ ||37||
View original
आगन्तवस्तु ये रोगास्ते द्विधा निपतन्ति हि | मनस्यन्ये शरीरेऽन्ये तेषां तु द्विविधा क्रिया ||३६|| शरीरपतितानां तु शारीरवदुपक्रमः | मानसानां तु शब्दादिरिष्टो वर्गः सुखावहः ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 46 (38) · Śloka 38
ēvamētat puruṣō vyādhirauṣadhaṁ kriyākāla iti catuṣṭayaṁ samāsēna vyākhyātam | tatra puruṣagrahaṇāt tatsambhavadravyasamūhō bhūtādiruktastadaṅgapratyaṅgavikalpāśca tvaṅmāṁsāsthisirāsnāyuprabhr̥tayaḥ, vyādhigrahaṇādvātapittakaphaśōṇitasannipātavaiṣamyanimittāḥ sarva ēva vyādhayō vyākhyātāḥ, auṣadhagrahaṇāddravyarasaguṇavīryavipākānāmādēśaḥ, kriyāgrahaṇāt snēhādīni cchēdyādīni ca karmāṇi vyākhyātāni, kālagrahaṇāt sarvakriyākālānāmādēśaḥ ||38||
View original
एवमेतत् पुरुषो व्याधिरौषधं क्रियाकाल इति चतुष्टयं समासेन व्याख्यातम् | तत्र पुरुषग्रहणात् तत्सम्भवद्रव्यसमूहो भूतादिरुक्तस्तदङ्गप्रत्यङ्गविकल्पाश्च त्वङ्मांसास्थिसिरास्नायुप्रभृतयः, व्याधिग्रहणाद्वातपित्तकफशोणितसन्निपातवैषम्यनिमित्ताः सर्व एव व्याधयो व्याख्याताः, औषधग्रहणाद्द्रव्यरसगुणवीर्यविपाकानामादेशः, क्रियाग्रहणात् स्नेहादीनि च्छेद्यादीनि च कर्माणि व्याख्यातानि, कालग्रहणात् सर्वक्रियाकालानामादेशः ||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 47 (39) · Śloka 39
bhavati cātra- bījaṁ cikitsitasyaitatsamāsēna prakīrtitam | saviṁśamadhyāyaśatamasya vyākhyā bhaviṣyati ||39||
View original
भवति चात्र- बीजं चिकित्सितस्यैतत्समासेन प्रकीर्तितम् | सविंशमध्यायशतमस्य व्याख्या भविष्यति ||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 48 (40) · Śloka 40
tacca saviṁśamadhyāyaśataṁ pañcasu sthānēṣu | tatra sūtranidānaśārīracikitsitakalpēṣvarthavaśāt saṁvibhajyōttarē tantrē śēṣānarthān vakṣyāmaḥ ||40||
View original
तच्च सविंशमध्यायशतं पञ्चसु स्थानेषु | तत्र सूत्रनिदानशारीरचिकित्सितकल्पेष्वर्थवशात् संविभज्योत्तरे तन्त्रे शेषानर्थान् वक्ष्यामः ||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 49 (41) · Śloka 41
bhavati cātra- svayambhuvā prōktamidaṁ sanātanaṁ paṭhēddhi yaḥ kāśipatiprakāśitam | sa puṇyakarmā bhuvi pūjitō nr̥pairasukṣayē śakrasalōkatāṁ vrajēt ||41||
View original
भवति चात्र- स्वयम्भुवा प्रोक्तमिदं सनातनं पठेद्धि यः काशिपतिप्रकाशितम् | स पुण्यकर्मा भुवि पूजितो नृपैरसुक्षये शक्रसलोकतां व्रजेत् ||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 1
iti suśrutasaṁhitāyāṁ sūtrasthānē vēdōtpattirnāma prathamō'dhyāyaḥ ||1||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने वेदोत्पत्तिर्नाम प्रथमोऽध्यायः ||१||
🔊 Audio coming soon