Adhikarana 2 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ವೇದೋತ್ಪತ್ತಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथातो वेदोत्पत्तिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ವೇದೋತ್ಪತ್ತಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
अथातो वेदोत्पत्तिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (3) · Śloka 3
ಅಥ ಖಲು ಭಗವನ್ತಮಮರವರಮೃಷಿಗಣಪರಿವೃತಮಾಶ್ರಮಸ್ಥಂ ಕಾಶಿರಾಜಂ ದಿವೋದಾಸಂ ಧನ್ವನ್ತರಿಮೌಪಧೇನವವೈತರಣೌರಭ್ರಪೌಷ್ಕಲಾವತಕರವೀರ್ಯ(ರ)ಗೋಪುರರಕ್ಷಿತಸುಶ್ರುತಪ್ರಭೃತಯ ಊಚುಃ ||೩||
अथ खलु भगवन्तममरवरमृषिगणपरिवृतमाश्रमस्थं काशिराजं दिवोदासं धन्वन्तरिमौपधेनववैतरणौरभ्रपौष्कलावतकरवीर्य(र)गोपुररक्षितसुश्रुतप्रभृतय ऊचुः ||३||
Adhikarana 4 (4) · Śloka 4
ಭಗವನ್! ಶಾರೀರಮಾನಸಾಗನ್ತುಭಿರ್ವ್ಯಾಧಿಭಿರ್ವಿವಿಧವೇದನಾಭಿಘಾತೋಪದ್ರುತಾನ್ ಸನಾಥಾನಪ್ಯನಾಥವದ್ವಿಚೇಷ್ಟಮಾನಾನ್ ವಿಕ್ರೋಶತಶ್ಚ ಮಾನವಾನಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಮನಸಿ ನಃ ಪೀಡಾ ಭವತಿ, ತೇಷಾಂ ಸುಖೈಷಿಣಾಂ ರೋಗೋಪಶಮಾರ್ಥಮಾತ್ಮನಶ್ಚ ಪ್ರಾಣಯಾತ್ರಾರ್ಥಂ ಪ್ರಜಾಹಿತಹೇತೋರಾಯುರ್ವೇದಂ ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮ ಇಹೋಪದಿಶ್ಯಮಾನಮ್, ಅತ್ರಾಯತ್ತಮೈಹಿಕಮಾಮುಷ್ಮಿಕಂ ಚ ಶ್ರೇಯಃ; ತದ್ಭಗವನ್ತಮುಪಪನ್ನಾಃ ಸ್ಮಃ ಶಿಷ್ಯತ್ವೇನೇತಿ ||೪||
भगवन्! शारीरमानसागन्तुभिर्व्याधिभिर्विविधवेदनाभिघातोपद्रुतान् सनाथानप्यनाथवद्विचेष्टमानान् विक्रोशतश्च मानवानभिसमीक्ष्य मनसि नः पीडा भवति, तेषां सुखैषिणां रोगोपशमार्थमात्मनश्च प्राणयात्रार्थं प्रजाहितहेतोरायुर्वेदं श्रोतुमिच्छाम इहोपदिश्यमानम्, अत्रायत्तमैहिकमामुष्मिकं च श्रेयः; तद्भगवन्तमुपपन्नाः स्मः शिष्यत्वेनेति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (5) · Śloka 5
ತಾನುವಾಚ ಭಗವಾನ್- ಸ್ವಾಗತಂ ವಃ; ಸರ್ವ ಏವಾಮೀಮಾಂಸ್ಯಾ ಅಧ್ಯಾಪ್ಯಾಶ್ಚ ಭವನ್ತೋ ವತ್ಸಾಃ ||೫||
तानुवाच भगवान्- स्वागतं वः; सर्व एवामीमांस्या अध्याप्याश्च भवन्तो वत्साः ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (6) · Śloka 6
ಇಹ ಖಲ್ವಾಯುರ್ವೇದಂ ನಾಮೋಪಾಙ್ಗಮಥರ್ವವೇದಸ್ಯಾನುತ್ಪಾದ್ಯೈವ ಪ್ರಜಾಃ ಶ್ಲೋಕಶತಸಹಸ್ರಮಧ್ಯಾಯಸಹಸ್ರಂ ಚ ಕೃತವಾನ್ ಸ್ವಯಮ್ಭೂಃ, ತತೋಽಲ್ಪಾಯುಷ್ಟ್ವಮಲ್ಪಮೇಧಸ್ತ್ವಂ ಚಾಲೋಕ್ಯ ನರಾಣಾಂ ಭೂಯೋಽಷ್ಟಧಾ ಪ್ರಣೀತವಾನ್ ||೬||
इह खल्वायुर्वेदं नामोपाङ्गमथर्ववेदस्यानुत्पाद्यैव प्रजाः श्लोकशतसहस्रमध्यायसहस्रं च कृतवान् स्वयम्भूः, ततोऽल्पायुष्ट्वमल्पमेधस्त्वं चालोक्य नराणां भूयोऽष्टधा प्रणीतवान् ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (7) · Śloka 7
ತದ್ಯಥಾ- ಶಲ್ಯಂ, ಶಾಲಾಕ್ಯಂ, ಕಾಯಚಿಕಿತ್ಸಾ, ಭೂತವಿದ್ಯಾ, ಕೌಮಾರಭೃತ್ಯಮ್, ಅಗದತನ್ತ್ರಂ, ರಸಾಯನತನ್ತ್ರಂ, ವಾಜೀಕರಣತನ್ತ್ರಮಿತಿ ||೭||
तद्यथा- शल्यं, शालाक्यं, कायचिकित्सा, भूतविद्या, कौमारभृत्यम्, अगदतन्त्रं, रसायनतन्त्रं, वाजीकरणतन्त्रमिति ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (8) · Śloka 8
ಅಥಾಸ್ಯ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಗಲಕ್ಷಣಸಮಾಸಃ |೮|
अथास्य प्रत्यङ्गलक्षणसमासः |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (8(1)) · Śloka 8
ತತ್ರ, ಶಲ್ಯಂ ನಾಮ ವಿವಿಧತೃಣಕಾಷ್ಠಪಾಷಾಣಪಾಂಶುಲೋಹಲೋಷ್ಟಾಸ್ಥಿಬಾಲನಖಪೂಯಾಸ್ರಾವದುಷ್ಟವ್ರಣಾನ್ತರ್ಗರ್ಭಶಲ್ಯೋದ್ಧರಣಾರ್ಥಂ , ಯನ್ತ್ರಶಸ್ತ್ರಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿಪ್ರಣಿಧಾನವ್ರಣವಿನಿಶ್ಚಯಾರ್ಥಂ ಚ (೧) |೮|
तत्र, शल्यं नाम विविधतृणकाष्ठपाषाणपांशुलोहलोष्टास्थिबालनखपूयास्रावदुष्टव्रणान्तर्गर्भशल्योद्धरणार्थं , यन्त्रशस्त्रक्षाराग्निप्रणिधानव्रणविनिश्चयार्थं च (१) |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (8(2)) · Śloka 8
ಶಾಲಾಕ್ಯಂ ನಾಮೋರ್ಧ್ವಜತ್ರುಗತಾನಾಂ ಶ್ರವಣನಯನವದನಘ್ರಾಣಾದಿಸಂಶ್ರಿತಾನಾಂ ವ್ಯಾಧೀನಾಮುಪಶಮನಾರ್ಥಮ್ (೨) |೮|
शालाक्यं नामोर्ध्वजत्रुगतानां श्रवणनयनवदनघ्राणादिसंश्रितानां व्याधीनामुपशमनार्थम् (२) |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (8(3)) · Śloka 8
ಕಾಯಚಿಕಿತ್ಸಾ ನಾಮ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸಂಶ್ರಿತಾನಾಂ ವ್ಯಾಧೀನಾಂ ಜ್ವರರಕ್ತಪಿತ್ತಶೋಷೋನ್ಮಾದಾಪಸ್ಮಾರಕುಷ್ಠಮೇಹಾತಿಸಾರಾದೀನಾಮುಪಶಮನಾರ್ಥಮ್ (೩) |೮|
कायचिकित्सा नाम सर्वाङ्गसंश्रितानां व्याधीनां ज्वररक्तपित्तशोषोन्मादापस्मारकुष्ठमेहातिसारादीनामुपशमनार्थम् (३) |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (8(4)) · Śloka 8
ಭೂತವಿದ್ಯಾ ನಾಮ ದೇವಾಸುರಗನ್ಧರ್ವಯಕ್ಷರಕ್ಷಃಪಿತೃಪಿಶಾಚನಾಗಗ್ರಹಾದ್ಯುಪಸೃಷ್ಟಚೇತಸಾಂ ಶಾನ್ತಿಕರ್ಮಬಲಿಹರಣಾದಿಗ್ರಹೋಪಶಮನಾರ್ಥಮ್ (೪) |೮|
भूतविद्या नाम देवासुरगन्धर्वयक्षरक्षःपितृपिशाचनागग्रहाद्युपसृष्टचेतसां शान्तिकर्मबलिहरणादिग्रहोपशमनार्थम् (४) |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (8(5)) · Śloka 8
ಕೌಮಾರಭೃತ್ಯಂ ನಾಮ ಕುಮಾರಭರಣಧಾತ್ರೀಕ್ಷೀರದೋಷಸಂಶೋಧನಾರ್ಥಂ ದುಷ್ಟಸ್ತನ್ಯಗ್ರಹಸಮುತ್ಥಾನಾಂ ಚ ವ್ಯಾಧೀನಾಮುಪಶಮನಾರ್ಥಮ್ (೫) |೮|
कौमारभृत्यं नाम कुमारभरणधात्रीक्षीरदोषसंशोधनार्थं दुष्टस्तन्यग्रहसमुत्थानां च व्याधीनामुपशमनार्थम् (५) |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (8(6)) · Śloka 8
ಅಗದತನ್ತ್ರಂ ನಾಮ ಸರ್ಪಕೀಟಲೂತಾಮೂಷಕಾದಿದಷ್ಟವಿಷವ್ಯಞ್ಜನಾರ್ಥಂ ವಿವಿಧವಿಷಸಂಯೋಗೋಪಶಮನಾರ್ಥಂ ಚ (೬) |೮|
अगदतन्त्रं नाम सर्पकीटलूतामूषकादिदष्टविषव्यञ्जनार्थं विविधविषसंयोगोपशमनार्थं च (६) |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (8(7)) · Śloka 8
ರಸಾಯನತನ್ತ್ರಂ ನಾಮ ವಯಃಸ್ಥಾಪನಮಾಯುರ್ಮೇಧಾಬಲಕರಂ ರೋಗಾಪಹರಣಸಮರ್ಥಂ ಚ (೭) |೮|
रसायनतन्त्रं नाम वयःस्थापनमायुर्मेधाबलकरं रोगापहरणसमर्थं च (७) |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (8(8)) · Śloka 8
ವಾಜೀಕರಣತನ್ತ್ರಂ ನಾಮಾಲ್ಪದುಷ್ಟಕ್ಷೀಣವಿಶುಷ್ಕರೇತಸಾಮಾಪ್ಯಾಯನಪ್ರಸಾದೋಪಚಯಜನನನಿಮಿತ್ತಂ ಪ್ರಹರ್ಷಜನನಾರ್ಥಂ ಚ (೮) ||೮||
वाजीकरणतन्त्रं नामाल्पदुष्टक्षीणविशुष्करेतसामाप्यायनप्रसादोपचयजनननिमित्तं प्रहर्षजननार्थं च (८) ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (9) · Śloka 9
ಏವಮಯಮಾಯುರ್ವೇದೋಽಷ್ಟಾಙ್ಗ ಉಪದಿಶ್ಯತೇ; ಅತ್ರ ಕಸ್ಮೈ ಕಿಮುಚ್ಯತಾಮಿತಿ ||೯||
एवमयमायुर्वेदोऽष्टाङ्ग उपदिश्यते; अत्र कस्मै किमुच्यतामिति ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (10-11) · Śloka 11
ತ ಊಚುಃ- ಅಸ್ಮಾಕಂ ಸರ್ವೇಷಾಮೇವ ಶಲ್ಯಜ್ಞಾನಂ ಮೂಲಂ ಕೃತ್ವೋಪದಿಶತು ಭಗವಾನಿತಿ ||೧೦|| ಸ ಉವಾಚೈವಮಸ್ತ್ವಿತಿ ||೧೧||
त ऊचुः- अस्माकं सर्वेषामेव शल्यज्ञानं मूलं कृत्वोपदिशतु भगवानिति ||१०|| स उवाचैवमस्त्विति ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (12-13) · Śloka 13
ತ ಊಚುರ್ಭೂಯೋಽಪಿ ಭಗವನ್ತಮ್- ಅಸ್ಮಾಕಮೇಕಮತೀನಾಂ ಮತಮಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಸುಶ್ರುತೋ ಭಗವನ್ತಂ ಪ್ರಕ್ಷ್ಯತಿ, ಅಸ್ಮೈ ಚೋಪದಿಶ್ಯಮಾನಂ ವಯಮಪ್ಯುಧಾರಯಿಷ್ಯಾಮಃ ||೧೨|| ಸ ಉವಾಚೈವಮಸ್ತ್ವಿತಿ ||೧೩||
त ऊचुर्भूयोऽपि भगवन्तम्- अस्माकमेकमतीनां मतमभिसमीक्ष्य सुश्रुतो भगवन्तं प्रक्ष्यति, अस्मै चोपदिश्यमानं वयमप्युधारयिष्यामः ||१२|| स उवाचैवमस्त्विति ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (14) · Śloka 14
ವತ್ಸ ಸುಶ್ರುತ! ಇಹ ಖಲ್ವಾಯುರ್ವೇದಪ್ರಯೋಜನಂ- ವ್ಯಾಧ್ಯುಪಸೃಷ್ಟಾನಾಂ ವ್ಯಾಧಿಪರಿಮೋಕ್ಷಃ, ಸ್ವಸ್ಥಸ್ಯ ರಕ್ಷಣಂ ಚ ||೧೪||
वत्स सुश्रुत! इह खल्वायुर्वेदप्रयोजनं- व्याध्युपसृष्टानां व्याधिपरिमोक्षः, स्वस्थस्य रक्षणं च ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (15) · Śloka 15
‘ಆಯುರಸ್ಮಿನ್ ವಿದ್ಯತೇ, ಅನೇನ ವಾಽಽಯುರ್ವಿನ್ದನ್ತಿ’ ಇತ್ಯಾಯುರ್ವೇದಃ ||೧೫||
‘आयुरस्मिन् विद्यते, अनेन वाऽऽयुर्विन्दन्ति’ इत्यायुर्वेदः ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (16) · Śloka 16
ತಸ್ಯಾಙ್ಗವರಮಾದ್ಯಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಾಗಮಾನುಮಾನೋಪಮಾನೈರವಿರುದ್ಧಮುಚ್ಯಮಾನಮುಪಧಾರಯ ||೧೬||
तस्याङ्गवरमाद्यं प्रत्यक्षागमानुमानोपमानैरविरुद्धमुच्यमानमुपधारय ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (17) · Śloka 17
ಏತದ್ಧ್ಯಙ್ಗಂ ಪ್ರಥಮಂ, ಪ್ರಾಗಭಿಘಾತವ್ರಣಸಂರೋಹಾದ್ಯಜ್ಞಶಿರಃಸನ್ಧಾನಾಚ್ಚ | ಶ್ರೂಯತೇ ಹಿ ಯಥಾ- “ರುದ್ರೇಣ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶಿರಶ್ಛಿನ್ನಮಿತಿ, ತತೋ ದೇವಾ ಅಶ್ವಿನಾವಭಿಗಮ್ಯೋಚುಃ- ಭಗವನ್ತೌ ನಃ ಶ್ರೇಷ್ಠತಮೌ ಯುವಾಂ ಭವಿಷ್ಯಥಃ, ಭವದ್ಭ್ಯಾಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶಿರಃ ಸನ್ಧಾತವ್ಯಮಿತಿ | ತಾವೂಚತುರೇವಮಸ್ತ್ವಿತಿ | ಅಥ ತಯೋರರ್ಥೇ ದೇವಾ ಇನ್ದ್ರಂ ಯಜ್ಞಭಾಗೇನ ಪ್ರಾಸಾದಯನ್ | ತಾಭ್ಯಾಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶಿರಃ ಸಂಹಿತಮ್” ಇತಿ ||೧೭||
एतद्ध्यङ्गं प्रथमं, प्रागभिघातव्रणसंरोहाद्यज्ञशिरःसन्धानाच्च | श्रूयते हि यथा- “रुद्रेण यज्ञस्य शिरश्छिन्नमिति, ततो देवा अश्विनावभिगम्योचुः- भगवन्तौ नः श्रेष्ठतमौ युवां भविष्यथः, भवद्भ्यां यज्ञस्य शिरः सन्धातव्यमिति | तावूचतुरेवमस्त्विति | अथ तयोरर्थे देवा इन्द्रं यज्ञभागेन प्रासादयन् | ताभ्यां यज्ञस्य शिरः संहितम्” इति ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (18) · Śloka 18
ಅಷ್ಟಾಸ್ವಪಿ ಚಾಯುರ್ವೇದತನ್ತ್ರೇಷ್ವೇತದೇವಾಧಿಕಮಭಿಮತಮ್, ಆಶುಕ್ರಿಯಾಕರಣಾದ್ಯನ್ತ್ರಶಸ್ತ್ರಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿಪ್ರಣಿಧಾನಾತ್ ಸರ್ವತನ್ತ್ರಸಾಮಾನ್ಯಾಚ್ಚ ||೧೮||
अष्टास्वपि चायुर्वेदतन्त्रेष्वेतदेवाधिकमभिमतम्, आशुक्रियाकरणाद्यन्त्रशस्त्रक्षाराग्निप्रणिधानात् सर्वतन्त्रसामान्याच्च ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (19) · Śloka 19
ತದಿದಂ ಶಾಶ್ವತಂ ಪುಣ್ಯಂ ಸ್ವರ್ಗ್ಯಂ ಯಶಸ್ಯಮಾಯುಷ್ಯಂ ವೃತ್ತಿಕರಂ ಚೇತಿ ||೧೯||
तदिदं शाश्वतं पुण्यं स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं वृत्तिकरं चेति ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (20) · Śloka 20
ಬ್ರಹ್ಮಾ ಪ್ರೋವಾಚ ತತಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರಧಿಜಗೇ, ತಸ್ಮಾದಶ್ವಿನೌ, ಅಶ್ವಿಭ್ಯಾಮಿನ್ದ್ರಃ, ಇನ್ದ್ರಾದಹಂ, ಮಯಾ ತ್ವಿಹ ಪ್ರದೇಯಮರ್ಥಿಭ್ಯಃ ಪ್ರಜಾಹಿತಹೇತೋಃ ||೨೦||
ब्रह्मा प्रोवाच ततः प्रजापतिरधिजगे, तस्मादश्विनौ, अश्विभ्यामिन्द्रः, इन्द्रादहं, मया त्विह प्रदेयमर्थिभ्यः प्रजाहितहेतोः ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (21) · Śloka 21
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಅಹಂ ಹಿ ಧನ್ವನ್ತರಿರಾದಿದೇವೋ ಜರಾರುಜಾಮೃತ್ಯುಹರೋಽಮರಾಣಾಮ್ | ಶಲ್ಯಾಙ್ಗಮಙ್ಗೈರಪರೈರುಪೇತಂ ಪ್ರಾಪ್ತೋಽಸ್ಮಿ ಗಾಂ ಭೂಯ ಇಹೋಪದೇಷ್ಟುಮ್ ||೨೧||
भवति चात्र- अहं हि धन्वन्तरिरादिदेवो जरारुजामृत्युहरोऽमराणाम् | शल्याङ्गमङ्गैरपरैरुपेतं प्राप्तोऽस्मि गां भूय इहोपदेष्टुम् ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (22) · Śloka 22
ಅಸ್ಮಿಞ್ಛಾಸ್ತ್ರೇ ಪಞ್ಚಮಹಾಭೂತಶರೀರಿಸಮವಾಯಃ ಪುರುಷ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ | ತಸ್ಮಿನ್ ಕ್ರಿಯಾ, ಸೋಽಧಿಷ್ಠಾನಂ; ಕಸ್ಮಾತ್? ಲೋಕಸ್ಯ ದ್ವೈವಿಧ್ಯಾತ ; ಲೋಕೋ ಹಿ ದ್ವಿವಿಧಃ ಸ್ಥಾವರೋ ಜಙ್ಗಮಶ್ಚ; ದ್ವಿವಿಧಾತ್ಮಕ ಏವಾಗ್ನೇಯಃ, ಸೌಮ್ಯಶ್ಚ, ತದ್ಭೂಯಸ್ತ್ವಾತ್; ಪಞ್ಚಾತ್ಮಕೋ ವಾ; ತತ್ರ ಚತುರ್ವಿಧೋ ಭೂತಗ್ರಾಮಃ ಸಂಸ್ವೇದಜಜರಾಯುಜಾಣ್ಡಜೋದ್ಭಿಜ್ಜಸಞ್ಜ್ಞಃ ; ತತ್ರ ಪುರುಷಃ ಪ್ರಧಾನಂ, ತಸ್ಯೋಪಕರಣಮನ್ಯತ್; ತಸ್ಮಾತ್ ಪುರುಷೋಽಧಿಷ್ಠಾನಮ್ ||೨೨||
अस्मिञ्छास्त्रे पञ्चमहाभूतशरीरिसमवायः पुरुष इत्युच्यते | तस्मिन् क्रिया, सोऽधिष्ठानं; कस्मात्? लोकस्य द्वैविध्यात ; लोको हि द्विविधः स्थावरो जङ्गमश्च; द्विविधात्मक एवाग्नेयः, सौम्यश्च, तद्भूयस्त्वात्; पञ्चात्मको वा; तत्र चतुर्विधो भूतग्रामः संस्वेदजजरायुजाण्डजोद्भिज्जसञ्ज्ञः ; तत्र पुरुषः प्रधानं, तस्योपकरणमन्यत्; तस्मात् पुरुषोऽधिष्ठानम् ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (23) · Śloka 23
ತದ್ದುಃಖಸಂಯೋಗಾ ವ್ಯಾಧಯ ಉಚ್ಯನ್ತೇ ||೨೩||
तद्दुःखसंयोगा व्याधय उच्यन्ते ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (24) · Śloka 24
ತೇ ಚತುರ್ವಿಧಾಃ- ಆಗನ್ತವಃ, ಶಾರೀರಾಃ, ಮಾನಸಾಃ, ಸ್ವಾಭಾವಿಕಾಶ್ಚೇತಿ ||೨೪||
ते चतुर्विधाः- आगन्तवः, शारीराः, मानसाः, स्वाभाविकाश्चेति ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (25(1)) · Śloka 25
ತೇಷಾಮಾಗನ್ತವೋಽಭಿಘಾತನಿಮಿತ್ತಾಃ |೨೫|
तेषामागन्तवोऽभिघातनिमित्ताः |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (25(2)) · Śloka 25
ಶಾರೀರಾಸ್ತ್ವನ್ನಪಾನಮೂಲಾ ವಾತಪಿತ್ತಕಫಶೋಣಿತಸನ್ನಿಪಾತವೈಷಮ್ಯನಿಮಿತ್ತಾಃ |೨೫|
शारीरास्त्वन्नपानमूला वातपित्तकफशोणितसन्निपातवैषम्यनिमित्ताः |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (25(3)) · Śloka 25
ಮಾನಸಾಸ್ತು ಕ್ರೋಧಶೋಕಭಯಹರ್ಷವಿಷಾದೇರ್ಷ್ಯಾಭ್ಯಸೂಯಾದೈನ್ಯಮಾತ್ಸರ್ಯಕಾಮಲೋಭಪ್ರಭೃತಯ ಇಚ್ಛಾದ್ವೇಷಭೇದೈರ್ಭವನ್ತಿ |೨೫|
मानसास्तु क्रोधशोकभयहर्षविषादेर्ष्याभ्यसूयादैन्यमात्सर्यकामलोभप्रभृतय इच्छाद्वेषभेदैर्भवन्ति |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (25(4)) · Śloka 25
ಸ್ವಾಭಾವಿಕಾಸ್ತು ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಾಜರಾಮೃತ್ಯುನಿದ್ರಾಪ್ರಕೃ(ಭೃ)ತಯಃ ||೨೫||
स्वाभाविकास्तु क्षुत्पिपासाजरामृत्युनिद्राप्रकृ(भृ)तयः ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (26) · Śloka 26
ತ ಏತೇ ಮನಃಶರೀರಾಧಿಷ್ಠಾನಾಃ ||೨೬||
त एते मनःशरीराधिष्ठानाः ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (27) · Śloka 27
ತೇಷಾಂ ಸಂಶೋಧನಸಂಶಮನಾಹಾರಾಚಾರಾಃ ಸಮ್ಯಕ್ಪ್ರಯುಕ್ತಾ ನಿಗ್ರಹಹೇತವಃ ||೨೭||
तेषां संशोधनसंशमनाहाराचाराः सम्यक्प्रयुक्ता निग्रहहेतवः ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (28) · Śloka 28
ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಪುನರ್ಮೂಲಮಾಹಾರೋ ಬಲವರ್ಣೌಜಸಾಂ ಚ | ಸ ಷಟ್ಸು ರಸೇಷ್ವಾಯತ್ತಃ; ರಸಾಃ ಪುನರ್ದ್ರವ್ಯಾಶ್ರಯಾಃ; ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಪುನರೋಷಧಯಃ | ತಾಸ್ತು ದ್ವಿವಿಧಾಃ- ಸ್ಥಾವರಾ ಜಙ್ಗಮಾಶ್ಚ ||೨೮||
प्राणिनां पुनर्मूलमाहारो बलवर्णौजसां च | स षट्सु रसेष्वायत्तः; रसाः पुनर्द्रव्याश्रयाः; द्रव्याणि पुनरोषधयः | तास्तु द्विविधाः- स्थावरा जङ्गमाश्च ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (29) · Śloka 29
ತಾಸಾಂ ಸ್ಥಾವರಾಶ್ಚತುರ್ವಿಧಾಃ- ವನಸ್ಪತಯೋ, ವೃಕ್ಷಾ, ವೀರುಧ, ಓಷಧಯ ಇತಿ | ತಾಸು, ಅಪುಷ್ಪಾಃ ಫಲವನ್ತೋ ವನಸ್ಪತಯಃ, ಪುಷ್ಪಫಲವನ್ತೋ ವೃಕ್ಷಾಃ, ಪ್ರತಾನವತ್ಯಃ ಸ್ತಮ್ಬಿನ್ಯಶ್ಚ ವೀರುಧಃ, ಫಲಪಾಕನಿಷ್ಠಾ ಓಷಧಯ ಇತಿ ||೨೯||
तासां स्थावराश्चतुर्विधाः- वनस्पतयो, वृक्षा, वीरुध, ओषधय इति | तासु, अपुष्पाः फलवन्तो वनस्पतयः, पुष्पफलवन्तो वृक्षाः, प्रतानवत्यः स्तम्बिन्यश्च वीरुधः, फलपाकनिष्ठा ओषधय इति ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (30) · Śloka 30
ಜಙ್ಗಮಾ ಖಲ್ವಪಿ ಚತುರ್ವಿಧಾಃ- ಜರಾಯುಜಾಣ್ಡಜಸ್ವೇದಜೋದ್ಭಿಜ್ಜಾಃ | ತತ್ರ ಪಶುಮನುಷ್ಯವ್ಯಾಲಾದಯೋ ಜರಾಯುಜಾಃ, ಖಗಸರ್ಪಸರೀಸೃಪಪ್ರಭೃತಯೋಽಣ್ಡಜಾಃ, ಕೃಮಿಕೀಟಪಿಪೀಲಿಕಾಪ್ರಭೃತಯಃ ಸ್ವೇದಜಾಃ, ಇನ್ದ್ರಗೋಪಮಣ್ಡೂಕಪ್ರಭೃತಯ ಉದ್ಭಿಜ್ಜಾಃ ||೩೦||
जङ्गमा खल्वपि चतुर्विधाः- जरायुजाण्डजस्वेदजोद्भिज्जाः | तत्र पशुमनुष्यव्यालादयो जरायुजाः, खगसर्पसरीसृपप्रभृतयोऽण्डजाः, कृमिकीटपिपीलिकाप्रभृतयः स्वेदजाः, इन्द्रगोपमण्डूकप्रभृतय उद्भिज्जाः ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (31) · Śloka 31
ತತ್ರ ಸ್ಥಾವರೇಭ್ಯಸ್ತ್ವಕ್ಪತ್ರಪುಷ್ಪಫಲಮೂಲಕನ್ದನಿರ್ಯಾಸಸ್ವರಸಾದಯಃ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ತಃ; ಜಙ್ಗಮೇಭ್ಯಶ್ಚರ್ಮನಖರೋಮರುಧಿರಾದಯಃ ||೩೧||
तत्र स्थावरेभ्यस्त्वक्पत्रपुष्पफलमूलकन्दनिर्यासस्वरसादयः प्रयोजनवन्तः; जङ्गमेभ्यश्चर्मनखरोमरुधिरादयः ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (32) · Śloka 32
ಪಾರ್ಥಿವಾಃ ಸುವರ್ಣರಜತಮಣಿಮುಕ್ತಾಮನಃಶಿಲಾಮೃತ್ಕಪಾಲಾದಯಃ ||೩೨||
पार्थिवाः सुवर्णरजतमणिमुक्तामनःशिलामृत्कपालादयः ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (33) · Śloka 33
ಕಾಲಕೃತಾಃಪ್ರವಾತನಿವಾತಾತಪಚ್ಛಾಯಾಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾತಮಃಶೀತೋಷ್ಣವರ್ಷಾಹೋರಾತ್ರಪಕ್ಷಮಾಸರ್ತ್ವಯನಾದಯಃ ಸಂವತ್ಸರವಿಶೇಷಾಃ ||೩೩||
कालकृताःप्रवातनिवातातपच्छायाज्योत्स्नातमःशीतोष्णवर्षाहोरात्रपक्षमासर्त्वयनादयः संवत्सरविशेषाः ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (34) · Śloka 34
ತ ಏತೇ ಸ್ವಭಾವತ ಏವ ದೋಷಾಣಾಂ ಸಞ್ಚಯಪ್ರಕೋಪಪ್ರಶಮಪ್ರತೀಕಾರಹೇತವಃ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ತಶ್ಚ ||೩೪||
त एते स्वभावत एव दोषाणां सञ्चयप्रकोपप्रशमप्रतीकारहेतवः प्रयोजनवन्तश्च ||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 44 (35) · Śloka 35
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ ಶ್ಲೋಕಾಃ- ಶಾರೀರಾಣಾಂ ವಿಕಾರಾಣಾಮೇಷ ವರ್ಗಶ್ಚತುರ್ವಿಧಃ | ಪ್ರಕೋಪೇ ಪ್ರಶಮೇ ಚೈವ ಹೇತುರುಕ್ತಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಕೈಃ ||೩೫||
भवन्ति चात्र श्लोकाः- शारीराणां विकाराणामेष वर्गश्चतुर्विधः | प्रकोपे प्रशमे चैव हेतुरुक्तश्चिकित्सकैः ||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 45 (36-37) · Śloka 37
ಆಗನ್ತವಸ್ತು ಯೇ ರೋಗಾಸ್ತೇ ದ್ವಿಧಾ ನಿಪತನ್ತಿ ಹಿ | ಮನಸ್ಯನ್ಯೇ ಶರೀರೇಽನ್ಯೇ ತೇಷಾಂ ತು ದ್ವಿವಿಧಾ ಕ್ರಿಯಾ ||೩೬|| ಶರೀರಪತಿತಾನಾಂ ತು ಶಾರೀರವದುಪಕ್ರಮಃ | ಮಾನಸಾನಾಂ ತು ಶಬ್ದಾದಿರಿಷ್ಟೋ ವರ್ಗಃ ಸುಖಾವಹಃ ||೩೭||
आगन्तवस्तु ये रोगास्ते द्विधा निपतन्ति हि | मनस्यन्ये शरीरेऽन्ये तेषां तु द्विविधा क्रिया ||३६|| शरीरपतितानां तु शारीरवदुपक्रमः | मानसानां तु शब्दादिरिष्टो वर्गः सुखावहः ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 46 (38) · Śloka 38
ಏವಮೇತತ್ ಪುರುಷೋ ವ್ಯಾಧಿರೌಷಧಂ ಕ್ರಿಯಾಕಾಲ ಇತಿ ಚತುಷ್ಟಯಂ ಸಮಾಸೇನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಮ್ | ತತ್ರ ಪುರುಷಗ್ರಹಣಾತ್ ತತ್ಸಮ್ಭವದ್ರವ್ಯಸಮೂಹೋ ಭೂತಾದಿರುಕ್ತಸ್ತದಙ್ಗಪ್ರತ್ಯಙ್ಗವಿಕಲ್ಪಾಶ್ಚ ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಾಸ್ಥಿಸಿರಾಸ್ನಾಯುಪ್ರಭೃತಯಃ, ವ್ಯಾಧಿಗ್ರಹಣಾದ್ವಾತಪಿತ್ತಕಫಶೋಣಿತಸನ್ನಿಪಾತವೈಷಮ್ಯನಿಮಿತ್ತಾಃ ಸರ್ವ ಏವ ವ್ಯಾಧಯೋ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ, ಔಷಧಗ್ರಹಣಾದ್ದ್ರವ್ಯರಸಗುಣವೀರ್ಯವಿಪಾಕಾನಾಮಾದೇಶಃ, ಕ್ರಿಯಾಗ್ರಹಣಾತ್ ಸ್ನೇಹಾದೀನಿ ಚ್ಛೇದ್ಯಾದೀನಿ ಚ ಕರ್ಮಾಣಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾನಿ, ಕಾಲಗ್ರಹಣಾತ್ ಸರ್ವಕ್ರಿಯಾಕಾಲಾನಾಮಾದೇಶಃ ||೩೮||
एवमेतत् पुरुषो व्याधिरौषधं क्रियाकाल इति चतुष्टयं समासेन व्याख्यातम् | तत्र पुरुषग्रहणात् तत्सम्भवद्रव्यसमूहो भूतादिरुक्तस्तदङ्गप्रत्यङ्गविकल्पाश्च त्वङ्मांसास्थिसिरास्नायुप्रभृतयः, व्याधिग्रहणाद्वातपित्तकफशोणितसन्निपातवैषम्यनिमित्ताः सर्व एव व्याधयो व्याख्याताः, औषधग्रहणाद्द्रव्यरसगुणवीर्यविपाकानामादेशः, क्रियाग्रहणात् स्नेहादीनि च्छेद्यादीनि च कर्माणि व्याख्यातानि, कालग्रहणात् सर्वक्रियाकालानामादेशः ||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 47 (39) · Śloka 39
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಬೀಜಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಯೈತತ್ಸಮಾಸೇನ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಮ್ | ಸವಿಂಶಮಧ್ಯಾಯಶತಮಸ್ಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ಭವಿಷ್ಯತಿ ||೩೯||
भवति चात्र- बीजं चिकित्सितस्यैतत्समासेन प्रकीर्तितम् | सविंशमध्यायशतमस्य व्याख्या भविष्यति ||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 48 (40) · Śloka 40
ತಚ್ಚ ಸವಿಂಶಮಧ್ಯಾಯಶತಂ ಪಞ್ಚಸು ಸ್ಥಾನೇಷು | ತತ್ರ ಸೂತ್ರನಿದಾನಶಾರೀರಚಿಕಿತ್ಸಿತಕಲ್ಪೇಷ್ವರ್ಥವಶಾತ್ ಸಂವಿಭಜ್ಯೋತ್ತರೇ ತನ್ತ್ರೇ ಶೇಷಾನರ್ಥಾನ್ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ ||೪೦||
तच्च सविंशमध्यायशतं पञ्चसु स्थानेषु | तत्र सूत्रनिदानशारीरचिकित्सितकल्पेष्वर्थवशात् संविभज्योत्तरे तन्त्रे शेषानर्थान् वक्ष्यामः ||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 49 (41) · Śloka 41
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಸ್ವಯಮ್ಭುವಾ ಪ್ರೋಕ್ತಮಿದಂ ಸನಾತನಂ ಪಠೇದ್ಧಿ ಯಃ ಕಾಶಿಪತಿಪ್ರಕಾಶಿತಮ್ | ಸ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಾ ಭುವಿ ಪೂಜಿತೋ ನೃಪೈರಸುಕ್ಷಯೇ ಶಕ್ರಸಲೋಕತಾಂ ವ್ರಜೇತ್ ||೪೧||
भवति चात्र- स्वयम्भुवा प्रोक्तमिदं सनातनं पठेद्धि यः काशिपतिप्रकाशितम् | स पुण्यकर्मा भुवि पूजितो नृपैरसुक्षये शक्रसलोकतां व्रजेत् ||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 1
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ವೇದೋತ್ಪತ್ತಿರ್ನಾಮ ಪ್ರಥಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೧||
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने वेदोत्पत्तिर्नाम प्रथमोऽध्यायः ||१||
🔊 Audio coming soon