28. viparītāviparītavraṇavijñānīyādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3

अथातो विपरीताविपरीतव्रणविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२|| फलाग्निजलवृष्टीनां पुष्पधूमाम्बुदा यथा | ख्यापयन्ति भविष्यत्त्वं तथा रिष्टानि पञ्चताम् ||३||

Adhikarana 2 (4) · Śloka 5

तानि सौक्ष्म्यात् प्रमादाद्वा तथैवाशु व्यतिक्रमात् | गृह्यन्ते नोद्गतान्यज्ञैर्मुमूर्षोर्न त्वसम्भवात् ||४|| ध्रुवं तु मरणं रिष्टे... |५|

Adhikarana 3 (5) · Śloka 5

... ब्राह्मणैस्तत् किलामलैः | रसायनतपोजप्यतत्परैर्वा निवार्यते ||५||

Adhikarana 4 (6) · Śloka 6

नक्षत्रपीडा बहुधा यथा कालं विपच्यते | तथैवारिष्टपाकं च ब्रुवते बहवो जनाः ||६||

Adhikarana 5 (7) · Śloka 7

असिद्धिमाप्नुयाल्लोके प्रतिकुर्वन् गतायुषः | अतोऽरिष्टानि यत्नेन लक्षयेत् कुशलो भिषक् ||७||

Adhikarana 6 (8) · Śloka 8

गन्धवर्णरसादीनां विशेषाणां स्वभावतः | वैकृतं यत् तदाचष्टे व्रणिनः पक्वलक्षणम् ||८||

Adhikarana 7 (9) · Śloka 10

कटुस्तीक्ष्णश्च विस्रश्च गन्धस्तु पवनादिभिः | लोहगन्धिस्तु रक्तेन व्यामिश्रः सान्निपातिकः ||९|| लाजातसीतैलसमाः किञ्चिद्विस्राश्च गन्धतः | ज्ञेयाः प्रकृतिगन्धाः स्युः ... |१०|

Adhikarana 8 (10-12) · Śloka 12

... रतोऽन्यद्गन्धवैकृतम् ||१०|| मद्यागुर्वाज्यसुमनापद्मचन्दनचम्पकैः | सगन्धा दिव्यगन्धाश्च मुमूर्षूणां व्रणाः स्मृताः ||११|| श्ववाजिमूषिकध्वाङ्क्षपूतिवल्लूरमत्कुणैः | सगन्धाः पङ्कगन्धाश्च भूमिगन्धाश्च गर्हिताः ||१२||

Adhikarana 9 (13-15) · Śloka 15

कुङ्कुमध्यामकङ्कुष्ठसवर्णाः पित्तकोपतः | न दह्यन्ते न चूष्यन्ते भिषक् तान् परिवर्जयेत् ||१३|| कण्डूमन्तः स्थिराः श्वेताः स्निग्धाः कफनिमित्ततः | दूयन्ते वाऽपि दह्यन्ते भिषक् तान् परिवर्जयेत् ||१४|| कृष्णास्तु ये तनुस्रावा वातजा मर्मतापिनः | स्वल्पामपि न कुर्वन्ति रुजं तान् परिवर्जयेत् ||१५||

Adhikarana 10 (16) · Śloka 17

क्ष्वेडन्ति घुर्घुरायन्ते ज्वलन्तीव च ये व्रणाः | त्वङ्मांसस्थाश्च पवनं सशब्दं विसृजन्ति ये ||१६|| ये च मर्मस्वसम्भूता भवन्त्यत्यर्थवेदनाः |१७|

Adhikarana 11 (17) · Śloka 18

दह्यन्ते चान्तरत्यर्थं बहिः शीताश्च ये व्रणाः ||१७|| दह्यन्ते बहिरत्यर्थं भवन्त्यन्तश्च शीतलाः |१८|

Adhikarana 12 (18-19) · Śloka 19

शक्तिध्वजरथाः कुन्तवाजिवारणगोवृषाः ||१८|| येषु चाप्यवभासेरन् प्रासादाकृतयस्तथा | चूर्णावकीर्णा इव ये भान्तिचानवचूर्णिताः ||१९||

Adhikarana 13 (20) · Śloka 20

प्राणमांसक्षयश्वासकासारोचकपीडिताः | प्रवृद्धपूयरुधिरा व्रणा येषां च मर्मसु ||२०||

Adhikarana 14 (21) · Śloka 21

क्रियाभिः सम्यगारब्धा न सिद्ध्यन्ति च ये व्रणाः | वर्जयेत्तानपि प्राज्ञः संरक्षन्नात्मनो यशः ||२१||

Adhikarana puShpikA · Śloka 28

इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने विपरीताविपरीतव्रणविज्ञानीयो नामाष्टाविंशतितमोऽध्यायः ||२८||