19. vraṇitōpāsanīyādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

अथातो व्रणितोपासनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

व्रणितस्य प्रथममेवागारमन्विच्छेत्; तच्चागारं प्रशस्तवास्त्वादिकं कार्यम् ||३||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

प्रशस्तवास्तुनि गृहे शुचावातपवर्जिते | निवाते न च रोगाः स्युः शारीरागन्तुमानसाः ||४||

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

तस्मिञ् शयनमसम्बाधं स्वास्तीर्णं मनोज्ञं प्राक्शिरस्कं सशस्त्रं कुर्वीत ||५||

Adhikarana 5 (6) · Śloka 6

सुखचेष्टाप्रचारः स्यात् स्वास्तीर्णे शयने व्रणी | प्राच्यां दिशि स्थिता देवास्तत्पूजार्थं च तच्छिरः ||६||

Adhikarana 6 (7) · Śloka 7

तस्मिन् सुहृद्भिरनुकूलैः प्रियंवदैरुपास्यमानो यथेष्टमासीत ||७||

Adhikarana 7 (8) · Śloka 8

सुहृदो विक्षिपन्त्याशु कथाभिर्व्रणवेदनाः | आश्वासयन्तो बहुशः स्वनुकूलाः प्रियंवदाः ||८||

Adhikarana 8 (9) · Śloka 9

न च दिवानिद्रावशगः स्यात् ||९||

Adhikarana 9 (10) · Śloka 10

दिवास्वप्नाद्व्रणे कण्डूर्गात्राणां गौरवं तथा | श्वयथुर्वेदना रागः स्रावश्चैव भृशं भवेत् ||१०||

Adhikarana 10 (11) · Śloka 11

उत्थानसंवेशनपरिवर्तनचङ्क्रमणोच्चैर्भाषणाद्यास्वात्मचेष्टास्वप्रमत्तो व्रणं संरक्षेत् ||११||

Adhikarana 11 (12) · Śloka 12

स्थानासनं चङ्क्रमणं दिवास्वप्नं तथैव च | व्रणितो न निषेवेत शक्तिमानपि मानवः ||१२||

Adhikarana 12 (13) · Śloka 13

उत्थानाद्यासनं स्थानं शय्या चातिनिषेविता | प्राप्नुयान्मारुतादङ्गरुजस्तस्माद्विवर्जयेत् ||१३||

Adhikarana 13 (14) · Śloka 14

गम्यानां च स्त्रीणां सन्दर्शनसम्भाषणसंस्पर्शनानि दूरत एव परिहरेत् ||१४||

Adhikarana 14 (15) · Śloka 15

स्त्रीदर्शनादिभिः शुक्रं कदाचिच्चलितं स्रवेत् | ग्राम्यधर्मकृतान्दोषान् सोऽसंसर्गेऽप्यवाप्नुयात् ||१५||

Adhikarana 15 (16) · Śloka 16

नवधान्यमाषतिलकलायकुलत्थनिष्पावहरितकशाकाम्ललवणकटुकगुडपिष्टविकृतिवल्लूरशुष्कशाकाजाविकानूपौदक- मांसवसाशीतोदककृशरापायसदधिदुग्धतक्रप्रभृतीनि परिहरेत् ||१६||

Adhikarana 16 (17) · Śloka 17

तक्रान्तो नवधान्यादिर्योऽयं वर्ग उदाहृतः | दोषसञ्जननो ह्येष विज्ञेयः पूयवर्धनः ||१७||

Adhikarana 17 (18) · Śloka 18

मद्यपश्च मैरेयारिष्टासवसीधुसुराविकारान् परिहरेत् ||१८||

Adhikarana 18 (19) · Śloka 19

मद्यमम्लं तथा रूक्षं तीक्ष्णमुष्णं च वीर्यतः | आशुकारि च तत् पीतं क्षिप्रं व्यापादयेद्व्रणम् ||१९||

Adhikarana 19 (20) · Śloka 20

वातातपरजोधूमावश्यायातिसेवनातिभोजनानिष्टभोजनश्रवणदर्शनेर्ष्यामर्षभयशोकध्यानरात्रिजागरणविषमाशन- शयनोपवासवाग्व्यायामस्थानचङ्क्रमणशीतवातविरुद्धाध्यशनाजीर्णमक्षिकाद्या बाधाः परिहरेत् ||२०||

Adhikarana 20 (21-22) · Śloka 22

व्रणिनः सम्प्रतप्तस्य कारणैरेवमादिभिः | क्षीणशोणितमांसस्य भुक्तं सम्यङ्न जीर्यति ||२१|| अजीर्णात् पवनादीनां विभ्रमो बलवान् भवेत् | ततः शोफरुजास्रावदाहपाकानवाप्नुयात् ||२२||

Adhikarana 21 (23) · Śloka 23

सदा नीचनखरोम्णा शुचिना शुक्लवाससा शान्तिमङ्गलदेवताब्राह्मणगुरुपरेण भवितव्यमिति | तत् कस्य हेतोः? हिंसाविहाराणि हि महावीर्याणि रक्षांसि पशुपतिकुबेरकुमारानुचराणि मांसशोणितप्रियत्वात् क्षतजनिमित्तं व्रणिनमुपसर्पन्ति, सत्कारार्थं जिघांसूनि वा कदाचित् ||२३||

Adhikarana 22 (24) · Śloka 24

भवति चात्र | तेषां सत्कारकामानां प्रयतेतान्तरात्मना | धूपबल्युपहारांश्च भक्ष्यांश्चैवोपहारयेत् ||२४||

Adhikarana 23 (25-26) · Śloka 26

ते तु सन्तर्पिता आत्मवन्तं न हिंस्युः | तस्मात् सततमतन्द्रितो जनपरिवृतो नित्यं दीपोदकशस्त्रस्रग्दामपुष्पलाजाद्यलङ्कृते वेश्मनि सम्पन्मङ्गलमनोऽनुकूलाः कथाः शृण्वन्नासीत ||२५|| सम्पदाद्यनुकूलाभिः कथाभिः प्रीतमानसः | आशावान् व्याधिमोक्षाय क्षिप्रं सुखमवाप्नुयात् ||२६||

Adhikarana 24 (27) · Śloka 27

ऋग्यजुःसामाथर्ववेदाभिहितैरपरैश्चाशीर्विधानैरुपाध्याया भिषजश्च सन्ध्ययो रक्षां कुर्युः ||२७||

Adhikarana 25 (28) · Śloka 28

सर्षपारिष्टपत्राभ्यां सर्पिषा लवणेन च | द्विरह्नः कारयेद्धूपं दशरात्रमतन्द्रितः ||२८||

Adhikarana 26 (29) · Śloka 29

छत्रामतिच्छत्रां लाङ्गू(ङ्ग)लीं जटिलां ब्रह्मचारिणीं लक्ष्मीं गुहामतिगुहां वचामतिविषां शतवीर्यां सहस्रवीर्यां सिद्धार्थकांश्च शिरसा धारयेत् ||२९||

Adhikarana 27 (30) · Śloka 30

व्यज्येत बालव्यजनैर्व्रणं न च विघट्टयेत् | न तुदेन्न च कण्डूयेच्छयानः परिपालयेत् ||३०||

Adhikarana 28 (31) · Śloka 31

अनेन विधिना युक्तमादावेव निशाचराः | वनं केशरिणऽऽक्रान्तं वर्जयन्ति मृगा इव ||३१||

Adhikarana 29 (32-35) · Śloka 35

जीर्णशाल्योदनं स्निग्धमल्पमुष्णं द्रवोत्तरम् | भुञ्जानो जाङ्गलैर्मांसैः शीघ्रं व्रणमपोहति ||३२|| तण्डुलीयकजीवन्तीसुनिषण्णकवास्तुकैः | बालमूलकवार्ताकपटोलैः कारवेल्लकैः ||३३|| सदाडिमैः सामलकैर्घृतभृष्टैः ससैन्धवैः | अन्यैरेवङ्गुणैर्वाऽपि मुद्गादीनां रसेन वा ||३४|| शक्तून् विलेपीं कुल्माषाञ्जलं चापि शृतं पिबेत् |३५|

Adhikarana 30 (35-37) · Śloka 37

दिवा न निद्रावशगो निवातगृहगोचरः | व्रणी वैद्यवशे तिष्ठञ् शीघ्रं व्रणमपोहति ||३५|| (व्रणे श्वयथुरायासात् स च रागश्च जागारात् | तौ च रुक् च दिवास्वापात्ताश्च मृत्युश्च मैथुनात्) ||३६|| एवंवृत्तसमाचारो व्रणी सम्पद्यते सुखी | आयुश्च दीर्घमाप्नोति धन्वन्तरिवचो यथा ||३७||

Adhikarana puShpikA · Śloka 19

इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने व्रणितोपासनीयो नामैकोनविंशोऽध्यायः ||१९||