19. vraṇitōpāsanīyādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

અથાતો વ્રણિતોપાસનીયમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

વ્રણિતસ્ય પ્રથમમેવાગારમન્વિચ્છેત્; તચ્ચાગારં પ્રશસ્તવાસ્ત્વાદિકં કાર્યમ્ ||૩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

પ્રશસ્તવાસ્તુનિ ગૃહે શુચાવાતપવર્જિતે | નિવાતે ન ચ રોગાઃ સ્યુઃ શારીરાગન્તુમાનસાઃ ||૪||

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

તસ્મિઞ્ શયનમસમ્બાધં સ્વાસ્તીર્ણં મનોજ્ઞં પ્રાક્શિરસ્કં સશસ્ત્રં કુર્વીત ||૫||

Adhikarana 5 (6) · Śloka 6

સુખચેષ્ટાપ્રચારઃ સ્યાત્ સ્વાસ્તીર્ણે શયને વ્રણી | પ્રાચ્યાં દિશિ સ્થિતા દેવાસ્તત્પૂજાર્થં ચ તચ્છિરઃ ||૬||

Adhikarana 6 (7) · Śloka 7

તસ્મિન્ સુહૃદ્ભિરનુકૂલૈઃ પ્રિયંવદૈરુપાસ્યમાનો યથેષ્ટમાસીત ||૭||

Adhikarana 7 (8) · Śloka 8

સુહૃદો વિક્ષિપન્ત્યાશુ કથાભિર્વ્રણવેદનાઃ | આશ્વાસયન્તો બહુશઃ સ્વનુકૂલાઃ પ્રિયંવદાઃ ||૮||

Adhikarana 8 (9) · Śloka 9

ન ચ દિવાનિદ્રાવશગઃ સ્યાત્ ||૯||

Adhikarana 9 (10) · Śloka 10

દિવાસ્વપ્નાદ્વ્રણે કણ્ડૂર્ગાત્રાણાં ગૌરવં તથા | શ્વયથુર્વેદના રાગઃ સ્રાવશ્ચૈવ ભૃશં ભવેત્ ||૧૦||

Adhikarana 10 (11) · Śloka 11

ઉત્થાનસંવેશનપરિવર્તનચઙ્ક્રમણોચ્ચૈર્ભાષણાદ્યાસ્વાત્મચેષ્ટાસ્વપ્રમત્તો વ્રણં સંરક્ષેત્ ||૧૧||

Adhikarana 11 (12) · Śloka 12

સ્થાનાસનં ચઙ્ક્રમણં દિવાસ્વપ્નં તથૈવ ચ | વ્રણિતો ન નિષેવેત શક્તિમાનપિ માનવઃ ||૧૨||

Adhikarana 12 (13) · Śloka 13

ઉત્થાનાદ્યાસનં સ્થાનં શય્યા ચાતિનિષેવિતા | પ્રાપ્નુયાન્મારુતાદઙ્ગરુજસ્તસ્માદ્વિવર્જયેત્ ||૧૩||

Adhikarana 13 (14) · Śloka 14

ગમ્યાનાં ચ સ્ત્રીણાં સન્દર્શનસમ્ભાષણસંસ્પર્શનાનિ દૂરત એવ પરિહરેત્ ||૧૪||

Adhikarana 14 (15) · Śloka 15

સ્ત્રીદર્શનાદિભિઃ શુક્રં કદાચિચ્ચલિતં સ્રવેત્ | ગ્રામ્યધર્મકૃતાન્દોષાન્ સોઽસંસર્ગેઽપ્યવાપ્નુયાત્ ||૧૫||

Adhikarana 15 (16) · Śloka 16

નવધાન્યમાષતિલકલાયકુલત્થનિષ્પાવહરિતકશાકામ્લલવણકટુકગુડપિષ્ટવિકૃતિવલ્લૂરશુષ્કશાકાજાવિકાનૂપૌદક- માંસવસાશીતોદકકૃશરાપાયસદધિદુગ્ધતક્રપ્રભૃતીનિ પરિહરેત્ ||૧૬||

Adhikarana 16 (17) · Śloka 17

તક્રાન્તો નવધાન્યાદિર્યોઽયં વર્ગ ઉદાહૃતઃ | દોષસઞ્જનનો હ્યેષ વિજ્ઞેયઃ પૂયવર્ધનઃ ||૧૭||

Adhikarana 17 (18) · Śloka 18

મદ્યપશ્ચ મૈરેયારિષ્ટાસવસીધુસુરાવિકારાન્ પરિહરેત્ ||૧૮||

Adhikarana 18 (19) · Śloka 19

મદ્યમમ્લં તથા રૂક્ષં તીક્ષ્ણમુષ્ણં ચ વીર્યતઃ | આશુકારિ ચ તત્ પીતં ક્ષિપ્રં વ્યાપાદયેદ્વ્રણમ્ ||૧૯||

Adhikarana 19 (20) · Śloka 20

વાતાતપરજોધૂમાવશ્યાયાતિસેવનાતિભોજનાનિષ્ટભોજનશ્રવણદર્શનેર્ષ્યામર્ષભયશોકધ્યાનરાત્રિજાગરણવિષમાશન- શયનોપવાસવાગ્વ્યાયામસ્થાનચઙ્ક્રમણશીતવાતવિરુદ્ધાધ્યશનાજીર્ણમક્ષિકાદ્યા બાધાઃ પરિહરેત્ ||૨૦||

Adhikarana 20 (21-22) · Śloka 22

વ્રણિનઃ સમ્પ્રતપ્તસ્ય કારણૈરેવમાદિભિઃ | ક્ષીણશોણિતમાંસસ્ય ભુક્તં સમ્યઙ્ન જીર્યતિ ||૨૧|| અજીર્ણાત્ પવનાદીનાં વિભ્રમો બલવાન્ ભવેત્ | તતઃ શોફરુજાસ્રાવદાહપાકાનવાપ્નુયાત્ ||૨૨||

Adhikarana 21 (23) · Śloka 23

સદા નીચનખરોમ્ણા શુચિના શુક્લવાસસા શાન્તિમઙ્ગલદેવતાબ્રાહ્મણગુરુપરેણ ભવિતવ્યમિતિ | તત્ કસ્ય હેતોઃ? હિંસાવિહારાણિ હિ મહાવીર્યાણિ રક્ષાંસિ પશુપતિકુબેરકુમારાનુચરાણિ માંસશોણિતપ્રિયત્વાત્ ક્ષતજનિમિત્તં વ્રણિનમુપસર્પન્તિ, સત્કારાર્થં જિઘાંસૂનિ વા કદાચિત્ ||૨૩||

Adhikarana 22 (24) · Śloka 24

ભવતિ ચાત્ર | તેષાં સત્કારકામાનાં પ્રયતેતાન્તરાત્મના | ધૂપબલ્યુપહારાંશ્ચ ભક્ષ્યાંશ્ચૈવોપહારયેત્ ||૨૪||

Adhikarana 23 (25-26) · Śloka 26

તે તુ સન્તર્પિતા આત્મવન્તં ન હિંસ્યુઃ | તસ્માત્ સતતમતન્દ્રિતો જનપરિવૃતો નિત્યં દીપોદકશસ્ત્રસ્રગ્દામપુષ્પલાજાદ્યલઙ્કૃતે વેશ્મનિ સમ્પન્મઙ્ગલમનોઽનુકૂલાઃ કથાઃ શૃણ્વન્નાસીત ||૨૫|| સમ્પદાદ્યનુકૂલાભિઃ કથાભિઃ પ્રીતમાનસઃ | આશાવાન્ વ્યાધિમોક્ષાય ક્ષિપ્રં સુખમવાપ્નુયાત્ ||૨૬||

Adhikarana 24 (27) · Śloka 27

ઋગ્યજુઃસામાથર્વવેદાભિહિતૈરપરૈશ્ચાશીર્વિધાનૈરુપાધ્યાયા ભિષજશ્ચ સન્ધ્યયો રક્ષાં કુર્યુઃ ||૨૭||

Adhikarana 25 (28) · Śloka 28

સર્ષપારિષ્ટપત્રાભ્યાં સર્પિષા લવણેન ચ | દ્વિરહ્નઃ કારયેદ્ધૂપં દશરાત્રમતન્દ્રિતઃ ||૨૮||

Adhikarana 26 (29) · Śloka 29

છત્રામતિચ્છત્રાં લાઙ્ગૂ(ઙ્ગ)લીં જટિલાં બ્રહ્મચારિણીં લક્ષ્મીં ગુહામતિગુહાં વચામતિવિષાં શતવીર્યાં સહસ્રવીર્યાં સિદ્ધાર્થકાંશ્ચ શિરસા ધારયેત્ ||૨૯||

Adhikarana 27 (30) · Śloka 30

વ્યજ્યેત બાલવ્યજનૈર્વ્રણં ન ચ વિઘટ્ટયેત્ | ન તુદેન્ન ચ કણ્ડૂયેચ્છયાનઃ પરિપાલયેત્ ||૩૦||

Adhikarana 28 (31) · Śloka 31

અનેન વિધિના યુક્તમાદાવેવ નિશાચરાઃ | વનં કેશરિણઽઽક્રાન્તં વર્જયન્તિ મૃગા ઇવ ||૩૧||

Adhikarana 29 (32-35) · Śloka 35

જીર્ણશાલ્યોદનં સ્નિગ્ધમલ્પમુષ્ણં દ્રવોત્તરમ્ | ભુઞ્જાનો જાઙ્ગલૈર્માંસૈઃ શીઘ્રં વ્રણમપોહતિ ||૩૨|| તણ્ડુલીયકજીવન્તીસુનિષણ્ણકવાસ્તુકૈઃ | બાલમૂલકવાર્તાકપટોલૈઃ કારવેલ્લકૈઃ ||૩૩|| સદાડિમૈઃ સામલકૈર્ઘૃતભૃષ્ટૈઃ સસૈન્ધવૈઃ | અન્યૈરેવઙ્ગુણૈર્વાઽપિ મુદ્ગાદીનાં રસેન વા ||૩૪|| શક્તૂન્ વિલેપીં કુલ્માષાઞ્જલં ચાપિ શૃતં પિબેત્ |૩૫|

Adhikarana 30 (35-37) · Śloka 37

દિવા ન નિદ્રાવશગો નિવાતગૃહગોચરઃ | વ્રણી વૈદ્યવશે તિષ્ઠઞ્ શીઘ્રં વ્રણમપોહતિ ||૩૫|| (વ્રણે શ્વયથુરાયાસાત્ સ ચ રાગશ્ચ જાગારાત્ | તૌ ચ રુક્ ચ દિવાસ્વાપાત્તાશ્ચ મૃત્યુશ્ચ મૈથુનાત્) ||૩૬|| એવંવૃત્તસમાચારો વ્રણી સમ્પદ્યતે સુખી | આયુશ્ચ દીર્ઘમાપ્નોતિ ધન્વન્તરિવચો યથા ||૩૭||

Adhikarana puShpikA · Śloka 19

ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયાં સૂત્રસ્થાને વ્રણિતોપાસનીયો નામૈકોનવિંશોઽધ્યાયઃ ||૧૯||