60. amānuṣōpasargapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

અથાતોઽમાનુષોપસર્ગપ્રતિષેધમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

નિશાચરેભ્યો રક્ષ્યસ્તુ નિત્યમેવ ક્ષતાતુરઃ | ઇતિ યત્ પ્રાગભિહિતં વિસ્તરસ્તસ્ય વક્ષ્યતે ||૩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

ગુહ્યાનાગતવિજ્ઞાનમનવસ્થાઽસહિષ્ણુતા | ક્રિયા વાઽમાનુષી યસ્મિન્ સગ્રહઃ પરિકીર્ત્યતે ||૪||

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

અશુચિં ભિન્નમર્યાદં ક્ષતં વ યદિ વાઽક્ષતમ્ | હિંસ્યુર્હિંસાવિહારાર્થં સત્કારાર્થમથાપિ વા ||૫||

Adhikarana 5 (6) · Śloka 6

અસઙ્ખ્યેયા ગ્રહગણા ગ્રહાધિપતયસ્તુ યે | વ્યજ્યન્તે વિવિધાકારા ભિદ્યન્તે તે તથાઽષ્ટધા ||૬||

Adhikarana 6 (7) · Śloka 7

દેવાસ્તથા શત્રુગણાશ્ચ તેષાં ગન્ધર્વયક્ષાઃ પિતરો ભુજઙ્ગાઃ | રક્ષાંસિ યા ચાપિ પિશાચજાતિરેષોઽષ્ટકો દેવગણો ગ્રહાખ્યઃ ||૭||

Adhikarana 7 (8) · Śloka 8

સન્તુષ્ટઃ શુચિરપિ ચેષ્ટગન્ધમાલ્યો નિસ્તન્દ્રી હ્યવિતથસંસ્કૃતપ્રભાષી | તેજસ્વી સ્થિરનયનો વરપ્રદાતા બ્રહ્યણ્યો ભવતિ નરઃ સ દેવજુષ્ટઃ ||૮||

Adhikarana 8 (9) · Śloka 9

સંસ્વેદી દ્વિજગુરુદેવદોષવક્તા જિહ્માક્ષો વિગતભયો વિમાર્ગદૃષ્ટિઃ | સન્તુષ્ટો ભવતિ ન ચાન્નપાનજાતૈર્દુષ્ટાત્મા ભવતિ ચ દેવશત્રુજુષ્ટઃ ||૯||

Adhikarana 9 (10) · Śloka 10

હૃષ્ટાત્મા પુલિનવનાન્તરોપસેવી સ્વાચારઃ પ્રિયપરિગીતગન્ધમાલ્યઃ | નૃત્યન્ વૈ પ્રહસતિ ચારુ ચાલ્પશબ્દં ગન્ધર્વગ્રહપરિપીડિતો મનુષ્યઃ ||૧૦||

Adhikarana 10 (11) · Śloka 11

તામ્રાક્ષઃ પ્રિયતનુરક્તવસ્ત્રધારી ગમ્ભીરો દ્રુતમતિરલ્પવાક્ સહિષ્ણુઃ | તેજસ્વી વદતિ ચ કિં દદામિ કસ્મૈ યો યક્ષગ્રહપરિપીડિતો મનુષ્યઃ ||૧૧||

Adhikarana 11 (12) · Śloka 12

પ્રેતેભ્યો વિસૃજતિ સંસ્તરેષુ પિણ્ડાન્ શાન્તાત્મા જલમપિ ચાપસવ્યવસ્ત્રઃ | માંસેપ્સુસ્તિલગુડપાયસાભિકામસ્તદ્ભુક્તો ભવતિ પિતૃગ્રહાભિભૂતઃ ||૧૨||

Adhikarana 12 (13) · Śloka 13

ભૂમૌ યઃ પ્રસરતિ સર્પવત્ કદાચિત્ સૃક્કિણ્યૌ વિલિખતિ જિહ્વયા તથૈવ | નિદ્રાલુર્ગડમધુદુગ્ધપાયસેપ્સુર્વિજ્ઞેયો ભવતિ ભુજઙ્ગમેન જુષ્ટઃ ||૧૩||

Adhikarana 13 (14) · Śloka 14

માંસાસૃગ્વિવિધસુરાવિકારલિપ્સુર્નિર્લજ્જો ભૃશમતિનિષ્ઠુરોઽતિશૂરઃ | ક્રોધાલુર્વિપુલબલો નિશાવિહારી શૌચદ્વિડ્ ભવતિ ચ રક્ષસા ગૃહીતઃ ||૧૪||

Adhikarana 14 (15) · Śloka 15

ઉદ્ધસ્તઃ કૃશપરુષશ્ચિરપ્રલાપી દુર્ગન્ધો ભૃશમશુચિસ્તથાઽતિલોલઃ | બહ્વાશી વિજનહિમામ્બુરાત્રિસેવી વ્યાવિગ્નો ભ્રમતિ રુદન્ પિશાચજુષ્ટઃ ||૧૫||

Adhikarana 15 (16) · Śloka 16

સ્થૂલાક્ષસ્ત્વરિતગતિઃ સ્વફેનલેહી નિદ્રાલુઃ પતતિ ચ કમ્પતે ચ યોઽતિ | યશ્ચાદ્રિદ્વિરદનગાદિવિચ્યુતઃ સન્ સંસૃષ્ટો ન ભવતિ વાર્ધકેન જુષ્ટઃ ||૧૬||

Adhikarana 16 (17-18) · Śloka 18

દેવગ્રહાઃ પૌર્ણમાસ્યામસુરાઃ સન્ધ્યયોરપિ | ગન્ધર્વાઃ પ્રાયશોઽષ્ટમ્યાં યક્ષાશ્ચ પ્રતિપદ્યથ ||૧૭|| કૃષ્ણક્ષયે ચ પિતરઃ પઞ્ચમ્યામપિ ચોરગાઃ | રક્ષાંસિ નિશિ પૈશાચાશ્ચતુર્દશ્યાં વિશન્તિ ચ ||૧૮||

Adhikarana 17 (19) · Śloka 19

દર્પણાદીન્ યથા છાયા શીતોષ્ણં પ્રાણિનો યથા | સ્વમણિં ભાસ્કરસ્યોસ્રા યથા દેહં ચ દેહધૃક્ | વિશન્તિ ચ ન દૃશ્યન્તે ગ્રહાસ્તદ્વચ્છરીરિણમ્ ||૧૯||

Adhikarana 18 (20) · Śloka 20

તપાંસિ તીવ્રાણિ તથૈવ દાનં વ્રતાનિ ધર્મો નિયમાશ્ચ સત્યમ્ | ગુણાસ્તથાઽષ્ટાવપિ તેષુ નિત્યા વ્યસ્તાઃ સમસ્તાશ્ચ યથાપ્રભાવમ્ ||૨૦||

Adhikarana 19 (21) · Śloka 21

ન તે મનુષ્યૈઃ સહ સંવિશન્તિ ન વા મનુષ્યાન્ ક્વચિદાવિશન્તિ | યે ત્વાવિશન્તીતિ વદન્તિ મોહાત્તે ભૂતવિદ્યાવિષયાદપોહ્યાઃ ||૨૧||

Adhikarana 20 (22) · Śloka 22

તેષાં ગ્રહાણાં પરિચારકા યે કોટીસહસ્રાયુતપહ્મસઙ્ખ્યાઃ | અસૃગ્વસામાંસભુજઃ સુભીમા નિશાવિહારાશ્ચ તમાવિશન્તિ ||૨૨||

Adhikarana 21 (23) · Śloka 23

નિશાચરાણાં તેષાં હિ યે દેવગણમાશ્રિતાઃ | તે તુ તત્સત્ત્વસંસર્ગાદ્વિજ્ઞેયાસ્તુ તદઞ્જનાઃ ||૨૩||

Adhikarana 22 (24) · Śloka 24

દેવગ્રહા ઇતિ પુનઃ પ્રોચ્યન્તેઽશુચયશ્ચ યે | દેવવચ્ચ નમસ્યન્તે પ્રત્યર્થ્યન્તે ચ દેવવત્ ||૨૪||

Adhikarana 23 (25) · Śloka 25

સ્વામિશીલક્રિયાચારાઃ ક્રમ એષ સુરાદિષુ | નિરૃતેર્યા દુહિતરસ્તાસાં સ પ્રસવઃ સ્મૃતઃ ||૨૫||

Adhikarana 24 (26) · Śloka 26

સત્યત્વાદપવૃત્તેષુ વૃત્તિસ્તેષાં ગણૈઃ કૃતા |૨૬|

Adhikarana 25 (26) · Śloka 27

હિંસાવિહારા યે કેચિદ્દેવભાવમુપાશ્રિતાઃ ||૨૬|| ભૂતાનીતિ કૃતા સઞ્જ્ઞા તેષાં સઞ્જ્ઞાપ્રવક્તૃભિઃ |૨૭|

Adhikarana 26 (27) · Śloka 28

ગ્રહસઞ્જ્ઞાનિ ભૂતાનિ યસ્મદ્વેત્ત્યનયા ભિષક્ ||૨૭|| વિદ્યયા ભૂતવિદ્યાત્વમત એવ નિરુચ્યતે |૨૮|

Adhikarana 27 (28) · Śloka 29

તેષાં શાન્ત્યર્થમન્વિચ્છન્ વૈદ્યસ્તુ સુસમાહિતઃ ||૨૮|| જપૈઃ સનિયમૈર્હોમૈરારભેત ચિકિત્સિતુમ્ |૨૯|

Adhikarana 28 (29) · Śloka 30

રક્તાનિ ગન્ધમાલ્યાનિ બીજાનિ મધુસર્પિષી ||૨૯|| ભક્ષ્યાશ્ચ સર્વે સર્વેષાં સામાન્યો વિધિરુચ્યતે |૩૦|

Adhikarana 29 (30) · Śloka 30

વસ્ત્રાણિ ગન્ધમાલ્યાનિ માંસાનિ રુધિરાણિ ચ યાનિ યેષાં યથેષ્ટાનિ તાનિ તેભ્યઃ પ્રદાપયેત્ ||૩૦||

Adhikarana 30 (31) · Śloka 32

હિંસન્તિ મનુજાન્ યેષુ પ્રાયશો દિવસેષુ તુ ||૩૧|| દિનેષુ તેષુ દેયાનિ તદ્ભૂતવિનિવૃત્તયે |૩૨|

Adhikarana 31 (32) · Śloka 33

દેવગ્રહે દેવગૃહે હુત્વાઽગ્નિં પ્રા(દા) પયેદ્વલિમ્ ||૩૨|| કુશસ્વસ્તિકપૂપાજ્યચ્છત્રપાયસસમ્ભૃતમ્ |૩૩|

Adhikarana 32 (33) · Śloka 33

અસુરાય યથાકાલં વિદધ્યાચ્ચત્વરાદિષુ ||૩૩||

Adhikarana 33 (34) · Śloka 34

ગન્ધર્વસ્ય ગવાં મધ્યે મદ્યમાંસામ્બુજાઙ્ગલમ્ |૩૪|

Adhikarana 34 (34) · Śloka 35

હૃદ્યે વેશ્મનિ યક્ષસ્ય કુલ્માષાસૃક્સુરાદિભિઃ ||૩૪|| અતિમુક્તકકુન્દાબ્જૈઃ પુષ્પૈશ્ચ વિતરેદ્વલિમ્ |૩૫|

Adhikarana 35 (35) · Śloka 35

નદ્યાં પિતૃગ્રહાયેષ્ટં કુશાસ્તરણભૂષિતમ્ ||૩૫||

Adhikarana 36 (36) · Śloka 36

તત્રૈવોપહરેચ્ચાપિ નાગાય વિવિધં બલિમ્ |૩૬|

Adhikarana 37 (36) · Śloka 36

ચતુષ્પથે રાક્ષસસ્ય ભીમેષુ ગહનેષુ વા ||૩૬||

Adhikarana 38 (37) · Śloka 37

શૂન્યાગારે પિશાચસ્ય તીવ્રં બલિમુપાહરેત્ |૩૭|

Adhikarana 39 (37) · Śloka 38

પૂર્વમાચરિતૈર્મન્ત્રૈર્ભૂતવિદ્યાનિદર્શિતૈઃ ||૩૭|| ન શક્યા બલિભિર્જેતું યોગૈસ્તાન્ સમુપાચરેત્ |૩૮|

Adhikarana 40 (38-39) · Śloka 39

અજર્ક્ષચર્મરોમાણિ શલ્યકોલૂકયોસ્તથા ||૩૮|| હિઙ્ગુ મૂત્રં ચ બસ્તસ્ય ધૂમમસ્ય પ્રયોજયેત્ | એતેન શામ્યતિ ક્ષિપ્રં બલવાનપિ યો ગ્રહઃ ||૩૯||

Adhikarana 41 (40) · Śloka 41

ગજાહ્વપિપ્પલીમૂલવ્યોષામલકસર્ષપાન્ | ગોધાનકુલમાર્જારઋષ્યપિત્તપ્રપેષિતાન્ ||૪૦|| નસ્યાભ્યઞ્જનસેકેષુ વિદધ્યાદ્યોગતત્ત્વવિત્ |૪૧|

Adhikarana 42 (41-42) · Śloka 42

ખરાશ્વાશ્વતરોલૂકકરભશ્વશૃગાલજમ્ ||૪૧|| પુરીષં ગૃધ્રકાકાનાં વરાહસ્ય ચ પેષયેત્ | બસ્તમૂત્રેણ તત્સિદ્ધં તૈલં સ્યાત્ પૂર્વવદ્ધિતમ્ ||૪૨||

Adhikarana 43 (43) · Śloka 44

શિરીષબીજં લશુનં શુણ્ઠીં સિદ્ધાર્થકં વચામ્ | મઞ્જિષ્ઠાં રજનીં કૃષ્ણાં બસ્તમૂત્રેણ પેષયેત્ ||૪૩|| વર્ત્યશ્છાયાવિશુષ્કાસ્તાઃ સપિત્તા નયનાઞ્જનમ્ |૪૪|

Adhikarana 44 (44) · Śloka 45

નક્તમાલફલં વ્યોષં મૂલં શ્યોનાકબિલ્વયોઃ ||૪૪|| હરિદ્રે ચ કૃતા વર્ત્યઃ પૂર્વવન્નયનાઞજનમ્ |૪૫|

Adhikarana 45 (45) · Śloka 46

સૈન્ધવં કટુકાં હિઙ્ગં વયઃસ્થાં ચ વચામપિ | બસ્તમૂત્રેણ સમ્પિષ્ટં મત્સ્યપિત્તેન પૂર્વવત્ ||૪૫|| યે યે ગ્રહા ન સિધ્યન્તિ સર્વેષાં નયનાઞ્જનમ્ |૪૬|

Adhikarana 46 (46-53) · Śloka 54

પુરાણસર્પિર્લશુનં હિઙ્ગ સિદ્ધાર્થકં વચા ||૪૬|| ગોલોમી ચાજલોમી ચ ભૂતકેશી જટા તથા | કુક્કુટા સર્પગન્ધા ચ તથા કાણવિકાણિકે ||૪૭|| વજ્રપ્રોક્તા વયઃસ્થા ચ શૃઙ્ગી મોહનવલ્લિકા | અર્કમૂલં ત્રિકટુકં લતા સ્રોતોજમઞ્જનમ્ ||૪૮|| નૈપાલી હરિતાલં ચ રક્ષોઘ્ના યે ચ કીર્તિતાઃ | સિંહવ્યાઘ્રર્ક્ષમાર્જારદ્વીપિવાજિગવાં તથા ||૪૯|| શ્વાવિચ્છલ્યકગોધાનામુષ્ટ્રસ્ય નકુલસ્ય ચ | વિટ્ત્વગ્રોમવસામૂત્રરક્તપિત્તનખાદયઃ ||૫૦|| અસ્મિન્ વર્ગે ભિષક્ કુર્યાત્તૈલાનિ ચ ઘૃતાનિ ચ | પાનાભ્યઞ્જનનસ્યેષુ તાનિ યોજ્યાનિ જાનતા ||૫૧|| અવપીડેઽઞ્જને ચૈવ વિદધ્યાદ્ગુટિકીકૃતમ્ | વિદધીત પરીષેકે ક્વથિતં, ચૂર્ણિતં તથા ||૫૨|| ઉદ્ધૂલને, શ્લક્ષ્ણપિષ્ટં પ્રદેહે ચાવચારયેત્ | એષ સર્વવિકારાંસ્તુ માનસાનપરાજિતઃ ||૫૩|| હન્યાદલ્પેન કાલેન સ્નેહાદિરપિ ચ ક્રમઃ |૫૪|

Adhikarana 47 (54) · Śloka 54

ન ચાચૌક્ષં પ્રયુઞ્જીત પ્રયોગં દેવતાગ્રહે ||૫૪||

Adhikarana 48 (55) · Śloka 55

ઋતે પિશાચાદન્યત્ર પ્રતિકૂલં ન ચાચરેત્ |૫૫|

Adhikarana 49 (55) · Śloka 55

વૈદ્યાતુરૌ નિહન્યુસ્તે ધ્રુવં ક્રુદ્ધા મહૌજસઃ ||૫૫||

Adhikarana 50 (56) · Śloka 56

હિતાહિતીયે યચ્ચોક્તં નિત્યમેવ સમાચરેત્ |૫૬|

Adhikarana 51 (56) · Śloka 56

તતઃ પ્રાપ્સ્યતિ સિદ્ધિં ચ યશશ્ચ વિપુલં ભિષક્ ||૫૬||

Adhikarana puShpikA · Śloka 60

ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રાન્તર્ગતે ભૂતવિદ્યાતન્ત્રેઽમાનુષોપસર્ગપ્રતિષેધો નામ (પ્રથમોઽધ્યાયઃ, આદિતઃ) ષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ ||૬૦||