40. atisārapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

અથાતોઽતીસારપ્રતિષેધં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||

Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5

ગુર્વતિસ્નિગ્ધરૂક્ષોષ્ણદ્રવસ્થૂલાતિશીતલૈઃ | વિરુદ્ધાધ્યશનાજીર્ણૈરસાત્મ્યૈશ્ચાપિ ભોજનૈઃ ||૩|| સ્નેહાદ્યૈરતિયુક્તૈશ્ચ મિથ્યાયુક્તૈર્વિષાદ્ભયાત્ | શોકાદ્દુષ્ટામ્બુમદ્યાતિપાનાત્ સાત્મ્યર્તુપર્યયાત્ ||૪|| જલાતિરમણૈર્વેગવિઘાતૈઃ કૃમિદોષતઃ | નૃણાં ભવત્યતીસારો લક્ષણં તસ્ય વક્ષ્યતે ||૫||

Adhikarana 3 (6) · Śloka 6

સંશમ્યાપાન્ધાતુરન્તઃ કૃશાનું વર્ચોમિશ્રો મારુતેન પ્રણુન્નઃ | વૃદ્ધોઽતીવાધઃ સરત્યેષ યસ્માદ્વ્યાધિં ઘોરં તં ત્વતીસારમાહુઃ ||૬||

Adhikarana 4 (7) · Śloka 8

એકૈકશઃ સર્વશશ્ચાપિ દોષૈઃ શોકેનાન્યઃ ષષ્ઠ આમેન ચોક્તઃ | કેચિત્ પ્રાહુર્નૈકરૂપપ્રકારં નૈવેત્યેવં કાશિરાજસ્ત્વવોચત્ ||૭|| દોષાવસ્થાસ્તસ્ય નૈકપ્રકારાઃ કાલે કાલે વ્યાધિતસ્યોદ્ભવન્તિ |૮|

Adhikarana 5 (8) · Śloka 9

હૃન્નાભિપાયૂદરકુક્ષિતોદગાત્રાવસાદાનિલસન્નિરોધાઃ ||૮|| વિટ્સઙ્ગ આધ્માનમથાવિપાકો ભવિષ્યતસ્તસ્ય પુરઃસરાણિ |૯|

Adhikarana 6 (9) · Śloka 10

શૂલાવિષ્ટઃ સક્તમૂત્રોઽન્ત્રકૂજી સ્રસ્તાપાનઃ સન્નકટ્યૂરુજઙ્ઘઃ ||૯|| વર્ચો મુઞ્ચત્યલ્પમલ્પં સફેનં રૂક્ષં શ્યાવં સાનિલં મારુતેન |૧૦|

Adhikarana 7 (10) · Śloka 11

દુર્ગન્ધ્યુષ્ણં વેગવન્માંસતોયપ્રખ્યં ભિન્નં સ્વિન્નદેહોઽતિતીક્ષ્ણમ્ ||૧૦|| પિત્તાત્ પીતં નીલમાલોહિતં વા તૃષ્ણામૂર્ચ્છાદાહપાકજ્વરાર્તઃ |૧૧|

Adhikarana 8 (11) · Śloka 12

તન્દ્રાનિદ્રાગૌરવોત્ક્લેશસાદી વેગાશઙ્કી સૃષ્ટવિટ્કોઽપિ ભૂયઃ ||૧૧|| શુક્લં સાન્દ્રં શ્લેષ્મણા શ્લેષ્મયુક્તં ભક્તદ્વેષી નિઃસ્વનં હૃષ્ટરોમા |૧૨|

Adhikarana 9 (12) · Śloka 13

તન્દ્રાયુક્તો મોહસાદાસ્યશોષી વર્ચઃ કુર્યાન્નૈકવર્ણં તૃષાર્તઃ ||૧૨|| સર્વોદ્ભૂતે સર્વલિઙ્ગોપપત્તિઃ કૃચ્છ્રશ્ચાયં બાલવૃદ્ધેષ્વસાધ્યઃ |૧૩|

Adhikarana 10 (13-14) · Śloka 15

તૈસ્તૈર્ભાવૈઃ શોચતોઽલ્પાશનસ્ય બાષ્પાવેગઃ પક્તિમાવિધ્ય(શ્ય)જન્તોઃ ||૧૩|| કોષ્ઠં ગત્વા ક્ષોભયત્યસ્ય રક્તં તચ્ચાધસ્તાત્ કાકણન્તીપ્રકાશમ્ | વર્ચોમિશ્રં નિઃપુરીષં સગન્ધં નિર્ગન્ધં વા સાર્યતે તેન કૃચ્છ્રાત્ ||૧૪|| શોકોત્પન્નો દુશ્ચિકિત્સ્યોઽતિમાત્રં રોગો વૈદ્યૈઃ કષ્ટ એષ પ્રદિષ્ટઃ |૧૫|

Adhikarana 11 (15-16) · Śloka 16

આમાજીર્ણોપદ્રુતાઃ ક્ષોભયન્તઃ કોષ્ઠં દોષાઃ સમ્પ્રદુષ્ટાઃ સભક્તમ્ ||૧૫|| નાનાવર્ણં નૈકશઃ સારયન્તિ કૃચ્છ્રાજ્જન્તોઃ ષષ્ઠમેનં વદન્તિ ||૧૬||

Adhikarana 12 (17) · Śloka 17

સંસૃષ્ટમેભિર્દોષૈસ્તુ ન્યસ્તમપ્સ્વવસીદતિ | પુરીષં ભૃશદુર્ગન્ધિ વિચ્છિન્નં ચામસઞ્જ્ઞકમ્ ||૧૭||

Adhikarana 13 (18) · Śloka 18

એતાન્યેવ તુ લિઙ્ગાનિ વિપરીતાનિ યસ્ય તુ | લાઘવં ચ મનુષ્યસ્ય તસ્ય પક્વં વિનિર્દિશેત્ ||૧૮||

Adhikarana 14 (19-21) · Śloka 21

સર્પિર્મેદોવેસવારામ્બુતૈલમજ્જાક્ષીરક્ષૌદ્રરૂપં સ્રવેદ્યત્ | મઞ્જિષ્ઠાભં મસ્તુલુઙ્ગોપમં વા વિસ્રં શીતં પ્રેતગન્ધ્યઞ્જનાભમ્ ||૧૯|| રાજીમદ્વા ચન્દ્રકૈઃ સન્તતં વા પૂયપ્રખ્યં કર્દમાભં તથોષ્ણમ્ | હન્યાદેતદ્યત્ પ્રતીપં ભવેચ્ચ ક્ષીણં હન્યુશ્ચોપસર્ગાઃ પ્રભૂતાઃ ||૨૦|| અસંવૃતગુદં ક્ષીણં દુરાધ્માતમુપદ્રુતમ્ | ગુદે પક્વે ગતોષ્માણમતીસારકિણં ત્યજેત્ ||૨૧||

Adhikarana 15 (22-23) · Śloka 23

શરીરિણામતીસારઃ સમ્ભૂતો યેન કેનચિત્ | દોષાણામેવ લિઙ્ગાનિ કદાચિન્નાતિવર્તતે ||૨૨|| સ્નેહાજીર્ણનિમિત્તસ્તુ બહુશૂલપ્રવાહિકઃ | વિસૂચિકાનિમિત્તસ્તુ ચાન્યોઽજીર્ણનિમિત્તજઃ | વિષાર્શઃકૃમિસમ્ભૂતો યથાસ્વં દોષલક્ષણઃ ||૨૩||

Adhikarana 16 (24) · Śloka 24

આમપક્વક્રમં હિત્વા નાતિસારે ક્રિયા યતઃ | અતઃ સર્વેઽતિસારાસ્તુ જ્ઞેયાઃ પક્વામલક્ષણૈઃ ||૨૪||

Adhikarana 17 (25) · Śloka 25

તત્રાદૌ લઙ્ઘનં કાર્યમતિસારેષુ દેહિનામ્ | તતઃ પાચનસંયુક્તો યવાગ્વાદિક્રમો હિતઃ ||૨૫||

Adhikarana 18 (26) · Śloka 26

અથવા વામયિત્વાઽઽમે શૂલાધ્માનનિપીડિતમ્ | પિપ્પલીસૈન્ધવામ્ભોભિર્લઙ્ઘનાદ્યૈરુપાચરેત્ ||૨૬||

Adhikarana 19 (27) · Śloka 27

કાર્યં વમનસ્યાન્તે પ્રદ્રવં લઘુભોજનમ્ | ખડયૂષયવાગૂષુ પિપ્પલ્યાદ્યં ચ યોજયેત્ ||૨૭||

Adhikarana 20 (28) · Śloka 28

અનેન વિધિના ચામં યસ્ય વૈ નોપશામ્યતિ | હરિદ્રાદિં વચાદિં વા પિબેત્ પ્રાતઃ સ માનવઃ ||૨૮||

Adhikarana 21 (29-30) · Śloka 30

આમાતીસારિણાં કાર્યં નાદૌ સઙ્ગ્રહણં નૃણામ્ | તેષાં દોષા વિબદ્ધાઃ પ્રાગ્જનયન્ત્યામયાનિમાન્ ||૨૯|| પ્લીહપાણ્ડ્વામયાનાહમેહકુષ્ઠોદરજ્વરાન્ | શોફગુલ્મગ્રહણ્યર્શઃશૂલાલસકહૃદ્ગ્રહાન્ ||૩૦||

Adhikarana 22 (31) · Śloka 31

સશૂલં બહુશઃ કૃચ્છ્રાદ્વિબદ્ધં યોઽતિસાર્યતે | દોષાન્ સન્નિચિતાન્ તસ્ય પથ્યાભિઃ સમ્પ્રવર્તયેત્ ||૩૧||

Adhikarana 23 (32) · Śloka 32

યોઽતિદ્રવં પ્રભૂતં ચ પૂરીષમતિસાર્યતે | તસ્યાદૌ વમનં કુર્યાત્ પશ્ચાલ્લઙ્ઘનપાચનમ્ ||૩૨||

Adhikarana 24 (33) · Śloka 33

સ્તોકં સ્તોકં વિબદ્ધં વા સશૂલં યોઽતિસાર્યતે | અભયાપિપ્પલીકલ્કૈઃ સુખોષ્ણૈસ્તં વિરેચયેત્ ||૩૩||

Adhikarana 25 (34) · Śloka 34

આમે ચ લઙ્ઘનં શસ્તમાદૌ પાચનમેવ વા |૩૪|

Adhikarana 26 (34) · Śloka 34

યોગાશ્ચાત્ર પ્રવક્ષ્યન્તે ત્વામાતીસારનાશનાઃ ||૩૪||

Adhikarana 27 (35-46) · Śloka 46

કલિઙ્ગાતિવિષાહિઙ્ગુસૌવર્ચલવચાભયાઃ | દેવદારુવચામુસ્તાનાગરાતિવિષાભયાઃ ||૩૫|| અભયા ધાન્યકં મુસ્તં પિપ્પલી નાગરં વચા | નાગરં ધાન્યકં મુસ્તં વાલકં બિલ્વમેવ ચ ||૩૬|| મુસ્તં પર્પટકં શુણ્ઠી વચા પ્રતિવિષાઽભયા | અભયાઽતિવિષા હિઙ્ગુ વચા સૌવર્ચલં તથા ||૩૭|| ચિત્રકઃ પિપ્પલીમૂલં વચા કટુકરોહિણી | પાઠા વત્સકબીજાનિ હરીતક્યો મહૌષધમ્ ||૩૮|| મૂર્વા નિર્દહની પાઠા ત્ર્યૂષણં ગજપિપ્પલી | સિદ્ધાર્થકા ભદ્રદારુ શતાહ્વા કટુરોહિણી ||૩૯|| એલા સાવરકં કુષ્ઠં હરિદ્રે કૌટજા યવાઃ | મેષશૃઙ્ગી ત્વગેલે ચ કૃમિઘ્નં વૃક્ષકાણિ ચ ||૪૦|| વૃક્ષાદની વીરતરુર્બૃહત્યૌ દ્વે સહે તથા | અરલુત્વક્ તૈન્દુકી ચ દાડિમી કૌટજી શમી ||૪૧|| પાઠા તેજોવતી મુસ્તં પિપ્પલી કૌટજં ફલમ્ | પટોલં(લી) દીપ્યકો બિલ્વં હરિદ્રે દેવદારુ ચ ||૪૨|| વિડઙ્ગમભયા પાઠા શૃઙ્ગવેરં ઘનં વચા | વચા વત્સકબીજાનિ સૈન્ધવં કટુરોહિણી ||૪૩|| હિઙ્ગુર્વત્સકબીજાનિ વચા બિલ્વશલાટુ ચ | નાગરાતિવિષે મુસ્તં પિપ્પલ્યો વાત્સકં ફલમ્ ||૪૪|| મહૌષધં પ્રતિવિષા મુસ્તં ચેત્યામપાચનાઃ | પ્રયોજ્યા વિંશતિર્યોગાઃ શ્લોકાર્ધવિહિતાસ્ત્વિમે ||૪૫|| ધાન્યામ્લોષ્ણામ્બુમદ્યાનાં પિબેદન્યતમેન વા | નિષ્ક્વાથાન્ વા પિબેદેષાં સુખોષ્ણાન્ સાધુ સાધિતાન્ ||૪૬||

Adhikarana 28 (47-59) · Śloka 59

પયસ્યુત્ક્વાથ્ય મુસ્તાનાં વિંશતિં ત્રિગુણામ્ભસિ | ક્ષીરાવશિષ્ટં તત્પીતં હન્ત્યામં શૂલમેવ ચ ||૪૭|| નિખિલેનોપદિષ્ટોઽયં વિધિરામોપશાન્તયે | હરીતકીમતિવિષાં હિઙ્ગુ સૌવર્ચલં વચામ્ ||૪૮|| પિબેત્ સુખામ્બુના જન્તુરામાતીસારપીડિતઃ | પટોલં દીપ્યકં બિલ્વં વચાપિપ્પલિનાગરમ્ ||૪૯|| મુસ્તં કુષ્ઠં વિડઙ્ગં ચ પિબેદ્વાઽપિ સુખામ્બુના | શૃઙ્ગવેરં ગુડૂચીં ચ પિબેદુષ્ણેન વારિણા ||૫૦|| લવણાન્યથ પિપ્પલ્યો વિડઙ્ગાનિ હરીતકી | ચિત્રકં શિંશપા પાઠા શાર્ઙ્ગેષ્ટા લવણાનિ ચ ||૫૧|| હિઙ્ગુર્વૃક્ષકબીજાનિ લવણાનિ ચ ભાગશઃ | હસ્તિદન્ત્યથ પિપ્પલ્યઃ કલ્કાવક્ષસમૌ સ્મૃતૌ ||૫૨|| વચા ગુડૂચીકાણ્ડાનિ યોગોઽયં પરમો મતઃ | એતે સુખામ્બુના યોગા દેયાઃ પઞ્ચ સતાં મતાઃ ||૫૩|| નિવૃત્તેષ્વામશૂલેષુ યસ્ય ન પ્રગુણોઽનિલઃ | સ્તોકં સ્તોકં રુજામચ્ચ સશૂલં યોઽતિસાર્યતે ||૫૪|| સક્ષારલવણૈર્યુક્તં મન્દાગ્નિઃ સ પિબેદ્ઘૃતમ્ | ક્ષીરનાગરચાઙ્ગેરીકોલદધ્યમ્લસાધિતમ્ ||૫૫|| સર્પિરચ્છં પિબેદ્વાપિ શૂલાતીસારશાન્તયે | દધ્ના તૈલઘૃતં પક્વં સવ્યોષાજાતિચિત્રકૈઃ ||૫૬|| સબિલ્વપિપ્પલીમૂલદાડિમૈર્વા રુગન્વિતૈઃ | નિખિલો વિધિરુક્તોઽયં વાતશ્લેષ્મોપશાન્તયે ||૫૭|| તીક્ષ્ણોષ્ણવર્જ્યમેનં તુ વિદધ્યાત્પિત્તજે ભિષક્ | યથોક્તમુપવાસાન્તે યવાગૂશ્ચ પ્રશસ્યતે ||૫૮|| બલયોરંશુમત્યાં ચ શ્વદંષ્ટ્રબૃહતીષુ ચ | શતાવર્યાં ચ સંસિદ્ધાઃ સુશીતા મધુસંયુતાઃ ||૫૯||

Adhikarana 29 (60) · Śloka 60

મુદ્ગાદિષુ ચ યૂષાઃ સ્યુર્દ્રવ્યૈરેતૈઃ સુસંસ્કૃતાઃ |૬૦|

Adhikarana 30 (60-62) · Śloka 62

મૃદુભિર્દીપનૈસ્તિક્તૈર્દ્રવ્યૈઃ સ્યાદામપાચનમ્ ||૬૦|| હરિદ્રાતિવિષાપાઠાવત્સબીજરસાઞ્જનમ્ | રસાઞ્જનં હરિદ્રે દ્વે બીજાનિ કુટજસ્ય ચ ||૬૧|| પાઠા ગુડૂચી ભૂનિમ્બસ્તથૈવ કટુરોહિણી | એતૈઃ શ્લોકાર્ધનિર્દિષ્ટૈઃ ક્વાથાઃ સ્યુઃ પિત્તપાચનાઃ ||૬૨||

Adhikarana 31 (63-65) · Śloka 66

મુસ્તં કુટજબીજાનિ ભૂનિમ્બં સરસાઞ્જનમ્ | દાર્વી દુરાલભા બિલ્વં વાલકં રક્તચન્દનમ્ ||૬૩|| ચન્દનં વાલકં મુસ્તં ભૂનિમ્બં સદુરાલભમ્ | મૃણાલં ચન્દનં રોધ્રં નાગરં નીલમુત્પલમ્ ||૬૪|| પાઠા મુસ્તં હરિદ્રે દ્વે પિપ્પલી કૌટજં ફલમ્ | ફલત્વચં વત્સકસ્ય શૃઙ્ગવેરં ઘનં વચા ||૬૫|| ષડેતેઽભિહિતા યોગાઃ પિત્તાતીસારનાશનાઃ |૬૬|

Adhikarana 32 (66) · Śloka 66

બિલ્વશક્રયવામ્ભોદબાલકાતિવિષાકૃતઃ | કષાયો હન્ત્યતીસારં સામં પિત્તસમુદ્ભવમ્ ||૬૬||

Adhikarana 33 (67) · Śloka 67

મધુકોત્પલબિલ્વાબ્દહ્રીબેરોશીરનાગરૈઃ | કૃતઃ ક્વાથો મધુયુતઃ પિત્તાતીસારનાશનઃ ||૬૭||

Adhikarana 34 (68) · Śloka 68

યદા પક્વોઽપ્યતીસારઃ સરત્યેવ મુહુર્મુહુઃ | ગ્રહણ્યા માર્દવાજ્જન્તોસ્તત્ર સંસ્તમ્ભનં હિતમ્ ||૬૮||

Adhikarana 35 (69-71) · Śloka 71

સમઙ્ગા ધાતકીપુષ્પં મઞ્જિષ્ઠા લોધ્રમુસ્તકમ્ | શાલ્મલીવેષ્ટકો રોધ્રં વૃક્ષદાડિમયોસ્ત્વચૌ ||૬૯|| આમ્રાસ્થિમધ્યં લોધ્રં ચ બિલ્વમધ્યં પ્રિયઙ્ગવઃ | મધુકં શૃઙ્ગવેરં ચ દીર્ઘવૃન્તત્વગેવ ચ ||૭૦|| ચત્વાર એતે યોગાઃ સ્યુઃ પક્વાતીસારનાશનાઃ | ઉક્તા ય ઉપયોજ્યાસ્તે સક્ષૌદ્રાસ્તણ્ડુલામ્બુના ||૭૧||

Adhikarana 36 (72) · Śloka 72

મૌસ્તં કષાયમેકં વા પેયં મધુસમાયુતમ્ | લોધ્રામ્બષ્ઠાપ્રિયઙ્ગ્વાદીન્ ગણાનેવં પ્રયોજયેત્ ||૭૨||

Adhikarana 37 (73) · Śloka 73

પદ્માં સમઙ્ગાં મધુકં બિલ્વજમ્બૂશલાટુ ચ | પિબેત્તણ્ડુલતોયેન સક્ષૌદ્રમગદઙ્કરમ્ ||૭૩||

Adhikarana 38 (74) · Śloka 75

કચ્છુરામૂલકલ્કં વાઽપ્યુદુમ્બરફલોપમમ્ | પયસ્યા ચન્દનં પદ્મા સિતામુસ્તાબ્જકેશરમ્ ||૭૪|| પક્વાતિસારં યોગોઽયં જયેત્પીતઃ સશોણિતમ્ |૭૫|

Adhikarana 39 (75) · Śloka 76

નિરામરૂપં શૂલાર્તં લઙ્ઘનાદ્યૈશ્ચ કર્ષિતમ્ ||૭૫|| નરં રૂક્ષમવેક્ષ્યાગ્નિં સક્ષારં પાયયેદ્ઘૃતમ્ |૭૬|

Adhikarana 40 (76) · Śloka 77

બલાબૃહત્યંશુમતીકચ્છુરામૂલસાધિતમ્ ||૭૬|| મધૂક્ષિતં સમધુકં પિબેચ્છૂલૈરભિદ્રુતઃ |૭૭|

Adhikarana 41 (77-78) · Śloka 79

દાર્વીબિલ્વકણાદ્રાક્ષાકટુકેન્દ્રયવૈર્ઘૃતમ્ ||૭૭|| સાધિતં હન્ત્યતીસારં વાતપિત્તકફાત્મકમ્ | દધ્ના ચામ્લેન સમ્પક્વં સવ્યોષાજાજિચિત્રકમ્ ||૭૮|| સચવ્યપિપ્પલીમૂલં દાડિમૈર્વા રુગર્દિતઃ |૭૯|

Adhikarana 42 (79) · Śloka 80

પયો ઘૃતં ચ મધુ ચ પિબેચ્છૂલૈરભિદ્રુતઃ ||૭૯|| સિતાજમોદકટ્વઙ્ગમધુકૈરવચૂર્ણિતમ્ |૮૦|

Adhikarana 43 (80) · Śloka 81

અવેદનં સુસમ્પક્વં દીપ્તાગ્નેઃ સુચિરોત્થિતમ્ ||૮૦|| નાનાવર્ણમતીસારં પુટપાકૈરુપાચરેત્ |૮૧|

Adhikarana 44 (81-83) · Śloka 84

ત્વક્પિણ્ડં દીર્ઘવૃન્તસ્ય પદ્મકેસરસંયુતમ્ ||૮૧|| કાશ્મરીપદ્મપત્રૈશ્ચાવેષ્ટ્ય સૂત્રેણ સન્દૃઢમ્ | મૃદાઽવલિપ્તં સુકૃતમઙ્ગારેષ્વવકૂલયેત્ ||૮૨|| સ્વિન્નમુદ્ધૃત્ય નિષ્પીડ્ય રસમાદાય તં તતઃ | શીતં મધુયુતં કૃત્વા પાયયેતોદરામયે ||૮૩|| જીવન્તીમેષશૃઙ્ગ્યાદિષ્વેવં દ્રવ્યેષુ સાધયેત્ |૮૪|

Adhikarana 45 (84-85) · Śloka 86

તિત્તિરિં લુઞ્ચિતં સમ્યક્ નિષ્કૃષ્ટાન્ત્રં તુ પૂરયેત્ ||૮૪|| ન્યગ્રોધાદિત્વચાં કલ્કૈઃ પૂર્વવચ્ચાવકૂલયેત્ | રસમાદાય તસ્યાથ સુસ્વિન્નસ્ય સમાક્ષિકમ્ ||૮૫|| શર્કરોપહિતં શીતં પાયયેતોદરામયે |૮૬|

Adhikarana 46 (86-87) · Śloka 88

લોધ્રચન્દનયષ્ટ્યાહ્વદાર્વીપાઠાસિતોત્પલાન્ ||૮૬|| તણ્ડુલોદકસમ્પિષ્ટાન્ દીર્ઘવૃન્તત્વગન્વિતાન્ | પૂર્વવત્ કૂલિતાત્તસ્માદ્રસમાદાય શીતલમ્ ||૮૭|| મધ્વાક્તં પાયયેચ્ચૈતત્ કફપિત્તોદરામયે |૮૮|

Adhikarana 47 (88) · Śloka 89

એવં પ્રરોહૈઃ કુર્વીત વટાદીનાં વિધાનવત્ ||૮૮|| પુટપાકાન્ યથાયોગં જાઙ્ગલોપહિતાન્ શુભાન્ |૮૯|

Adhikarana 48 (89-90) · Śloka 90

બહુશ્લેષ્મ સરક્તં ચ મન્દવાતં ચિરોત્થિતમ્ ||૮૯|| કૌટજં ફાણિતં વાઽપિ હન્ત્યતીસારમોજસા | અમ્બષ્ઠાદિમધુયુતં પિપ્પલ્યાદિસમન્વિતમ્ ||૯૦||

Adhikarana 49 (91) · Śloka 91

પૃશ્નિપર્ણીબલાબિલ્વવાલકોત્પલધાન્યકૈઃ | સનાગરૈઃ પિબેત્ પેયાં સાધિતામુદરામયી ||૯૧||

Adhikarana 50 (92) · Śloka 93

અરલુત્વક્ પ્રિયઙ્ગું ચ મધુકં દાડિમાઙ્કુરાન્ | આવાપ્ય પિષ્ટ્વા દધનિ યવાગૂં સાધયેદ્દ્રવામ્ ||૯૨|| એષા સર્વાનતીસારાન્ હન્તિ પક્વાનસંશયમ્ |૯૩|

Adhikarana 51 (93-94) · Śloka 94

રસાઞ્જનં સાતિવિષં ત્વગ્બીજં કૌટજં તથા ||૯૩|| ધાતકી નાગરં ચૈવ પાયયેત્તણ્ડુલામ્બુના | સશૂલં રક્તજં ઘ્નન્તિ એતે મધુસમાયુતાઃ ||૯૪||

Adhikarana 52 (95) · Śloka 96

મધુકં બિલ્વપેશી ચ શર્કરામધુસંયુતા | અતીસારં નિહન્યુશ્ચ શાલિષષ્ટિકયોઃ કણાઃ ||૯૫|| તદ્વલ્લીઢં મધુયુતં બદરીમૂલમેવ તુ |૯૬|

Adhikarana 53 (96) · Śloka 97

બદર્યર્જુનજમ્બ્વામ્રશલ્લકીવેતસત્વચઃ ||૯૬|| શર્કરાક્ષૌદ્રસંયુક્તાઃ પીતા ઘ્નન્ત્યુદરામયમ્ |૯૭|

Adhikarana 54 (97) · Śloka 98

એતૈરેવ યવાગૂંશ્ચ ષડાન્ યૂષાંશ્ચ કારયેત્ ||૯૭|| પાનીયાનિ ચ તૃષ્ણાસુ દ્રવ્યેષ્વેતેષુ બુદ્ધિમાન્ |૯૮|

Adhikarana 55 (98) · Śloka 99

કૃતં શાલ્મલિવૃન્તેષુ કષાયં હિમસઞ્જ્ઞિતમ્ ||૯૮|| નિશાપર્યુષિતં પેયં સક્ષૌદ્રં મધુકાન્વિતમ્ |૯૯|

Adhikarana 56 (99-102) · Śloka 102

વિબદ્ધવાતવિટ્ શૂલપરીતઃ સપ્રવાહિકઃ ||૯૯|| સરક્તપિત્તશ્ચ પયઃ પિબેત્તૃષ્ણાસમન્વિતઃ | યથાઽમૃતં તથા ક્ષીરમતીસારેષુ પૂજિતમ્ ||૧૦૦|| ચિરોત્થિતેષુ તત્ પેયમપાં ભાગૈસ્ત્રિભિઃ શૃતમ્ | દોષશેષં હરેત્તદ્ધિ તસ્માત્પથ્યતમં સ્મૃતમ્ ||૧૦૧|| હિતઃ સ્નેહવિરેકો વા બસ્તયઃ પિચ્છિલાશ્ચ યે | પિચ્છિલસ્વરસે સિદ્ધં હિતં ચ ઘૃતમુચ્યતે ||૧૦૨||

Adhikarana 57 (103) · Śloka 104

શકૃતા યસ્તુ સંસૃષ્ટમતિસાર્યેત શોણિતમ્ | પ્રાક્ પશ્ચાદ્વા પુરીષસ્ય સરુક્ સપરિકર્તિકઃ ||૧૦૩|| ક્ષીરિશુઙ્ગાશૃતં સર્પિઃ પિબેત્ સક્ષૌદ્રશર્કરમ્ |૧૦૪|

Adhikarana 58 (104-105) · Śloka 105

દાર્વીત્વક્પિપ્પલીશુણ્ઠીલાક્ષાશક્રયવૈર્ઘૃતમ્ ||૧૦૪|| સંયુક્તં ભદ્રરોહિણ્યા પક્વં પેયાદિમિશ્રિતમ્ | ત્રિદોષમપ્યતીસારં પીતં હન્તિ સુદારુણમ્ ||૧૦૫||

Adhikarana 59 (106) · Śloka 106

ગૌરવે વમનં પથ્યં યસ્ય સ્યાત્ પ્રબલઃ કફઃ | જ્વરે દાહે સવિડ્બન્ધે મારુતાદ્રક્તપિત્તવત્ ||૧૦૬||

Adhikarana 60 (107) · Śloka 107

સમ્પક્વે બહુદોષે ચ વિબન્ધે મૂત્રશોધનૈઃ | કાર્યમાસ્થાપનં ક્ષિપ્રં તથા ચૈવાનુવાસનમ્ ||૧૦૭||

Adhikarana 61 (108) · Śloka 108

પ્રવાહણે ગુદભ્રંશે મૂત્રાઘાતે કટિગ્રહે | મધુરામ્લૈઃ શૃતં તૈલં સર્પિર્વાઽપ્યનુવાસનમ્ ||૧૦૮||

Adhikarana 62 (109) · Śloka 109

ગુદપાકસ્તુ પિત્તેન યસ્ય સ્યાદહિતાશિનઃ | તસ્ય પિત્તહરાઃ સેકાસ્તત્સિદ્ધાશ્ચાનુવાસનાઃ ||૧૦૯||

Adhikarana 63 (110) · Śloka 110

દધિમણ્ડસુરાબિલ્વસિદ્ધં તૈલં સમારુતે | ભોજને ચ હિતં ક્ષીરં કચ્છુરામૂલસાધિતમ્ ||૧૧૦||

Adhikarana 64 (111) · Śloka 111

અલ્પાલ્પં બહુશો રક્તં સરુગ્ય ઉપવેશ્યતે | યદા વાયુર્વિબદ્ધશ્ચ પિચ્છાબસ્તિસ્તદા હિતઃ ||૧૧૧||

Adhikarana 65 (112) · Śloka 112

પ્રાયેણ ગુદદૌર્બલ્યં દીર્ઘકાલાતિસારિણામ્ | ભવેત્તસ્માદ્ધિતં તેષાં ગુદે તૈલાવચારણમ્ ||૧૧૨||

Adhikarana 66 (113) · Śloka 113

કપિત્થશાલ્મલીફઞ્જીવટકાર્પાસદાડિમાઃ | યૂથિકા કચ્છુરા શેલુઃ શણશ્ચુચ્ચૂશ્ચ દાધિકાઃ ||૧૧૩||

Adhikarana 67 (114) · Śloka 115

શાલપર્ણી પૃશ્નિપર્ણી બૃહતી કણ્ટકારિકા | બલાશ્વદંષ્ટ્રાબિલ્વાનિ પાઠાનાગરધાન્યકમ્ ||૧૧૪|| એષ આહારસંયોગે હિતઃ સર્વાતિસારિણામ્ |૧૧૫|

Adhikarana 68 (115) · Śloka 115

તિલકલ્કો હિતશ્ચાત્ર મૌદ્ગો મુદ્ગરસસ્તથા ||૧૧૫||

Adhikarana 69 (116) · Śloka 117

પિત્તાતિસારી યો મર્ત્યઃ પિત્તલાન્યતિષેવતે | પિત્તં પ્રદુષ્ટં તસ્યાશુ રક્તાતીસારમાવહેત્ ||૧૧૬|| જ્વરં શૂલં તૃષાં દાહં ગુદપાકં ચ દારુણમ્ |૧૧૭|

Adhikarana 70 (117-118) · Śloka 119

યો રક્તં શકૃતઃ પૂર્વં પશ્ચાદ્વા પ્રતિસાર્યતે ||૧૧૭|| સ પલ્લવૈર્વટાદીનાં સસર્પિઃ સાધિતં પયઃ | પિબેત્ સશર્કરાક્ષૌદ્રમથવાઽપ્યભિમથ્ય તત્ ||૧૧૮|| નવનીતમથો લિહ્યાત્તક્રં ચાનુપિબેત્તતઃ |૧૧૯|

Adhikarana 71 (119) · Śloka 120

પ્રિયાલશાલ્મલીપ્લક્ષશલ્લકીતિનિશત્વચઃ ||૧૧૯|| ક્ષીરે વિમૃદિતાઃ પીતાઃ સક્ષૌદ્રા રક્તનાશનાઃ |૧૨૦|

Adhikarana 72 (120) · Śloka 121

મધુકં શર્કરાં લોધ્રં પયસ્યામથ સારિવામ્ ||૧૨૦|| પિબેચ્છાગેન પયસા સક્ષૌદ્રં રક્તનાશનમ્ |૧૨૧|

Adhikarana 73 (121) · Śloka 122

મઞ્જિષ્ઠાં સારિવાં લોધ્રં પદ્મકં કુમુદોત્પલમ્ ||૧૨૧|| પિબેત્ પદ્માં ચ દુગ્ધેન છાગેનાસૃક્પ્રશાન્તયે |૧૨૨|

Adhikarana 74 (122-124) · Śloka 124

શર્કરોત્પલલોધ્રાણિ સમઙ્ગા મધુકં તિલાઃ ||૧૨૨|| તિલાઃ કૃષ્ણાઃ સયષ્ટ્યાહ્વાઃ સમઙ્ગા ચોત્પલાનિ ચ | તિલા મોચરસો લોધ્રં તથૈવ મધુકોત્પલમ્ ||૧૨૩|| કચ્છુરા તિલકલ્કશ્ચ યોગાશ્ચત્વાર એવ ચ | આજેન પયસા પેયાઃ સરક્તે મધુસંયુતાઃ ||૧૨૪||

Adhikarana 75 (125) · Śloka 125

દ્રવે સરક્તે સ્રવતિ બાલબિલ્વં સફાણિતમ્ | સક્ષૌદ્રતૈલં પ્રાગેવ લિહ્યાદાશુ હિતં હિ તત્ ||૧૨૫||

Adhikarana 76 (126) · Śloka 126

કોશકારં ઘૃતે ભૃષ્ટં લાજચૂર્ણં સિતા મધુ | સશૂલં રક્તપિત્તોત્થં લીઢં હન્ત્યુદરામયમ્ ||૧૨૬||

Adhikarana 77 (127) · Śloka 127

બિલ્વમધ્યં સમધુકં શર્કરાક્ષૌદ્રસંયુતમ્ | તણ્ડુલામ્બુયુતો યોગઃ પિત્તરક્તોત્થિતં જયેત્ ||૧૨૭||

Adhikarana 78 (128) · Śloka 128

યોગાન્ સાઙ્ગ્રાહિકાંશ્ચાન્યાન્ પિબેત્સક્ષૌદ્રશર્કરાન્ | ન્યગ્રોધાદિષુ કુર્યાચ્ચ પુટપાકાન્ યથેરિતાન્ ||૧૨૮||

Adhikarana 79 (129) · Śloka 129

ગુદપાકે ચ યે ઉક્તાસ્તેઽત્રાપિ વિધયઃ સ્મૃતાઃ |૧૨૯|

Adhikarana 80 (129) · Śloka 129

રુજાયાં ચાપ્રશામ્યન્ત્યાં પિચ્છાબસ્તિર્હિતો ભવેત્ ||૧૨૯||

Adhikarana 81 (130-131) · Śloka 131

સક્તવિડ્ દોષબહુલં દીપ્તાગ્નિર્યોઽતિસાર્યતે | વિડઙ્ગત્રિફલાકૃષ્ણાકષાયૈસ્તં વિરેચયેત્ ||૧૩૦|| અથવૈરણ્ડસિદ્ધેન પયસા કેવલેન વા | યવાગૂર્વિતરેચ્ચાસ્ય વાતઘ્નૈર્દીપનૈઃ કૃતાઃ ||૧૩૧||

Adhikarana 82 (132) · Śloka 132

દીપ્તાગ્નિર્નિષ્પુરીષો યઃ સાર્યતે ફેનિલં શકૃત્ | સ પિબેત્ ફાણિતં શુણ્ઠીદધિતૈલપયોઘૃતમ્ ||૧૩૨||

Adhikarana 83 (133) · Śloka 133

સ્વિન્નાનિ ગુડતૈલાભ્યાં ભક્ષયેદ્બદરાણિ ચ |૧૩૩|

Adhikarana 84 (133) · Śloka 133

સ્વિન્નાનિ પિષ્ટવદ્વાઽપિ સમં બિલ્વશલાટુભિઃ ||૧૩૩||

Adhikarana 85 (134) · Śloka 134

દધ્નોપયુજ્ય કુલ્માષાન્ શ્વેતામનુપિબેત્ સુરામ્ |૧૩૪|

Adhikarana 86 (134) · Śloka 135

શશમાંસં સરુધિરં સમઙ્ગાં સઘૃતં દધિ ||૧૩૪|| ખાદેદ્વિપાચ્ય સેવેત મૃદ્વન્નં શકૃતઃ ક્ષયે |૧૩૫|

Adhikarana 87 (135) · Śloka 136

સંસ્કૃતો યમકે માષયવકોલરસઃ શુભઃ ||૧૩૫|| ભોજનાર્થં પ્રદાતવ્યો દધિદાડિમસાધિતઃ |૧૩૬|

Adhikarana 88 (136) · Śloka 137

વિડં બિલ્વશલાટૂનિ નાગરં ચામ્લપેષિતમ્ ||૧૩૬|| દધ્નઃ સરશ્ચ યમકે ભૃષ્ટો વર્ચઃક્ષયે હિતઃ |૧૩૭|

Adhikarana 89 (137) · Śloka 137

સશૂલં ક્ષીણવર્ચા યો દીપ્તાગ્નિરતિસાર્યતે | સ પિબેદ્દીપનૈર્યુક્તં સર્પિઃ સઙ્ગ્રાહકૈઃ સહ ||૧૩૭||

Adhikarana 90 (138) · Śloka 138

વાયુઃ પ્રવૃદ્ધો નિચિતં બલાસં નુદત્યધસ્તાદહિતાશનસ્ય | પ્રવાહમાણસ્ય મુહુર્મલાક્તં પ્રવાહિકાં તાં પ્રવદન્તિ તજ્જ્ઞાઃ ||૧૩૮||

Adhikarana 91 (139) · Śloka 140

પ્રવાહિકા વાતકૃતા સશૂલા પિત્તાત્ સદાહા સકફા કફાચ્ચ | સશોણિતા શોણિતસમ્ભવા તુ તાઃ સ્નેહરૂક્ષપ્રભવા મતાસ્તુ ||૧૩૯|| તાસામતીસારવદાદિશેચ્ચ લિઙ્ગં ક્રમં ચામવિપક્વતાં ચ |૧૪૦|

Adhikarana 92 (140) · Śloka 141

ન શાન્તિમાયાતિ વિલઙ્ઘનૈર્યા યોગૈરુદીર્ણા યદિ પાચનૈર્વા ||૧૪૦|| તાં ક્ષીરમેવાશુ શૃતં નિહન્તિ તૈલં તિલાઃ પિચ્છિલબસ્તયશ્ચ |૧૪૧|

Adhikarana 93 (141-142) · Śloka 143

આર્દ્રૈઃ કુશૈઃ સમ્પરિવેષ્ટિતાનિ વૃન્તાન્યથાર્દ્રાણિ હિ શાલ્મલીનામ્ ||૧૪૧|| પક્વાનિ સમ્યક્ પુટપાકયોગેનાપોથ્ય તેભ્યો રસમાદદીત | ક્ષીરં શૃતં તૈલહવિર્વિમિશ્રં કલ્કેન યષ્ટીમધુકસ્ય વાઽપિ ||૧૪૨|| બસ્તિં વિદધ્યાદ્ભિષગપ્રમત્તઃ પ્રવાહિકામૂત્રપુરીષસઙ્ગે |૧૪૩|

Adhikarana 94 (143) · Śloka 144

દ્વિપઞ્ચમૂલીક્વથિતેન શૂલે પ્રવાહમાણસ્ય સમાક્ષિકેણ ||૧૪૩|| ક્ષીરેણ ચાસ્થાપનમગ્ર્યમુક્તં... |૧૪૪|

Adhikarana 95 (144) · Śloka 144

...તૈલેન યુઞ્જ્યાદનુવાસનં ચ |૧૪૪|

Adhikarana 96 (144) · Śloka 144

વાતઘ્નવર્ગે લવણેષુ ચૈવ તૈલં ચ સિદ્ધં હિતમન્નપાને ||૧૪૪||

Adhikarana 97 (145) · Śloka 145

લોધ્રં વિડં બિલ્વશલાટુ ચૈવ લિહ્યાચ્ચ તૈલેન કટુત્રિકાઢ્યમ્ |૧૪૫|

Adhikarana 98 (145-149) · Śloka 149

દધ્ના સસારેણ સમાક્ષિકેણ ભુઞ્જીત નિશ્ચા(સ્સા)રકપીડિતસ્તુ ||૧૪૫|| સુતપ્તકુપ્યક્વથિતેન વાઽપિ ક્ષીરેણ શીતેન મધુપ્લુતેન | શૂલાર્દિતો વ્યોષવિદારિગન્ધાસિદ્ધેન દુગ્ધેન હિતાય ભોજ્યઃ ||૧૪૬|| વાતઘ્નસાઙ્ગ્રાહિકદીપનીયૈઃ કૃતાન્ ષડાંશ્ચાપ્યુપભોજયેચ્ચ | ખાદેચ્ચ મત્સ્યાન્ રસમાપ્નુયાચ્ચ વાતઘ્નસિદ્ધં સઘૃતં સતૈલમ્ ||૧૪૭|| એણાવ્યજાનાં તુ વટપ્રવાલૈઃ સિદ્ધાનિ સાર્ધં પિશિતાનિ ખાદેત્ | મેધ્ય(દ્ય)સ્ય સિદ્ધં ત્વથ વાઽપિ રક્તં બસ્તસ્ય દધ્ના ઘૃતતૈલયુક્તમ્ ||૧૪૮|| ખાદેત્ પ્રદેહૈઃ શિખિલાવજૈર્વા ભુઞ્જીત યૂષૈર્દધિભિશ્ચ મુખ્યૈઃ | માષાન્ સુસિદ્ધાન્ ઘૃતમણ્ડયુક્તાન્ ખાદેચ્ચ દધ્ના મરિચોપદંશાન્ ||૧૪૯||

Adhikarana 99 (150) · Śloka 151

મહારુજે મૂત્રકૃચ્છ્રે ભિષગ્ બસ્તિં પ્રદાપયેત્ | પયોમધુઘૃતોન્મિશ્રં મધુકોત્પલસાધિતમ્ ||૧૫૦|| સ બસ્તિઃ શમયેત્તસ્ય રક્તં દાહમથો જ્વરમ્ |૧૫૧|

Adhikarana 100 (151) · Śloka 152

મધુરૌષધસિદ્ધં ચ હિતં તસ્યાનુવાસનમ્ ||૧૫૧|| રાત્રાવહનિ વા નિત્યં રુજાર્તો યો ભવેન્નરઃ |૧૫૨|

Adhikarana 101 (152-153) · Śloka 153

યથા યથા સતૈલઃ સ્યાદ્વાતશાન્તિસ્તથા તથા ||૧૫૨|| પ્રશાન્તે મારુતે ચાપિ શાન્તિં યાતિ પ્રવાહિકા | તસ્માત્ પ્રવાહિકારોગે મારુતં શમયેદ્ભિષક્ ||૧૫૩||

Adhikarana 102 (154) · Śloka 154

પાઠાજમોદાકુટજોત્પલં ચ શુણ્ઠી સમા માગધિકાશ્ચ પિષ્ટાઃ | સુખામ્બુપીતાઃ શમયન્તિ રોગં... |૧૫૪|

Adhikarana 103 (154) · Śloka 154

... મેધ્યાણ્ડસિદ્ધં સઘૃતં પયો વા ||૧૫૪||

Adhikarana 104 (155) · Śloka 155

શુણ્ઠીં ઘૃતં સક્ષવકં સતૈલં વિપાચ્ય લીઢ્વાઽઽમયમાશુ હન્યાત્ |૧૫૫|

Adhikarana 105 (155) · Śloka 156

ગજાશનાકુમ્ભિકદાડિમાનાં રસૈઃ કૃતા તૈલઘૃતે સદધ્નિ ||૧૫૫|| બિલ્વાન્વિતા પથ્યતમા યવાગૂ... |૧૫૬|

Adhikarana 106 (156) · Śloka 156

...ર્ધારોષ્ણદુગ્ધસ્ય તથા ચ પાનમ્ |૧૫૬|

Adhikarana 107 (156-157) · Śloka 157

લઘૂનિ પથ્યાન્યથ દીપનાનિ સ્નિગ્ધાનિ ભોજ્યાન્યુદરામયેષુ ||૧૫૬|| હિતાય નિત્યં વિતરેદ્વિભજ્ય યોગાંશ્ચ તાંસ્તાન્ ભિષગપ્રમત્તઃ ||૧૫૭||

Adhikarana 108 (158) · Śloka 158

તૃષ્ણાપનયની લઘ્વી દીપની બસ્તિશોધની | જ્વરે ચૈવાતિસારે ચ યવાગૂઃ સર્વદા હિતા ||૧૫૮||

Adhikarana 109 (159) · Śloka 160

રૂક્ષાજ્જાતે ક્રિયા સ્નિગ્ધા રૂક્ષા સ્નેહનિમિત્તજે | ભયજે સાન્ત્વનાપૂર્વા શોકજે શોકનાશિની ||૧૫૯|| વિષાર્શઃકૃમિસમ્ભૂતે હિતા ચોભયશર્મદા |૧૬૦|

Adhikarana 110 (160) · Śloka 160

છર્દિમૂર્ચ્છાતૃડાદ્યાંશ્ચ સાધયેદવિરોધતઃ ||૧૬૦||

Adhikarana 111 (161) · Śloka 161

સમવાયે તુ દોષાણાં પૂર્વં પિત્તમુપાચરેત્ | જ્વરે ચૈવાતિસારે ચ સર્વત્રાન્યત્ર મારુતમ્ ||૧૬૧||

Adhikarana 112 (162) · Śloka 162

યસ્યોચ્ચારં વિના મૂત્રં સમ્યગ્વાયુશ્ચ ગચ્છતિ | દીપ્તાગ્નેર્લઘુકોષ્ઠસ્ય સ્થિતસ્તસ્યોદરામયઃ ||૧૬૨||

Adhikarana 113 (163) · Śloka 163

કર્મજા વ્યાધયઃ કેચિદ્દોષજાઃ સન્તિ ચાપરે | કર્મદોષોદ્ભવાશ્ચાન્યે... |૧૬૩|

Adhikarana 114 (163) · Śloka 164

... કર્મજાસ્તેષ્વહેતુકાઃ ||૧૬૩|| નશ્યન્તિ ત્વક્રિયાભિસ્તે ક્રિયાભિઃ કર્મસઙ્ક્ષયે |૧૬૪|

Adhikarana 115 (164) · Śloka 164

શામ્યન્તિ દોષસમ્ભૂતા દોષસઙ્ક્ષયહેતુભિઃ ||૧૬૪||

Adhikarana 116 (165) · Śloka 165

તેષામલ્પનિદાના યે પ્રતિકષ્ટા ભવન્તિ ચ | મૃદવો બહુદોષા વા કર્મદોષોદ્ભવાસ્તુ તે ||૧૬૫||

Adhikarana 117 (166) · Śloka 166

કર્મદોષક્ષયકૃતા તેષાં સિદ્ધિર્વિધીયતે |૧૬૬|

Adhikarana 118 (166) · Śloka 166

દુષ્યતિ ગ્રહણી જન્તોરગ્નિસાદનહેતુભિઃ ||૧૬૬||

Adhikarana 119 (167-168) · Śloka 168

અતિસારે નિવૃત્તેઽપિ મન્દાગ્નેરહિતાશિનઃ | ભૂયઃ સન્દૂષિતો વહ્નિર્ગ્રહણીમભિદૂષયેત્ ||૧૬૭|| તસ્માત્કાર્યઃ પરીહારસ્ત્વતીસારે વિરિક્તવત્ | યાવન્ન પ્રકૃતિસ્થઃ સ્યાદ્દોષતઃ પ્રાણતસ્તથા ||૧૬૮||

Adhikarana 120 (169) · Śloka 169

ષષ્ઠી પિત્તધરા નામ યા કલા પરિકીર્તિતા | પક્વામાશયમધ્યસ્થા ગ્રહણી સા પ્રકીર્તિતા ||૧૬૯||

Adhikarana 121 (170) · Śloka 170

ગ્રહણ્યા બલમગ્નિર્હિ સ ચાપિ ગ્રહણીં શ્રિતઃ | તસ્માત્ સન્દૂષિતે વહ્નૌ ગ્રહણી સમ્પ્રદુષ્યતિ ||૧૭૦||

Adhikarana 122 (171-172) · Śloka 172

એકશઃ સર્વશશ્ચૈવ દોષૈરત્યર્થમુચ્છ્રિતૈઃ | સા દુષ્ટા બહુશો ભુક્તમામમેવ વિમુઞ્ચતિ ||૧૭૧|| પક્વં વા સરુજં પૂતિ મુહુર્બદ્ધં મુહુર્દ્રવમ્ | ગ્રહણીરોગમાહુસ્તમાયુર્વેદવિદો જનાઃ ||૧૭૨||

Adhikarana 123 (173) · Śloka 173

તસ્યોત્પત્તૌ વિદાહોઽન્ને સદનાલસ્યતૃટ્ક્લમાઃ | બલક્ષયોઽરુચિઃ કાસઃ કર્ણક્ષ્વેડોઽન્ત્રકૂજનમ્ ||૧૭૩||

Adhikarana 124 (174-175) · Śloka 175

અથ જાતે ભવેજ્જન્તુઃ શૂનપાદકરઃ કૃશઃ | પર્વરુગ્લૌલ્યતૃટ્છર્દિજ્વરારોચકદાહવાન્ ||૧૭૪|| ઉદ્ગિરેચ્છુક્તતિક્તામ્લલોહધૂમામગન્ધિકમ્ | પ્રસેકમુખવૈરસ્યતમકારુચિપીડિતઃ ||૧૭૫||

Adhikarana 125 (176) · Śloka 176

વાતાચ્છૂલાધિકૈઃ પાયુહૃત્પાર્શ્વોદરમસ્તકૈઃ | પિત્તાત્ સદાહૈર્ગુરુભિઃ કફાત્ત્રિભ્યસ્ત્રિલક્ષણૈઃ ||૧૭૬||

Adhikarana 126 (177) · Śloka 177

દોષવર્ણૈર્નખૈસ્તદ્વદ્વિણ્મૂત્રનયનાનનૈઃ | હૃત્પાણ્ડૂદરગુલ્માર્શઃપ્લીહાશઙ્ખી ચ માનવઃ ||૧૭૭||

Adhikarana 127 (178-180) · Śloka 181

યથાદોષોચ્છ્રયં તસ્ય વિશુદ્ધસ્ય યથાક્રમમ્ | પેયાદિં વિતરેત્ સમ્યગ્દીપનીયોપસમ્ભૃતમ્ ||૧૭૮|| તતઃ પાચનસઙ્ગ્રાહિદીપનીયગણત્રયમ્ | પિબેત્ પ્રાતઃ સુરારિષ્ટસ્નેહમૂત્રસુખામ્બુભિઃ ||૧૭૯|| તક્રેણ વાઽથ તક્રં વા કેવલં હિતમુચ્યતે | કૃમિગુલ્મોદરાર્શોઘ્નીઃ ક્રિયાશ્ચાત્રાવચારયેત્ ||૧૮૦|| ચૂર્ણં હિઙ્ગ્વાદિકં ચાત્ર ઘૃતં વા પ્લીહનાશનમ્ |૧૮૧|

Adhikarana 128 (181) · Śloka 182

કલ્કેન મગધાદેશ્ચ ચાઙ્ગેરીસ્વરસેન ચ ||૧૮૧|| ચતુર્ગુણેન દધ્ના ચ ઘૃતં સિદ્ધં હિતં ભવેત્ |૧૮૨|

Adhikarana 129 (182) · Śloka 182

સર્વથા દીપનં સર્વં ગ્રહણીરોગિણાં હિતમ્ ||૧૮૨||

Adhikarana 130 (183) · Śloka 183

જ્વરાદીનવિરોધાચ્ચ સાધયેત્ સ્વૈશ્ચિકિત્સિતૈઃ ||૧૮૩||

Adhikarana puShpikA · Śloka 40

ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રાન્તર્ગતે કાયચિકિત્સાતન્ત્રેઽતિસારપ્રતિષેધો નામ (દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ, આદિતઃ) ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ ||૪૦||