39. jvarapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

અથાતો જ્વરપ્રતિષેધં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||

Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 5

યેનામૃતમપાં મધ્યાદુદ્ધૃતં પૂર્વજન્મનિ | યતોઽમરત્વં સમ્પ્રાપ્તાસ્ત્રિદશાસ્ત્રિદિવેશ્વરાત્ ||૩|| શિષ્યાસ્તં દેવમાસીનં પપ્રચ્છુઃ સુશ્રુતાદયઃ | વ્રણસ્યોપદ્રવાઃ પ્રોક્તા વ્રણિનામપ્યતઃ પરમ્ ||૪|| સમાસાદ્ વ્યાસતશ્ચૈવ બ્રૂહિ નો ભિષજાંવર |૫|

Adhikarana 3 (5-7) · Śloka 7

ઉપદ્રવેણ જુષ્ટસ્ય વ્રણઃ કૃચ્છ્રેણ સિધ્યતિ ||૫|| ઉપદ્રવાસ્તુ વ્રણિનઃ કૃચ્છ્રસાધ્યાઃ પ્રકીર્તિતાઃ | પ્રક્ષીણબલમાંસસ્ય શેષધાતુપરિક્ષયાત્ ||૬|| તસ્માદુપદ્રવાન્ કૃત્સ્નાન્ બ્રૂહિ નઃ સચિકિત્સિતાન્ | સર્વકાયચિકિત્સાસુ યે દૃષ્ટાઃ પરમર્ષિણા ||૭||

Adhikarana 4 (8-9) · Śloka 9

તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા પ્રાબ્રવીદ્ભિષજાંવરઃ | જ્વરમાદૌ પ્રવક્ષ્યામિ સ રોગાનીકરાટ્ સ્મૃતઃ ||૮|| રુદ્રકોપાગ્નિસમ્ભૂતઃ સર્વભૂતપ્રતાપનઃ | તૈસ્તૈર્નામભિરન્યેષાં સત્ત્વાનાં પરિકીર્ત્યતે ||૯||

Adhikarana 5 (10) · Śloka 10

જન્માદૌ નિધને ચૈવ પ્રાયો વિશતિ દેહિનમ્ | અતઃ સર્વવિકરાણામયં રાજા પ્રકીર્તિતઃ ||૧૦||

Adhikarana 6 (11-12) · Śloka 13

ઋતે દેવમનુષ્યેભ્યો નાન્યો વિષહતે તુ તમ્ | કર્મણા લભતે યસ્માદ્દેવત્વં માનુષાદપિ ||૧૧|| પુનશ્ચૈવ ચ્યુતઃ સ્વર્ગાન્માનુષ્યમનુવર્તતે | તસ્માત્તે દેવભાવેન સહન્તે માનુષા જ્વરમ્ ||૧૨|| શેષાઃ સર્વે વિપદ્યન્તે તૈર્યગ્યોના જ્વરાર્દિતાઃ |૧૩|

Adhikarana 7 (13) · Śloka 14

સ્વેદાવરોધઃ સન્તાપઃ સર્વાઙ્ગગ્રહણં તથા ||૧૩|| વિકારા યુગપદ્યસ્મિન્ જ્વરઃ સ પરિકીર્તિતઃ |૧૪|

Adhikarana 8 (14) · Śloka 15

દોષૈઃ પૃથક્ સમસ્તૈશ્ચ દ્વન્દ્વૈરાગન્તુરેવ ચ ||૧૪|| અનેકકારણોત્પન્નઃ સ્મૃતસ્ત્વષ્ટવિધો જ્વરઃ |૧૫|

Adhikarana 9 (15-18) · Śloka 19

દોષાઃ પ્રકુપિતાઃ સ્વેષુ કાલેષુ સ્વૈઃ પ્રકોપણૈઃ ||૧૫|| વ્યાપ્ય દેહમશેષેણ જ્વરમાપાદયન્તિ હિ | દુષ્ટાઃ સ્વહેતુભિર્દોષાઃ પ્રાપ્યામાશયમૂષ્મણા ||૧૬|| સહિતા રસમાગત્ય રસસ્વેદપ્રવાહિણામ્ | સ્રોતસાં માર્ગમાવૃત્ય મન્દીકૃત્ય હુતાશનમ્ ||૧૭|| નિરસ્ય બહિરૂષ્માણં પક્તિસ્થાનાચ્ચ કેવલમ્ | શરીરં સમભિવ્યાપ્ય સ્વકાલેષુ જ્વરાગમમ્ ||૧૮|| જનયન્ત્યથ વૃદ્ધિં વા સ્વવર્ણં ચ ત્વગાદિષુ |૧૯|

Adhikarana 10 (19-22) · Śloka 22

મિથ્યાતિયુક્તૈરપિ ચ સ્નેહાદ્યૈઃ કર્મભિર્નૃણામ્ ||૧૯|| વિવિધાદભિઘાતાચ્ચ રોગોત્થાનાત્ પ્રપાકતઃ | શ્રમાત્ ક્ષયાદજીર્ણાચ્ચ વિષાત્સાત્મ્યર્તુપર્યયાત્ ||૨૦|| ઓષધીપુષ્પગન્ધાચ્ચ શોકાન્નક્ષત્રપીડયા | અભિચારાભિશાપાભ્યાં મનોભૂતાભિશઙ્કયા ||૨૧|| સ્ત્રીણામપપ્રજાતાનાં પ્રજાતાનાં તથાઽહિતૈઃ | સ્તન્યાવતરણે ચૈવ જ્વરો દોષૈઃ પ્રવર્તતે ||૨૨||

Adhikarana 11 (23-24) · Śloka 24

તૈર્વેગવદ્ભિર્બહુધા સમુદ્ભ્રાન્તૈર્વિમાર્ગગૈઃ | વિક્ષિપ્યમાણોઽન્તરગ્નિર્ભવત્યાશુ બહિશ્ચરઃ ||૨૩|| રુણદ્ધિ ચાપ્યપાન્ધાતું યસ્માત્તસ્માજ્જ્વરાતુરઃ | ભવત્યત્યુષ્ણગાત્રશ્ચ જ્વરિતસ્તેન ચોચ્યતે ||૨૪||

Adhikarana 12 (25-28) · Śloka 28

શ્રમોઽરતિર્વિવર્ણત્વં વૈરસ્યં નયનપ્લવઃ | ઇચ્છાદ્વેષૌ મુહુશ્ચાપિ શીતવાતાતપાદિષુ ||૨૫|| જૃમ્ભાઽઙ્ગમર્દો ગુરુતા રોમહર્ષોઽરુચિસ્તમઃ | અપ્રહર્ષશ્ચ શીતં ચ ભવત્યુત્પત્સ્યતિ જ્વરે ||૨૬|| સામાન્યતો, વિશેષાત્તુ જૃમ્ભાઽત્યર્થં સમીરણાત્ | પિત્તાન્નયનયોર્દાહઃ, કફાન્નાન્નાભિનન્દનમ્ ||૨૭|| સર્વલિઙ્ગસમવાયઃ સર્વદોષપ્રકોપજે | દ્વયોર્દ્વયોસ્તુ રૂપેણ સંસૃષ્ટં દ્વન્દ્વજં વિદુઃ ||૨૮||

Adhikarana 13 (29-30) · Śloka 30

વેપથુર્વિષમો વેગઃ કણ્ઠૌષ્ઠપરિશોષણમ્ | નિદ્રાનાશઃ ક્ષુતઃ સ્તમ્ભો ગાત્રાણાં રૌક્ષ્યમેવ ચ ||૨૯|| શિરોહૃદ્ગાત્રરુગ્વક્ત્રવૈરસ્યં બદ્ધવિટ્કતા | જૃમ્ભાઽઽધ્માનં તથા શૂલં ભવત્યનિલજે જ્વરે ||૩૦||

Adhikarana 14 (31-32) · Śloka 32

વેગસ્તીક્ષ્ણોઽતિસારશ્ચ નિદ્રાલ્પત્વં તથા વમિઃ | કણ્ઠૌષ્ઠમુખનાસાનાં પાકઃ સ્વેદશ્ચ જાયતે ||૩૧|| પ્રલાપઃ કટુતા વક્ત્રે મૂર્ચ્છા દાહો મદસ્તૃષા | પીતવિણ્મૂત્રનેત્રત્વં પૈત્તિકે ભ્રમ એવ ચ ||૩૨||

Adhikarana 15 (33-34) · Śloka 34

ગૌરવં શીતમુત્ક્લેશો રોમહર્ષોઽતિનિદ્રતા | સ્રોતોરોધો રુગલ્પત્વં પ્રસેકો મધુરાસ્યતા ||૩૩|| નાત્યુષ્ણગાત્રતા છર્દિરઙ્ગસાદોઽવિપાકતા | પ્રતિશ્યાયોઽરુચિઃ કાસઃ કફજેઽક્ષ્ણોશ્ચ શુક્લતા ||૩૪||

Adhikarana 16 (35-37) · Śloka 38

નિદ્રાનાશો ભ્રમઃ શ્વાસસ્તન્દ્રા સુપ્તાઙ્ગતાઽરુચિઃ | તૃષ્ણા મોહો મદઃ સ્તમ્ભો દાહઃ શીતં હૃદિ વ્યથા ||૩૫|| પક્તિશ્ચિરેણ દોષાણામુન્માદઃ શ્યાવદન્તતા | રસના પરુષા કૃષ્ણા સન્ધિમૂર્ધાસ્થિજા રુજઃ ||૩૬|| નિર્ભુગ્ને કલુષે નેત્રે કર્ણૌ શબ્દરુગન્વિતૌ | પ્રલાપઃ સ્રોતસાં પાકઃ કૂજનં ચેતનાચ્યુતિઃ ||૩૭|| સ્વેદમૂત્રપુરીષાણામલ્પશઃ સુચિરાત્ સ્રુતિઃ |૩૮|

Adhikarana 17 (38) · Śloka 38

સર્વજે સર્વલિઙ્ગાનિ... |૩૮|

Adhikarana 18 (38-40) · Śloka 41

...વિશેષં ચાત્ર મે શૃણુ ||૩૮|| નાત્યુષ્ણશીતોઽલ્પસઞ્જ્ઞો ભ્રાન્તપ્રેક્ષી હતસ્વરઃ | ખરજિહ્વઃ શુષ્કકણ્ઠઃ સ્વેદવિણ્મૂત્રવર્જિતઃ ||૩૯|| સાસ્રો નિર્ભુગ્નહૃદયો ભક્તદ્વેષી હતપ્રભઃ | શ્વસન્નિપતિતઃ શેતે પ્રલાપોપદ્રવાયુતઃ ||૪૦|| તમભિન્યાસમિત્યાહુર્હતૌજસમથાપરે |૪૧|

Adhikarana 19 (41) · Śloka 41

સન્નિપાતજ્વરં કૃચ્છ્રમસાધ્યમપરે વિદુઃ ||૪૧||

Adhikarana 20 (42) · Śloka 42

નિદ્રોપેતમભિન્યાસં ક્ષીણમેનં હતૌજસમ્ | સન્ન્યસ્તગાત્રં સન્ન્યાસં વિદ્યાત્સર્વાત્મકે જ્વરે ||૪૨||

Adhikarana 21 (43-44) · Śloka 45

ઓજો વિસ્રંસતે યસ્ય પિત્તાનિલસમુચ્છ્રયાત્ | સ ગાત્રસ્તમ્ભશીતાભ્યાં શયનેપ્સુરચેતનઃ ||૪૩|| અપિ જાગ્રત્ સ્વપન્ જન્તુસ્તન્દ્રાલુશ્ચ પ્રલાપવાન્ | સંહૃષ્ટરોમા સ્રસ્તાઙ્ગો મન્દસન્તાપવેદનઃ ||૪૪|| ઓજોનિરોધજં તસ્ય જાનીયાત્ કુશલો ભિષક્ |૪૫|

Adhikarana 22 (45) · Śloka 46

સપ્તમે દિવસે પ્રાપ્તે દશમે દ્વાદશેઽપિ વા ||૪૫|| પુનર્ઘોરતરો ભૂત્વા પ્રશમં યાતિ હન્તિ વા |૪૬|

Adhikarana 23 (46) · Śloka 46

દ્વિદોષોચ્છ્રાયલિઙ્ગાસ્તુ દ્વન્દ્વજાસ્ત્રિવિધાઃ સ્મૃતાઃ ||૪૬||

Adhikarana 24 (47) · Śloka 48

તૃષ્ણા મૂર્ચ્છા ભ્રમો દાહઃ સ્વપ્નનાશઃ શિરોરુજા | કણ્ઠાસ્યદશોષો વમથૂ રોમહર્ષોઽરુચિસ્તથા ||૪૭|| પર્વભેદશ્ચ જૃમ્ભા ચ વાતપિત્તજ્વરાકૃતિઃ |૪૮|

Adhikarana 25 (48-49) · Śloka 49

સ્તૈમિત્યં પર્વણાં ભેદો નિદ્રા ગૌરવમેવ ચ ||૪૮|| શિરોગ્રહઃ પ્રતિશ્યાયઃ કાસઃ સ્વેદપ્રવર્તનમ્ | સન્તાપો મધ્યવેગશ્ચ વાતશ્લેષ્મજ્વરાકૃતિઃ ||૪૯||

Adhikarana 26 (50) · Śloka 3

લિપ્તાતિક્તાસ્યતા તન્દ્રા મોહઃ કાસોઽરુચિસ્તૃષા | મુહુર્દાહો મુહુઃ શીતં શ્લેષ્મપિત્તજ્વરાકૃતિઃ ||૫૦|| (જૃમ્ભાધ્માનમદોત્કમ્પપર્વભેદપરિક્ષયાઃ| તૃટ્પ્રલાપાભિતાપાઃ સ્યુર્જ્વરે મારુતપૈત્તિકે ||૧|| શૂલકાસકફોત્ક્લેશશીતવેપથુપીનસાઃ| ગૌરવારુચિવિષ્ટમ્ભા વાતશ્લેષ્મસમુદ્ભવે||૨|| શીતદાહારુચિસ્તમ્ભસ્વેદમોહમદભ્રમાઃ| કાસાઙ્ગસાદહૃલ્લાસા ભવન્તિ કફપૈત્તિકે||૩||) |

Adhikarana 27 (51-52) · Śloka 52

કૃશાનાં જ્વરમુક્તાનાં મિથ્યાહારવિહારિણામ્ | દોષઃ સ્વલ્પોઽપિ સંવૃદ્ધો દેહિનામનિલેરિતઃ ||૫૧|| સતતાન્યેદ્યુષ્કત્ર્યાખ્યચાતુર્થાન્ સપ્રલેપકાન્ | કફસ્થાનવિભાગેન યથાસઙ્ખ્યં કરોતિ હિ ||૫૨||

Adhikarana 28 (53) · Śloka 53

અહોરાત્રાદહોરાત્રાત્ સ્થાનાત્ સ્થાનં પ્રપદ્યતે | તતશ્ચામાશયં પ્રાપ્ય દોષઃ કુર્યાજ્જ્વરં નૃણામ્ ||૫૩||

Adhikarana 29 (54) · Śloka 54

તથા પ્રલેપકો જ્ઞેયઃ શોષિણાં પ્રાણનાશનઃ | દુશ્ચિકિત્સ્યતમો મન્દઃ સુકષ્ટો ધાતુશોષકૃત્ ||૫૪||

Adhikarana 30 (55) · Śloka 55

કફસ્થાનેષુ વા દોષસ્તિષ્ઠન્ દ્વિત્રિચતુર્ષુ વા | વિપર્યયાખ્યાન્ કુરુતે વિષમાન્ કૃચ્છ્રસાધનાન્ ||૫૫||

Adhikarana 31 (56) · Śloka 56

પરો હેતુઃ સ્વભાવો વા વિષમે કૈશ્ચિદીરિતઃ | આગન્તુશ્ચાનુબન્ધો હિ પ્રાયશો વિષમજ્વરે ||૫૬||

Adhikarana 32 (57-58) · Śloka 58

વાતાધિકત્વાત્ પ્રવદન્તિ તજ્જ્ઞાસ્તૃતીયકં ચાપિ ચતુર્થકં ચ | ઔપત્યકે મદ્યસમુદ્ભવે ચ હેતું જ્વરે પિત્તકૃતં વદન્તિ ||૫૭|| પ્રલેપકં વાતબલાસકં ચ કફાધિકત્વેન વદન્તિ તજ્જ્ઞાઃ | મૂર્ચ્છાનુબન્ધા વિષમજ્વરા યે પ્રાયેણ તે દ્વન્દ્વસમુત્થિતાસ્તુ ||૫૮||

Adhikarana 33 (59-61) · Śloka 61

ત્વક્સ્થૌ શ્લેષ્માનિલૌ શીતમાદૌ જનયતો જ્વરે | તયોઃ પ્રશાન્તયોઃ પિત્તમન્તે દાહં કરોતિ ચ ||૫૯|| કરોત્યાદૌ તથા પિત્તં ત્વક્સ્થં દાહમતીવ ચ | પ્રશાન્તે કુરુતસ્તસ્મિંશ્છીતમન્તે ચ તાવપિ ||૬૦|| દ્વાવેતૌ દાહશીતાદી જ્વરૌ સંસર્ગજૌ સ્મૃતૌ | દાહપૂર્વસ્તયોઃ કષ્ટઃ કૃચ્છ્રસાધ્યશ્ચ સ સ્મૃતઃ ||૬૧||

Adhikarana 34 (62) · Śloka 62

પ્રસક્તશ્ચાભિઘાતોત્થશ્ચેતનાપ્રભવસ્તુ યઃ |૬૨|

Adhikarana 35 (62) · Śloka 63

રાત્ર્યહ્નોઃ ષટ્સુ કાલેષુ કીર્તિતેષુ યથા પુરા ||૬૨|| પ્રસહ્ય વિષમોઽભ્યેતિ માનવં બહુધા જ્વરઃ |૬૩|

Adhikarana 36 (63-64) · Śloka 64

સ ચાપિ વિષમો દેહં ન કદાચિદ્વિમુઞ્ચતિ ||૬૩|| ગ્લાનિગૌરવકાર્શ્યેભ્યઃ સ યસ્માન્ન પ્રમુચ્યતે | વેગે તુ સમતિક્રાન્તે ગતોઽયમિતિ લક્ષ્યતે ||૬૪||

Adhikarana 37 (65) · Śloka 65

ધાત્વન્તરસ્થો લીનત્વાન્ન સૌક્ષ્મ્યાદુપલભ્યતે | અલ્પદોષેન્ધનઃ ક્ષીણઃ ક્ષીણેન્ધન ઇવાનલઃ ||૬૫||

Adhikarana 38 (66) · Śloka 66

દોષોઽલ્પોઽહિતસમ્ભૂતો જ્વરોત્સૃષ્ટસ્ય વા પુનઃ | ધાતુમન્યતમં પ્રાપ્ય કરોતિ વિષમજ્વરમ્ ||૬૬||

Adhikarana 39 (67) · Śloka 68

સતતં રસરક્તસ્થઃ સોઽન્યેદ્યુઃ પિશિતાશ્રિતઃ | મેદોગતસ્તૃતીયેઽહ્નિ ત્વસ્થિમજ્જગતઃ પુનઃ ||૬૭|| કુર્યાચ્ચાતુર્થકં ઘોરમન્તકં રોગસઙ્કરમ્ |૬૮|

Adhikarana 40 (68) · Śloka 68

કેચિદ્ભૂતાભિષઙ્ગોત્થં બ્રુવતે વિષમજ્વરમ્ ||૬૮||

Adhikarana 41 (69) · Śloka 69

સપ્તાહં વા દશાહં વા દ્વાદશાહમથાપિ વા | સન્તત્યા યોઽવિસર્ગી સ્યાત્સન્તતઃ સ નિગદ્યતે ||૬૯||

Adhikarana 42 (70) · Śloka 71

અહોરાત્રે સતતકો દ્વૌ કાલાવનુવર્તતે | અન્યેદ્યુષ્કસ્ત્વહોરાત્રાદેકકાલં પ્રવર્તતે ||૭૦|| તૃતીયકસ્તૃતીયેઽહ્નિ ચતુર્થેઽહ્નિ ચતુર્થકઃ |૭૧|

Adhikarana 43 (71-74) · Śloka 75

વાતેનોદીર્યમાણાશ્ચ હ્રીયમાણાશ્ચ સર્વતઃ | એકદ્વિદોષા મર્ત્યાનાં તસ્મિન્નેવોદિતેઽહનિ ||૭૧|| વેલાં તામેવ કુર્વન્તિ જ્વરવેગે મુહુર્મુહુઃ | (વાતેનોદ્ધૂયમાનસ્તુ યથા પૂર્યેત સાગરઃ ||૭૨|| વાતેનોદીરિતાસ્તદ્વદ્દોષાઃ કુર્વન્તિ વૈ જ્વરાન્ | યથા વેગાગમે વેલાં છાદયિત્વા મહોદધેઃ ||૭૩|| વેગહાનૌ તદેવામ્ભસ્તત્રૈવાન્તર્નિલીયતે | દોષવેગોદયે તદ્વદુદીર્યેત જ્વરોઽસ્ય વૈ ||૭૪|| વેગહાનૌ પ્રશામ્યેત યથાઽમ્ભઃ સાગરે તથા) |૭૫|

Adhikarana 44 (75) · Śloka 76

વિવિધેનાભિઘાતેન જ્વરો યઃ સમ્પ્રવર્તતે ||૭૫|| યથાદોષપ્રકોપં તુ તથા મન્યેત તં જ્વરમ્ |૭૬|

Adhikarana 45 (76-79) · Śloka 80

શ્યાવાસ્યતા વિષકૃતે દાહાતીસારહૃદ્ગ્રહાઃ ||૭૬|| અભક્તરુક્ પિપાસા ચ તોદો મૂર્ચ્છા બલક્ષયઃ | ઓષધીગન્ધજે મૂર્ચ્છા શિરોરુક્ વમથુઃ ક્ષવઃ ||૭૭|| કામજે ચિત્તવિભ્રંશસ્તન્દ્રાઽઽલસ્યમરોચકઃ | હૃદયે વેદના ચાસ્ય ગાત્રં ચ પરિશુષ્યતિ ||૭૮|| ભયાત્ પ્રલાપઃ શોકાચ્ચ ભવેત્ કોપાચ્ચ વેપથુઃ | અભિચારાભિશાપાભ્યાં મોહસ્તૃષ્ણા ચ જાયતે ||૭૯|| ભૂતાભિષઙ્ગાદુદ્વેગહાસ્યકમ્પનરોદનમ્ |૮૦|

Adhikarana 46 (80) · Śloka 81

શ્રમક્ષયાભિઘાતેભ્યો દેહિનાં કુપિતોઽનિલઃ ||૮૦|| પૂરયિત્વાઽખિલં દેહં જ્વરમાપાદયેદ્ભૃશમ્ |૮૧|

Adhikarana 47 (81-82) · Śloka 82

રોગાણાં તુ સમુત્થાનાદ્વિદાહાગન્તુતસ્તથા ||૮૧|| જ્વરોઽપરઃ સમ્ભવતિ તૈસ્તૈરન્યૈશ્ચ હેતુભિઃ | દોષાણાં સ તુ લિઙ્ગાનિ કદાચિન્નાતિવર્તતે ||૮૨||

Adhikarana 48 (83-89) · Śloka 90

ગુરુતા હૃદયોત્ક્લેશઃ સદનં છર્દ્યરોચકૌ | રસસ્થે તુ જ્વરે લિઙ્ગં દૈન્યં ચાસ્યોપજાયતે ||૮૩|| રક્તનિષ્ઠીવનં દાહઃ સ્વેદશ્છર્દનવિભ્રમૌ | પ્રલાપઃ પિટિકા તૃષ્ણા રક્તપ્રાપ્તે જ્વરે નૃણામ્ ||૮૪|| પિણ્ડિકોદ્વેષ્ટનં તૃષ્ણા સૃષ્ટમૂત્રપુરીષતા | ઊષ્માઽન્તર્દાહવિક્ષેપૌ ગ્લાનિઃ સ્યાન્માંસગે જ્વરે ||૮૫|| ભૃશં સ્વેદસ્તૃષા મૂર્ચ્છા પ્રલાપશ્છર્દિરેવ ચ | દૌર્ગન્ધ્યારોચકૌ ગ્લાનિર્મેદઃસ્થે ચાસહિષ્ણુતા ||૮૬|| ભેદોઽસ્થ્નાં કુઞ્ચ(જ)નં શ્વાસો વિરેકશ્છર્દિરેવ ચ | વિક્ષેપણં ચ ગાત્રાણામેતદસ્થિગતે જ્વરે ||૮૭|| તમઃપ્રવેશનં હિક્કા કાસઃ શૈત્યં વમિસ્તથા | અન્તર્દાહો મહાશ્વાસો મર્મચ્છેદશ્ચ મજ્જગે | મરણં પ્રાપ્નુયાત્તત્ર શુક્રસ્થાનગતે જ્વરે ||૮૮|| શેફસઃ સ્તબ્ધતા મોક્ષઃ શુક્રસ્ય તુ વિશેષતઃ | દગ્ધ્વેન્ધનં યથા વહ્નિર્ધાતૂન્ હત્વા યથા વિષમ્ ||૮૯|| કૃતકૃત્યો વ્રજેચ્છાન્તિં દેહં હત્વા તથા જ્વરઃ |૯૦|

Adhikarana 49 (90-91) · Śloka 92

વાતપિત્તકફોત્થાનાં જ્વરાણાં લક્ષણં યથા ||૯૦|| તથા તેષાં ભિષગ્બ્રૂયાદ્રસાદિષ્વપિ બુદ્ધિમાન્ | સમસ્તૈઃ સન્નિપાતેન ધાતુસ્થમપિ નિર્દિશેત્ ||૯૧|| દ્વન્દ્વજં દ્વન્દ્વજૈરેવ દોષૈશ્ચાપિ વદેત્ કૃતમ્ |૯૨|

Adhikarana 50 (92) · Śloka 93

ગમ્ભીરસ્તુ જ્વરો જ્ઞેયો હ્યન્તર્દાહેન તૃષ્ણયા ||૯૨|| આનદ્ધત્વેન ચાત્યર્થં શ્વાસકાસોદ્ગમેન ચ |૯૩|

Adhikarana 51 (93) · Śloka 94

હતપ્રભેન્દ્રિયં ક્ષીણમરોચકનિપીડિતમ્ ||૯૩|| ગમ્ભીરતીક્ષ્ણવેગાર્તં જ્વરિતં પરિવર્જયેત્ |૯૪|

Adhikarana 52 (94) · Śloka 95

હીનમધ્યાધિકૈર્દોષૈસ્ત્રિસપ્તદ્વાદશાહિકઃ ||૯૪|| જ્વરવેગો ભવેત્તીવ્રો યથાપૂર્વં સુખક્રિયઃ |૯૫|

Adhikarana 53 (95-96) · Śloka 96

કાલો હ્યોષ યમશ્ચૈવ નિયતિર્મૃત્યુરેવ ચ ||૯૫|| તસ્મિન્ વ્યપગતે દેહાજ્જન્મેહ પુનરુચ્યતે | ઇતિ જ્વરાઃ સમાખ્યાતાઃ કર્મેદાનીં પ્રવક્ષ્યતે ||૯૬||

Adhikarana 54 (97-98) · Śloka 98

જ્વરસ્ય પૂર્વરૂપેષુ વર્તમાનેષુ બુદ્ધિમાન્ | પાયયેત ઘૃતં સ્વચ્છં તતઃ સ લભતે સુખમ્ ||૯૭|| વિધિર્મારુતજેષ્વેષ, પૈત્તિકેષુ વિરેચનમ્ | મૃદુ, પ્રચ્છર્દનં તદ્વત્કફજેષુ વિધીયતે ||૯૮||

Adhikarana 55 (99) · Śloka 99

સર્વદ્વિદોષજેષૂક્તં યથાદોષં વિકલ્પયેત્ |૯૯|

Adhikarana 56 (99) · Śloka 99

અસ્નેહનીયોઽશોધ્યશ્ચ સંયોજ્યો લઙ્ઘનાદિના ||૯૯||

Adhikarana 57 (100) · Śloka 100

રૂપપ્રાગ્રૂપયોર્વિદ્યાન્નાનાત્વં વહ્નિધૂમવત્ |૧૦૦|

Adhikarana 58 (100) · Śloka 100

પ્રવ્યક્તરૂપેષુ હિતમેકાન્તેનાપતર્પણમ્ ||૧૦૦||

Adhikarana 59 (101) · Śloka 101

આમાશયસ્થે દોષે તુ સોત્ક્લેશે વમનં પરમ્ |૧૦૧|

Adhikarana 60 (101) · Śloka 102

આનદ્ધઃ સ્તિમિતૈર્દોષૈર્યાવન્તં કાલમાતુરઃ ||૧૦૧|| કુર્યાદનશનં તાવત્તતઃ સંસર્ગમાચરેત્ |૧૦૨|

Adhikarana 61 (102) · Śloka 103

ન લઙ્ઘયેન્મારુતજે ક્ષયજે માનસે તથા ||૧૦૨|| અલઙ્ઘ્યાશ્ચાપિ યે પૂર્વં દ્વિવ્રણીયે પ્રકીર્તિતાઃ |૧૦૩|

Adhikarana 62 (103) · Śloka 104

અનવસ્થિતદોષાગ્નેર્લઙ્ઘનં દોષપાચનમ્ ||૧૦૩|| જ્વરઘ્નં દીપનં કાઙ્ક્ષારુચિલાઘવકારકમ્ |૧૦૪|

Adhikarana 63 (104) · Śloka 105

સૃષ્ટમારુતવિણ્મૂત્રં ક્ષુત્પિપાસાઽસહં લઘુમ્ ||૧૦૪|| પ્રસન્નાત્મેન્દ્રિયં ક્ષામં નરં વિદ્યાત્ સુલઙ્ઘિતમ્ |૧૦૫|

Adhikarana 64 (105) · Śloka 106

બલક્ષયસ્તૃષા શોષસ્તન્દ્રાનિદ્રાભ્રમક્લમાઃ ||૧૦૫|| ઉપદ્રવાશ્ચ શ્વાસાદ્યાઃ સમ્ભવન્ત્યતિલઙ્ઘનાત્ |૧૦૬|

Adhikarana 65 (106) · Śloka 107

દીપનં કફવિચ્છેદિ પિત્તવાતાનુલોમનમ્ ||૧૦૬|| કફવાતજ્વરાર્તેભ્યો હિતમુષ્ણામ્બુ તૃટ્છિદમ્ | તદ્ધિ માર્દવકૃદ્દોષસ્રોતસાં ... |૧૦૭|

Adhikarana 66 (107) · Śloka 108

... શીતમન્યથા ||૧૦૭|| સેવ્યમાનેન તોયેન જ્વરઃ શીતેન વર્ધતે |૧૦૮|

Adhikarana 67 (108) · Śloka 109

પિત્તમદ્યવિષોત્થેષુ શીતલં તિક્તકૈઃ શૃતમ્ ||૧૦૮|| ગાઙ્ગેયનાગરોશીરપર્પટોદીચ્યચન્દનૈઃ |૧૦૯|

Adhikarana 68 (109) · Śloka 110

દીપની પાચની લઘ્વી જ્વરાર્તાનાં જ્વરાપહા ||૧૦૯|| અન્નકાલે હિતા પેયા યથાસ્વં પાચનૈઃ કૃતા |૧૧૦|

Adhikarana 69 (110-111) · Śloka 112

બહુદોષસ્ય મન્દાગ્નેઃ સપ્તરાત્રાત્ પરં જ્વરે ||૧૧૦|| લઙ્ઘનામ્બુયવાગૂભિર્યદા દોષો ન પચ્યતે | તદા તં મુખવૈરસ્યતૃષ્ણારોચકનાશનૈઃ ||૧૧૧|| કષાયૈઃ પાચનૈર્હૃદ્યૈર્જ્વરઘ્નૈઃ સમુપાચરેત્ |૧૧૨|

Adhikarana 70 (112-113) · Śloka 114

પઞ્ચમૂલીકષાયં તુ પાચનં પવનજ્વરે ||૧૧૨|| સક્ષૌદ્રં પૈત્તિકે મુસ્તકટુકેન્દ્રયવૈઃ કૃતમ્ | પિપ્પલ્યાદિકષાયં તુ કફજે પરિપાચનમ્ ||૧૧૩|| દ્વન્દ્વજેષુ તુ સંસૃષ્ટં દદ્યાત્ ... |૧૧૪|

Adhikarana 71 (114) · Śloka 114

... અથ વિવર્જયેત્ | પીતામ્બુર્લઙ્ઘિતો ભુક્તોઽજીર્ણી ક્ષીણઃ પિપાસિતઃ ||૧૧૪||

Adhikarana 72 (115) · Śloka 115

(તીક્ષ્ણે જ્વરે ગુરૌ દેહે વિબદ્ધેષુ મલેષુ ચ| સામદોષં વિજાનીયાજ્જ્વરં પક્વમતોઽન્યથા ||) મૃદૌ જ્વરે લઘૌ દેહે પ્રચલેષુ મલેષુ ચ | પક્વં દોષં વિજાનીયાજ્જ્વરે દેયં તદૌષધમ્ ||૧૧૫||

Adhikarana 73 (116) · Śloka 116

દોષપ્રકૃતિવૈકૃત્યાદેકેષાં પક્વલક્ષણમ્ |૧૧૬|

Adhikarana 74 (116-118) · Śloka 119

હૃદયોદ્વેષ્ટનં તન્દ્રા લાલાસ્રુતિરરોચકઃ ||૧૧૬|| દોષાપ્રવૃત્તિરાલસ્યં વિબન્ધો બહુમૂત્રતા | ગુરૂદરત્વમસ્વેદો ન પક્તિઃ શકૃતોઽરતિઃ ||૧૧૭|| સ્વાપઃ સ્તમ્ભો ગુરુત્વં ચ ગાત્રાણાં વહ્નિમાર્દવમ્ | મુખસ્યાશુદ્ધિરગ્લાનિઃ પ્રસઙ્ગી બલવાઞ્જ્વરઃ ||૧૧૮|| લિઙ્ગૈરેભિર્વિજાનીયાજ્જ્વરમામં વિચક્ષણઃ |૧૧૯|

Adhikarana 75 (119) · Śloka 120

સપ્તરાત્રાત્પરં કેચિન્મન્યન્તે દેયમૌષધમ્ ||૧૧૯|| દશરાત્રાત્પરં કેચિદ્દાતવ્યમિતિ નિશ્ચિતાઃ |૧૨૦|

Adhikarana 76 (120) · Śloka 121

પૈત્તિકે વા જ્વરે દેયમલ્પકાલસમુત્થિતે ||૧૨૦|| અચિરજ્વરિતસ્યાપિ દેયં સ્યાદ્દોષપાકતઃ |૧૨૧|

Adhikarana 77 (121) · Śloka 122

ભેષજં હ્યામદોષસ્ય ભૂયો જ્વલયતિ જ્વરમ્ ||૧૨૧|| શોધનં, શમનીયં તુ કરોતિ વિષમજ્વરમ્ |૧૨૨|

Adhikarana 78 (122) · Śloka 123

ચ્યવમાનં જ્વરોત્ક્લિષ્ટમુપેક્ષેત મલં સદા ||૧૨૨|| અતિપ્રવર્તમાનં ચ સાધયેદતિસારવત્ |૧૨૩|

Adhikarana 79 (123) · Śloka 124

યદા કોષ્ઠાનુગાઃ પક્વા વિબદ્ધાઃ સ્રોતસાં મલાઃ ||૧૨૩|| અચિરજ્વરિતસ્યાપિ તદા દદ્યાદ્વિરેચનમ્ |૧૨૪|

Adhikarana 80 (124-125) · Śloka 125

પક્વો હ્યનિર્હૃતો દોષો દેહે તિષ્ઠન્ મહાત્યયમ્ ||૧૨૪|| વિષમં વા જ્વરં કુર્યાદ્બલવ્યાપદમેવ ચ | તસ્માન્નિર્હરણં કાર્યં દોષાણાં વમનાદિભિઃ ||૧૨૫||

Adhikarana 81 (126) · Śloka 127

પ્રાક્કર્મ વમનં ચાસ્ય કાર્યમાસ્થાપનં તથા | વિરેચનં તથા કુર્યાચ્છિરસશ્ચ વિરેચનમ્ ||૧૨૬|| ક્રમશઃ... |૧૨૭|

Adhikarana 82 (127-129) · Śloka 129

...બલિને દેયં વમનં શ્લૈષ્મિકે જ્વરે | પિત્તપ્રાયે વિરેકસ્તુ કાર્યઃ પ્રશિથિલાશયે ||૧૨૭|| સરુજેઽનિલજે કાર્યં સોદાવર્તે નિરૂહણમ્ | કટીપૃષ્ઠગ્રહાર્તસ્ય દીપ્તાગ્નેરનુવાસનમ્ ||૧૨૮|| શિરોગૌરવશૂલઘ્નમિન્દ્રિયપ્રતિબોધનમ્ | કફાભિપન્ને શિરસિ કાર્યં મૂર્ધવિરેચનમ્ ||૧૨૯||

Adhikarana 83 (130) · Śloka 131

દુર્બલસ્ય સમાધ્માતમુદરં સરુજં દિહેત્ | દારુહૈમવતીકુષ્ઠશતાહ્વાહિઙ્ગુસૈન્ધવૈઃ ||૧૩૦|| અમ્લપિષ્ટૈઃ સુખોષ્ણૈશ્ચ... |૧૩૧|

Adhikarana 84 (131) · Śloka 131

...પવને તૂર્ધ્વમાગતે | રુદ્ધમૂત્રપૂરીષાય ગુદે વર્તિં નિધાપયેત્ ||૧૩૧||

Adhikarana 85 (132) · Śloka 132

પિપ્પલીપિપ્પલીમૂલયવાનીચવ્યસાધિતામ્ | પાયયેત યવાગૂં વા મારુતાદ્યનુલોમિનીમ્ ||૧૩૨||

Adhikarana 86 (133) · Śloka 133

શુદ્ધસ્યોભયતો યસ્ય જ્વરઃ શાન્તિં ન ગચ્છતિ | સશેષદોષરૂક્ષસ્ય તસ્ય તં સર્પિષા જયેત્ ||૧૩૩||

Adhikarana 87 (134) · Śloka 134

કૃશં ચૈવાલ્પદોષં ચ શમનીયૈરુપાચરેત્ | ઉપવાસૈર્બલસ્થં તુ જ્વરે સન્તર્પણોત્થિતે ||૧૩૪||

Adhikarana 88 (135) · Śloka 135

ક્લિન્નાં યવાગૂં મન્દાગ્નિં તૃષાર્તં પાયયેન્નરમ્ |૧૩૫|

Adhikarana 89 (135-137) · Śloka 138

તૃટ્છર્દિદાહઘર્માર્તં મદ્યપં લાજતર્પણમ્ ||૧૩૫|| સક્ષૌદ્રમમ્ભસા પશ્ચાજ્જીર્ણે યૂષરસૌદનમ્ | ઉપવાસશ્રમકૃતે ક્ષીણં(ણે) વાતાધિકે જ્વરે ||૧૩૬|| દીપ્તાગ્નિં ભોજયેત્ પ્રાજ્ઞો નરં માંસરસૌદનમ્ | મુદ્ગયૂષૌદનશ્ચાપિ હિતઃ કફસમુત્થિતે ||૧૩૭|| સ એવ સિતયા યુક્તઃ શીતઃ પિત્તજ્વરે હિતઃ |૧૩૮|

Adhikarana 90 (138-140) · Śloka 140

દાડિમામલમુદ્ગાનાં યૂષશ્ચાનિલપૈત્તિકે ||૧૩૮|| હ્રસ્વમૂલકયૂષસ્તુ વાતશ્લેષ્માધિકે હિતઃ | પટોલનિમ્બયૂષસ્તુ પથ્યઃ પિત્તકફાત્મકે ||૧૩૯|| દાહચ્છર્દિયુતં ક્ષામં નિરન્નં તૃષ્ણયાઽર્દિતમ્ | સિતાક્ષૌદ્રયુતં લાજતર્પણં પાયયેત ચ ||૧૪૦||

Adhikarana 91 (141) · Śloka 142

કફપિત્તપરીતસ્ય ગ્રીષ્મેઽસૃક્પિત્તિનસ્તથા | મદ્યનિત્યસ્ય ન હિતા યવાગૂસ્તમુપાચરેત્ ||૧૪૧|| યૂષૈરમ્લૈરનમ્લૈર્વા જાઙ્ગલૈશ્ચ રસૈર્હિતૈઃ |૧૪૨|

Adhikarana 92 (142) · Śloka 142

મદ્યં પુરાણં મન્દાગ્નેર્યવાન્નોપહિતં હિતમ્ ||૧૪૨||

Adhikarana 93 (143) · Śloka 143

સવ્યોષં વિતરેત્તક્રં કફારોચકપીડિતે |૧૪૩|

Adhikarana 94 (143-144) · Śloka 144

કૃશોઽલ્પદોષો દીનશ્ચ નરો જીર્ણજ્વરાર્દિતઃ ||૧૪૩|| વિબદ્ધઃ સૃષ્ટદોષશ્ચ રૂક્ષઃ પિત્તાનિલજ્વરી | પિપાસાર્તઃ સદાહો વા પયસા સ સુખી ભવેત્ ||૧૪૪||

Adhikarana 95 (145) · Śloka 145

તદેવ તરુણે પીતં વિષવદ્ધન્તિ માનવમ્ |૧૪૫|

Adhikarana 96 (145) · Śloka 146

સર્વજ્વરેષુ સુલઘુ માત્રાવદ્ભોજનં હિતમ્ ||૧૪૫|| વેગાપાયેઽન્યથા તદ્ધિ જ્વરવેગાભિવર્ધનમ્ |૧૪૬|

Adhikarana 97 (146-148) · Śloka 149

જ્વરિતો હિતમશ્નીયાદ્યદ્યપ્યસ્યારુચિર્ભવેત્ ||૧૪૬|| અન્નકાલે હ્યભુઞ્જાનઃ ક્ષીયતે મ્રિયતેઽથવા | સ ક્ષીણઃ કૃચ્છ્રતાં યાતિ યાત્યસાધ્યત્વમેવ ચ ||૧૪૭|| તસ્માદ્રક્ષેદ્બલં પુંસાં બલે સતિ હિ જીવિતમ્ | ગુર્વભિષ્યન્દ્યકાલે ચ જ્વરી નાદ્યાત્ કથઞ્ચન ||૧૪૮|| ન તુ તસ્યાહિતં ભુક્તમાયુષે વા સુખાય વા |૧૪૯|

Adhikarana 98 (149) · Śloka 150

સન્તતં વિષમં વાઽપિ ક્ષીણસ્ય સુચિરોત્થિતમ્ ||૧૪૯|| જ્વરં સમ્ભોજનૈઃ પથ્યૈર્લઘુભિઃ સમુપાચરેત્ |૧૫૦|

Adhikarana 99 (150) · Śloka 151

મુદ્ગાન્મસુરાંશ્ચણકાન્ કુલત્થાન્ સમકુષ્ઠકાન્ ||૧૫૦|| આહારકાલે યૂષાર્થં જ્વરિતાય પ્રદાપયેત્ |૧૫૧|

Adhikarana 100 (151-152) · Śloka 152

પટોલપત્રં વાર્તાકં કઠિલ્લં પાપચૈલિકમ્ ||૧૫૧|| કર્કોટકં પર્પટકં ગોજિહ્વાં બાલમૂલકમ્ | પત્રં ગુડૂચ્યાઃ શાકાર્થે જ્વરિતાનાં પ્રદાપયેત્ ||૧૫૨||

Adhikarana 101 (153) · Śloka 154

લાવાન્ કપિઞ્જલાનેણાન્ પૃષતાઞ્છરભાઞ્છશાન્ | કાલપુચ્છાન્ કુરઙ્ગાંશ્ચ તથૈવ મૃગમાતૃકાન્ ||૧૫૩|| માંસાર્થે માંસસાત્મ્યાનાં જ્વરિતાનાં પ્રદાપયેત્ |૧૫૪|

Adhikarana 102 (154) · Śloka 155

સારસક્રૌઞ્ચશિખિનઃ કુક્કુટાંસ્તિત્તિરાં(રીં)સ્તથા ||૧૫૪|| ગુરૂષ્ણત્વાન્ન શંસન્તિ જ્વરે કેચિચ્ચિકિત્સકાઃ |૧૫૫|

Adhikarana 103 (155) · Śloka 156

જ્વરિતાનાં પ્રકોપં તુ યદા યાતિ સમીરણઃ ||૧૫૫|| તદૈતેઽપિ હિ શસ્યન્તે માત્રાકાલોપપાદિતાઃ |૧૫૬|

Adhikarana 104 (156-158) · Śloka 158

પરિષેકાન્ પ્રદેહાંશ્ચ સ્નેહાન્ સંશોધનાનિ ચ ||૧૫૬|| (સ્નાનાભ્યઙ્ગદિવાસ્વપ્નશીતવ્યાયામયોષિતઃ) | કષાયગુરુરૂક્ષાણિ ક્રોધાદીનિ તથૈવ ચ ||૧૫૭|| સારવન્તિ ચ ભોજ્યાનિ વર્જયેત્તરુણજ્વરી | તથૈવ નવધાન્યાદિં વર્જયેચ્ચ સમાસતઃ ||૧૫૮||

Adhikarana 105 (159) · Śloka 159

અનવસ્થિતદોષાગ્નેરેભિઃ સન્ધુક્ષિતો જ્વરઃ | ગમ્ભીરતીક્ષ્ણવેગત્વં યાત્યસાધ્યત્વમેવ ચ ||૧૫૯||

Adhikarana 106 (160-162) · Śloka 162

શીતતોયદિવાસ્વપ્નક્રોધવ્યાયામયોષિતઃ | ન સેવેત જ્વરોત્સૃષ્ટો યાવન્ન બલવાન્ ભવેત્ ||૧૬૦|| મુક્તસ્યાપિ જ્વરેણાશુ દુર્બલસ્યાહિતૈર્જ્વરઃ | પ્રત્યાપન્નો દહેદ્દેહં શુષ્કં વૃક્ષમિવાનલઃ ||૧૬૧|| તસ્માત્કાર્યઃ પરીહારો જ્વરમુક્તૈર્વિરિક્તવત્ | યાવન્ન પ્રકૃતિસ્થઃ સ્યાદ્દોષતઃ પ્રાણતસ્તથા ||૧૬૨||

Adhikarana 107 (163) · Śloka 163

જ્વરે પ્રમોહો ભવતિ સ્વલ્પૈરપ્યવચેષ્ટિતૈઃ | નિષણ્ણં ભોજયેત્તસ્માન્મૂત્રોચ્ચારૌ ચ કારયેત્ ||૧૬૩||

Adhikarana 108 (164) · Śloka 164

અરોચકે ગાત્રસાદે વૈવર્ણ્યેઽઙ્ગમલાદિષુ | શાન્તજ્વરોઽપિ શોધ્યઃ સ્યાદનુબન્ધભયાન્નરઃ ||૧૬૪||

Adhikarana 109 (165) · Śloka 165

ન જાતુ સ્નાપયેત્ પ્રાજ્ઞઃ સહસા જ્વરકર્શિતમ્ | તેન સન્દૂષિતો હ્યસ્ય પુનરેવ ભવેજ્જ્વરઃ ||૧૬૫||

Adhikarana 110 (166-167) · Śloka 167

ચિકિત્સેચ્ચ જ્વરાન્ સર્વાન્નિમિત્તાનાં વિપર્યયૈઃ | શ્રમક્ષયાભિઘાતોત્થે મૂલવ્યાધિમુપાચરેત્ ||૧૬૬|| સ્ત્રીણામપપ્રજાતાનાં સ્તન્યાવતરણે ચ યઃ | તત્ર સંશમનં કુર્યાદ્યથાદોષં વિધાનવિત્ ||૧૬૭||

Adhikarana 111 (168) · Śloka 168

અતઃ સંશમનીયાનિ કષાયાણિ નિબોધ મે | સર્વજ્વરેષુ દેયાનિ યાનિ વૈદ્યેન જાનતા ||૧૬૮||

Adhikarana 112 (169) · Śloka 169

પિપ્પલીસારિવાદ્રાક્ષાશતપુષ્પાહરેણુભિઃ | કૃતઃ કષાયઃ સગુડો હન્યાચ્છ્વસનજં જ્વરમ્ ||૧૬૯||

Adhikarana 113 (170) · Śloka 170

શૃતં શીતકષાયં વા ગુડૂચ્યાઃ પેયમેવ તુ |૧૭૦|

Adhikarana 114 (170) · Śloka 171

બલાદર્ભશ્વદંષ્ટ્રાણાં કષાયં પાદશેષિતમ્ ||૧૭૦|| શર્કરાઘૃતસંયુક્તં પિબેદ્વાતજ્વરાપહમ્ |૧૭૧|

Adhikarana 115 (171-172) · Śloka 172

શતપુષ્પાવચાકુષ્ઠદેવદારુહરેણુકાઃ ||૧૭૧|| કુસ્તુમ્બુરૂણિ નલદં મુસ્તં ચૈવાપ્સુ સાધયેત્ | ક્ષૌદ્રેણ સિતયા ચાપિ યુક્તઃ ક્વાથોઽનિલાધિકે ||૧૭૨||

Adhikarana 116 (173-174) · Śloka 174

દ્રાક્ષાગુડૂચીકાશ્મર્યત્રાયમાણાઃ સસારિવાઃ | નિષ્ક્વાથ્ય સગુડં ક્વાથં પિબેદ્વાતકૃતે જ્વરે ||૧૭૩|| ગુડૂચ્યાઃ સ્વરસો ગ્રાહ્યઃ શતાવર્યાશ્ચ તત્સમઃ | નિહન્યાત્સગુડઃ પીતઃ સદ્યોઽનિલકૃતં જ્વરમ્ ||૧૭૪||

Adhikarana 117 (175) · Śloka 175

ઘૃતાભ્યઙ્ગસ્વેદલેપાનવસ્થાસુ ચ યોજયેત્ |૧૭૫|

Adhikarana 118 (175) · Śloka 176

શ્રીપર્ણીચન્દનોશીરપરૂષકમધૂકજઃ ||૧૭૫|| શર્કરામધુરો હન્તિ કષાયઃ પૈત્તિકં જ્વરમ્ |૧૭૬|

Adhikarana 119 (176) · Śloka 176

પીતં પિત્તજ્વરં હન્યાત્સારિવાદ્યં સશર્કરમ્ ||૧૭૬||

Adhikarana 120 (177) · Śloka 177

સયષ્ટીમધુકં હન્યાત્તથૈવોત્પલપૂર્વકમ્ |૧૭૭|

Adhikarana 121 (177) · Śloka 177

શૃતં શીતકષાયં વા સોત્પલં શર્કરાયુતમ્ ||૧૭૭||

Adhikarana 122 (178) · Śloka 178

ગુડૂચીપદ્મરોધ્રાણાં સારિવોત્પલયોસ્તથા | શર્કરામધુરઃ ક્વાથઃ શીતઃ પિત્તજ્વરાપહઃ ||૧૭૮||

Adhikarana 123 (179) · Śloka 180

દ્રાક્ષારગ્વધયોશ્ચાપિ કાશ્મર્યસ્યાથવા પુનઃ | સ્વાદુતિક્તકષાયાણાં કષાયૈઃ શર્કરાયુતૈઃ ||૧૭૯|| સુશીતૈઃ શમયેત્તૃષ્ણાં પ્રવૃદ્ધાં દાહમેવ ચ |૧૮૦|

Adhikarana 124 (180) · Śloka 181

શીતં મધુયુતં તોયમાકણ્ઠાદ્વા પિપાસિતમ્ ||૧૮૦|| વામયેત્પાયયિત્વા તુ તેન તૃષ્ણા પ્રશામ્યતિ |૧૮૧|

Adhikarana 125 (181) · Śloka 182

ક્ષીરૈઃ ક્ષીરિકષાયૈશ્ચ સુશીતૈશ્ચન્દનાયુતૈઃ ||૧૮૧|| અન્તર્દાહે વિધાતવ્યમેભિશ્ચાન્યૈશ્ચ શીતલૈઃ |૧૮૨|

Adhikarana 126 (182-183) · Śloka 184

પદ્મકં મધુકં દ્રાક્ષાં પુણ્ડરીકમથોત્પલમ્ ||૧૮૨|| યવાન્ ભૃષ્ટાનુશીરાણિ સમઙ્ગાં કાશ્મરીફલમ્ | નિદધ્યાદપ્સુ ચાલોડ્ય નિશાપર્યુષિતં તતઃ ||૧૮૩|| ક્ષૌદ્રેણ યુક્તં પિબતો જ્વરદાહૌ પ્રશામ્યતઃ |૧૮૪|

Adhikarana 127 (184) · Śloka 184

જિહ્વાતાલુગલક્લોમશોષે મૂર્ધ્નિ ચ દાપયેત્ ||૧૮૪||

Adhikarana 128 (185) · Śloka 186

કેશરં માતુલઙ્ગસ્ય મધુસૈન્ધવસંયુતમ્ | શર્કરાદાડિમાભ્યાં વા દ્રાક્ષાખર્જૂરયોસ્તથા ||૧૮૫|| વૈરસ્યે ધારયેત્કલ્કં ગણ્ડૂષં ચ તથા હિતમ્ |૧૮૬|

Adhikarana 129 (186) · Śloka 187

સપ્તચ્છદં ગુડૂચીં ચ નિમ્બં સ્ફૂર્જકમેવ ચ ||૧૮૬|| ક્વાથયિત્વા પિબેત્ ક્વાથં સક્ષૌદ્રં કફજે જ્વરે |૧૮૭|

Adhikarana 130 (187) · Śloka 188

કટુત્રિકં નાગપુષ્પં હરિદ્રા કટુરોહિણી ||૧૮૭|| કૌટજં ચ ફલં હન્યાત્ સેવ્યમાનં કફજ્વરમ્ |૧૮૮|

Adhikarana 131 (188-189) · Śloka 189

હરિદ્રાં ચિત્રકં નિમ્બમુશીરાતિવિષે વચામ્ ||૧૮૮|| કુષ્ઠમિન્દ્રયવાન્ મૂર્વાં પટોલં ચાપિ સાધિતમ્ | પિબેન્મરિચસંયુક્તં સક્ષૌદ્રં કફજે જ્વરે ||૧૮૯||

Adhikarana 132 (190) · Śloka 190

સારિવાતિવિષાકુષ્ઠપુરાખ્યૈઃ સદુરાલભૈઃ | મુસ્તેન ચ કૃતઃ ક્વાથઃ પીતો હન્યાત્ કફજ્વરમ્ ||૧૯૦||

Adhikarana 133 (191) · Śloka 191

મુસ્તં વૃક્ષકબીજાનિ ત્રિફલા કટુરોહિણી | પરૂષકાણિ ચ ક્વાથઃ કફજ્વરવિનાશનઃ ||૧૯૧||

Adhikarana 134 (192) · Śloka 192

રાજવૃક્ષાદિવર્ગસ્ય કષાયો મધુસંયુતઃ | કફવાતજ્વરં હન્યાચ્છીઘ્રં કાલેઽવચારિતઃ ||૧૯૨||

Adhikarana 135 (193-194) · Śloka 195

નાગરં ધાન્યકં ભાર્ગીમભયાં સુરદારુ ચ | વચાં પર્પટકં મુસ્તં ભૂતીકમથ કટ્ફલમ્ ||૧૯૩|| નિષ્ક્વાથ્ય કફવાતોત્થે ક્ષૌદ્રહિઙ્ગુસમન્વિતમ્ | દા(પા)તવ્યં શ્વાસકાસઘ્નં શ્લેષ્મોત્સેકે ગલગ્રહે ||૧૯૪|| હિક્કાસુ કણ્ઠશ્વયથૌ શૂલે હૃદયપાર્શ્વજે |૧૯૫|

Adhikarana 136 (195-198) · Śloka 199

બલાપટોલત્રિફલાયષ્ટ્યાહ્વાનાં વૃષસ્ય ચ ||૧૯૫|| ક્વાથો મધુયુતઃ પીતો હન્તિ પિત્તકફજ્વરમ્ | કટુકાવિજયાદ્રાક્ષામુસ્તપર્પટકૈઃ કૃતઃ ||૧૯૬|| કષાયો નાશયેત્ પીતઃ શ્લેષ્મપિત્તભવં જ્વરમ્ | ભાર્ગીવચાપર્પટકધાન્યહિઙ્ગ્વભયાઘનૈઃ ||૧૯૭|| કાશ્મર્યનાગરૈઃ ક્વાથઃ સક્ષૌદ્રઃ શ્લેષ્મપિત્તજે | સશર્કરામક્ષમાત્રાં કટુકામુષ્ણવારિણા ||૧૯૮|| પીત્વા જ્વરં જયેજ્જન્તુઃ કફપિત્તસમુદ્ભવમ્ |૧૯૯|

Adhikarana 137 (199-200) · Śloka 201

કિરાતતિક્તમમૃતાં દ્રાક્ષામામલકં શટીમ્ ||૧૯૯|| નિષ્ક્વાથ્ય વાતપિત્તોત્થે તં ક્વાથં સગુડં પિબેત્ | રાસ્ના વૃષોઽથ ત્રિફલા રાજવૃક્ષફલૈઃ સહ ||૨૦૦|| કષાયઃ સાધિતઃ પીતો વાતપિત્તજ્વરં જયેત્ |૨૦૧|

Adhikarana 138 (201) · Śloka 201

સર્વદોષસમુત્થે તુ સંસૃષ્ટાનવચારયેત્ ||૨૦૧||

Adhikarana 139 (202) · Śloka 202

યથાદોષોચ્છ્રયં ચાપિ જ્વરાન્ સર્વાનુપાચરેત્ |૨૦૨|

Adhikarana 140 (202) · Śloka 203

વૃશ્ચીવબિલ્વવર્ષાભ્વઃ પયશ્ચોદકમેવ ચ ||૨૦૨|| પચેત્ ક્ષીરાવશિષ્ટં તુ તદ્ધિ સર્વજ્વરાપહમ્ |૨૦૩|

Adhikarana 141 (203) · Śloka 204

ઉદકાંશાસ્ત્રયઃ ક્ષીરં શિંશપાસારસંયુતમ્ ||૨૦૩|| તત્ ક્ષીરશેષં ક્વથિતં પેયં સર્વજ્વરાપહમ્ |૨૦૪|

Adhikarana 142 (204-207) · Śloka 207

નલવેતસયોર્મૂલે મૂર્વાયાં દેવદારુણિ ||૨૦૪|| કષાયં વિધિવત્ કૃત્વા પેયમેતજ્જ્વરાપહમ્ | હરિદ્રા ભદ્રમુસ્તં ચ ત્રિફલા કટુરોહિણી ||૨૦૫|| પિચુમન્દઃ પટોલી ચ દેવદારુ નિદિગ્ધિકા | એષાં કષાયઃ પીતસ્તુ સન્નિપાતજ્વરં જયેત્ ||૨૦૬|| અવિપક્તિં પ્રસેકં ચ શોફં કાસમરોચકમ્ | ત્રૈફલો વા સસર્પિષ્કઃ ક્વાથઃ પેયસ્ત્રિદોષજે ||૨૦૭||

Adhikarana 143 (208) · Śloka 209

અનન્તાં બાલકં મુસ્તાં નાગરં કટુરોહિણીમ્ સુખામ્બુના પ્રાગુદયાત્પાયયેતાક્ષસમ્મિતમ્ ||૨૦૮|| એષ સર્વજ્વરાન્ હન્તિ દીપયત્યાશુ ચાનલમ્ |૨૦૯|

Adhikarana 144 (209) · Śloka 210

દ્રવ્યાણિ દીપનીયાનિ તથા વૈરેચનાનિ ચ ||૨૦૯|| એકશો વા દ્વિશો વાઽપિ જ્વરઘ્નાનિ પ્રયોજયેત્ |૨૧૦|

Adhikarana 145 (210) · Śloka 211

સર્પિર્મધ્વભયાતૈલલેહોઽયં સર્વજં જ્વરમ્ ||૨૧૦|| શાન્તિં નયેત્ત્રિવૃચ્ચાપિ સક્ષૌદ્રા પ્રબલં જ્વરમ્ |૨૧૧|

Adhikarana 146 (211) · Śloka 211

જ્વરે તુ વિષમે કાર્યમૂર્ધ્વં ચાધશ્ચ શોધનમ્ ||૨૧૧||

Adhikarana 147 (212) · Śloka 212

ઘૃતં પ્લીહોદરોક્તં વા નિહન્યાદ્વિષમજ્વરમ્ |૨૧૨|

Adhikarana 148 (212) · Śloka 212

ગુડપ્રગાઢાં ત્રિફલાં પિબેદ્વા વિષમાર્દિતઃ ||૨૧૨||

Adhikarana 149 (213) · Śloka 213

ગુડૂચીનિમ્બધાત્રીણાં કષાયં વા સમાક્ષિકમ્ |૨૧૩|

Adhikarana 150 (213) · Śloka 213

પ્રાતઃ પ્રાતઃ સસર્પિષ્કં રસોનમુપયોજયેત્ ||૨૧૩||

Adhikarana 151 (214) · Śloka 215

ત્રિચતુર્ભિઃ પિબેત્ ક્વાથં પઞ્ચભિર્વા સમન્વિતૈઃ | મધુકસ્ય પટોલસ્ય રોહિણ્યા મુસ્તકસ્ય ચ ||૨૧૪|| હરીતક્યાશ્ચ સર્વોઽયં ત્રિવિધો યોગ ઇષ્યતે |૨૧૫|

Adhikarana 152 (215) · Śloka 216

સર્પિઃક્ષીરસિતાક્ષૌદ્રમાગધીર્વા યથાબલમ્ ||૨૧૫|| દશમૂલીકષાયેણ માગધીર્વા પ્રયોજયેત્ |૨૧૬|

Adhikarana 153 (216) · Śloka 216

પિપ્પલીવર્ધમાનં વા પિબેત્ ક્ષીરરસાશનઃ ||૨૧૬||

Adhikarana 154 (217) · Śloka 217

તામ્રચૂડસ્ય માંસેન પિબેદ્વા મદ્યમુત્તમમ્ |૨૧૭|

Adhikarana 155 (217) · Śloka 218

કોલાગ્નિમન્થત્રિફલાક્વાથે દધ્ના ઘૃતં પચેત્ ||૨૧૭|| તિલ્વકાવાપમેતદ્ધિ વિષમજ્વરનાશનમ્ |૨૧૮|

Adhikarana 156 (218-220) · Śloka 221

પિપ્પલ્યતિવિષાદ્રાક્ષાસારિવાબિલ્વચન્દનૈઃ ||૨૧૮|| કટુકેન્દ્રયવોશીરસિંહીતામલકીઘનૈઃ | ત્રાયમાણાસ્થિરાધાત્રીવિશ્વભેષજચિત્રકૈઃ ||૨૧૯|| પક્વમેતૈર્ઘૃતં પીતં વિજિત્ય વિષમાગ્નિતામ્ | જીર્ણજ્વરશિરઃશૂલગુલ્મોદરહલીમકાન્ ||૨૨૦|| ક્ષયકાસં સસન્તાપં પાર્શ્વશૂલાનપાસ્યતિ |૨૨૧|

Adhikarana 157 (221-222) · Śloka 223

ગુડૂચીત્રિફલાવાસાત્રાયમાણાયવાસકૈઃ ||૨૨૧|| ક્વથિતૈર્વિધિવત્પક્વમેતૈઃ કલ્કીકૃતૈઃ સમૈઃ | દ્રાક્ષામાગધિકામ્ભોદનાગરોત્પલચન્દનૈઃ ||૨૨૨|| પીતં સર્પિઃ ક્ષયશ્વાસકાસજીર્ણજ્વરાન્ જયેત્ |૨૨૩|

Adhikarana 158 (223-225) · Śloka 226

કલશીબૃહતીદ્રાક્ષાત્રાયન્તીનિમ્બગોક્ષુરૈઃ ||૨૨૩|| બલાપર્પટકામ્ભોદશાલપર્ણીયવાસકૈઃ | પક્વમુત્ક્વથિતૈઃ સર્પિઃ કલ્કૈરેભિઃ સમન્વિતમ્ ||૨૨૪|| શટીતામલકીભાર્ગીમેદામલકપૌષ્કરૈઃ | ક્ષીરદ્વિગુણસંયુક્તં જીર્ણજ્વરમપોહતિ ||૨૨૫|| શિરઃપાર્શ્વરુજાકાસક્ષયપ્રશમનં પરમ્ |૨૨૬|

Adhikarana 159 (226-228) · Śloka 229

પટોલીપર્પટારિષ્ટગુડૂચીત્રિફલાવૃષૈઃ ||૨૨૬|| કટુકામ્બુદભૂનિમ્બયાસયષ્ટ્યાહ્વચન્દનૈઃ | દાર્વીશક્રયવોશીરત્રાયમાણાકણોત્પલૈઃ ||૨૨૭|| ધાત્રીભૃઙ્ગરજોભીરુકાકમાચીરસૈર્ઘૃતમ્ | સિદ્ધમાશ્વપચીકુષ્ઠજ્વરશુક્રાર્જુનવ્રણાન્ ||૨૨૮|| હન્યાન્નયનવદનશ્રવણઘ્રાણજાન્ ગદાન્ |૨૨૯|

Adhikarana 160 (229-233) · Śloka 234

વિડઙ્ગત્રિફલામુસ્તમઞ્જિષ્ઠાદાડિમોત્પલૈઃ ||૨૨૯|| પ્રિયઙ્ગ્વેલૈલવાલૂકચન્દનામરદારુભિઃ | બર્હિષ્ઠકુષ્ઠરજનીપાર્ણિનીસારિવાદ્વયૈઃ ||૨૩૦|| હરેણુકાત્રિવૃદ્દન્તીવચાતાલીશકેસરૈઃ | દ્વિક્ષીરં વિપચેત્સર્પિર્માલતીકુસુમૈઃ સહ ||૨૩૧|| જીર્ણજ્વરશ્વાસકાસગુલ્મોન્માદગરાપહમ્ | એતત્કલ્યાણકં નામ સર્પિર્માઙ્ગલ્યમુત્તમમ્ ||૨૩૨|| અલક્ષ્મીગ્રહરક્ષોગ્નિમાન્દ્યાપસ્મારપાપનુત્ | શસ્યતે નષ્ટશુક્રાણાં વન્ધ્યાનાં ગર્ભદં પરમ્ ||૨૩૩|| મેધ્યં ચક્ષુષ્યમાયુષ્યં રેતોમાર્ગવિશોધનમ્ |૨૩૪|

Adhikarana 161 (234-239) · Śloka 240

એતૈરેવ તથા દ્રવ્યૈઃ સર્વગન્ધૈશ્ચ સાધિતમ્ ||૨૩૪|| કપિલાયા ઘૃતપ્રસ્થં સુવર્ણમણિસંયુતમ્ | તત્ક્ષીરેણ સહૈકધ્યં પ્રસાધ્ય કુસુમૈરિમૈઃ ||૨૩૫|| સુમનશ્ચમ્પકાશોકશિરીષકુસુમૈર્વૃતમ્ | તથા નલદપદ્માનાં કેશરૈર્દાડિમસ્ય ચ ||૨૩૬|| તિથૌ પ્રશસ્તે નક્ષત્રે સાધકસ્યાતુરસ્ય ચ | કૃતં મનુષ્યદેવાય બ્રાહ્મણૈરભિમન્ત્રિતમ્ ||૨૩૭|| દત્તં સર્વજ્વરાન્ હન્તિ મહાકલ્યાણકં ત્વિદમ્ ||૨૩૮|| દર્શનસ્પર્શનાભ્યાં ચ સર્વરોગહરં શિવમ્ | અધૃષ્યઃ સર્વભૂતાનાં વલીપલિતવર્જિતઃ ||૨૩૯|| અસ્યાભ્યાસાદ્ઘૃતસ્યેહ જીવેદ્વર્ષશતત્રયમ્ |૨૪૦|

Adhikarana 162 (240-242) · Śloka 242

ગવ્યં દધિ ચ મૂત્રં ચ ક્ષીરં સર્પિઃ શકૃદ્રસઃ ||૨૪૦|| સમભાગાનિ પાચ્યાનિ કલ્કાંશ્ચૈતાન્ સમાવપેત્ | ત્રિફલાં ચિત્રકં મુસ્તં હરિદ્રાતિવિષે વચામ્ ||૨૪૧|| વિડઙ્ગં ત્ર્યૂષણં ચવ્યં સુરદારુ તથૈવ ચ | પઞ્ચગવ્યમિદં પાનાદ્વિષમજ્વરનાશનમ્ ||૨૪૨||

Adhikarana 163 (243) · Śloka 243

પઞ્ચગવ્યમૃતે ગર્ભાત્પાચ્યમન્યદ્... |૨૪૩|

Adhikarana 164 (243) · Śloka 244

... વૃષેણ ચ | બલયાઽથ પરં પાચ્યં ગુડૂચ્યા તદ્વદેવ તુ ||૨૪૩|| જીર્ણજ્વરે ચ શોફે ચ પાણ્ડુરોગે ચ પૂજિતમ્ |૨૪૪|

Adhikarana 165 (244) · Śloka 244

એતેનૈવ તુ કલ્પેન ઘૃતં પઞ્ચાવિકં પચેત્ | પઞ્ચાજં પઞ્ચમહિષં ચતુરુષ્ટ્રમથાપિ ચ ||૨૪૪||

Adhikarana 166 (245-253) · Śloka 254

ત્રિફલોશીરશમ્પાકકટુકાતિવિષાઘનૈઃ | શતાવરીસપ્તપર્ણગુડૂચીરજનીદ્વયૈઃ ||૨૪૫|| ચિત્રકત્રિવૃતામૂર્વાપટોલારિષ્ટવાલકૈઃ | કિરાતતિક્તકવચાવિશાલાપદ્મકોત્પલૈઃ ||૨૪૬|| સારિવાદ્વયયષ્ટ્યાહ્વચવિકારક્તચન્દનૈઃ | દુરાલભાપર્પટકત્રાયમાણાટરૂષકૈઃ ||૨૪૭|| રાસ્નાકુઙ્કુમમઞ્જિષ્ઠામાગધીનાગરૈસ્તથા | ધાત્રીફલરસૈઃ સમ્યગ્દ્વિગુણૈઃ સાધિતં હવિઃ ||૨૪૮|| પરિસર્પજ્વરશ્વાસગુલ્મકુષ્ઠનિવારણમ્ | પાણ્ડુપ્લીહાગ્નિસાદિભ્ય એતદેવ પરં હિતમ્ ||૨૪૯|| પટોલકટુકાદાર્વીનિમ્બવાસાફલત્રિકમ્ | દુરાલભાપર્પટકત્રાયમાણાઃ પલોન્મિતાઃ ||૨૫૦|| પ્રસ્થમામલકાનાં ચ ક્વાથયેત્સલિલાર્મણે | તેન પાદાવશેષેણ ઘૃતપ્રસ્થં વિપાચયેત્ ||૨૫૧|| કલ્કૈઃ કુટજભૂનિમ્બઘનયષ્ટ્યાહ્વચન્દનૈઃ | સપિપ્પલીકૈસ્તત્સિદ્ધં ચક્ષુષ્યં શુક્લયોર્હિતમ્ ||૨૫૨|| ઘ્રાણકર્ણાક્ષિવદનવર્ત્મરોગવ્રણાપહમ્ | રક્તપિત્તકફસ્વેદક્લેદપૂયોપશોષણમ્ ||૨૫૩|| કામલાજ્વરવીસર્પગણ્ડમાલાહરં પરમ્ |૨૫૪|

Adhikarana 167 (254-255) · Śloka 255

શૃતં પયઃ શર્કરા ચ પિપ્પલ્યો મધુસર્પિષી ||૨૫૪|| પઞ્ચસારમિદં પેયં મથિતં વિષમજ્વરે | ક્ષતક્ષીણે ક્ષયે શ્વાસે હૃદ્રોગે ચૈતદિષ્યતે ||૨૫૫||

Adhikarana 168 (256) · Śloka 256

લાક્ષાવિશ્વનિશામૂર્વામઞ્જિષ્ઠાસ્વર્જિકામયૈઃ | ષડ્ગુણેન ચ તક્રેણ સિદ્ધં તૈલં જ્વરાન્તકૃત્ ||૨૫૬||

Adhikarana 169 (257-258) · Śloka 258

ક્ષીરિવૃક્ષાસનારિષ્ટજમ્બૂસપ્તચ્છદાર્જુનૈઃ | શિરીષખદિરાસ્ફોટામૃતવલ્લ્યાટરૂષકૈઃ ||૨૫૭|| કટુકાપર્પટોશીરવચાતેજોવતીઘનૈઃ | સાધિતં તૈલમભ્યઙ્ગાદાશુ જીર્ણજ્વરાપહમ્ ||૨૫૮||

Adhikarana 170 (259-261) · Śloka 261

નિર્વિષૈર્ભુજગૈર્નાગૈર્વિનીતૈઃ કૃતતસ્કરૈઃ | ત્રાસયેદાગમે ચૈનં તદહર્ભોજયેન્ન ચ ||૨૫૯|| અત્યભિષ્યન્દિગુરુભિર્વામયેદ્વા પુનઃ પુનઃ | મદ્યં તીક્ષ્ણં પાયયેત ઘૃતં વા જ્વરનાશનમ્ ||૨૬૦|| પુરાણં વા ઘૃતં કામમુદારં વા વિરેચનમ્ | નિરૂહયેદ્વા મતિમાન્ સુસ્વિન્નં તદહર્નરમ્ ||૨૬૧||

Adhikarana 171 (262) · Śloka 262

અજાવ્યોશ્ચર્મરોમાણિ વચા કુષ્ઠં પલઙ્કષા | નિમ્બપત્રં મધુયુતં ધૂપનં તસ્ય દાપયેત્ ||૨૬૨||

Adhikarana 172 (263) · Śloka 263

બૈડાલં વા શકૃદ્યોજ્યં વેપમાનસ્ય ધૂપનમ્ |૨૬૩|

Adhikarana 173 (263) · Śloka 263

પિપ્પલી સૈન્ધવં તૈલં નેપાલી ચેક્ષણાઞ્જનમ્ ||૨૬૩||

Adhikarana 174 (264) · Śloka 264

ઉદરોક્તાનિ સર્પિંષિ યાન્યુક્તાનિ પુરા મયા | કલ્પોક્તં ચાજિતં સર્પિઃ સેવ્યમાનં જ્વરં જયેત્ ||૨૬૪||

Adhikarana 175 (265) · Śloka 265

ભૂતવિદ્યાસમુદ્દિષ્ટૈર્બન્ધાવેશનપૂજનૈઃ | જયેદ્ભૂતાભિષઙ્ગોત્થં... |૨૬૫|

Adhikarana 176 (265) · Śloka 265

... વિજ્ઞાનાદ્યૈશ્ચ માનસમ્ ||૨૬૫||

Adhikarana 177 (266) · Śloka 266

શ્રમક્ષયોત્થે ભુઞ્જીત ઘૃતાભ્યક્તો રસૌદનમ્ |૨૬૬|

Adhikarana 178 (266) · Śloka 266

અભિશાપાભિચારોત્થૌ જ્વરૌ હોમાદિના જયેત્ ||૨૬૬||

Adhikarana 179 (267) · Śloka 267

દાનસ્વસ્ત્યયનાતિથ્યૈરુત્પાતગ્રહપીડિતમ્ |૨૬૭|

Adhikarana 180 (267) · Śloka 268

અભિઘાતજ્વરે કુર્યાત્ ક્રિયામુષ્ણવિવર્જિતામ્ ||૨૬૭|| કષાયમધુરાં સ્નિગ્ધાં યથાદોષમથાપિ વા |૨૬૮|

Adhikarana 181 (268-269) · Śloka 269

ઓષધીગન્ધવિષજૌ વિષપિત્તપ્રસાધનૈઃ ||૨૬૮|| જયેત્ કષાયં ચ હિતં સર્વગન્ધકૃતં તથા | નિમ્બદારુકષાયં વા હિતં સૌમનસં યથા ||૨૬૯||

Adhikarana 182 (270) · Śloka 270

યવાન્નવિકૃતિઃ સર્પિર્મદ્યં ચ વિષમે હિતમ્ |૨૭૦|

Adhikarana 183 (270) · Śloka 270

સમ્પૂજયેદ્દ્વિજાન્ ગાશ્ચ દેવમીશાનમમ્બિકામ્ ||૨૭૦||

Adhikarana 184 (271-281) · Śloka 281

કફવાતોત્થયોશ્ચાપિ જ્વરયોઃ શીતપીડિતમ્ | દિહ્યાદુષ્ણેન વર્ગેણ પરશ્ચોષ્ણો વિધિર્હિતઃ ||૨૭૧|| સિઞ્ચેત્ કોષ્ણૈરારનાલશુક્તગોમૂત્રમસ્તુભિઃ | દિહ્યાત્ પલાશૈઃ પિષ્ટૈર્વા સુરસાર્જકશિગ્રુજૈઃ ||૨૭૨|| ક્ષારતૈલેન વાઽભ્યઙ્ગઃ સશુક્તેન વિધીયતે | પાનમારગ્વધાદેશ્ચ ક્વથિતસ્ય વિશેષતઃ ||૨૭૩|| અવગાહઃ સુખોષ્ણશ્ચ વાતઘ્નક્વાથયોજિતઃ | જિત્વા શીતં ક્રમૈરેભિઃ સુખોષ્ણજલસેચિતમ્ ||૨૭૪|| પ્રવેશ્યૌર્ણિકકાર્પાસકૌશેયામ્બરસંવૃતમ્ | શાયયેત્ ક્ષામદેહં ચ કાલાગુરુવિભૂષિતમ્ ||૨૭૫|| સ્તનાઢ્યા રૂપસમ્પન્નાઃ કુશલા નવયૌવનાઃ | ભજેયુઃ પ્રમદા ગાત્રૈઃ શીતદૈન્યાપહાઃ શુભાઃ ||૨૭૬|| શરચ્છશાઙ્કવદના નીલોત્પલવિલોચનાઃ | સ્ફુરિતભ્રૂલતાભઙ્ગલલાટતટકમ્પનાઃ ||૨૭૭|| પ્રલમ્બબિમ્બપ્રચલદ્બિમ્બીફલનિભાધરાઃ | કૃશોદર્યોઽતિવિસ્તીર્ણજઘનોદ્વહનાલસાઃ ||૨૭૮|| કુઙ્કુમાગુરુદિગ્ધાઙ્ગ્યો ઘનતુઙ્ગપયોધરાઃ | સુગન્ધિધૂપિતશ્લક્ષ્ણસ્રસ્તાંશુકવિભૂષણાઃ ||૨૭૯|| ગાઢમાલિઙ્ગયેયુસ્તં તરું વનલતા ઇવ | પ્રહ્લાદં ચાસ્ય વિજ્ઞાય તાઃ સ્ત્રીરપનયેત્ પુનઃ ||૨૮૦|| તાસામઙ્ગપરિષ્વઙ્ગનિવારિતહિમજ્વરમ્ | ભોજયેદ્ધિતમન્નં ચ યથા સુખમવાપ્નુયાત્ ||૨૮૧||

Adhikarana 185 (282-285) · Śloka 286

દાહાભિભૂતે તુ વિધિં કુર્યાદ્દાહવિનાશનમ્ | મધુફાણિતયુક્તેન નિમ્બપત્રામ્ભસાઽપિ વા ||૨૮૨|| દાહજ્વરાર્તં મતિમાન્ વામયેત્ ક્ષિપ્રમેવ ચ | શતધૌતઘૃતાભ્યક્તં દિહ્યાદ્વા યવશત્કુભિઃ ||૨૮૩|| કોલામલકસંયુક્તૈઃ શુક્તધાન્યામ્લસંયુતૈઃ | અમ્લપિષ્ટૈઃ સુશીતૈશ્ચ ફેનિલાપલ્લવૈસ્તથા ||૨૮૪|| અમ્લપિષ્ટૈઃ સુશીતૈર્વા પલાશતરુજૈર્દિહેત્ | બદરીપલ્લવોત્થેન ફેનેનારિષ્ટકસ્ય ચ ||૨૮૫|| લિપ્તેઽઙ્ગે દાહતૃણ્મૂર્ચ્છાઃ પ્રશામ્યન્તિ ચ સર્વશઃ |૨૮૬|

Adhikarana 186 (286-287) · Śloka 287

યવાર્ધકુડવં પિષ્ટ્વા મઞ્જિષ્ઠાર્ધપલં તથા ||૨૮૬|| અમ્લપ્રસ્થશતોન્મિશ્રં તૈલપ્રસ્થં વિપાચયેત્ | એતત્ પ્રહ્લાદનં તૈલં જ્વરદાહવિનાશનમ્ ||૨૮૭||

Adhikarana 187 (288-293) · Śloka 293

ન્યગ્રોધાદિર્ગણો યસ્તુ કાકોલ્યાદિશ્ચ યો ગણઃ | ઉત્પલાદિર્ગણો યસ્તુ પિષ્ટૈર્વા તૈઃ પ્રલેપયેત્ ||૨૮૮|| તત્કષાયામ્લસંસિદ્ધાઃ સ્નેહાશ્ચાભ્યઞ્જને હિતાઃ | તેષાં શીતકષાયે વા દાહાર્તમવગાહયેત્ ||૨૮૯|| દાહવેગે ત્વતિક્રાન્તે તસ્માદુદ્ધૃત્ય માનવમ્ | પરિષિચ્યામ્બુભિઃ શીતૈઃ પ્રલિમ્પેચ્ચન્દનાદિભિઃ ||૨૯૦|| ગ્લાનં વા દીનમનસમાશ્લિષેયુર્વરાઙ્ગનાઃ | પેલવક્ષૌમસંવીતાશ્ચન્દનાર્દ્રપયોધરાઃ ||૨૯૧|| બિભ્રત્યોઽબ્જસ્રજશ્ચિત્રા મણિરત્નવિભૂષિતાઃ | ભજેયુસ્તાઃ સ્તનૈઃ શીતૈઃ સ્પૃશન્ત્યોઽમ્બુરુહૈઃ સુખૈઃ ||૨૯૨|| પ્રહ્લાદં ચાસ્ય વિજ્ઞાય તાઃ સ્ત્રીરપનયેત્ પુનઃ | હિતં ચ ભોજયેદન્નં તથાઽઽપ્નોતિ સુખં મહત્ ||૨૯૩||

Adhikarana 188 (294) · Śloka 294

પિત્તજ્વરોક્તં શમનં વિરેકોઽન્યદ્ધિતં ચ યત્ |૨૯૪|

Adhikarana 189 (294) · Śloka 295

નિર્હરેત્પિત્તમેવાદૌ દોષેષુ સમવાયિષુ ||૨૯૪|| દુર્નિવારતરં તદ્ધિ જ્વરાર્તાનાં વિશેષતઃ |૨૯૫|

Adhikarana 190 (295) · Śloka 296

છર્દિમૂર્ચ્છાપિપાસાદીનવિરોધાજ્જ્વરસ્ય ચ ||૨૯૫|| ઉપદ્રવાઞ્જયેચ્ચાપિ પ્રત્યનીકેન હેતુના |૨૯૬|

Adhikarana 191 (296-299) · Śloka 299

વિશેષમપરં ચાત્ર શૃણૂપદ્રવનાશનમ્ ||૨૯૬|| મધુકં રજની મુસ્તં દાડિમં સામ્લવેતસમ્ | અઞ્જનં તિન્તિડીકં ચ નલદં પત્રમુત્પલમ્ ||૨૯૭|| ત્વચં વ્યાઘ્રનખં ચૈવ માતુલુઙ્ગરસો મધુ | દિહ્યાદેભિર્જ્વરાર્તસ્ય મધુશુક્તયુતૈઃ શિરઃ ||૨૯૮|| શિરોભિતાપસમ્મોહવમિહિક્કાપ્રવેપથૂન્ | પ્રદેહો નાશયત્યેષ જ્વરિતાનામુપદ્રવાન્ ||૨૯૯||

Adhikarana 192 (300-301) · Śloka 301

મધૂકમથ હ્રીબેરમુત્પલાનિ મધૂલિકામ્ ||૩૦૦|| લીઢ્વા ચૂર્ણાનિ મધુના સર્પિષા ચ જયેદ્વમિમ્ | કફપ્રસેકાસૃક્પિત્તહિક્કાશ્વાસાંશ્ચ દારુણાન્ ||૩૦૧||

Adhikarana 193 (302) · Śloka 302

લિહન્ જ્વરાર્તસ્ત્રિફલાં પિપ્પલીં ચ સમાક્ષિકામ્ | કાસે શ્વાસે ચ મધુના સર્પિષા ચ સુખી ભવેત્ ||૩૦૨||

Adhikarana 194 (303) · Śloka 303

વિદારી દાડિમં લોધ્રં દધિત્થં બીજપૂરકમ્ | એભિઃ પ્રદિહ્યાન્મૂર્ધાનં તૃડ્દાહાર્તસ્ય દેહિનઃ ||૩૦૩||

Adhikarana 195 (304) · Śloka 305

દાડિમસ્ય સિતાયાશ્ચ દ્રાક્ષામલકયોસ્તથા | વૈરસ્યે ધારયેત્ કલ્કં ગણ્ડૂષં ચ યથાહિતમ્ ||૩૦૪|| ક્ષીરેક્ષુરસમાક્ષીકસર્પિસ્તૈલોષ્ણવારિભિઃ |૩૦૫|

Adhikarana 196 (305) · Śloka 305

શૂન્યે મૂર્ધ્નિ હિતં નસ્યં જીવનીયશૃતં ઘૃતમ્ ||૩૦૫||

Adhikarana 197 (306) · Śloka 307

ચૂર્ણિતૈસ્ત્રિફલાશ્યામાત્રિવૃત્પિપ્પલિસંયુતૈઃ | સક્ષૌદ્રઃ શર્કરાયુક્તો વિરેકસ્તુ પ્રશસ્યતે ||૩૦૬|| પક્વે પિત્તજ્વરે રક્તે ચોર્ધ્વગે વેપથૌ તથા |૩૦૭|

Adhikarana 198 (307) · Śloka 307

કફવાતોત્થયોરેવં સ્નેહાભ્યઙ્ગૈર્વિશોધયેત્ ||૩૦૭||

Adhikarana 199 (308) · Śloka 308

હૃતદોષો ભ્રમાર્તસ્તુ લિહ્યાત્ ક્ષૌદ્રસિતાભયાઃ |૩૦૮|

Adhikarana 200 (308) · Śloka 309

વાતઘ્નમધુરૈર્યોજ્યા નિરૂહા વાતજે જ્વરે ||૩૦૮|| અવેક્ષ્ય દોષં પ્રાણં ચ યથાસ્વં ચાનુવાસનાઃ |૩૦૯|

Adhikarana 201 (309-311) · Śloka 312

ઉત્પલાદિકષાયાદ્યા(ઢ્યા)શ્ચન્દનોશીરસંયુતાઃ ||૩૦૯|| શર્કરામધુરાઃ શીતાઃ પિત્તજ્વરહરા મતાઃ | આમ્રાદીનાં ત્વચં શઙ્ખં ચન્દનં મધુકોત્પલે ||૩૧૦|| ગૈરિકાઞ્જનમઞ્જિષ્ઠામૃણાલાન્યથ પદ્મકમ્ | શ્લક્ષ્ણપિષ્ટં તુ પયસા શર્કરામધુસંયુતમ્ ||૩૧૧|| સુપૂતં શીતલં બસ્તિં દહ્યમાનાય દાપયેત્ |૩૧૨|

Adhikarana 202 (312) · Śloka 312

જ્વરદાહાપહં તેષુ સિદ્ધં ચૈવાનુવાસનમ્ ||૩૧૨||

Adhikarana 203 (313) · Śloka 313

આરગ્વધગણક્વાથાઃ પિપ્પલ્યાદિસમાયુતાઃ | સક્ષૌદ્રમૂત્રા દેયાઃ સ્યુઃ કફજ્વરવિનાશનાઃ ||૩૧૩||

Adhikarana 204 (314) · Śloka 314

કફઘ્નૈરેવ સંસિદ્ધા દ્રવ્યૈશ્ચાપ્યનુવાસનાઃ |૩૧૪|

Adhikarana 205 (314) · Śloka 314

સંસર્ગે સન્નિપાતે ચ સંસૃષ્ટા બસ્તયો હિતાઃ ||૩૧૪||

Adhikarana 206 (315) · Śloka 315

સંસૃષ્ટૈરેવ સંસૃષ્ટા દ્રવ્યૈશ્ચાપ્યનુવાસનાઃ |૩૧૫|

Adhikarana 207 (315) · Śloka 316

વાતરોગાપહાઃ સર્વે સ્નેહા યે સમ્યગીરિતાઃ ||૩૧૫|| વિના તૈલં ત એવ સ્યુર્યોજ્યા મારુતજે જ્વરે |૩૧૬|

Adhikarana 208 (316) · Śloka 316

નિખિલેનોપયોજ્યાશ્ચ ત એવાભ્યઞ્જનાદિષુ ||૩૧૬||

Adhikarana 209 (317) · Śloka 317

પૈત્તિકે મધુરૈસ્તિક્તૈઃ સિદ્ધં સર્પિશ્ચ પૂજ્યતે |૩૧૭|

Adhikarana 210 (317) · Śloka 317

શ્લૈષ્મિકે કટુતિક્તૈશ્ચ, સંસૃષ્ટાનીતરેષુ ચ ||૩૧૭||

Adhikarana 211 (318) · Śloka 319

હૃતાવશેષં પિત્તં તુ ત્વક્સ્થં જનયતિ જ્વરમ્ | પિબેદિક્ષુરસં તત્ર શીતં વા શર્કરોદકમ્ ||૩૧૮|| શાલિષષ્ટિકયોરન્નમશ્નીયાત્ ક્ષીરસમ્પ્લુતમ્ |૩૧૯|

Adhikarana 212 (319) · Śloka 319

કફવાતોત્થયોરેવ સ્વેદાભ્યઙ્ગૌ પ્રયોજયેત્ ||૩૧૯||

Adhikarana 213 (320) · Śloka 320

ઘૃતં દ્વાદશરાત્રાત્તુ દેયં સર્વજ્વરેષુ ચ | તેનાન્તરેણાશયં સ્વં ગતા દોષા ભવન્તિ હિ ||૩૨૦||

Adhikarana 214 (321) · Śloka 321

ધાતૂન્ પ્રક્ષોભયન્ દોષો મોક્ષકાલે બલીયતે | તેન વ્યાકુલચિત્તસ્તુ મ્રિયમાણ ઇવેહતે ||૩૨૧||

Adhikarana 215 (322) · Śloka 322

લઘુત્વં શિરસઃ સ્વેદો મુખમાપાણ્ડુ પાકિ ચ | ક્ષવથુશ્ચાન્નકાઙ્ક્ષા ચ જ્વરમુક્તસ્ય લક્ષણમ્ ||૩૨૨||

Adhikarana 216 (323-324) · Śloka 324

શમ્ભુક્રોધોદ્ભવો ઘોરો બલવર્ણાગ્નિસાદકઃ | રોગરાટ્ રોઘસઙ્ઘાતો જ્વર ઇત્યુપદિશ્યતે ||૩૨૩|| વ્યાપિત્વાત્ સર્વસંસ્પર્શાત્ કૃચ્છ્રત્વાદન્તસમ્ભવાત્ | અન્તકો હ્યેષ ભૂતાનાં જ્વર ઇત્યુપદિશ્યતે ||૩૨૪||

Adhikarana puShpikA · Śloka 39

ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રાન્તર્ગતે કાયચિકિત્સાતન્ત્રે જ્વરપ્રતિષેધો નામ(પ્રથમોઽધ્યાયઃ, આદિત) એકોનચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ ||૩૯||