40. atisārapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

అథాతోఽతీసారప్రతిషేధం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||

Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5

గుర్వతిస్నిగ్ధరూక్షోష్ణద్రవస్థూలాతిశీతలైః | విరుద్ధాధ్యశనాజీర్ణైరసాత్మ్యైశ్చాపి భోజనైః ||3|| స్నేహాద్యైరతియుక్తైశ్చ మిథ్యాయుక్తైర్విషాద్భయాత్ | శోకాద్దుష్టాంబుమద్యాతిపానాత్ సాత్మ్యర్తుపర్యయాత్ ||4|| జలాతిరమణైర్వేగవిఘాతైః కృమిదోషతః | నృణాం భవత్యతీసారో లక్షణం తస్య వక్ష్యతే ||5||

Adhikarana 3 (6) · Śloka 6

సంశమ్యాపాంధాతురంతః కృశానుం వర్చోమిశ్రో మారుతేన ప్రణున్నః | వృద్ధోఽతీవాధః సరత్యేష యస్మాద్వ్యాధిం ఘోరం తం త్వతీసారమాహుః ||6||

Adhikarana 4 (7) · Śloka 8

ఏకైకశః సర్వశశ్చాపి దోషైః శోకేనాన్యః షష్ఠ ఆమేన చోక్తః | కేచిత్ ప్రాహుర్నైకరూపప్రకారం నైవేత్యేవం కాశిరాజస్త్వవోచత్ ||7|| దోషావస్థాస్తస్య నైకప్రకారాః కాలే కాలే వ్యాధితస్యోద్భవంతి |8|

Adhikarana 5 (8) · Śloka 9

హృన్నాభిపాయూదరకుక్షితోదగాత్రావసాదానిలసన్నిరోధాః ||8|| విట్సంగ ఆధ్మానమథావిపాకో భవిష్యతస్తస్య పురఃసరాణి |9|

Adhikarana 6 (9) · Śloka 10

శూలావిష్టః సక్తమూత్రోఽంత్రకూజీ స్రస్తాపానః సన్నకట్యూరుజంఘః ||9|| వర్చో ముంచత్యల్పమల్పం సఫేనం రూక్షం శ్యావం సానిలం మారుతేన |10|

Adhikarana 7 (10) · Śloka 11

దుర్గంధ్యుష్ణం వేగవన్మాంసతోయప్రఖ్యం భిన్నం స్విన్నదేహోఽతితీక్ష్ణం ||10|| పిత్తాత్ పీతం నీలమాలోహితం వా తృష్ణామూర్చ్ఛాదాహపాకజ్వరార్తః |11|

Adhikarana 8 (11) · Śloka 12

తంద్రానిద్రాగౌరవోత్క్లేశసాదీ వేగాశంకీ సృష్టవిట్కోఽపి భూయః ||11|| శుక్లం సాంద్రం శ్లేష్మణా శ్లేష్మయుక్తం భక్తద్వేషీ నిఃస్వనం హృష్టరోమా |12|

Adhikarana 9 (12) · Śloka 13

తంద్రాయుక్తో మోహసాదాస్యశోషీ వర్చః కుర్యాన్నైకవర్ణం తృషార్తః ||12|| సర్వోద్భూతే సర్వలింగోపపత్తిః కృచ్ఛ్రశ్చాయం బాలవృద్ధేష్వసాధ్యః |13|

Adhikarana 10 (13-14) · Śloka 15

తైస్తైర్భావైః శోచతోఽల్పాశనస్య బాష్పావేగః పక్తిమావిధ్య(శ్య)జంతోః ||13|| కోష్ఠం గత్వా క్షోభయత్యస్య రక్తం తచ్చాధస్తాత్ కాకణంతీప్రకాశం | వర్చోమిశ్రం నిఃపురీషం సగంధం నిర్గంధం వా సార్యతే తేన కృచ్ఛ్రాత్ ||14|| శోకోత్పన్నో దుశ్చికిత్స్యోఽతిమాత్రం రోగో వైద్యైః కష్ట ఏష ప్రదిష్టః |15|

Adhikarana 11 (15-16) · Śloka 16

ఆమాజీర్ణోపద్రుతాః క్షోభయంతః కోష్ఠం దోషాః సంప్రదుష్టాః సభక్తం ||15|| నానావర్ణం నైకశః సారయంతి కృచ్ఛ్రాజ్జంతోః షష్ఠమేనం వదంతి ||16||

Adhikarana 12 (17) · Śloka 17

సంసృష్టమేభిర్దోషైస్తు న్యస్తమప్స్వవసీదతి | పురీషం భృశదుర్గంధి విచ్ఛిన్నం చామసంజ్ఞకం ||17||

Adhikarana 13 (18) · Śloka 18

ఏతాన్యేవ తు లింగాని విపరీతాని యస్య తు | లాఘవం చ మనుష్యస్య తస్య పక్వం వినిర్దిశేత్ ||18||

Adhikarana 14 (19-21) · Śloka 21

సర్పిర్మేదోవేసవారాంబుతైలమజ్జాక్షీరక్షౌద్రరూపం స్రవేద్యత్ | మంజిష్ఠాభం మస్తులుంగోపమం వా విస్రం శీతం ప్రేతగంధ్యంజనాభం ||19|| రాజీమద్వా చంద్రకైః సంతతం వా పూయప్రఖ్యం కర్దమాభం తథోష్ణం | హన్యాదేతద్యత్ ప్రతీపం భవేచ్చ క్షీణం హన్యుశ్చోపసర్గాః ప్రభూతాః ||20|| అసంవృతగుదం క్షీణం దురాధ్మాతముపద్రుతం | గుదే పక్వే గతోష్మాణమతీసారకిణం త్యజేత్ ||21||

Adhikarana 15 (22-23) · Śloka 23

శరీరిణామతీసారః సంభూతో యేన కేనచిత్ | దోషాణామేవ లింగాని కదాచిన్నాతివర్తతే ||22|| స్నేహాజీర్ణనిమిత్తస్తు బహుశూలప్రవాహికః | విసూచికానిమిత్తస్తు చాన్యోఽజీర్ణనిమిత్తజః | విషార్శఃకృమిసంభూతో యథాస్వం దోషలక్షణః ||23||

Adhikarana 16 (24) · Śloka 24

ఆమపక్వక్రమం హిత్వా నాతిసారే క్రియా యతః | అతః సర్వేఽతిసారాస్తు జ్ఞేయాః పక్వామలక్షణైః ||24||

Adhikarana 17 (25) · Śloka 25

తత్రాదౌ లంఘనం కార్యమతిసారేషు దేహినాం | తతః పాచనసంయుక్తో యవాగ్వాదిక్రమో హితః ||25||

Adhikarana 18 (26) · Śloka 26

అథవా వామయిత్వాఽఽమే శూలాధ్మాననిపీడితం | పిప్పలీసైంధవాంభోభిర్లంఘనాద్యైరుపాచరేత్ ||26||

Adhikarana 19 (27) · Śloka 27

కార్యం వమనస్యాంతే ప్రద్రవం లఘుభోజనం | ఖడయూషయవాగూషు పిప్పల్యాద్యం చ యోజయేత్ ||27||

Adhikarana 20 (28) · Śloka 28

అనేన విధినా చామం యస్య వై నోపశామ్యతి | హరిద్రాదిం వచాదిం వా పిబేత్ ప్రాతః స మానవః ||28||

Adhikarana 21 (29-30) · Śloka 30

ఆమాతీసారిణాం కార్యం నాదౌ సంగ్రహణం నృణాం | తేషాం దోషా విబద్ధాః ప్రాగ్జనయంత్యామయానిమాన్ ||29|| ప్లీహపాండ్వామయానాహమేహకుష్ఠోదరజ్వరాన్ | శోఫగుల్మగ్రహణ్యర్శఃశూలాలసకహృద్గ్రహాన్ ||30||

Adhikarana 22 (31) · Śloka 31

సశూలం బహుశః కృచ్ఛ్రాద్విబద్ధం యోఽతిసార్యతే | దోషాన్ సన్నిచితాన్ తస్య పథ్యాభిః సంప్రవర్తయేత్ ||31||

Adhikarana 23 (32) · Śloka 32

యోఽతిద్రవం ప్రభూతం చ పూరీషమతిసార్యతే | తస్యాదౌ వమనం కుర్యాత్ పశ్చాల్లంఘనపాచనం ||32||

Adhikarana 24 (33) · Śloka 33

స్తోకం స్తోకం విబద్ధం వా సశూలం యోఽతిసార్యతే | అభయాపిప్పలీకల్కైః సుఖోష్ణైస్తం విరేచయేత్ ||33||

Adhikarana 25 (34) · Śloka 34

ఆమే చ లంఘనం శస్తమాదౌ పాచనమేవ వా |34|

Adhikarana 26 (34) · Śloka 34

యోగాశ్చాత్ర ప్రవక్ష్యంతే త్వామాతీసారనాశనాః ||34||

Adhikarana 27 (35-46) · Śloka 46

కలింగాతివిషాహింగుసౌవర్చలవచాభయాః | దేవదారువచాముస్తానాగరాతివిషాభయాః ||35|| అభయా ధాన్యకం ముస్తం పిప్పలీ నాగరం వచా | నాగరం ధాన్యకం ముస్తం వాలకం బిల్వమేవ చ ||36|| ముస్తం పర్పటకం శుంఠీ వచా ప్రతివిషాఽభయా | అభయాఽతివిషా హింగు వచా సౌవర్చలం తథా ||37|| చిత్రకః పిప్పలీమూలం వచా కటుకరోహిణీ | పాఠా వత్సకబీజాని హరీతక్యో మహౌషధం ||38|| మూర్వా నిర్దహనీ పాఠా త్ర్యూషణం గజపిప్పలీ | సిద్ధార్థకా భద్రదారు శతాహ్వా కటురోహిణీ ||39|| ఏలా సావరకం కుష్ఠం హరిద్రే కౌటజా యవాః | మేషశృంగీ త్వగేలే చ కృమిఘ్నం వృక్షకాణి చ ||40|| వృక్షాదనీ వీరతరుర్బృహత్యౌ ద్వే సహే తథా | అరలుత్వక్ తైందుకీ చ దాడిమీ కౌటజీ శమీ ||41|| పాఠా తేజోవతీ ముస్తం పిప్పలీ కౌటజం ఫలం | పటోలం(లీ) దీప్యకో బిల్వం హరిద్రే దేవదారు చ ||42|| విడంగమభయా పాఠా శృంగవేరం ఘనం వచా | వచా వత్సకబీజాని సైంధవం కటురోహిణీ ||43|| హింగుర్వత్సకబీజాని వచా బిల్వశలాటు చ | నాగరాతివిషే ముస్తం పిప్పల్యో వాత్సకం ఫలం ||44|| మహౌషధం ప్రతివిషా ముస్తం చేత్యామపాచనాః | ప్రయోజ్యా వింశతిర్యోగాః శ్లోకార్ధవిహితాస్త్విమే ||45|| ధాన్యామ్లోష్ణాంబుమద్యానాం పిబేదన్యతమేన వా | నిష్క్వాథాన్ వా పిబేదేషాం సుఖోష్ణాన్ సాధు సాధితాన్ ||46||

Adhikarana 28 (47-59) · Śloka 59

పయస్యుత్క్వాథ్య ముస్తానాం వింశతిం త్రిగుణాంభసి | క్షీరావశిష్టం తత్పీతం హంత్యామం శూలమేవ చ ||47|| నిఖిలేనోపదిష్టోఽయం విధిరామోపశాంతయే | హరీతకీమతివిషాం హింగు సౌవర్చలం వచాం ||48|| పిబేత్ సుఖాంబునా జంతురామాతీసారపీడితః | పటోలం దీప్యకం బిల్వం వచాపిప్పలినాగరం ||49|| ముస్తం కుష్ఠం విడంగం చ పిబేద్వాఽపి సుఖాంబునా | శృంగవేరం గుడూచీం చ పిబేదుష్ణేన వారిణా ||50|| లవణాన్యథ పిప్పల్యో విడంగాని హరీతకీ | చిత్రకం శింశపా పాఠా శారంగేష్టా లవణాని చ ||51|| హింగుర్వృక్షకబీజాని లవణాని చ భాగశః | హస్తిదంత్యథ పిప్పల్యః కల్కావక్షసమౌ స్మృతౌ ||52|| వచా గుడూచీకాండాని యోగోఽయం పరమో మతః | ఏతే సుఖాంబునా యోగా దేయాః పంచ సతాం మతాః ||53|| నివృత్తేష్వామశూలేషు యస్య న ప్రగుణోఽనిలః | స్తోకం స్తోకం రుజామచ్చ సశూలం యోఽతిసార్యతే ||54|| సక్షారలవణైర్యుక్తం మందాగ్నిః స పిబేద్ఘృతం | క్షీరనాగరచాంగేరీకోలదధ్యమ్లసాధితం ||55|| సర్పిరచ్ఛం పిబేద్వాపి శూలాతీసారశాంతయే | దధ్నా తైలఘృతం పక్వం సవ్యోషాజాతిచిత్రకైః ||56|| సబిల్వపిప్పలీమూలదాడిమైర్వా రుగన్వితైః | నిఖిలో విధిరుక్తోఽయం వాతశ్లేష్మోపశాంతయే ||57|| తీక్ష్ణోష్ణవర్జ్యమేనం తు విదధ్యాత్పిత్తజే భిషక్ | యథోక్తముపవాసాంతే యవాగూశ్చ ప్రశస్యతే ||58|| బలయోరంశుమత్యాం చ శ్వదంష్ట్రబృహతీషు చ | శతావర్యాం చ సంసిద్ధాః సుశీతా మధుసంయుతాః ||59||

Adhikarana 29 (60) · Śloka 60

ముద్గాదిషు చ యూషాః స్యుర్ద్రవ్యైరేతైః సుసంస్కృతాః |60|

Adhikarana 30 (60-62) · Śloka 62

మృదుభిర్దీపనైస్తిక్తైర్ద్రవ్యైః స్యాదామపాచనం ||60|| హరిద్రాతివిషాపాఠావత్సబీజరసాంజనం | రసాంజనం హరిద్రే ద్వే బీజాని కుటజస్య చ ||61|| పాఠా గుడూచీ భూనింబస్తథైవ కటురోహిణీ | ఏతైః శ్లోకార్ధనిర్దిష్టైః క్వాథాః స్యుః పిత్తపాచనాః ||62||

Adhikarana 31 (63-65) · Śloka 66

ముస్తం కుటజబీజాని భూనింబం సరసాంజనం | దార్వీ దురాలభా బిల్వం వాలకం రక్తచందనం ||63|| చందనం వాలకం ముస్తం భూనింబం సదురాలభం | మృణాలం చందనం రోధ్రం నాగరం నీలముత్పలం ||64|| పాఠా ముస్తం హరిద్రే ద్వే పిప్పలీ కౌటజం ఫలం | ఫలత్వచం వత్సకస్య శృంగవేరం ఘనం వచా ||65|| షడేతేఽభిహితా యోగాః పిత్తాతీసారనాశనాః |66|

Adhikarana 32 (66) · Śloka 66

బిల్వశక్రయవాంభోదబాలకాతివిషాకృతః | కషాయో హంత్యతీసారం సామం పిత్తసముద్భవం ||66||

Adhikarana 33 (67) · Śloka 67

మధుకోత్పలబిల్వాబ్దహ్రీబేరోశీరనాగరైః | కృతః క్వాథో మధుయుతః పిత్తాతీసారనాశనః ||67||

Adhikarana 34 (68) · Śloka 68

యదా పక్వోఽప్యతీసారః సరత్యేవ ముహుర్ముహుః | గ్రహణ్యా మార్దవాజ్జంతోస్తత్ర సంస్తంభనం హితం ||68||

Adhikarana 35 (69-71) · Śloka 71

సమంగా ధాతకీపుష్పం మంజిష్ఠా లోధ్రముస్తకం | శాల్మలీవేష్టకో రోధ్రం వృక్షదాడిమయోస్త్వచౌ ||69|| ఆమ్రాస్థిమధ్యం లోధ్రం చ బిల్వమధ్యం ప్రియంగవః | మధుకం శృంగవేరం చ దీర్ఘవృంతత్వగేవ చ ||70|| చత్వార ఏతే యోగాః స్యుః పక్వాతీసారనాశనాః | ఉక్తా య ఉపయోజ్యాస్తే సక్షౌద్రాస్తండులాంబునా ||71||

Adhikarana 36 (72) · Śloka 72

మౌస్తం కషాయమేకం వా పేయం మధుసమాయుతం | లోధ్రాంబష్ఠాప్రియంగ్వాదీన్ గణానేవం ప్రయోజయేత్ ||72||

Adhikarana 37 (73) · Śloka 73

పద్మాం సమంగాం మధుకం బిల్వజంబూశలాటు చ | పిబేత్తండులతోయేన సక్షౌద్రమగదంకరం ||73||

Adhikarana 38 (74) · Śloka 75

కచ్ఛురామూలకల్కం వాఽప్యుదుంబరఫలోపమం | పయస్యా చందనం పద్మా సితాముస్తాబ్జకేశరం ||74|| పక్వాతిసారం యోగోఽయం జయేత్పీతః సశోణితం |75|

Adhikarana 39 (75) · Śloka 76

నిరామరూపం శూలార్తం లంఘనాద్యైశ్చ కర్షితం ||75|| నరం రూక్షమవేక్ష్యాగ్నిం సక్షారం పాయయేద్ఘృతం |76|

Adhikarana 40 (76) · Śloka 77

బలాబృహత్యంశుమతీకచ్ఛురామూలసాధితం ||76|| మధూక్షితం సమధుకం పిబేచ్ఛూలైరభిద్రుతః |77|

Adhikarana 41 (77-78) · Śloka 79

దార్వీబిల్వకణాద్రాక్షాకటుకేంద్రయవైర్ఘృతం ||77|| సాధితం హంత్యతీసారం వాతపిత్తకఫాత్మకం | దధ్నా చామ్లేన సంపక్వం సవ్యోషాజాజిచిత్రకం ||78|| సచవ్యపిప్పలీమూలం దాడిమైర్వా రుగర్దితః |79|

Adhikarana 42 (79) · Śloka 80

పయో ఘృతం చ మధు చ పిబేచ్ఛూలైరభిద్రుతః ||79|| సితాజమోదకట్వంగమధుకైరవచూర్ణితం |80|

Adhikarana 43 (80) · Śloka 81

అవేదనం సుసంపక్వం దీప్తాగ్నేః సుచిరోత్థితం ||80|| నానావర్ణమతీసారం పుటపాకైరుపాచరేత్ |81|

Adhikarana 44 (81-83) · Śloka 84

త్వక్పిండం దీర్ఘవృంతస్య పద్మకేసరసంయుతం ||81|| కాశ్మరీపద్మపత్రైశ్చావేష్ట్య సూత్రేణ సందృఢం | మృదాఽవలిప్తం సుకృతమంగారేష్వవకూలయేత్ ||82|| స్విన్నముద్ధృత్య నిష్పీడ్య రసమాదాయ తం తతః | శీతం మధుయుతం కృత్వా పాయయేతోదరామయే ||83|| జీవంతీమేషశృంగ్యాదిష్వేవం ద్రవ్యేషు సాధయేత్ |84|

Adhikarana 45 (84-85) · Śloka 86

తిత్తిరిం లుంచితం సమ్యక్ నిష్కృష్టాంత్రం తు పూరయేత్ ||84|| న్యగ్రోధాదిత్వచాం కల్కైః పూర్వవచ్చావకూలయేత్ | రసమాదాయ తస్యాథ సుస్విన్నస్య సమాక్షికం ||85|| శర్కరోపహితం శీతం పాయయేతోదరామయే |86|

Adhikarana 46 (86-87) · Śloka 88

లోధ్రచందనయష్ట్యాహ్వదార్వీపాఠాసితోత్పలాన్ ||86|| తండులోదకసంపిష్టాన్ దీర్ఘవృంతత్వగన్వితాన్ | పూర్వవత్ కూలితాత్తస్మాద్రసమాదాయ శీతలం ||87|| మధ్వాక్తం పాయయేచ్చైతత్ కఫపిత్తోదరామయే |88|

Adhikarana 47 (88) · Śloka 89

ఏవం ప్రరోహైః కుర్వీత వటాదీనాం విధానవత్ ||88|| పుటపాకాన్ యథాయోగం జాంగలోపహితాన్ శుభాన్ |89|

Adhikarana 48 (89-90) · Śloka 90

బహుశ్లేష్మ సరక్తం చ మందవాతం చిరోత్థితం ||89|| కౌటజం ఫాణితం వాఽపి హంత్యతీసారమోజసా | అంబష్ఠాదిమధుయుతం పిప్పల్యాదిసమన్వితం ||90||

Adhikarana 49 (91) · Śloka 91

పృశ్నిపర్ణీబలాబిల్వవాలకోత్పలధాన్యకైః | సనాగరైః పిబేత్ పేయాం సాధితాముదరామయీ ||91||

Adhikarana 50 (92) · Śloka 93

అరలుత్వక్ ప్రియంగుం చ మధుకం దాడిమాంకురాన్ | ఆవాప్య పిష్ట్వా దధని యవాగూం సాధయేద్ద్రవాం ||92|| ఏషా సర్వానతీసారాన్ హంతి పక్వానసంశయం |93|

Adhikarana 51 (93-94) · Śloka 94

రసాంజనం సాతివిషం త్వగ్బీజం కౌటజం తథా ||93|| ధాతకీ నాగరం చైవ పాయయేత్తండులాంబునా | సశూలం రక్తజం ఘ్నంతి ఏతే మధుసమాయుతాః ||94||

Adhikarana 52 (95) · Śloka 96

మధుకం బిల్వపేశీ చ శర్కరామధుసంయుతా | అతీసారం నిహన్యుశ్చ శాలిషష్టికయోః కణాః ||95|| తద్వల్లీఢం మధుయుతం బదరీమూలమేవ తు |96|

Adhikarana 53 (96) · Śloka 97

బదర్యర్జునజంబ్వామ్రశల్లకీవేతసత్వచః ||96|| శర్కరాక్షౌద్రసంయుక్తాః పీతా ఘ్నంత్యుదరామయం |97|

Adhikarana 54 (97) · Śloka 98

ఏతైరేవ యవాగూంశ్చ షడాన్ యూషాంశ్చ కారయేత్ ||97|| పానీయాని చ తృష్ణాసు ద్రవ్యేష్వేతేషు బుద్ధిమాన్ |98|

Adhikarana 55 (98) · Śloka 99

కృతం శాల్మలివృంతేషు కషాయం హిమసంజ్ఞితం ||98|| నిశాపర్యుషితం పేయం సక్షౌద్రం మధుకాన్వితం |99|

Adhikarana 56 (99-102) · Śloka 102

విబద్ధవాతవిట్ శూలపరీతః సప్రవాహికః ||99|| సరక్తపిత్తశ్చ పయః పిబేత్తృష్ణాసమన్వితః | యథాఽమృతం తథా క్షీరమతీసారేషు పూజితం ||100|| చిరోత్థితేషు తత్ పేయమపాం భాగైస్త్రిభిః శృతం | దోషశేషం హరేత్తద్ధి తస్మాత్పథ్యతమం స్మృతం ||101|| హితః స్నేహవిరేకో వా బస్తయః పిచ్ఛిలాశ్చ యే | పిచ్ఛిలస్వరసే సిద్ధం హితం చ ఘృతముచ్యతే ||102||

Adhikarana 57 (103) · Śloka 104

శకృతా యస్తు సంసృష్టమతిసార్యేత శోణితం | ప్రాక్ పశ్చాద్వా పురీషస్య సరుక్ సపరికర్తికః ||103|| క్షీరిశుంగాశృతం సర్పిః పిబేత్ సక్షౌద్రశర్కరం |104|

Adhikarana 58 (104-105) · Śloka 105

దార్వీత్వక్పిప్పలీశుంఠీలాక్షాశక్రయవైర్ఘృతం ||104|| సంయుక్తం భద్రరోహిణ్యా పక్వం పేయాదిమిశ్రితం | త్రిదోషమప్యతీసారం పీతం హంతి సుదారుణం ||105||

Adhikarana 59 (106) · Śloka 106

గౌరవే వమనం పథ్యం యస్య స్యాత్ ప్రబలః కఫః | జ్వరే దాహే సవిడ్బంధే మారుతాద్రక్తపిత్తవత్ ||106||

Adhikarana 60 (107) · Śloka 107

సంపక్వే బహుదోషే చ విబంధే మూత్రశోధనైః | కార్యమాస్థాపనం క్షిప్రం తథా చైవానువాసనం ||107||

Adhikarana 61 (108) · Śloka 108

ప్రవాహణే గుదభ్రంశే మూత్రాఘాతే కటిగ్రహే | మధురామ్లైః శృతం తైలం సర్పిర్వాఽప్యనువాసనం ||108||

Adhikarana 62 (109) · Śloka 109

గుదపాకస్తు పిత్తేన యస్య స్యాదహితాశినః | తస్య పిత్తహరాః సేకాస్తత్సిద్ధాశ్చానువాసనాః ||109||

Adhikarana 63 (110) · Śloka 110

దధిమండసురాబిల్వసిద్ధం తైలం సమారుతే | భోజనే చ హితం క్షీరం కచ్ఛురామూలసాధితం ||110||

Adhikarana 64 (111) · Śloka 111

అల్పాల్పం బహుశో రక్తం సరుగ్య ఉపవేశ్యతే | యదా వాయుర్విబద్ధశ్చ పిచ్ఛాబస్తిస్తదా హితః ||111||

Adhikarana 65 (112) · Śloka 112

ప్రాయేణ గుదదౌర్బల్యం దీర్ఘకాలాతిసారిణాం | భవేత్తస్మాద్ధితం తేషాం గుదే తైలావచారణం ||112||

Adhikarana 66 (113) · Śloka 113

కపిత్థశాల్మలీఫంజీవటకార్పాసదాడిమాః | యూథికా కచ్ఛురా శేలుః శణశ్చుచ్చూశ్చ దాధికాః ||113||

Adhikarana 67 (114) · Śloka 115

శాలపర్ణీ పృశ్నిపర్ణీ బృహతీ కంటకారికా | బలాశ్వదంష్ట్రాబిల్వాని పాఠానాగరధాన్యకం ||114|| ఏష ఆహారసంయోగే హితః సర్వాతిసారిణాం |115|

Adhikarana 68 (115) · Śloka 115

తిలకల్కో హితశ్చాత్ర మౌద్గో ముద్గరసస్తథా ||115||

Adhikarana 69 (116) · Śloka 117

పిత్తాతిసారీ యో మర్త్యః పిత్తలాన్యతిషేవతే | పిత్తం ప్రదుష్టం తస్యాశు రక్తాతీసారమావహేత్ ||116|| జ్వరం శూలం తృషాం దాహం గుదపాకం చ దారుణం |117|

Adhikarana 70 (117-118) · Śloka 119

యో రక్తం శకృతః పూర్వం పశ్చాద్వా ప్రతిసార్యతే ||117|| స పల్లవైర్వటాదీనాం ససర్పిః సాధితం పయః | పిబేత్ సశర్కరాక్షౌద్రమథవాఽప్యభిమథ్య తత్ ||118|| నవనీతమథో లిహ్యాత్తక్రం చానుపిబేత్తతః |119|

Adhikarana 71 (119) · Śloka 120

ప్రియాలశాల్మలీప్లక్షశల్లకీతినిశత్వచః ||119|| క్షీరే విమృదితాః పీతాః సక్షౌద్రా రక్తనాశనాః |120|

Adhikarana 72 (120) · Śloka 121

మధుకం శర్కరాం లోధ్రం పయస్యామథ సారివాం ||120|| పిబేచ్ఛాగేన పయసా సక్షౌద్రం రక్తనాశనం |121|

Adhikarana 73 (121) · Śloka 122

మంజిష్ఠాం సారివాం లోధ్రం పద్మకం కుముదోత్పలం ||121|| పిబేత్ పద్మాం చ దుగ్ధేన ఛాగేనాసృక్ప్రశాంతయే |122|

Adhikarana 74 (122-124) · Śloka 124

శర్కరోత్పలలోధ్రాణి సమంగా మధుకం తిలాః ||122|| తిలాః కృష్ణాః సయష్ట్యాహ్వాః సమంగా చోత్పలాని చ | తిలా మోచరసో లోధ్రం తథైవ మధుకోత్పలం ||123|| కచ్ఛురా తిలకల్కశ్చ యోగాశ్చత్వార ఏవ చ | ఆజేన పయసా పేయాః సరక్తే మధుసంయుతాః ||124||

Adhikarana 75 (125) · Śloka 125

ద్రవే సరక్తే స్రవతి బాలబిల్వం సఫాణితం | సక్షౌద్రతైలం ప్రాగేవ లిహ్యాదాశు హితం హి తత్ ||125||

Adhikarana 76 (126) · Śloka 126

కోశకారం ఘృతే భృష్టం లాజచూర్ణం సితా మధు | సశూలం రక్తపిత్తోత్థం లీఢం హంత్యుదరామయం ||126||

Adhikarana 77 (127) · Śloka 127

బిల్వమధ్యం సమధుకం శర్కరాక్షౌద్రసంయుతం | తండులాంబుయుతో యోగః పిత్తరక్తోత్థితం జయేత్ ||127||

Adhikarana 78 (128) · Śloka 128

యోగాన్ సాంగ్రాహికాంశ్చాన్యాన్ పిబేత్సక్షౌద్రశర్కరాన్ | న్యగ్రోధాదిషు కుర్యాచ్చ పుటపాకాన్ యథేరితాన్ ||128||

Adhikarana 79 (129) · Śloka 129

గుదపాకే చ యే ఉక్తాస్తేఽత్రాపి విధయః స్మృతాః |129|

Adhikarana 80 (129) · Śloka 129

రుజాయాం చాప్రశామ్యంత్యాం పిచ్ఛాబస్తిర్హితో భవేత్ ||129||

Adhikarana 81 (130-131) · Śloka 131

సక్తవిడ్ దోషబహులం దీప్తాగ్నిర్యోఽతిసార్యతే | విడంగత్రిఫలాకృష్ణాకషాయైస్తం విరేచయేత్ ||130|| అథవైరండసిద్ధేన పయసా కేవలేన వా | యవాగూర్వితరేచ్చాస్య వాతఘ్నైర్దీపనైః కృతాః ||131||

Adhikarana 82 (132) · Śloka 132

దీప్తాగ్నిర్నిష్పురీషో యః సార్యతే ఫేనిలం శకృత్ | స పిబేత్ ఫాణితం శుంఠీదధితైలపయోఘృతం ||132||

Adhikarana 83 (133) · Śloka 133

స్విన్నాని గుడతైలాభ్యాం భక్షయేద్బదరాణి చ |133|

Adhikarana 84 (133) · Śloka 133

స్విన్నాని పిష్టవద్వాఽపి సమం బిల్వశలాటుభిః ||133||

Adhikarana 85 (134) · Śloka 134

దధ్నోపయుజ్య కుల్మాషాన్ శ్వేతామనుపిబేత్ సురాం |134|

Adhikarana 86 (134) · Śloka 135

శశమాంసం సరుధిరం సమంగాం సఘృతం దధి ||134|| ఖాదేద్విపాచ్య సేవేత మృద్వన్నం శకృతః క్షయే |135|

Adhikarana 87 (135) · Śloka 136

సంస్కృతో యమకే మాషయవకోలరసః శుభః ||135|| భోజనార్థం ప్రదాతవ్యో దధిదాడిమసాధితః |136|

Adhikarana 88 (136) · Śloka 137

విడం బిల్వశలాటూని నాగరం చామ్లపేషితం ||136|| దధ్నః సరశ్చ యమకే భృష్టో వర్చఃక్షయే హితః |137|

Adhikarana 89 (137) · Śloka 137

సశూలం క్షీణవర్చా యో దీప్తాగ్నిరతిసార్యతే | స పిబేద్దీపనైర్యుక్తం సర్పిః సంగ్రాహకైః సహ ||137||

Adhikarana 90 (138) · Śloka 138

వాయుః ప్రవృద్ధో నిచితం బలాసం నుదత్యధస్తాదహితాశనస్య | ప్రవాహమాణస్య ముహుర్మలాక్తం ప్రవాహికాం తాం ప్రవదంతి తజ్జ్ఞాః ||138||

Adhikarana 91 (139) · Śloka 140

ప్రవాహికా వాతకృతా సశూలా పిత్తాత్ సదాహా సకఫా కఫాచ్చ | సశోణితా శోణితసంభవా తు తాః స్నేహరూక్షప్రభవా మతాస్తు ||139|| తాసామతీసారవదాదిశేచ్చ లింగం క్రమం చామవిపక్వతాం చ |140|

Adhikarana 92 (140) · Śloka 141

న శాంతిమాయాతి విలంఘనైర్యా యోగైరుదీర్ణా యది పాచనైర్వా ||140|| తాం క్షీరమేవాశు శృతం నిహంతి తైలం తిలాః పిచ్ఛిలబస్తయశ్చ |141|

Adhikarana 93 (141-142) · Śloka 143

ఆర్ద్రైః కుశైః సంపరివేష్టితాని వృంతాన్యథార్ద్రాణి హి శాల్మలీనాం ||141|| పక్వాని సమ్యక్ పుటపాకయోగేనాపోథ్య తేభ్యో రసమాదదీత | క్షీరం శృతం తైలహవిర్విమిశ్రం కల్కేన యష్టీమధుకస్య వాఽపి ||142|| బస్తిం విదధ్యాద్భిషగప్రమత్తః ప్రవాహికామూత్రపురీషసంగే |143|

Adhikarana 94 (143) · Śloka 144

ద్విపంచమూలీక్వథితేన శూలే ప్రవాహమాణస్య సమాక్షికేణ ||143|| క్షీరేణ చాస్థాపనమగ్ర్యముక్తం... |144|

Adhikarana 95 (144) · Śloka 144

...తైలేన యుంజ్యాదనువాసనం చ |144|

Adhikarana 96 (144) · Śloka 144

వాతఘ్నవర్గే లవణేషు చైవ తైలం చ సిద్ధం హితమన్నపానే ||144||

Adhikarana 97 (145) · Śloka 145

లోధ్రం విడం బిల్వశలాటు చైవ లిహ్యాచ్చ తైలేన కటుత్రికాఢ్యం |145|

Adhikarana 98 (145-149) · Śloka 149

దధ్నా ససారేణ సమాక్షికేణ భుంజీత నిశ్చా(స్సా)రకపీడితస్తు ||145|| సుతప్తకుప్యక్వథితేన వాఽపి క్షీరేణ శీతేన మధుప్లుతేన | శూలార్దితో వ్యోషవిదారిగంధాసిద్ధేన దుగ్ధేన హితాయ భోజ్యః ||146|| వాతఘ్నసాంగ్రాహికదీపనీయైః కృతాన్ షడాంశ్చాప్యుపభోజయేచ్చ | ఖాదేచ్చ మత్స్యాన్ రసమాప్నుయాచ్చ వాతఘ్నసిద్ధం సఘృతం సతైలం ||147|| ఏణావ్యజానాం తు వటప్రవాలైః సిద్ధాని సార్ధం పిశితాని ఖాదేత్ | మేధ్య(ద్య)స్య సిద్ధం త్వథ వాఽపి రక్తం బస్తస్య దధ్నా ఘృతతైలయుక్తం ||148|| ఖాదేత్ ప్రదేహైః శిఖిలావజైర్వా భుంజీత యూషైర్దధిభిశ్చ ముఖ్యైః | మాషాన్ సుసిద్ధాన్ ఘృతమండయుక్తాన్ ఖాదేచ్చ దధ్నా మరిచోపదంశాన్ ||149||

Adhikarana 99 (150) · Śloka 151

మహారుజే మూత్రకృచ్ఛ్రే భిషగ్ బస్తిం ప్రదాపయేత్ | పయోమధుఘృతోన్మిశ్రం మధుకోత్పలసాధితం ||150|| స బస్తిః శమయేత్తస్య రక్తం దాహమథో జ్వరం |151|

Adhikarana 100 (151) · Śloka 152

మధురౌషధసిద్ధం చ హితం తస్యానువాసనం ||151|| రాత్రావహని వా నిత్యం రుజార్తో యో భవేన్నరః |152|

Adhikarana 101 (152-153) · Śloka 153

యథా యథా సతైలః స్యాద్వాతశాంతిస్తథా తథా ||152|| ప్రశాంతే మారుతే చాపి శాంతిం యాతి ప్రవాహికా | తస్మాత్ ప్రవాహికారోగే మారుతం శమయేద్భిషక్ ||153||

Adhikarana 102 (154) · Śloka 154

పాఠాజమోదాకుటజోత్పలం చ శుంఠీ సమా మాగధికాశ్చ పిష్టాః | సుఖాంబుపీతాః శమయంతి రోగం... |154|

Adhikarana 103 (154) · Śloka 154

... మేధ్యాండసిద్ధం సఘృతం పయో వా ||154||

Adhikarana 104 (155) · Śloka 155

శుంఠీం ఘృతం సక్షవకం సతైలం విపాచ్య లీఢ్వాఽఽమయమాశు హన్యాత్ |155|

Adhikarana 105 (155) · Śloka 156

గజాశనాకుంభికదాడిమానాం రసైః కృతా తైలఘృతే సదధ్ని ||155|| బిల్వాన్వితా పథ్యతమా యవాగూ... |156|

Adhikarana 106 (156) · Śloka 156

...ర్ధారోష్ణదుగ్ధస్య తథా చ పానం |156|

Adhikarana 107 (156-157) · Śloka 157

లఘూని పథ్యాన్యథ దీపనాని స్నిగ్ధాని భోజ్యాన్యుదరామయేషు ||156|| హితాయ నిత్యం వితరేద్విభజ్య యోగాంశ్చ తాంస్తాన్ భిషగప్రమత్తః ||157||

Adhikarana 108 (158) · Śloka 158

తృష్ణాపనయనీ లఘ్వీ దీపనీ బస్తిశోధనీ | జ్వరే చైవాతిసారే చ యవాగూః సర్వదా హితా ||158||

Adhikarana 109 (159) · Śloka 160

రూక్షాజ్జాతే క్రియా స్నిగ్ధా రూక్షా స్నేహనిమిత్తజే | భయజే సాంత్వనాపూర్వా శోకజే శోకనాశినీ ||159|| విషార్శఃకృమిసంభూతే హితా చోభయశర్మదా |160|

Adhikarana 110 (160) · Śloka 160

ఛర్దిమూర్చ్ఛాతృడాద్యాంశ్చ సాధయేదవిరోధతః ||160||

Adhikarana 111 (161) · Śloka 161

సమవాయే తు దోషాణాం పూర్వం పిత్తముపాచరేత్ | జ్వరే చైవాతిసారే చ సర్వత్రాన్యత్ర మారుతం ||161||

Adhikarana 112 (162) · Śloka 162

యస్యోచ్చారం వినా మూత్రం సమ్యగ్వాయుశ్చ గచ్ఛతి | దీప్తాగ్నేర్లఘుకోష్ఠస్య స్థితస్తస్యోదరామయః ||162||

Adhikarana 113 (163) · Śloka 163

కర్మజా వ్యాధయః కేచిద్దోషజాః సంతి చాపరే | కర్మదోషోద్భవాశ్చాన్యే... |163|

Adhikarana 114 (163) · Śloka 164

... కర్మజాస్తేష్వహేతుకాః ||163|| నశ్యంతి త్వక్రియాభిస్తే క్రియాభిః కర్మసంక్షయే |164|

Adhikarana 115 (164) · Śloka 164

శామ్యంతి దోషసంభూతా దోషసంక్షయహేతుభిః ||164||

Adhikarana 116 (165) · Śloka 165

తేషామల్పనిదానా యే ప్రతికష్టా భవంతి చ | మృదవో బహుదోషా వా కర్మదోషోద్భవాస్తు తే ||165||

Adhikarana 117 (166) · Śloka 166

కర్మదోషక్షయకృతా తేషాం సిద్ధిర్విధీయతే |166|

Adhikarana 118 (166) · Śloka 166

దుష్యతి గ్రహణీ జంతోరగ్నిసాదనహేతుభిః ||166||

Adhikarana 119 (167-168) · Śloka 168

అతిసారే నివృత్తేఽపి మందాగ్నేరహితాశినః | భూయః సందూషితో వహ్నిర్గ్రహణీమభిదూషయేత్ ||167|| తస్మాత్కార్యః పరీహారస్త్వతీసారే విరిక్తవత్ | యావన్న ప్రకృతిస్థః స్యాద్దోషతః ప్రాణతస్తథా ||168||

Adhikarana 120 (169) · Śloka 169

షష్ఠీ పిత్తధరా నామ యా కలా పరికీర్తితా | పక్వామాశయమధ్యస్థా గ్రహణీ సా ప్రకీర్తితా ||169||

Adhikarana 121 (170) · Śloka 170

గ్రహణ్యా బలమగ్నిర్హి స చాపి గ్రహణీం శ్రితః | తస్మాత్ సందూషితే వహ్నౌ గ్రహణీ సంప్రదుష్యతి ||170||

Adhikarana 122 (171-172) · Śloka 172

ఏకశః సర్వశశ్చైవ దోషైరత్యర్థముచ్ఛ్రితైః | సా దుష్టా బహుశో భుక్తమామమేవ విముంచతి ||171|| పక్వం వా సరుజం పూతి ముహుర్బద్ధం ముహుర్ద్రవం | గ్రహణీరోగమాహుస్తమాయుర్వేదవిదో జనాః ||172||

Adhikarana 123 (173) · Śloka 173

తస్యోత్పత్తౌ విదాహోఽన్నే సదనాలస్యతృట్క్లమాః | బలక్షయోఽరుచిః కాసః కర్ణక్ష్వేడోఽంత్రకూజనం ||173||

Adhikarana 124 (174-175) · Śloka 175

అథ జాతే భవేజ్జంతుః శూనపాదకరః కృశః | పర్వరుగ్లౌల్యతృట్ఛర్దిజ్వరారోచకదాహవాన్ ||174|| ఉద్గిరేచ్ఛుక్తతిక్తామ్లలోహధూమామగంధికం | ప్రసేకముఖవైరస్యతమకారుచిపీడితః ||175||

Adhikarana 125 (176) · Śloka 176

వాతాచ్ఛూలాధికైః పాయుహృత్పార్శ్వోదరమస్తకైః | పిత్తాత్ సదాహైర్గురుభిః కఫాత్త్రిభ్యస్త్రిలక్షణైః ||176||

Adhikarana 126 (177) · Śloka 177

దోషవర్ణైర్నఖైస్తద్వద్విణ్మూత్రనయనాననైః | హృత్పాండూదరగుల్మార్శఃప్లీహాశంఖీ చ మానవః ||177||

Adhikarana 127 (178-180) · Śloka 181

యథాదోషోచ్ఛ్రయం తస్య విశుద్ధస్య యథాక్రమం | పేయాదిం వితరేత్ సమ్యగ్దీపనీయోపసంభృతం ||178|| తతః పాచనసంగ్రాహిదీపనీయగణత్రయం | పిబేత్ ప్రాతః సురారిష్టస్నేహమూత్రసుఖాంబుభిః ||179|| తక్రేణ వాఽథ తక్రం వా కేవలం హితముచ్యతే | కృమిగుల్మోదరార్శోఘ్నీః క్రియాశ్చాత్రావచారయేత్ ||180|| చూర్ణం హింగ్వాదికం చాత్ర ఘృతం వా ప్లీహనాశనం |181|

Adhikarana 128 (181) · Śloka 182

కల్కేన మగధాదేశ్చ చాంగేరీస్వరసేన చ ||181|| చతుర్గుణేన దధ్నా చ ఘృతం సిద్ధం హితం భవేత్ |182|

Adhikarana 129 (182) · Śloka 182

సర్వథా దీపనం సర్వం గ్రహణీరోగిణాం హితం ||182||

Adhikarana 130 (183) · Śloka 183

జ్వరాదీనవిరోధాచ్చ సాధయేత్ స్వైశ్చికిత్సితైః ||183||

Adhikarana puShpikA · Śloka 40

ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాముత్తరతంత్రాంతర్గతే కాయచికిత్సాతంత్రేఽతిసారప్రతిషేధో నామ (ద్వితీయోఽధ్యాయః, ఆదితః) చత్వారింశోఽధ్యాయః ||40||