50. hikkāpratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

અથાતો હિક્કાપ્રતિષેધં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||

Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5

વિદાહિગુરુવિષ્ટમ્ભિરૂક્ષાભિષ્યન્દિભોજનૈઃ | શીતપાનાસનસ્થાનરજોધૂમાનિલાનલૈઃ ||૩|| વ્યાયામકર્મભારાધ્વવેગાઘાતાપતર્પણૈઃ | આમાદોષાભિઘાતસ્ત્રીક્ષયદોષપ્રપીડનૈઃ ||૪|| વિષમાશનાધ્યનશનૈસ્તથા સમશનૈરપિ | હિક્કા શ્વાસશ્ચ કાસશ્ચ નૃણાં સમુપજાયતે ||૫||

Adhikarana 3 (6) · Śloka 6

મુહુર્મુહુર્વાયરુદેતિ સસ્વનો યકૃત્પ્લિહાન્ત્રાણિ મુખાદિવાક્ષિપન્ | સ ઘોષવાનાશુ હિનસ્ત્યસૂન્ યતસ્તતસ્તુ હિક્કેતિ ભિષગ્ભિરુચ્યતે ||૬||

Adhikarana 4 (7) · Śloka 7

અન્નજાં યમલાં ક્ષુદ્રાં ગમ્ભીરાં મહતીં તથા | વાયુઃ કફેનાનુગતઃ પઞ્ચ હિક્કાઃ કરોતિ હિ ||૭||

Adhikarana 5 (8) · Śloka 8

મુખં કષાયમરતિર્ગૌરવં કણ્ઠવક્ષસોઃ | પૂર્વરૂપાણિ હિક્કાનામાટોપો જઠરસ્ય ચ ||૮||

Adhikarana 6 (9) · Śloka 10

ત્વરમાણસ્ય ચાહારં ભુઞ્જાનસ્યાથવા ઘનમ્ | વાયુરન્નૈરવસ્તીર્ણઃ કટુકૈરર્દિતો ભૃશમ્ ||૯|| હિક્કયત્યૂર્ધ્વગો ભૂત્વા તાં વિદ્યાદન્નજાં ભિષક્ |૧૦|

Adhikarana 7 (10) · Śloka 11

ચિરેણ યમલૈર્વેગૈર્યા હિક્કા સમ્પ્રવર્તતે ||૧૦|| કમ્પયન્તી શિરોગ્રીવં યમલાં તાં વિનિર્દિશેત્ |૧૧|

Adhikarana 8 (11) · Śloka 12

વિકૃષ્ટકાલૈર્યા વેગૈર્મન્દૈઃ સમભિવર્તતે ||૧૧|| ક્ષુદ્રિકા નામ સા હિક્કા જત્રુમૂલાત્ પ્રધાવિતા |૧૨|

Adhikarana 9 (12-13) · Śloka 13

નાભિપ્રવૃત્તા યા હિક્કા ઘોરા ગમ્ભીરનાદિની ||૧૨|| શુષ્કૌષ્ઠકણ્ઠજિહ્વાસ્યશ્વાસપાર્શ્વરુજાકરી | અનેકોપદ્રવયુતા ગમ્ભીરા નામ સા સ્મૃતા ||૧૩||

Adhikarana 10 (14) · Śloka 14

મર્માણ્યાપીડયન્તીવ સતતં યા પ્રવર્તતે | દેહમાયમ્ય વેગેન ઘોષયત્યતિતૃષ્યતઃ | મહાહિક્કેતિ સા જ્ઞેયા સર્વગાત્રપ્રકમ્પિની ||૧૪||

Adhikarana 11 (15) · Śloka 15

આયમ્યતે હિક્કાઽતોઙ્ગાનિ યસ્ય દૃષ્ટિશ્ચોર્ધ્વં તામ્યતે યસ્ય ગાઢમ્ | ક્ષીણોઽન્નદ્વિટ્ કાસતે યશ્ચ હિક્કી તૌ દ્વાવન્ત્યૌ વર્જયેદ્ધિક્કમાનૌ ||૧૫||

Adhikarana 12 (16) · Śloka 16

પ્રાણાયામોદ્વેજનત્રાસનાનિ સૂચીતોદૈઃ સમ્ભ્રમશ્ચાત્ર શસ્તઃ |૧૬|

Adhikarana 13 (16) · Śloka 16

યષ્ટ્યાહ્વં વા માક્ષિકેણાવપીડે પિપ્પલ્યો વા શર્કરાચૂર્ણયુક્તાઃ ||૧૬||

Adhikarana 14 (17) · Śloka 17

સર્પિઃ કોષ્ણં ક્ષીરમિક્ષો રસો વા નાતિક્ષીણે છર્દનં શાન્તિહેતોઃ |૧૭|

Adhikarana 15 (17) · Śloka 18

નારીપયઃપિષ્ટમશુક્લચન્દનં ઘૃતં સુખોષ્ણં ચ સસૈન્ધવં તથા ||૧૭|| ચૂર્ણીકૃતં સૈન્ધવમમ્ભસાઽથવા નિહન્તિ હિક્કાં ચ હિતં ચ નસ્યતઃ |૧૮|

Adhikarana 16 (18) · Śloka 19

યુઞ્જ્યાદ્ધૂમં શાલનિર્યાસજાતં નૈપાલં વા ગોવિષાણોદ્ભવં વા ||૧૮|| સર્પિઃસ્નિગ્ધૈશ્ચર્મબાલૈઃ કૃતં વા હિક્કાસ્થાને સ્વેદનં ચાપિ કાર્યમ્ |૧૯|

Adhikarana 17 (19-20) · Śloka 21

ક્ષૌદ્રોપેતં ગૈરિકં કાઞ્ચનાહ્વં લિહ્યાદ્ભસ્મ ગ્રામ્યસત્ત્વાસ્થિજં વા ||૧૯|| તદ્વચ્છ્વાવિન્મેષગોશલ્ય(લ્લ)કાનાં રોમાણ્યન્તર્ધૂમદગ્ધાનિ ચાત્ર | મધ્વાજ્યાક્તં બર્હિપત્રપ્રસૂતમેવં ભસ્મૌદુમ્બરં તૈલ્વકં વા ||૨૦|| સ્વર્જિક્ષારં બીજપૂરાદ્રસેન ક્ષૌદ્રોપેતં હન્તિ લીઢ્વાઽઽશુ હિક્કામ્ |૨૧|

Adhikarana 18 (21) · Śloka 21

સર્પિઃસ્નિગ્ધા ઘ્નન્તિ હિક્કાં યવાગ્વઃ કોષ્ણગ્રાસાઃ પાયસો વા સુખોષ્ણઃ ||૨૧||

Adhikarana 19 (22) · Śloka 22

શુણ્ઠીતોયે સાધિતં ક્ષીરમાજં તદ્વત્ પીતં શર્કરાસંયુતં વા | આતૃપ્તેર્વા સેવ્યમાનં નિહન્યાદ્ ઘ્રાતં હિક્કામાશુ મૂત્રં ત્વજાવ્યોઃ ||૨૨||

Adhikarana 20 (23) · Śloka 23

સપૂતિકીટં લશુનોગ્રગન્ધાહિઙ્ગ્વબ્જમાચૂર્ણ્ય સુભાવિતં તત્ |૨૩|

Adhikarana 21 (23) · Śloka 23

ક્ષૌદ્રં સિતાં વારણકેશરં ચ પિબેદ્રસેનેક્ષુમધૂકજેન ||૨૩||

Adhikarana 22 (24) · Śloka 24

પિબેત્ પલં વા લવણોત્તમસ્ય દ્વાભ્યાં પલાભ્યાં હવિષઃ સમગ્રમ્ |૨૪|

Adhikarana 23 (24-25) · Śloka 25

હરીતકીં કોષ્ણજલાનુપાનાં પિબેદ્ઘૃતં ક્ષારમધૂપપન્નમ્ ||૨૪|| રસં કપિત્થાન્મધુપિપ્પલીભ્યાં શુક્તિપ્રમાણં પ્રપિબેત્ સુખાય ||૨૫||

Adhikarana 24 (26) · Śloka 26

કૃષ્ણાં સિતાં ચામલકં ચ લીઢં સશૃઙ્ગવેરં મધુનાઽથવાઽપિ | કોલાસ્થિમજ્જાઞ્જનલાજચૂર્ણં હિક્કા નિહન્યાન્મધુનાઽવલીઢમ્ ||૨૬||

Adhikarana 25 (27-28) · Śloka 28

પાટલાયાઃ ફલં પુષ્પં ગૈરિકં કટુરોહિણી | ખર્જૂરમધ્યં માગધ્યઃ કાશીશં દધિનામ ચ ||૨૭|| ચત્વાર એતે યોગાઃ સ્યુઃ પ્રતિપાદપ્રદર્શિતાઃ | મધુદ્વિતીયાઃ કર્તવ્યાસ્તે હિક્કાસુ વિજાનતા ||૨૮||

Adhikarana 26 (29) · Śloka 29

કપોતપારાવતલાવશ(લ્લ)કશ્વદંષ્ટ્રગોધાવૃષદંશજાન્ રસાન્ | પિબેત્ ફલામ્લાનહિમાન્ સસૈન્ધવાન્ સ્નિગ્ધાંસ્તથૈવર્ષ્યમૃગદ્વિજોદ્ભવાન્ ||૨૯||

Adhikarana 27 (30) · Śloka 30

વિરેચનં પથ્યતમં સસૈન્ધવં ઘૃતં સુખોષ્ણં ચ સિતોપલાયુતમ્ | સદાગતાવૂર્ધ્વગતેઽનુવાસનં વદન્તિ કેચિચ્ચ હિતાય હિક્કિનામ્ ||૩૦||

Adhikarana puShpikA · Śloka 50

ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રાન્તર્ગતે કાયચિકિત્સાતન્ત્રે હિક્કાપ્રતિષેધો નામ (દ્વાદશોઽધ્યાયઃ, આદિતઃ) પઞ્ચાશત્તમોઽધ્યાયઃ ||૫૦||