Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
athātō jvarapratiṣēdhaṁ vyākhyāsyāmaḥ ||1|| yathōvāca bhagavān dhanvantariḥ ||2||
View original
अथातो ज्वरप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
39. jvarapratiṣēdhādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 5
yēnāmr̥tamapāṁ madhyāduddhr̥taṁ pūrvajanmani | yatō'maratvaṁ samprāptāstridaśāstridivēśvarāt ||3|| śiṣyāstaṁ dēvamāsīnaṁ papracchuḥ suśrutādayaḥ | vraṇasyōpadravāḥ prōktā vraṇināmapyataḥ param ||4|| samāsād vyāsataścaiva brūhi nō bhiṣajāṁvara |5|
View original
येनामृतमपां मध्यादुद्धृतं पूर्वजन्मनि | यतोऽमरत्वं सम्प्राप्तास्त्रिदशास्त्रिदिवेश्वरात् ||३|| शिष्यास्तं देवमासीनं पप्रच्छुः सुश्रुतादयः | व्रणस्योपद्रवाः प्रोक्ता व्रणिनामप्यतः परम् ||४|| समासाद् व्यासतश्चैव ब्रूहि नो भिषजांवर |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5-7) · Śloka 7
upadravēṇa juṣṭasya vraṇaḥ kr̥cchrēṇa sidhyati ||5|| upadravāstu vraṇinaḥ kr̥cchrasādhyāḥ prakīrtitāḥ | prakṣīṇabalamāṁsasya śēṣadhātuparikṣayāt ||6|| tasmādupadravān kr̥tsnān brūhi naḥ sacikitsitān | sarvakāyacikitsāsu yē dr̥ṣṭāḥ paramarṣiṇā ||7||
View original
उपद्रवेण जुष्टस्य व्रणः कृच्छ्रेण सिध्यति ||५|| उपद्रवास्तु व्रणिनः कृच्छ्रसाध्याः प्रकीर्तिताः | प्रक्षीणबलमांसस्य शेषधातुपरिक्षयात् ||६|| तस्मादुपद्रवान् कृत्स्नान् ब्रूहि नः सचिकित्सितान् | सर्वकायचिकित्सासु ये दृष्टाः परमर्षिणा ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (8-9) · Śloka 9
tēṣāṁ tadvacanaṁ śrutvā prābravīdbhiṣajāṁvaraḥ | jvaramādau pravakṣyāmi sa rōgānīkarāṭ smr̥taḥ ||8|| rudrakōpāgnisambhūtaḥ sarvabhūtapratāpanaḥ | taistairnāmabhiranyēṣāṁ sattvānāṁ parikīrtyatē ||9||
View original
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा प्राब्रवीद्भिषजांवरः | ज्वरमादौ प्रवक्ष्यामि स रोगानीकराट् स्मृतः ||८|| रुद्रकोपाग्निसम्भूतः सर्वभूतप्रतापनः | तैस्तैर्नामभिरन्येषां सत्त्वानां परिकीर्त्यते ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (10) · Śloka 10
janmādau nidhanē caiva prāyō viśati dēhinam | ataḥ sarvavikarāṇāmayaṁ rājā prakīrtitaḥ ||10||
View original
जन्मादौ निधने चैव प्रायो विशति देहिनम् | अतः सर्वविकराणामयं राजा प्रकीर्तितः ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (11-12) · Śloka 13
r̥tē dēvamanuṣyēbhyō nānyō viṣahatē tu tam | karmaṇā labhatē yasmāddēvatvaṁ mānuṣādapi ||11|| punaścaiva cyutaḥ svargānmānuṣyamanuvartatē | tasmāttē dēvabhāvēna sahantē mānuṣā jvaram ||12|| śēṣāḥ sarvē vipadyantē tairyagyōnā jvarārditāḥ |13|
View original
ऋते देवमनुष्येभ्यो नान्यो विषहते तु तम् | कर्मणा लभते यस्माद्देवत्वं मानुषादपि ||११|| पुनश्चैव च्युतः स्वर्गान्मानुष्यमनुवर्तते | तस्मात्ते देवभावेन सहन्ते मानुषा ज्वरम् ||१२|| शेषाः सर्वे विपद्यन्ते तैर्यग्योना ज्वरार्दिताः |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (13) · Śloka 14
svēdāvarōdhaḥ santāpaḥ sarvāṅgagrahaṇaṁ tathā ||13|| vikārā yugapadyasmin jvaraḥ sa parikīrtitaḥ |14|
View original
स्वेदावरोधः सन्तापः सर्वाङ्गग्रहणं तथा ||१३|| विकारा युगपद्यस्मिन् ज्वरः स परिकीर्तितः |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (14) · Śloka 15
dōṣaiḥ pr̥thak samastaiśca dvandvairāganturēva ca ||14|| anēkakāraṇōtpannaḥ smr̥tastvaṣṭavidhō jvaraḥ |15|
View original
दोषैः पृथक् समस्तैश्च द्वन्द्वैरागन्तुरेव च ||१४|| अनेककारणोत्पन्नः स्मृतस्त्वष्टविधो ज्वरः |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (15-18) · Śloka 19
dōṣāḥ prakupitāḥ svēṣu kālēṣu svaiḥ prakōpaṇaiḥ ||15|| vyāpya dēhamaśēṣēṇa jvaramāpādayanti hi | duṣṭāḥ svahētubhirdōṣāḥ prāpyāmāśayamūṣmaṇā ||16|| sahitā rasamāgatya rasasvēdapravāhiṇām | srōtasāṁ mārgamāvr̥tya mandīkr̥tya hutāśanam ||17|| nirasya bahirūṣmāṇaṁ paktisthānācca kēvalam | śarīraṁ samabhivyāpya svakālēṣu jvarāgamam ||18|| janayantyatha vr̥ddhiṁ vā svavarṇaṁ ca tvagādiṣu |19|
View original
दोषाः प्रकुपिताः स्वेषु कालेषु स्वैः प्रकोपणैः ||१५|| व्याप्य देहमशेषेण ज्वरमापादयन्ति हि | दुष्टाः स्वहेतुभिर्दोषाः प्राप्यामाशयमूष्मणा ||१६|| सहिता रसमागत्य रसस्वेदप्रवाहिणाम् | स्रोतसां मार्गमावृत्य मन्दीकृत्य हुताशनम् ||१७|| निरस्य बहिरूष्माणं पक्तिस्थानाच्च केवलम् | शरीरं समभिव्याप्य स्वकालेषु ज्वरागमम् ||१८|| जनयन्त्यथ वृद्धिं वा स्ववर्णं च त्वगादिषु |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (19-22) · Śloka 22
mithyātiyuktairapi ca snēhādyaiḥ karmabhirnr̥ṇām ||19|| vividhādabhighātācca rōgōtthānāt prapākataḥ | śramāt kṣayādajīrṇācca viṣātsātmyartuparyayāt ||20|| ōṣadhīpuṣpagandhācca śōkānnakṣatrapīḍayā | abhicārābhiśāpābhyāṁ manōbhūtābhiśaṅkayā ||21|| strīṇāmapaprajātānāṁ prajātānāṁ tathā'hitaiḥ | stanyāvataraṇē caiva jvarō dōṣaiḥ pravartatē ||22||
View original
मिथ्यातियुक्तैरपि च स्नेहाद्यैः कर्मभिर्नृणाम् ||१९|| विविधादभिघाताच्च रोगोत्थानात् प्रपाकतः | श्रमात् क्षयादजीर्णाच्च विषात्सात्म्यर्तुपर्ययात् ||२०|| ओषधीपुष्पगन्धाच्च शोकान्नक्षत्रपीडया | अभिचाराभिशापाभ्यां मनोभूताभिशङ्कया ||२१|| स्त्रीणामपप्रजातानां प्रजातानां तथाऽहितैः | स्तन्यावतरणे चैव ज्वरो दोषैः प्रवर्तते ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (23-24) · Śloka 24
tairvēgavadbhirbahudhā samudbhrāntairvimārgagaiḥ | vikṣipyamāṇō'ntaragnirbhavatyāśu bahiścaraḥ ||23|| ruṇaddhi cāpyapāndhātuṁ yasmāttasmājjvarāturaḥ | bhavatyatyuṣṇagātraśca jvaritastēna cōcyatē ||24||
View original
तैर्वेगवद्भिर्बहुधा समुद्भ्रान्तैर्विमार्गगैः | विक्षिप्यमाणोऽन्तरग्निर्भवत्याशु बहिश्चरः ||२३|| रुणद्धि चाप्यपान्धातुं यस्मात्तस्माज्ज्वरातुरः | भवत्यत्युष्णगात्रश्च ज्वरितस्तेन चोच्यते ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (25-28) · Śloka 28
śramō'ratirvivarṇatvaṁ vairasyaṁ nayanaplavaḥ | icchādvēṣau muhuścāpi śītavātātapādiṣu ||25|| jr̥mbhā'ṅgamardō gurutā rōmaharṣō'rucistamaḥ | apraharṣaśca śītaṁ ca bhavatyutpatsyati jvarē ||26|| sāmānyatō, viśēṣāttu jr̥mbhā'tyarthaṁ samīraṇāt | pittānnayanayōrdāhaḥ, kaphānnānnābhinandanam ||27|| sarvaliṅgasamavāyaḥ sarvadōṣaprakōpajē | dvayōrdvayōstu rūpēṇa saṁsr̥ṣṭaṁ dvandvajaṁ viduḥ ||28||
View original
श्रमोऽरतिर्विवर्णत्वं वैरस्यं नयनप्लवः | इच्छाद्वेषौ मुहुश्चापि शीतवातातपादिषु ||२५|| जृम्भाऽङ्गमर्दो गुरुता रोमहर्षोऽरुचिस्तमः | अप्रहर्षश्च शीतं च भवत्युत्पत्स्यति ज्वरे ||२६|| सामान्यतो, विशेषात्तु जृम्भाऽत्यर्थं समीरणात् | पित्तान्नयनयोर्दाहः, कफान्नान्नाभिनन्दनम् ||२७|| सर्वलिङ्गसमवायः सर्वदोषप्रकोपजे | द्वयोर्द्वयोस्तु रूपेण संसृष्टं द्वन्द्वजं विदुः ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (29-30) · Śloka 30
vēpathurviṣamō vēgaḥ kaṇṭhauṣṭhapariśōṣaṇam | nidrānāśaḥ kṣutaḥ stambhō gātrāṇāṁ raukṣyamēva ca ||29|| śirōhr̥dgātrarugvaktravairasyaṁ baddhaviṭkatā | jr̥mbhā''dhmānaṁ tathā śūlaṁ bhavatyanilajē jvarē ||30||
View original
वेपथुर्विषमो वेगः कण्ठौष्ठपरिशोषणम् | निद्रानाशः क्षुतः स्तम्भो गात्राणां रौक्ष्यमेव च ||२९|| शिरोहृद्गात्ररुग्वक्त्रवैरस्यं बद्धविट्कता | जृम्भाऽऽध्मानं तथा शूलं भवत्यनिलजे ज्वरे ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (31-32) · Śloka 32
vēgastīkṣṇō'tisāraśca nidrālpatvaṁ tathā vamiḥ | kaṇṭhauṣṭhamukhanāsānāṁ pākaḥ svēdaśca jāyatē ||31|| pralāpaḥ kaṭutā vaktrē mūrcchā dāhō madastr̥ṣā | pītaviṇmūtranētratvaṁ paittikē bhrama ēva ca ||32||
View original
वेगस्तीक्ष्णोऽतिसारश्च निद्राल्पत्वं तथा वमिः | कण्ठौष्ठमुखनासानां पाकः स्वेदश्च जायते ||३१|| प्रलापः कटुता वक्त्रे मूर्च्छा दाहो मदस्तृषा | पीतविण्मूत्रनेत्रत्वं पैत्तिके भ्रम एव च ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (33-34) · Śloka 34
gauravaṁ śītamutklēśō rōmaharṣō'tinidratā | srōtōrōdhō rugalpatvaṁ prasēkō madhurāsyatā ||33|| nātyuṣṇagātratā chardiraṅgasādō'vipākatā | pratiśyāyō'ruciḥ kāsaḥ kaphajē'kṣṇōśca śuklatā ||34||
View original
गौरवं शीतमुत्क्लेशो रोमहर्षोऽतिनिद्रता | स्रोतोरोधो रुगल्पत्वं प्रसेको मधुरास्यता ||३३|| नात्युष्णगात्रता छर्दिरङ्गसादोऽविपाकता | प्रतिश्यायोऽरुचिः कासः कफजेऽक्ष्णोश्च शुक्लता ||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (35-37) · Śloka 38
nidrānāśō bhramaḥ śvāsastandrā suptāṅgatā'ruciḥ | tr̥ṣṇā mōhō madaḥ stambhō dāhaḥ śītaṁ hr̥di vyathā ||35|| paktiścirēṇa dōṣāṇāmunmādaḥ śyāvadantatā | rasanā paruṣā kr̥ṣṇā sandhimūrdhāsthijā rujaḥ ||36|| nirbhugnē kaluṣē nētrē karṇau śabdaruganvitau | pralāpaḥ srōtasāṁ pākaḥ kūjanaṁ cētanācyutiḥ ||37|| svēdamūtrapurīṣāṇāmalpaśaḥ sucirāt srutiḥ |38|
View original
निद्रानाशो भ्रमः श्वासस्तन्द्रा सुप्ताङ्गताऽरुचिः | तृष्णा मोहो मदः स्तम्भो दाहः शीतं हृदि व्यथा ||३५|| पक्तिश्चिरेण दोषाणामुन्मादः श्यावदन्तता | रसना परुषा कृष्णा सन्धिमूर्धास्थिजा रुजः ||३६|| निर्भुग्ने कलुषे नेत्रे कर्णौ शब्दरुगन्वितौ | प्रलापः स्रोतसां पाकः कूजनं चेतनाच्युतिः ||३७|| स्वेदमूत्रपुरीषाणामल्पशः सुचिरात् स्रुतिः |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (38) · Śloka 38
sarvajē sarvaliṅgāni... |38|
View original
सर्वजे सर्वलिङ्गानि... |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (38-40) · Śloka 41
...viśēṣaṁ cātra mē śr̥ṇu ||38|| nātyuṣṇaśītō'lpasañjñō bhrāntaprēkṣī hatasvaraḥ | kharajihvaḥ śuṣkakaṇṭhaḥ svēdaviṇmūtravarjitaḥ ||39|| sāsrō nirbhugnahr̥dayō bhaktadvēṣī hataprabhaḥ | śvasannipatitaḥ śētē pralāpōpadravāyutaḥ ||40|| tamabhinyāsamityāhurhataujasamathāparē |41|
View original
...विशेषं चात्र मे शृणु ||३८|| नात्युष्णशीतोऽल्पसञ्ज्ञो भ्रान्तप्रेक्षी हतस्वरः | खरजिह्वः शुष्ककण्ठः स्वेदविण्मूत्रवर्जितः ||३९|| सास्रो निर्भुग्नहृदयो भक्तद्वेषी हतप्रभः | श्वसन्निपतितः शेते प्रलापोपद्रवायुतः ||४०|| तमभिन्यासमित्याहुर्हतौजसमथापरे |४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (41) · Śloka 41
sannipātajvaraṁ kr̥cchramasādhyamaparē viduḥ ||41||
View original
सन्निपातज्वरं कृच्छ्रमसाध्यमपरे विदुः ||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (42) · Śloka 42
nidrōpētamabhinyāsaṁ kṣīṇamēnaṁ hataujasam | sannyastagātraṁ sannyāsaṁ vidyātsarvātmakē jvarē ||42||
View original
निद्रोपेतमभिन्यासं क्षीणमेनं हतौजसम् | सन्न्यस्तगात्रं सन्न्यासं विद्यात्सर्वात्मके ज्वरे ||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (43-44) · Śloka 45
ōjō visraṁsatē yasya pittānilasamucchrayāt | sa gātrastambhaśītābhyāṁ śayanēpsuracētanaḥ ||43|| api jāgrat svapan jantustandrāluśca pralāpavān | saṁhr̥ṣṭarōmā srastāṅgō mandasantāpavēdanaḥ ||44|| ōjōnirōdhajaṁ tasya jānīyāt kuśalō bhiṣak |45|
View original
ओजो विस्रंसते यस्य पित्तानिलसमुच्छ्रयात् | स गात्रस्तम्भशीताभ्यां शयनेप्सुरचेतनः ||४३|| अपि जाग्रत् स्वपन् जन्तुस्तन्द्रालुश्च प्रलापवान् | संहृष्टरोमा स्रस्ताङ्गो मन्दसन्तापवेदनः ||४४|| ओजोनिरोधजं तस्य जानीयात् कुशलो भिषक् |४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (45) · Śloka 46
saptamē divasē prāptē daśamē dvādaśē'pi vā ||45|| punarghōratarō bhūtvā praśamaṁ yāti hanti vā |46|
View original
सप्तमे दिवसे प्राप्ते दशमे द्वादशेऽपि वा ||४५|| पुनर्घोरतरो भूत्वा प्रशमं याति हन्ति वा |४६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (46) · Śloka 46
dvidōṣōcchrāyaliṅgāstu dvandvajāstrividhāḥ smr̥tāḥ ||46||
View original
द्विदोषोच्छ्रायलिङ्गास्तु द्वन्द्वजास्त्रिविधाः स्मृताः ||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (47) · Śloka 48
tr̥ṣṇā mūrcchā bhramō dāhaḥ svapnanāśaḥ śirōrujā | kaṇṭhāsyadaśōṣō vamathū rōmaharṣō'rucistathā ||47|| parvabhēdaśca jr̥mbhā ca vātapittajvarākr̥tiḥ |48|
View original
तृष्णा मूर्च्छा भ्रमो दाहः स्वप्ननाशः शिरोरुजा | कण्ठास्यदशोषो वमथू रोमहर्षोऽरुचिस्तथा ||४७|| पर्वभेदश्च जृम्भा च वातपित्तज्वराकृतिः |४८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (48-49) · Śloka 49
staimityaṁ parvaṇāṁ bhēdō nidrā gauravamēva ca ||48|| śirōgrahaḥ pratiśyāyaḥ kāsaḥ svēdapravartanam | santāpō madhyavēgaśca vātaślēṣmajvarākr̥tiḥ ||49||
View original
स्तैमित्यं पर्वणां भेदो निद्रा गौरवमेव च ||४८|| शिरोग्रहः प्रतिश्यायः कासः स्वेदप्रवर्तनम् | सन्तापो मध्यवेगश्च वातश्लेष्मज्वराकृतिः ||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (50) · Śloka 3
liptātiktāsyatā tandrā mōhaḥ kāsō'rucistr̥ṣā | muhurdāhō muhuḥ śītaṁ ślēṣmapittajvarākr̥tiḥ ||50|| (jr̥mbhādhmānamadōtkampaparvabhēdaparikṣayāḥ| tr̥ṭpralāpābhitāpāḥ syurjvarē mārutapaittikē ||1|| śūlakāsakaphōtklēśaśītavēpathupīnasāḥ| gauravāruciviṣṭambhā vātaślēṣmasamudbhavē||2|| śītadāhārucistambhasvēdamōhamadabhramāḥ| kāsāṅgasādahr̥llāsā bhavanti kaphapaittikē||3||) |
View original
लिप्तातिक्तास्यता तन्द्रा मोहः कासोऽरुचिस्तृषा | मुहुर्दाहो मुहुः शीतं श्लेष्मपित्तज्वराकृतिः ||५०|| (जृम्भाध्मानमदोत्कम्पपर्वभेदपरिक्षयाः| तृट्प्रलापाभितापाः स्युर्ज्वरे मारुतपैत्तिके ||१|| शूलकासकफोत्क्लेशशीतवेपथुपीनसाः| गौरवारुचिविष्टम्भा वातश्लेष्मसमुद्भवे||२|| शीतदाहारुचिस्तम्भस्वेदमोहमदभ्रमाः| कासाङ्गसादहृल्लासा भवन्ति कफपैत्तिके||३||) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (51-52) · Śloka 52
kr̥śānāṁ jvaramuktānāṁ mithyāhāravihāriṇām | dōṣaḥ svalpō'pi saṁvr̥ddhō dēhināmanilēritaḥ ||51|| satatānyēdyuṣkatryākhyacāturthān sapralēpakān | kaphasthānavibhāgēna yathāsaṅkhyaṁ karōti hi ||52||
View original
कृशानां ज्वरमुक्तानां मिथ्याहारविहारिणाम् | दोषः स्वल्पोऽपि संवृद्धो देहिनामनिलेरितः ||५१|| सततान्येद्युष्कत्र्याख्यचातुर्थान् सप्रलेपकान् | कफस्थानविभागेन यथासङ्ख्यं करोति हि ||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (53) · Śloka 53
ahōrātrādahōrātrāt sthānāt sthānaṁ prapadyatē | tataścāmāśayaṁ prāpya dōṣaḥ kuryājjvaraṁ nr̥ṇām ||53||
View original
अहोरात्रादहोरात्रात् स्थानात् स्थानं प्रपद्यते | ततश्चामाशयं प्राप्य दोषः कुर्याज्ज्वरं नृणाम् ||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (54) · Śloka 54
tathā pralēpakō jñēyaḥ śōṣiṇāṁ prāṇanāśanaḥ | duścikitsyatamō mandaḥ sukaṣṭō dhātuśōṣakr̥t ||54||
View original
तथा प्रलेपको ज्ञेयः शोषिणां प्राणनाशनः | दुश्चिकित्स्यतमो मन्दः सुकष्टो धातुशोषकृत् ||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (55) · Śloka 55
kaphasthānēṣu vā dōṣastiṣṭhan dvitricaturṣu vā | viparyayākhyān kurutē viṣamān kr̥cchrasādhanān ||55||
View original
कफस्थानेषु वा दोषस्तिष्ठन् द्वित्रिचतुर्षु वा | विपर्ययाख्यान् कुरुते विषमान् कृच्छ्रसाधनान् ||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (56) · Śloka 56
parō hētuḥ svabhāvō vā viṣamē kaiścidīritaḥ | āgantuścānubandhō hi prāyaśō viṣamajvarē ||56||
View original
परो हेतुः स्वभावो वा विषमे कैश्चिदीरितः | आगन्तुश्चानुबन्धो हि प्रायशो विषमज्वरे ||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (57-58) · Śloka 58
vātādhikatvāt pravadanti tajjñāstr̥tīyakaṁ cāpi caturthakaṁ ca | aupatyakē madyasamudbhavē ca hētuṁ jvarē pittakr̥taṁ vadanti ||57|| pralēpakaṁ vātabalāsakaṁ ca kaphādhikatvēna vadanti tajjñāḥ | mūrcchānubandhā viṣamajvarā yē prāyēṇa tē dvandvasamutthitāstu ||58||
View original
वाताधिकत्वात् प्रवदन्ति तज्ज्ञास्तृतीयकं चापि चतुर्थकं च | औपत्यके मद्यसमुद्भवे च हेतुं ज्वरे पित्तकृतं वदन्ति ||५७|| प्रलेपकं वातबलासकं च कफाधिकत्वेन वदन्ति तज्ज्ञाः | मूर्च्छानुबन्धा विषमज्वरा ये प्रायेण ते द्वन्द्वसमुत्थितास्तु ||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (59-61) · Śloka 61
tvaksthau ślēṣmānilau śītamādau janayatō jvarē | tayōḥ praśāntayōḥ pittamantē dāhaṁ karōti ca ||59|| karōtyādau tathā pittaṁ tvaksthaṁ dāhamatīva ca | praśāntē kurutastasmiṁśchītamantē ca tāvapi ||60|| dvāvētau dāhaśītādī jvarau saṁsargajau smr̥tau | dāhapūrvastayōḥ kaṣṭaḥ kr̥cchrasādhyaśca sa smr̥taḥ ||61||
View original
त्वक्स्थौ श्लेष्मानिलौ शीतमादौ जनयतो ज्वरे | तयोः प्रशान्तयोः पित्तमन्ते दाहं करोति च ||५९|| करोत्यादौ तथा पित्तं त्वक्स्थं दाहमतीव च | प्रशान्ते कुरुतस्तस्मिंश्छीतमन्ते च तावपि ||६०|| द्वावेतौ दाहशीतादी ज्वरौ संसर्गजौ स्मृतौ | दाहपूर्वस्तयोः कष्टः कृच्छ्रसाध्यश्च स स्मृतः ||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (62) · Śloka 62
prasaktaścābhighātōtthaścētanāprabhavastu yaḥ |62|
View original
प्रसक्तश्चाभिघातोत्थश्चेतनाप्रभवस्तु यः |६२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (62) · Śloka 63
rātryahnōḥ ṣaṭsu kālēṣu kīrtitēṣu yathā purā ||62|| prasahya viṣamō'bhyēti mānavaṁ bahudhā jvaraḥ |63|
View original
रात्र्यह्नोः षट्सु कालेषु कीर्तितेषु यथा पुरा ||६२|| प्रसह्य विषमोऽभ्येति मानवं बहुधा ज्वरः |६३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (63-64) · Śloka 64
sa cāpi viṣamō dēhaṁ na kadācidvimuñcati ||63|| glānigauravakārśyēbhyaḥ sa yasmānna pramucyatē | vēgē tu samatikrāntē gatō'yamiti lakṣyatē ||64||
View original
स चापि विषमो देहं न कदाचिद्विमुञ्चति ||६३|| ग्लानिगौरवकार्श्येभ्यः स यस्मान्न प्रमुच्यते | वेगे तु समतिक्रान्ते गतोऽयमिति लक्ष्यते ||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (65) · Śloka 65
dhātvantarasthō līnatvānna saukṣmyādupalabhyatē | alpadōṣēndhanaḥ kṣīṇaḥ kṣīṇēndhana ivānalaḥ ||65||
View original
धात्वन्तरस्थो लीनत्वान्न सौक्ष्म्यादुपलभ्यते | अल्पदोषेन्धनः क्षीणः क्षीणेन्धन इवानलः ||६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (66) · Śloka 66
dōṣō'lpō'hitasambhūtō jvarōtsr̥ṣṭasya vā punaḥ | dhātumanyatamaṁ prāpya karōti viṣamajvaram ||66||
View original
दोषोऽल्पोऽहितसम्भूतो ज्वरोत्सृष्टस्य वा पुनः | धातुमन्यतमं प्राप्य करोति विषमज्वरम् ||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (67) · Śloka 68
satataṁ rasaraktasthaḥ sō'nyēdyuḥ piśitāśritaḥ | mēdōgatastr̥tīyē'hni tvasthimajjagataḥ punaḥ ||67|| kuryāccāturthakaṁ ghōramantakaṁ rōgasaṅkaram |68|
View original
सततं रसरक्तस्थः सोऽन्येद्युः पिशिताश्रितः | मेदोगतस्तृतीयेऽह्नि त्वस्थिमज्जगतः पुनः ||६७|| कुर्याच्चातुर्थकं घोरमन्तकं रोगसङ्करम् |६८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (68) · Śloka 68
kēcidbhūtābhiṣaṅgōtthaṁ bruvatē viṣamajvaram ||68||
View original
केचिद्भूताभिषङ्गोत्थं ब्रुवते विषमज्वरम् ||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (69) · Śloka 69
saptāhaṁ vā daśāhaṁ vā dvādaśāhamathāpi vā | santatyā yō'visargī syātsantataḥ sa nigadyatē ||69||
View original
सप्ताहं वा दशाहं वा द्वादशाहमथापि वा | सन्तत्या योऽविसर्गी स्यात्सन्ततः स निगद्यते ||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (70) · Śloka 71
ahōrātrē satatakō dvau kālāvanuvartatē | anyēdyuṣkastvahōrātrādēkakālaṁ pravartatē ||70|| tr̥tīyakastr̥tīyē'hni caturthē'hni caturthakaḥ |71|
View original
अहोरात्रे सततको द्वौ कालावनुवर्तते | अन्येद्युष्कस्त्वहोरात्रादेककालं प्रवर्तते ||७०|| तृतीयकस्तृतीयेऽह्नि चतुर्थेऽह्नि चतुर्थकः |७१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (71-74) · Śloka 75
vātēnōdīryamāṇāśca hrīyamāṇāśca sarvataḥ | ēkadvidōṣā martyānāṁ tasminnēvōditē'hani ||71|| vēlāṁ tāmēva kurvanti jvaravēgē muhurmuhuḥ | (vātēnōddhūyamānastu yathā pūryēta sāgaraḥ ||72|| vātēnōdīritāstadvaddōṣāḥ kurvanti vai jvarān | yathā vēgāgamē vēlāṁ chādayitvā mahōdadhēḥ ||73|| vēgahānau tadēvāmbhastatraivāntarnilīyatē | dōṣavēgōdayē tadvadudīryēta jvarō'sya vai ||74|| vēgahānau praśāmyēta yathā'mbhaḥ sāgarē tathā) |75|
View original
वातेनोदीर्यमाणाश्च ह्रीयमाणाश्च सर्वतः | एकद्विदोषा मर्त्यानां तस्मिन्नेवोदितेऽहनि ||७१|| वेलां तामेव कुर्वन्ति ज्वरवेगे मुहुर्मुहुः | (वातेनोद्धूयमानस्तु यथा पूर्येत सागरः ||७२|| वातेनोदीरितास्तद्वद्दोषाः कुर्वन्ति वै ज्वरान् | यथा वेगागमे वेलां छादयित्वा महोदधेः ||७३|| वेगहानौ तदेवाम्भस्तत्रैवान्तर्निलीयते | दोषवेगोदये तद्वदुदीर्येत ज्वरोऽस्य वै ||७४|| वेगहानौ प्रशाम्येत यथाऽम्भः सागरे तथा) |७५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 44 (75) · Śloka 76
vividhēnābhighātēna jvarō yaḥ sampravartatē ||75|| yathādōṣaprakōpaṁ tu tathā manyēta taṁ jvaram |76|
View original
विविधेनाभिघातेन ज्वरो यः सम्प्रवर्तते ||७५|| यथादोषप्रकोपं तु तथा मन्येत तं ज्वरम् |७६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 45 (76-79) · Śloka 80
śyāvāsyatā viṣakr̥tē dāhātīsārahr̥dgrahāḥ ||76|| abhaktaruk pipāsā ca tōdō mūrcchā balakṣayaḥ | ōṣadhīgandhajē mūrcchā śirōruk vamathuḥ kṣavaḥ ||77|| kāmajē cittavibhraṁśastandrā''lasyamarōcakaḥ | hr̥dayē vēdanā cāsya gātraṁ ca pariśuṣyati ||78|| bhayāt pralāpaḥ śōkācca bhavēt kōpācca vēpathuḥ | abhicārābhiśāpābhyāṁ mōhastr̥ṣṇā ca jāyatē ||79|| bhūtābhiṣaṅgādudvēgahāsyakampanarōdanam |80|
View original
श्यावास्यता विषकृते दाहातीसारहृद्ग्रहाः ||७६|| अभक्तरुक् पिपासा च तोदो मूर्च्छा बलक्षयः | ओषधीगन्धजे मूर्च्छा शिरोरुक् वमथुः क्षवः ||७७|| कामजे चित्तविभ्रंशस्तन्द्राऽऽलस्यमरोचकः | हृदये वेदना चास्य गात्रं च परिशुष्यति ||७८|| भयात् प्रलापः शोकाच्च भवेत् कोपाच्च वेपथुः | अभिचाराभिशापाभ्यां मोहस्तृष्णा च जायते ||७९|| भूताभिषङ्गादुद्वेगहास्यकम्पनरोदनम् |८०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 46 (80) · Śloka 81
śramakṣayābhighātēbhyō dēhināṁ kupitō'nilaḥ ||80|| pūrayitvā'khilaṁ dēhaṁ jvaramāpādayēdbhr̥śam |81|
View original
श्रमक्षयाभिघातेभ्यो देहिनां कुपितोऽनिलः ||८०|| पूरयित्वाऽखिलं देहं ज्वरमापादयेद्भृशम् |८१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 47 (81-82) · Śloka 82
rōgāṇāṁ tu samutthānādvidāhāgantutastathā ||81|| jvarō'paraḥ sambhavati taistairanyaiśca hētubhiḥ | dōṣāṇāṁ sa tu liṅgāni kadācinnātivartatē ||82||
View original
रोगाणां तु समुत्थानाद्विदाहागन्तुतस्तथा ||८१|| ज्वरोऽपरः सम्भवति तैस्तैरन्यैश्च हेतुभिः | दोषाणां स तु लिङ्गानि कदाचिन्नातिवर्तते ||८२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 48 (83-89) · Śloka 90
gurutā hr̥dayōtklēśaḥ sadanaṁ chardyarōcakau | rasasthē tu jvarē liṅgaṁ dainyaṁ cāsyōpajāyatē ||83|| raktaniṣṭhīvanaṁ dāhaḥ svēdaśchardanavibhramau | pralāpaḥ piṭikā tr̥ṣṇā raktaprāptē jvarē nr̥ṇām ||84|| piṇḍikōdvēṣṭanaṁ tr̥ṣṇā sr̥ṣṭamūtrapurīṣatā | ūṣmā'ntardāhavikṣēpau glāniḥ syānmāṁsagē jvarē ||85|| bhr̥śaṁ svēdastr̥ṣā mūrcchā pralāpaśchardirēva ca | daurgandhyārōcakau glānirmēdaḥsthē cāsahiṣṇutā ||86|| bhēdō'sthnāṁ kuñca(ja)naṁ śvāsō virēkaśchardirēva ca | vikṣēpaṇaṁ ca gātrāṇāmētadasthigatē jvarē ||87|| tamaḥpravēśanaṁ hikkā kāsaḥ śaityaṁ vamistathā | antardāhō mahāśvāsō marmacchēdaśca majjagē | maraṇaṁ prāpnuyāttatra śukrasthānagatē jvarē ||88|| śēphasaḥ stabdhatā mōkṣaḥ śukrasya tu viśēṣataḥ | dagdhvēndhanaṁ yathā vahnirdhātūn hatvā yathā viṣam ||89|| kr̥takr̥tyō vrajēcchāntiṁ dēhaṁ hatvā tathā jvaraḥ |90|
View original
गुरुता हृदयोत्क्लेशः सदनं छर्द्यरोचकौ | रसस्थे तु ज्वरे लिङ्गं दैन्यं चास्योपजायते ||८३|| रक्तनिष्ठीवनं दाहः स्वेदश्छर्दनविभ्रमौ | प्रलापः पिटिका तृष्णा रक्तप्राप्ते ज्वरे नृणाम् ||८४|| पिण्डिकोद्वेष्टनं तृष्णा सृष्टमूत्रपुरीषता | ऊष्माऽन्तर्दाहविक्षेपौ ग्लानिः स्यान्मांसगे ज्वरे ||८५|| भृशं स्वेदस्तृषा मूर्च्छा प्रलापश्छर्दिरेव च | दौर्गन्ध्यारोचकौ ग्लानिर्मेदःस्थे चासहिष्णुता ||८६|| भेदोऽस्थ्नां कुञ्च(ज)नं श्वासो विरेकश्छर्दिरेव च | विक्षेपणं च गात्राणामेतदस्थिगते ज्वरे ||८७|| तमःप्रवेशनं हिक्का कासः शैत्यं वमिस्तथा | अन्तर्दाहो महाश्वासो मर्मच्छेदश्च मज्जगे | मरणं प्राप्नुयात्तत्र शुक्रस्थानगते ज्वरे ||८८|| शेफसः स्तब्धता मोक्षः शुक्रस्य तु विशेषतः | दग्ध्वेन्धनं यथा वह्निर्धातून् हत्वा यथा विषम् ||८९|| कृतकृत्यो व्रजेच्छान्तिं देहं हत्वा तथा ज्वरः |९०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 49 (90-91) · Śloka 92
vātapittakaphōtthānāṁ jvarāṇāṁ lakṣaṇaṁ yathā ||90|| tathā tēṣāṁ bhiṣagbrūyādrasādiṣvapi buddhimān | samastaiḥ sannipātēna dhātusthamapi nirdiśēt ||91|| dvandvajaṁ dvandvajairēva dōṣaiścāpi vadēt kr̥tam |92|
View original
वातपित्तकफोत्थानां ज्वराणां लक्षणं यथा ||९०|| तथा तेषां भिषग्ब्रूयाद्रसादिष्वपि बुद्धिमान् | समस्तैः सन्निपातेन धातुस्थमपि निर्दिशेत् ||९१|| द्वन्द्वजं द्वन्द्वजैरेव दोषैश्चापि वदेत् कृतम् |९२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 50 (92) · Śloka 93
gambhīrastu jvarō jñēyō hyantardāhēna tr̥ṣṇayā ||92|| ānaddhatvēna cātyarthaṁ śvāsakāsōdgamēna ca |93|
View original
गम्भीरस्तु ज्वरो ज्ञेयो ह्यन्तर्दाहेन तृष्णया ||९२|| आनद्धत्वेन चात्यर्थं श्वासकासोद्गमेन च |९३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 51 (93) · Śloka 94
hataprabhēndriyaṁ kṣīṇamarōcakanipīḍitam ||93|| gambhīratīkṣṇavēgārtaṁ jvaritaṁ parivarjayēt |94|
View original
हतप्रभेन्द्रियं क्षीणमरोचकनिपीडितम् ||९३|| गम्भीरतीक्ष्णवेगार्तं ज्वरितं परिवर्जयेत् |९४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 52 (94) · Śloka 95
hīnamadhyādhikairdōṣaistrisaptadvādaśāhikaḥ ||94|| jvaravēgō bhavēttīvrō yathāpūrvaṁ sukhakriyaḥ |95|
View original
हीनमध्याधिकैर्दोषैस्त्रिसप्तद्वादशाहिकः ||९४|| ज्वरवेगो भवेत्तीव्रो यथापूर्वं सुखक्रियः |९५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 53 (95-96) · Śloka 96
kālō hyōṣa yamaścaiva niyatirmr̥tyurēva ca ||95|| tasmin vyapagatē dēhājjanmēha punarucyatē | iti jvarāḥ samākhyātāḥ karmēdānīṁ pravakṣyatē ||96||
View original
कालो ह्योष यमश्चैव नियतिर्मृत्युरेव च ||९५|| तस्मिन् व्यपगते देहाज्जन्मेह पुनरुच्यते | इति ज्वराः समाख्याताः कर्मेदानीं प्रवक्ष्यते ||९६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 54 (97-98) · Śloka 98
jvarasya pūrvarūpēṣu vartamānēṣu buddhimān | pāyayēta ghr̥taṁ svacchaṁ tataḥ sa labhatē sukham ||97|| vidhirmārutajēṣvēṣa, paittikēṣu virēcanam | mr̥du, pracchardanaṁ tadvatkaphajēṣu vidhīyatē ||98||
View original
ज्वरस्य पूर्वरूपेषु वर्तमानेषु बुद्धिमान् | पाययेत घृतं स्वच्छं ततः स लभते सुखम् ||९७|| विधिर्मारुतजेष्वेष, पैत्तिकेषु विरेचनम् | मृदु, प्रच्छर्दनं तद्वत्कफजेषु विधीयते ||९८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 55 (99) · Śloka 99
sarvadvidōṣajēṣūktaṁ yathādōṣaṁ vikalpayēt |99|
View original
सर्वद्विदोषजेषूक्तं यथादोषं विकल्पयेत् |९९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 56 (99) · Śloka 99
asnēhanīyō'śōdhyaśca saṁyōjyō laṅghanādinā ||99||
View original
अस्नेहनीयोऽशोध्यश्च संयोज्यो लङ्घनादिना ||९९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 57 (100) · Śloka 100
rūpaprāgrūpayōrvidyānnānātvaṁ vahnidhūmavat |100|
View original
रूपप्राग्रूपयोर्विद्यान्नानात्वं वह्निधूमवत् |१००|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 58 (100) · Śloka 100
pravyaktarūpēṣu hitamēkāntēnāpatarpaṇam ||100||
View original
प्रव्यक्तरूपेषु हितमेकान्तेनापतर्पणम् ||१००||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 59 (101) · Śloka 101
āmāśayasthē dōṣē tu sōtklēśē vamanaṁ param |101|
View original
आमाशयस्थे दोषे तु सोत्क्लेशे वमनं परम् |१०१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 60 (101) · Śloka 102
ānaddhaḥ stimitairdōṣairyāvantaṁ kālamāturaḥ ||101|| kuryādanaśanaṁ tāvattataḥ saṁsargamācarēt |102|
View original
आनद्धः स्तिमितैर्दोषैर्यावन्तं कालमातुरः ||१०१|| कुर्यादनशनं तावत्ततः संसर्गमाचरेत् |१०२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 61 (102) · Śloka 103
na laṅghayēnmārutajē kṣayajē mānasē tathā ||102|| alaṅghyāścāpi yē pūrvaṁ dvivraṇīyē prakīrtitāḥ |103|
View original
न लङ्घयेन्मारुतजे क्षयजे मानसे तथा ||१०२|| अलङ्घ्याश्चापि ये पूर्वं द्विव्रणीये प्रकीर्तिताः |१०३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 62 (103) · Śloka 104
anavasthitadōṣāgnērlaṅghanaṁ dōṣapācanam ||103|| jvaraghnaṁ dīpanaṁ kāṅkṣārucilāghavakārakam |104|
View original
अनवस्थितदोषाग्नेर्लङ्घनं दोषपाचनम् ||१०३|| ज्वरघ्नं दीपनं काङ्क्षारुचिलाघवकारकम् |१०४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 63 (104) · Śloka 105
sr̥ṣṭamārutaviṇmūtraṁ kṣutpipāsā'sahaṁ laghum ||104|| prasannātmēndriyaṁ kṣāmaṁ naraṁ vidyāt sulaṅghitam |105|
View original
सृष्टमारुतविण्मूत्रं क्षुत्पिपासाऽसहं लघुम् ||१०४|| प्रसन्नात्मेन्द्रियं क्षामं नरं विद्यात् सुलङ्घितम् |१०५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 64 (105) · Śloka 106
balakṣayastr̥ṣā śōṣastandrānidrābhramaklamāḥ ||105|| upadravāśca śvāsādyāḥ sambhavantyatilaṅghanāt |106|
View original
बलक्षयस्तृषा शोषस्तन्द्रानिद्राभ्रमक्लमाः ||१०५|| उपद्रवाश्च श्वासाद्याः सम्भवन्त्यतिलङ्घनात् |१०६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 65 (106) · Śloka 107
dīpanaṁ kaphavicchēdi pittavātānulōmanam ||106|| kaphavātajvarārtēbhyō hitamuṣṇāmbu tr̥ṭchidam | taddhi mārdavakr̥ddōṣasrōtasāṁ ... |107|
View original
दीपनं कफविच्छेदि पित्तवातानुलोमनम् ||१०६|| कफवातज्वरार्तेभ्यो हितमुष्णाम्बु तृट्छिदम् | तद्धि मार्दवकृद्दोषस्रोतसां ... |१०७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 66 (107) · Śloka 108
... śītamanyathā ||107|| sēvyamānēna tōyēna jvaraḥ śītēna vardhatē |108|
View original
... शीतमन्यथा ||१०७|| सेव्यमानेन तोयेन ज्वरः शीतेन वर्धते |१०८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 67 (108) · Śloka 109
pittamadyaviṣōtthēṣu śītalaṁ tiktakaiḥ śr̥tam ||108|| gāṅgēyanāgarōśīraparpaṭōdīcyacandanaiḥ |109|
View original
पित्तमद्यविषोत्थेषु शीतलं तिक्तकैः शृतम् ||१०८|| गाङ्गेयनागरोशीरपर्पटोदीच्यचन्दनैः |१०९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 68 (109) · Śloka 110
dīpanī pācanī laghvī jvarārtānāṁ jvarāpahā ||109|| annakālē hitā pēyā yathāsvaṁ pācanaiḥ kr̥tā |110|
View original
दीपनी पाचनी लघ्वी ज्वरार्तानां ज्वरापहा ||१०९|| अन्नकाले हिता पेया यथास्वं पाचनैः कृता |११०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 69 (110-111) · Śloka 112
bahudōṣasya mandāgnēḥ saptarātrāt paraṁ jvarē ||110|| laṅghanāmbuyavāgūbhiryadā dōṣō na pacyatē | tadā taṁ mukhavairasyatr̥ṣṇārōcakanāśanaiḥ ||111|| kaṣāyaiḥ pācanairhr̥dyairjvaraghnaiḥ samupācarēt |112|
View original
बहुदोषस्य मन्दाग्नेः सप्तरात्रात् परं ज्वरे ||११०|| लङ्घनाम्बुयवागूभिर्यदा दोषो न पच्यते | तदा तं मुखवैरस्यतृष्णारोचकनाशनैः ||१११|| कषायैः पाचनैर्हृद्यैर्ज्वरघ्नैः समुपाचरेत् |११२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 70 (112-113) · Śloka 114
pañcamūlīkaṣāyaṁ tu pācanaṁ pavanajvarē ||112|| sakṣaudraṁ paittikē mustakaṭukēndrayavaiḥ kr̥tam | pippalyādikaṣāyaṁ tu kaphajē paripācanam ||113|| dvandvajēṣu tu saṁsr̥ṣṭaṁ dadyāt ... |114|
View original
पञ्चमूलीकषायं तु पाचनं पवनज्वरे ||११२|| सक्षौद्रं पैत्तिके मुस्तकटुकेन्द्रयवैः कृतम् | पिप्पल्यादिकषायं तु कफजे परिपाचनम् ||११३|| द्वन्द्वजेषु तु संसृष्टं दद्यात् ... |११४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 71 (114) · Śloka 114
... atha vivarjayēt | pītāmburlaṅghitō bhuktō'jīrṇī kṣīṇaḥ pipāsitaḥ ||114||
View original
... अथ विवर्जयेत् | पीताम्बुर्लङ्घितो भुक्तोऽजीर्णी क्षीणः पिपासितः ||११४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 72 (115) · Śloka 115
(tīkṣṇē jvarē gurau dēhē vibaddhēṣu malēṣu ca| sāmadōṣaṁ vijānīyājjvaraṁ pakvamatō'nyathā ||) mr̥dau jvarē laghau dēhē pracalēṣu malēṣu ca | pakvaṁ dōṣaṁ vijānīyājjvarē dēyaṁ tadauṣadham ||115||
View original
(तीक्ष्णे ज्वरे गुरौ देहे विबद्धेषु मलेषु च| सामदोषं विजानीयाज्ज्वरं पक्वमतोऽन्यथा ||) मृदौ ज्वरे लघौ देहे प्रचलेषु मलेषु च | पक्वं दोषं विजानीयाज्ज्वरे देयं तदौषधम् ||११५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 73 (116) · Śloka 116
dōṣaprakr̥tivaikr̥tyādēkēṣāṁ pakvalakṣaṇam |116|
View original
दोषप्रकृतिवैकृत्यादेकेषां पक्वलक्षणम् |११६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 74 (116-118) · Śloka 119
hr̥dayōdvēṣṭanaṁ tandrā lālāsrutirarōcakaḥ ||116|| dōṣāpravr̥ttirālasyaṁ vibandhō bahumūtratā | gurūdaratvamasvēdō na paktiḥ śakr̥tō'ratiḥ ||117|| svāpaḥ stambhō gurutvaṁ ca gātrāṇāṁ vahnimārdavam | mukhasyāśuddhiraglāniḥ prasaṅgī balavāñjvaraḥ ||118|| liṅgairēbhirvijānīyājjvaramāmaṁ vicakṣaṇaḥ |119|
View original
हृदयोद्वेष्टनं तन्द्रा लालास्रुतिररोचकः ||११६|| दोषाप्रवृत्तिरालस्यं विबन्धो बहुमूत्रता | गुरूदरत्वमस्वेदो न पक्तिः शकृतोऽरतिः ||११७|| स्वापः स्तम्भो गुरुत्वं च गात्राणां वह्निमार्दवम् | मुखस्याशुद्धिरग्लानिः प्रसङ्गी बलवाञ्ज्वरः ||११८|| लिङ्गैरेभिर्विजानीयाज्ज्वरमामं विचक्षणः |११९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 75 (119) · Śloka 120
saptarātrātparaṁ kēcinmanyantē dēyamauṣadham ||119|| daśarātrātparaṁ kēciddātavyamiti niścitāḥ |120|
View original
सप्तरात्रात्परं केचिन्मन्यन्ते देयमौषधम् ||११९|| दशरात्रात्परं केचिद्दातव्यमिति निश्चिताः |१२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 76 (120) · Śloka 121
paittikē vā jvarē dēyamalpakālasamutthitē ||120|| acirajvaritasyāpi dēyaṁ syāddōṣapākataḥ |121|
View original
पैत्तिके वा ज्वरे देयमल्पकालसमुत्थिते ||१२०|| अचिरज्वरितस्यापि देयं स्याद्दोषपाकतः |१२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 77 (121) · Śloka 122
bhēṣajaṁ hyāmadōṣasya bhūyō jvalayati jvaram ||121|| śōdhanaṁ, śamanīyaṁ tu karōti viṣamajvaram |122|
View original
भेषजं ह्यामदोषस्य भूयो ज्वलयति ज्वरम् ||१२१|| शोधनं, शमनीयं तु करोति विषमज्वरम् |१२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 78 (122) · Śloka 123
cyavamānaṁ jvarōtkliṣṭamupēkṣēta malaṁ sadā ||122|| atipravartamānaṁ ca sādhayēdatisāravat |123|
View original
च्यवमानं ज्वरोत्क्लिष्टमुपेक्षेत मलं सदा ||१२२|| अतिप्रवर्तमानं च साधयेदतिसारवत् |१२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 79 (123) · Śloka 124
yadā kōṣṭhānugāḥ pakvā vibaddhāḥ srōtasāṁ malāḥ ||123|| acirajvaritasyāpi tadā dadyādvirēcanam |124|
View original
यदा कोष्ठानुगाः पक्वा विबद्धाः स्रोतसां मलाः ||१२३|| अचिरज्वरितस्यापि तदा दद्याद्विरेचनम् |१२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 80 (124-125) · Śloka 125
pakvō hyanirhr̥tō dōṣō dēhē tiṣṭhan mahātyayam ||124|| viṣamaṁ vā jvaraṁ kuryādbalavyāpadamēva ca | tasmānnirharaṇaṁ kāryaṁ dōṣāṇāṁ vamanādibhiḥ ||125||
View original
पक्वो ह्यनिर्हृतो दोषो देहे तिष्ठन् महात्ययम् ||१२४|| विषमं वा ज्वरं कुर्याद्बलव्यापदमेव च | तस्मान्निर्हरणं कार्यं दोषाणां वमनादिभिः ||१२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 81 (126) · Śloka 127
prākkarma vamanaṁ cāsya kāryamāsthāpanaṁ tathā | virēcanaṁ tathā kuryācchirasaśca virēcanam ||126|| kramaśaḥ... |127|
View original
प्राक्कर्म वमनं चास्य कार्यमास्थापनं तथा | विरेचनं तथा कुर्याच्छिरसश्च विरेचनम् ||१२६|| क्रमशः... |१२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 82 (127-129) · Śloka 129
...balinē dēyaṁ vamanaṁ ślaiṣmikē jvarē | pittaprāyē virēkastu kāryaḥ praśithilāśayē ||127|| sarujē'nilajē kāryaṁ sōdāvartē nirūhaṇam | kaṭīpr̥ṣṭhagrahārtasya dīptāgnēranuvāsanam ||128|| śirōgauravaśūlaghnamindriyapratibōdhanam | kaphābhipannē śirasi kāryaṁ mūrdhavirēcanam ||129||
View original
...बलिने देयं वमनं श्लैष्मिके ज्वरे | पित्तप्राये विरेकस्तु कार्यः प्रशिथिलाशये ||१२७|| सरुजेऽनिलजे कार्यं सोदावर्ते निरूहणम् | कटीपृष्ठग्रहार्तस्य दीप्ताग्नेरनुवासनम् ||१२८|| शिरोगौरवशूलघ्नमिन्द्रियप्रतिबोधनम् | कफाभिपन्ने शिरसि कार्यं मूर्धविरेचनम् ||१२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 83 (130) · Śloka 131
durbalasya samādhmātamudaraṁ sarujaṁ dihēt | dāruhaimavatīkuṣṭhaśatāhvāhiṅgusaindhavaiḥ ||130|| amlapiṣṭaiḥ sukhōṣṇaiśca... |131|
View original
दुर्बलस्य समाध्मातमुदरं सरुजं दिहेत् | दारुहैमवतीकुष्ठशताह्वाहिङ्गुसैन्धवैः ||१३०|| अम्लपिष्टैः सुखोष्णैश्च... |१३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 84 (131) · Śloka 131
...pavanē tūrdhvamāgatē | ruddhamūtrapūrīṣāya gudē vartiṁ nidhāpayēt ||131||
View original
...पवने तूर्ध्वमागते | रुद्धमूत्रपूरीषाय गुदे वर्तिं निधापयेत् ||१३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 85 (132) · Śloka 132
pippalīpippalīmūlayavānīcavyasādhitām | pāyayēta yavāgūṁ vā mārutādyanulōminīm ||132||
View original
पिप्पलीपिप्पलीमूलयवानीचव्यसाधिताम् | पाययेत यवागूं वा मारुताद्यनुलोमिनीम् ||१३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 86 (133) · Śloka 133
śuddhasyōbhayatō yasya jvaraḥ śāntiṁ na gacchati | saśēṣadōṣarūkṣasya tasya taṁ sarpiṣā jayēt ||133||
View original
शुद्धस्योभयतो यस्य ज्वरः शान्तिं न गच्छति | सशेषदोषरूक्षस्य तस्य तं सर्पिषा जयेत् ||१३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 87 (134) · Śloka 134
kr̥śaṁ caivālpadōṣaṁ ca śamanīyairupācarēt | upavāsairbalasthaṁ tu jvarē santarpaṇōtthitē ||134||
View original
कृशं चैवाल्पदोषं च शमनीयैरुपाचरेत् | उपवासैर्बलस्थं तु ज्वरे सन्तर्पणोत्थिते ||१३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 88 (135) · Śloka 135
klinnāṁ yavāgūṁ mandāgniṁ tr̥ṣārtaṁ pāyayēnnaram |135|
View original
क्लिन्नां यवागूं मन्दाग्निं तृषार्तं पाययेन्नरम् |१३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 89 (135-137) · Śloka 138
tr̥ṭchardidāhagharmārtaṁ madyapaṁ lājatarpaṇam ||135|| sakṣaudramambhasā paścājjīrṇē yūṣarasaudanam | upavāsaśramakr̥tē kṣīṇaṁ(ṇē) vātādhikē jvarē ||136|| dīptāgniṁ bhōjayēt prājñō naraṁ māṁsarasaudanam | mudgayūṣaudanaścāpi hitaḥ kaphasamutthitē ||137|| sa ēva sitayā yuktaḥ śītaḥ pittajvarē hitaḥ |138|
View original
तृट्छर्दिदाहघर्मार्तं मद्यपं लाजतर्पणम् ||१३५|| सक्षौद्रमम्भसा पश्चाज्जीर्णे यूषरसौदनम् | उपवासश्रमकृते क्षीणं(णे) वाताधिके ज्वरे ||१३६|| दीप्ताग्निं भोजयेत् प्राज्ञो नरं मांसरसौदनम् | मुद्गयूषौदनश्चापि हितः कफसमुत्थिते ||१३७|| स एव सितया युक्तः शीतः पित्तज्वरे हितः |१३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 90 (138-140) · Śloka 140
dāḍimāmalamudgānāṁ yūṣaścānilapaittikē ||138|| hrasvamūlakayūṣastu vātaślēṣmādhikē hitaḥ | paṭōlanimbayūṣastu pathyaḥ pittakaphātmakē ||139|| dāhacchardiyutaṁ kṣāmaṁ nirannaṁ tr̥ṣṇayā'rditam | sitākṣaudrayutaṁ lājatarpaṇaṁ pāyayēta ca ||140||
View original
दाडिमामलमुद्गानां यूषश्चानिलपैत्तिके ||१३८|| ह्रस्वमूलकयूषस्तु वातश्लेष्माधिके हितः | पटोलनिम्बयूषस्तु पथ्यः पित्तकफात्मके ||१३९|| दाहच्छर्दियुतं क्षामं निरन्नं तृष्णयाऽर्दितम् | सिताक्षौद्रयुतं लाजतर्पणं पाययेत च ||१४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 91 (141) · Śloka 142
kaphapittaparītasya grīṣmē'sr̥kpittinastathā | madyanityasya na hitā yavāgūstamupācarēt ||141|| yūṣairamlairanamlairvā jāṅgalaiśca rasairhitaiḥ |142|
View original
कफपित्तपरीतस्य ग्रीष्मेऽसृक्पित्तिनस्तथा | मद्यनित्यस्य न हिता यवागूस्तमुपाचरेत् ||१४१|| यूषैरम्लैरनम्लैर्वा जाङ्गलैश्च रसैर्हितैः |१४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 92 (142) · Śloka 142
madyaṁ purāṇaṁ mandāgnēryavānnōpahitaṁ hitam ||142||
View original
मद्यं पुराणं मन्दाग्नेर्यवान्नोपहितं हितम् ||१४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 93 (143) · Śloka 143
savyōṣaṁ vitarēttakraṁ kaphārōcakapīḍitē |143|
View original
सव्योषं वितरेत्तक्रं कफारोचकपीडिते |१४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 94 (143-144) · Śloka 144
kr̥śō'lpadōṣō dīnaśca narō jīrṇajvarārditaḥ ||143|| vibaddhaḥ sr̥ṣṭadōṣaśca rūkṣaḥ pittānilajvarī | pipāsārtaḥ sadāhō vā payasā sa sukhī bhavēt ||144||
View original
कृशोऽल्पदोषो दीनश्च नरो जीर्णज्वरार्दितः ||१४३|| विबद्धः सृष्टदोषश्च रूक्षः पित्तानिलज्वरी | पिपासार्तः सदाहो वा पयसा स सुखी भवेत् ||१४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 95 (145) · Śloka 145
tadēva taruṇē pītaṁ viṣavaddhanti mānavam |145|
View original
तदेव तरुणे पीतं विषवद्धन्ति मानवम् |१४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 96 (145) · Śloka 146
sarvajvarēṣu sulaghu mātrāvadbhōjanaṁ hitam ||145|| vēgāpāyē'nyathā taddhi jvaravēgābhivardhanam |146|
View original
सर्वज्वरेषु सुलघु मात्रावद्भोजनं हितम् ||१४५|| वेगापायेऽन्यथा तद्धि ज्वरवेगाभिवर्धनम् |१४६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 97 (146-148) · Śloka 149
jvaritō hitamaśnīyādyadyapyasyārucirbhavēt ||146|| annakālē hyabhuñjānaḥ kṣīyatē mriyatē'thavā | sa kṣīṇaḥ kr̥cchratāṁ yāti yātyasādhyatvamēva ca ||147|| tasmādrakṣēdbalaṁ puṁsāṁ balē sati hi jīvitam | gurvabhiṣyandyakālē ca jvarī nādyāt kathañcana ||148|| na tu tasyāhitaṁ bhuktamāyuṣē vā sukhāya vā |149|
View original
ज्वरितो हितमश्नीयाद्यद्यप्यस्यारुचिर्भवेत् ||१४६|| अन्नकाले ह्यभुञ्जानः क्षीयते म्रियतेऽथवा | स क्षीणः कृच्छ्रतां याति यात्यसाध्यत्वमेव च ||१४७|| तस्माद्रक्षेद्बलं पुंसां बले सति हि जीवितम् | गुर्वभिष्यन्द्यकाले च ज्वरी नाद्यात् कथञ्चन ||१४८|| न तु तस्याहितं भुक्तमायुषे वा सुखाय वा |१४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 98 (149) · Śloka 150
santataṁ viṣamaṁ vā'pi kṣīṇasya sucirōtthitam ||149|| jvaraṁ sambhōjanaiḥ pathyairlaghubhiḥ samupācarēt |150|
View original
सन्ततं विषमं वाऽपि क्षीणस्य सुचिरोत्थितम् ||१४९|| ज्वरं सम्भोजनैः पथ्यैर्लघुभिः समुपाचरेत् |१५०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 99 (150) · Śloka 151
mudgānmasurāṁścaṇakān kulatthān samakuṣṭhakān ||150|| āhārakālē yūṣārthaṁ jvaritāya pradāpayēt |151|
View original
मुद्गान्मसुरांश्चणकान् कुलत्थान् समकुष्ठकान् ||१५०|| आहारकाले यूषार्थं ज्वरिताय प्रदापयेत् |१५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 100 (151-152) · Śloka 152
paṭōlapatraṁ vārtākaṁ kaṭhillaṁ pāpacailikam ||151|| karkōṭakaṁ parpaṭakaṁ gōjihvāṁ bālamūlakam | patraṁ guḍūcyāḥ śākārthē jvaritānāṁ pradāpayēt ||152||
View original
पटोलपत्रं वार्ताकं कठिल्लं पापचैलिकम् ||१५१|| कर्कोटकं पर्पटकं गोजिह्वां बालमूलकम् | पत्रं गुडूच्याः शाकार्थे ज्वरितानां प्रदापयेत् ||१५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 101 (153) · Śloka 154
lāvān kapiñjalānēṇān pr̥ṣatāñcharabhāñchaśān | kālapucchān kuraṅgāṁśca tathaiva mr̥gamātr̥kān ||153|| māṁsārthē māṁsasātmyānāṁ jvaritānāṁ pradāpayēt |154|
View original
लावान् कपिञ्जलानेणान् पृषताञ्छरभाञ्छशान् | कालपुच्छान् कुरङ्गांश्च तथैव मृगमातृकान् ||१५३|| मांसार्थे मांससात्म्यानां ज्वरितानां प्रदापयेत् |१५४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 102 (154) · Śloka 155
sārasakrauñcaśikhinaḥ kukkuṭāṁstittirāṁ(rīṁ)stathā ||154|| gurūṣṇatvānna śaṁsanti jvarē kēciccikitsakāḥ |155|
View original
सारसक्रौञ्चशिखिनः कुक्कुटांस्तित्तिरां(रीं)स्तथा ||१५४|| गुरूष्णत्वान्न शंसन्ति ज्वरे केचिच्चिकित्सकाः |१५५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 103 (155) · Śloka 156
jvaritānāṁ prakōpaṁ tu yadā yāti samīraṇaḥ ||155|| tadaitē'pi hi śasyantē mātrākālōpapāditāḥ |156|
View original
ज्वरितानां प्रकोपं तु यदा याति समीरणः ||१५५|| तदैतेऽपि हि शस्यन्ते मात्राकालोपपादिताः |१५६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 104 (156-158) · Śloka 158
pariṣēkān pradēhāṁśca snēhān saṁśōdhanāni ca ||156|| (snānābhyaṅgadivāsvapnaśītavyāyāmayōṣitaḥ) | kaṣāyagururūkṣāṇi krōdhādīni tathaiva ca ||157|| sāravanti ca bhōjyāni varjayēttaruṇajvarī | tathaiva navadhānyādiṁ varjayēcca samāsataḥ ||158||
View original
परिषेकान् प्रदेहांश्च स्नेहान् संशोधनानि च ||१५६|| (स्नानाभ्यङ्गदिवास्वप्नशीतव्यायामयोषितः) | कषायगुरुरूक्षाणि क्रोधादीनि तथैव च ||१५७|| सारवन्ति च भोज्यानि वर्जयेत्तरुणज्वरी | तथैव नवधान्यादिं वर्जयेच्च समासतः ||१५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 105 (159) · Śloka 159
anavasthitadōṣāgnērēbhiḥ sandhukṣitō jvaraḥ | gambhīratīkṣṇavēgatvaṁ yātyasādhyatvamēva ca ||159||
View original
अनवस्थितदोषाग्नेरेभिः सन्धुक्षितो ज्वरः | गम्भीरतीक्ष्णवेगत्वं यात्यसाध्यत्वमेव च ||१५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 106 (160-162) · Śloka 162
śītatōyadivāsvapnakrōdhavyāyāmayōṣitaḥ | na sēvēta jvarōtsr̥ṣṭō yāvanna balavān bhavēt ||160|| muktasyāpi jvarēṇāśu durbalasyāhitairjvaraḥ | pratyāpannō dahēddēhaṁ śuṣkaṁ vr̥kṣamivānalaḥ ||161|| tasmātkāryaḥ parīhārō jvaramuktairviriktavat | yāvanna prakr̥tisthaḥ syāddōṣataḥ prāṇatastathā ||162||
View original
शीततोयदिवास्वप्नक्रोधव्यायामयोषितः | न सेवेत ज्वरोत्सृष्टो यावन्न बलवान् भवेत् ||१६०|| मुक्तस्यापि ज्वरेणाशु दुर्बलस्याहितैर्ज्वरः | प्रत्यापन्नो दहेद्देहं शुष्कं वृक्षमिवानलः ||१६१|| तस्मात्कार्यः परीहारो ज्वरमुक्तैर्विरिक्तवत् | यावन्न प्रकृतिस्थः स्याद्दोषतः प्राणतस्तथा ||१६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 107 (163) · Śloka 163
jvarē pramōhō bhavati svalpairapyavacēṣṭitaiḥ | niṣaṇṇaṁ bhōjayēttasmānmūtrōccārau ca kārayēt ||163||
View original
ज्वरे प्रमोहो भवति स्वल्पैरप्यवचेष्टितैः | निषण्णं भोजयेत्तस्मान्मूत्रोच्चारौ च कारयेत् ||१६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 108 (164) · Śloka 164
arōcakē gātrasādē vaivarṇyē'ṅgamalādiṣu | śāntajvarō'pi śōdhyaḥ syādanubandhabhayānnaraḥ ||164||
View original
अरोचके गात्रसादे वैवर्ण्येऽङ्गमलादिषु | शान्तज्वरोऽपि शोध्यः स्यादनुबन्धभयान्नरः ||१६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 109 (165) · Śloka 165
na jātu snāpayēt prājñaḥ sahasā jvarakarśitam | tēna sandūṣitō hyasya punarēva bhavējjvaraḥ ||165||
View original
न जातु स्नापयेत् प्राज्ञः सहसा ज्वरकर्शितम् | तेन सन्दूषितो ह्यस्य पुनरेव भवेज्ज्वरः ||१६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 110 (166-167) · Śloka 167
cikitsēcca jvarān sarvānnimittānāṁ viparyayaiḥ | śramakṣayābhighātōtthē mūlavyādhimupācarēt ||166|| strīṇāmapaprajātānāṁ stanyāvataraṇē ca yaḥ | tatra saṁśamanaṁ kuryādyathādōṣaṁ vidhānavit ||167||
View original
चिकित्सेच्च ज्वरान् सर्वान्निमित्तानां विपर्ययैः | श्रमक्षयाभिघातोत्थे मूलव्याधिमुपाचरेत् ||१६६|| स्त्रीणामपप्रजातानां स्तन्यावतरणे च यः | तत्र संशमनं कुर्याद्यथादोषं विधानवित् ||१६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 111 (168) · Śloka 168
ataḥ saṁśamanīyāni kaṣāyāṇi nibōdha mē | sarvajvarēṣu dēyāni yāni vaidyēna jānatā ||168||
View original
अतः संशमनीयानि कषायाणि निबोध मे | सर्वज्वरेषु देयानि यानि वैद्येन जानता ||१६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 112 (169) · Śloka 169
pippalīsārivādrākṣāśatapuṣpāharēṇubhiḥ | kr̥taḥ kaṣāyaḥ saguḍō hanyācchvasanajaṁ jvaram ||169||
View original
पिप्पलीसारिवाद्राक्षाशतपुष्पाहरेणुभिः | कृतः कषायः सगुडो हन्याच्छ्वसनजं ज्वरम् ||१६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 113 (170) · Śloka 170
śr̥taṁ śītakaṣāyaṁ vā guḍūcyāḥ pēyamēva tu |170|
View original
शृतं शीतकषायं वा गुडूच्याः पेयमेव तु |१७०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 114 (170) · Śloka 171
balādarbhaśvadaṁṣṭrāṇāṁ kaṣāyaṁ pādaśēṣitam ||170|| śarkarāghr̥tasaṁyuktaṁ pibēdvātajvarāpaham |171|
View original
बलादर्भश्वदंष्ट्राणां कषायं पादशेषितम् ||१७०|| शर्कराघृतसंयुक्तं पिबेद्वातज्वरापहम् |१७१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 115 (171-172) · Śloka 172
śatapuṣpāvacākuṣṭhadēvadāruharēṇukāḥ ||171|| kustumburūṇi naladaṁ mustaṁ caivāpsu sādhayēt | kṣaudrēṇa sitayā cāpi yuktaḥ kvāthō'nilādhikē ||172||
View original
शतपुष्पावचाकुष्ठदेवदारुहरेणुकाः ||१७१|| कुस्तुम्बुरूणि नलदं मुस्तं चैवाप्सु साधयेत् | क्षौद्रेण सितया चापि युक्तः क्वाथोऽनिलाधिके ||१७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 116 (173-174) · Śloka 174
drākṣāguḍūcīkāśmaryatrāyamāṇāḥ sasārivāḥ | niṣkvāthya saguḍaṁ kvāthaṁ pibēdvātakr̥tē jvarē ||173|| guḍūcyāḥ svarasō grāhyaḥ śatāvaryāśca tatsamaḥ | nihanyātsaguḍaḥ pītaḥ sadyō'nilakr̥taṁ jvaram ||174||
View original
द्राक्षागुडूचीकाश्मर्यत्रायमाणाः ससारिवाः | निष्क्वाथ्य सगुडं क्वाथं पिबेद्वातकृते ज्वरे ||१७३|| गुडूच्याः स्वरसो ग्राह्यः शतावर्याश्च तत्समः | निहन्यात्सगुडः पीतः सद्योऽनिलकृतं ज्वरम् ||१७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 117 (175) · Śloka 175
ghr̥tābhyaṅgasvēdalēpānavasthāsu ca yōjayēt |175|
View original
घृताभ्यङ्गस्वेदलेपानवस्थासु च योजयेत् |१७५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 118 (175) · Śloka 176
śrīparṇīcandanōśīraparūṣakamadhūkajaḥ ||175|| śarkarāmadhurō hanti kaṣāyaḥ paittikaṁ jvaram |176|
View original
श्रीपर्णीचन्दनोशीरपरूषकमधूकजः ||१७५|| शर्करामधुरो हन्ति कषायः पैत्तिकं ज्वरम् |१७६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 119 (176) · Śloka 176
pītaṁ pittajvaraṁ hanyātsārivādyaṁ saśarkaram ||176||
View original
पीतं पित्तज्वरं हन्यात्सारिवाद्यं सशर्करम् ||१७६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 120 (177) · Śloka 177
sayaṣṭīmadhukaṁ hanyāttathaivōtpalapūrvakam |177|
View original
सयष्टीमधुकं हन्यात्तथैवोत्पलपूर्वकम् |१७७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 121 (177) · Śloka 177
śr̥taṁ śītakaṣāyaṁ vā sōtpalaṁ śarkarāyutam ||177||
View original
शृतं शीतकषायं वा सोत्पलं शर्करायुतम् ||१७७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 122 (178) · Śloka 178
guḍūcīpadmarōdhrāṇāṁ sārivōtpalayōstathā | śarkarāmadhuraḥ kvāthaḥ śītaḥ pittajvarāpahaḥ ||178||
View original
गुडूचीपद्मरोध्राणां सारिवोत्पलयोस्तथा | शर्करामधुरः क्वाथः शीतः पित्तज्वरापहः ||१७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 123 (179) · Śloka 180
drākṣāragvadhayōścāpi kāśmaryasyāthavā punaḥ | svādutiktakaṣāyāṇāṁ kaṣāyaiḥ śarkarāyutaiḥ ||179|| suśītaiḥ śamayēttr̥ṣṇāṁ pravr̥ddhāṁ dāhamēva ca |180|
View original
द्राक्षारग्वधयोश्चापि काश्मर्यस्याथवा पुनः | स्वादुतिक्तकषायाणां कषायैः शर्करायुतैः ||१७९|| सुशीतैः शमयेत्तृष्णां प्रवृद्धां दाहमेव च |१८०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 124 (180) · Śloka 181
śītaṁ madhuyutaṁ tōyamākaṇṭhādvā pipāsitam ||180|| vāmayētpāyayitvā tu tēna tr̥ṣṇā praśāmyati |181|
View original
शीतं मधुयुतं तोयमाकण्ठाद्वा पिपासितम् ||१८०|| वामयेत्पाययित्वा तु तेन तृष्णा प्रशाम्यति |१८१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 125 (181) · Śloka 182
kṣīraiḥ kṣīrikaṣāyaiśca suśītaiścandanāyutaiḥ ||181|| antardāhē vidhātavyamēbhiścānyaiśca śītalaiḥ |182|
View original
क्षीरैः क्षीरिकषायैश्च सुशीतैश्चन्दनायुतैः ||१८१|| अन्तर्दाहे विधातव्यमेभिश्चान्यैश्च शीतलैः |१८२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 126 (182-183) · Śloka 184
padmakaṁ madhukaṁ drākṣāṁ puṇḍarīkamathōtpalam ||182|| yavān bhr̥ṣṭānuśīrāṇi samaṅgāṁ kāśmarīphalam | nidadhyādapsu cālōḍya niśāparyuṣitaṁ tataḥ ||183|| kṣaudrēṇa yuktaṁ pibatō jvaradāhau praśāmyataḥ |184|
View original
पद्मकं मधुकं द्राक्षां पुण्डरीकमथोत्पलम् ||१८२|| यवान् भृष्टानुशीराणि समङ्गां काश्मरीफलम् | निदध्यादप्सु चालोड्य निशापर्युषितं ततः ||१८३|| क्षौद्रेण युक्तं पिबतो ज्वरदाहौ प्रशाम्यतः |१८४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 127 (184) · Śloka 184
jihvātālugalaklōmaśōṣē mūrdhni ca dāpayēt ||184||
View original
जिह्वातालुगलक्लोमशोषे मूर्ध्नि च दापयेत् ||१८४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 128 (185) · Śloka 186
kēśaraṁ mātulaṅgasya madhusaindhavasaṁyutam | śarkarādāḍimābhyāṁ vā drākṣākharjūrayōstathā ||185|| vairasyē dhārayētkalkaṁ gaṇḍūṣaṁ ca tathā hitam |186|
View original
केशरं मातुलङ्गस्य मधुसैन्धवसंयुतम् | शर्करादाडिमाभ्यां वा द्राक्षाखर्जूरयोस्तथा ||१८५|| वैरस्ये धारयेत्कल्कं गण्डूषं च तथा हितम् |१८६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 129 (186) · Śloka 187
saptacchadaṁ guḍūcīṁ ca nimbaṁ sphūrjakamēva ca ||186|| kvāthayitvā pibēt kvāthaṁ sakṣaudraṁ kaphajē jvarē |187|
View original
सप्तच्छदं गुडूचीं च निम्बं स्फूर्जकमेव च ||१८६|| क्वाथयित्वा पिबेत् क्वाथं सक्षौद्रं कफजे ज्वरे |१८७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 130 (187) · Śloka 188
kaṭutrikaṁ nāgapuṣpaṁ haridrā kaṭurōhiṇī ||187|| kauṭajaṁ ca phalaṁ hanyāt sēvyamānaṁ kaphajvaram |188|
View original
कटुत्रिकं नागपुष्पं हरिद्रा कटुरोहिणी ||१८७|| कौटजं च फलं हन्यात् सेव्यमानं कफज्वरम् |१८८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 131 (188-189) · Śloka 189
haridrāṁ citrakaṁ nimbamuśīrātiviṣē vacām ||188|| kuṣṭhamindrayavān mūrvāṁ paṭōlaṁ cāpi sādhitam | pibēnmaricasaṁyuktaṁ sakṣaudraṁ kaphajē jvarē ||189||
View original
हरिद्रां चित्रकं निम्बमुशीरातिविषे वचाम् ||१८८|| कुष्ठमिन्द्रयवान् मूर्वां पटोलं चापि साधितम् | पिबेन्मरिचसंयुक्तं सक्षौद्रं कफजे ज्वरे ||१८९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 132 (190) · Śloka 190
sārivātiviṣākuṣṭhapurākhyaiḥ sadurālabhaiḥ | mustēna ca kr̥taḥ kvāthaḥ pītō hanyāt kaphajvaram ||190||
View original
सारिवातिविषाकुष्ठपुराख्यैः सदुरालभैः | मुस्तेन च कृतः क्वाथः पीतो हन्यात् कफज्वरम् ||१९०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 133 (191) · Śloka 191
mustaṁ vr̥kṣakabījāni triphalā kaṭurōhiṇī | parūṣakāṇi ca kvāthaḥ kaphajvaravināśanaḥ ||191||
View original
मुस्तं वृक्षकबीजानि त्रिफला कटुरोहिणी | परूषकाणि च क्वाथः कफज्वरविनाशनः ||१९१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 134 (192) · Śloka 192
rājavr̥kṣādivargasya kaṣāyō madhusaṁyutaḥ | kaphavātajvaraṁ hanyācchīghraṁ kālē'vacāritaḥ ||192||
View original
राजवृक्षादिवर्गस्य कषायो मधुसंयुतः | कफवातज्वरं हन्याच्छीघ्रं कालेऽवचारितः ||१९२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 135 (193-194) · Śloka 195
nāgaraṁ dhānyakaṁ bhārgīmabhayāṁ suradāru ca | vacāṁ parpaṭakaṁ mustaṁ bhūtīkamatha kaṭphalam ||193|| niṣkvāthya kaphavātōtthē kṣaudrahiṅgusamanvitam | dā(pā)tavyaṁ śvāsakāsaghnaṁ ślēṣmōtsēkē galagrahē ||194|| hikkāsu kaṇṭhaśvayathau śūlē hr̥dayapārśvajē |195|
View original
नागरं धान्यकं भार्गीमभयां सुरदारु च | वचां पर्पटकं मुस्तं भूतीकमथ कट्फलम् ||१९३|| निष्क्वाथ्य कफवातोत्थे क्षौद्रहिङ्गुसमन्वितम् | दा(पा)तव्यं श्वासकासघ्नं श्लेष्मोत्सेके गलग्रहे ||१९४|| हिक्कासु कण्ठश्वयथौ शूले हृदयपार्श्वजे |१९५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 136 (195-198) · Śloka 199
balāpaṭōlatriphalāyaṣṭyāhvānāṁ vr̥ṣasya ca ||195|| kvāthō madhuyutaḥ pītō hanti pittakaphajvaram | kaṭukāvijayādrākṣāmustaparpaṭakaiḥ kr̥taḥ ||196|| kaṣāyō nāśayēt pītaḥ ślēṣmapittabhavaṁ jvaram | bhārgīvacāparpaṭakadhānyahiṅgvabhayāghanaiḥ ||197|| kāśmaryanāgaraiḥ kvāthaḥ sakṣaudraḥ ślēṣmapittajē | saśarkarāmakṣamātrāṁ kaṭukāmuṣṇavāriṇā ||198|| pītvā jvaraṁ jayējjantuḥ kaphapittasamudbhavam |199|
View original
बलापटोलत्रिफलायष्ट्याह्वानां वृषस्य च ||१९५|| क्वाथो मधुयुतः पीतो हन्ति पित्तकफज्वरम् | कटुकाविजयाद्राक्षामुस्तपर्पटकैः कृतः ||१९६|| कषायो नाशयेत् पीतः श्लेष्मपित्तभवं ज्वरम् | भार्गीवचापर्पटकधान्यहिङ्ग्वभयाघनैः ||१९७|| काश्मर्यनागरैः क्वाथः सक्षौद्रः श्लेष्मपित्तजे | सशर्करामक्षमात्रां कटुकामुष्णवारिणा ||१९८|| पीत्वा ज्वरं जयेज्जन्तुः कफपित्तसमुद्भवम् |१९९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 137 (199-200) · Śloka 201
kirātatiktamamr̥tāṁ drākṣāmāmalakaṁ śaṭīm ||199|| niṣkvāthya vātapittōtthē taṁ kvāthaṁ saguḍaṁ pibēt | rāsnā vr̥ṣō'tha triphalā rājavr̥kṣaphalaiḥ saha ||200|| kaṣāyaḥ sādhitaḥ pītō vātapittajvaraṁ jayēt |201|
View original
किराततिक्तममृतां द्राक्षामामलकं शटीम् ||१९९|| निष्क्वाथ्य वातपित्तोत्थे तं क्वाथं सगुडं पिबेत् | रास्ना वृषोऽथ त्रिफला राजवृक्षफलैः सह ||२००|| कषायः साधितः पीतो वातपित्तज्वरं जयेत् |२०१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 138 (201) · Śloka 201
sarvadōṣasamutthē tu saṁsr̥ṣṭānavacārayēt ||201||
View original
सर्वदोषसमुत्थे तु संसृष्टानवचारयेत् ||२०१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 139 (202) · Śloka 202
yathādōṣōcchrayaṁ cāpi jvarān sarvānupācarēt |202|
View original
यथादोषोच्छ्रयं चापि ज्वरान् सर्वानुपाचरेत् |२०२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 140 (202) · Śloka 203
vr̥ścīvabilvavarṣābhvaḥ payaścōdakamēva ca ||202|| pacēt kṣīrāvaśiṣṭaṁ tu taddhi sarvajvarāpaham |203|
View original
वृश्चीवबिल्ववर्षाभ्वः पयश्चोदकमेव च ||२०२|| पचेत् क्षीरावशिष्टं तु तद्धि सर्वज्वरापहम् |२०३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 141 (203) · Śloka 204
udakāṁśāstrayaḥ kṣīraṁ śiṁśapāsārasaṁyutam ||203|| tat kṣīraśēṣaṁ kvathitaṁ pēyaṁ sarvajvarāpaham |204|
View original
उदकांशास्त्रयः क्षीरं शिंशपासारसंयुतम् ||२०३|| तत् क्षीरशेषं क्वथितं पेयं सर्वज्वरापहम् |२०४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 142 (204-207) · Śloka 207
nalavētasayōrmūlē mūrvāyāṁ dēvadāruṇi ||204|| kaṣāyaṁ vidhivat kr̥tvā pēyamētajjvarāpaham | haridrā bhadramustaṁ ca triphalā kaṭurōhiṇī ||205|| picumandaḥ paṭōlī ca dēvadāru nidigdhikā | ēṣāṁ kaṣāyaḥ pītastu sannipātajvaraṁ jayēt ||206|| avipaktiṁ prasēkaṁ ca śōphaṁ kāsamarōcakam | traiphalō vā sasarpiṣkaḥ kvāthaḥ pēyastridōṣajē ||207||
View original
नलवेतसयोर्मूले मूर्वायां देवदारुणि ||२०४|| कषायं विधिवत् कृत्वा पेयमेतज्ज्वरापहम् | हरिद्रा भद्रमुस्तं च त्रिफला कटुरोहिणी ||२०५|| पिचुमन्दः पटोली च देवदारु निदिग्धिका | एषां कषायः पीतस्तु सन्निपातज्वरं जयेत् ||२०६|| अविपक्तिं प्रसेकं च शोफं कासमरोचकम् | त्रैफलो वा ससर्पिष्कः क्वाथः पेयस्त्रिदोषजे ||२०७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 143 (208) · Śloka 209
anantāṁ bālakaṁ mustāṁ nāgaraṁ kaṭurōhiṇīm sukhāmbunā prāgudayātpāyayētākṣasammitam ||208|| ēṣa sarvajvarān hanti dīpayatyāśu cānalam |209|
View original
अनन्तां बालकं मुस्तां नागरं कटुरोहिणीम् सुखाम्बुना प्रागुदयात्पाययेताक्षसम्मितम् ||२०८|| एष सर्वज्वरान् हन्ति दीपयत्याशु चानलम् |२०९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 144 (209) · Śloka 210
dravyāṇi dīpanīyāni tathā vairēcanāni ca ||209|| ēkaśō vā dviśō vā'pi jvaraghnāni prayōjayēt |210|
View original
द्रव्याणि दीपनीयानि तथा वैरेचनानि च ||२०९|| एकशो वा द्विशो वाऽपि ज्वरघ्नानि प्रयोजयेत् |२१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 145 (210) · Śloka 211
sarpirmadhvabhayātailalēhō'yaṁ sarvajaṁ jvaram ||210|| śāntiṁ nayēttrivr̥ccāpi sakṣaudrā prabalaṁ jvaram |211|
View original
सर्पिर्मध्वभयातैललेहोऽयं सर्वजं ज्वरम् ||२१०|| शान्तिं नयेत्त्रिवृच्चापि सक्षौद्रा प्रबलं ज्वरम् |२११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 146 (211) · Śloka 211
jvarē tu viṣamē kāryamūrdhvaṁ cādhaśca śōdhanam ||211||
View original
ज्वरे तु विषमे कार्यमूर्ध्वं चाधश्च शोधनम् ||२११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 147 (212) · Śloka 212
ghr̥taṁ plīhōdarōktaṁ vā nihanyādviṣamajvaram |212|
View original
घृतं प्लीहोदरोक्तं वा निहन्याद्विषमज्वरम् |२१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 148 (212) · Śloka 212
guḍapragāḍhāṁ triphalāṁ pibēdvā viṣamārditaḥ ||212||
View original
गुडप्रगाढां त्रिफलां पिबेद्वा विषमार्दितः ||२१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 149 (213) · Śloka 213
guḍūcīnimbadhātrīṇāṁ kaṣāyaṁ vā samākṣikam |213|
View original
गुडूचीनिम्बधात्रीणां कषायं वा समाक्षिकम् |२१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 150 (213) · Śloka 213
prātaḥ prātaḥ sasarpiṣkaṁ rasōnamupayōjayēt ||213||
View original
प्रातः प्रातः ससर्पिष्कं रसोनमुपयोजयेत् ||२१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 151 (214) · Śloka 215
tricaturbhiḥ pibēt kvāthaṁ pañcabhirvā samanvitaiḥ | madhukasya paṭōlasya rōhiṇyā mustakasya ca ||214|| harītakyāśca sarvō'yaṁ trividhō yōga iṣyatē |215|
View original
त्रिचतुर्भिः पिबेत् क्वाथं पञ्चभिर्वा समन्वितैः | मधुकस्य पटोलस्य रोहिण्या मुस्तकस्य च ||२१४|| हरीतक्याश्च सर्वोऽयं त्रिविधो योग इष्यते |२१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 152 (215) · Śloka 216
sarpiḥkṣīrasitākṣaudramāgadhīrvā yathābalam ||215|| daśamūlīkaṣāyēṇa māgadhīrvā prayōjayēt |216|
View original
सर्पिःक्षीरसिताक्षौद्रमागधीर्वा यथाबलम् ||२१५|| दशमूलीकषायेण मागधीर्वा प्रयोजयेत् |२१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 153 (216) · Śloka 216
pippalīvardhamānaṁ vā pibēt kṣīrarasāśanaḥ ||216||
View original
पिप्पलीवर्धमानं वा पिबेत् क्षीररसाशनः ||२१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 154 (217) · Śloka 217
tāmracūḍasya māṁsēna pibēdvā madyamuttamam |217|
View original
ताम्रचूडस्य मांसेन पिबेद्वा मद्यमुत्तमम् |२१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 155 (217) · Śloka 218
kōlāgnimanthatriphalākvāthē dadhnā ghr̥taṁ pacēt ||217|| tilvakāvāpamētaddhi viṣamajvaranāśanam |218|
View original
कोलाग्निमन्थत्रिफलाक्वाथे दध्ना घृतं पचेत् ||२१७|| तिल्वकावापमेतद्धि विषमज्वरनाशनम् |२१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 156 (218-220) · Śloka 221
pippalyativiṣādrākṣāsārivābilvacandanaiḥ ||218|| kaṭukēndrayavōśīrasiṁhītāmalakīghanaiḥ | trāyamāṇāsthirādhātrīviśvabhēṣajacitrakaiḥ ||219|| pakvamētairghr̥taṁ pītaṁ vijitya viṣamāgnitām | jīrṇajvaraśiraḥśūlagulmōdarahalīmakān ||220|| kṣayakāsaṁ sasantāpaṁ pārśvaśūlānapāsyati |221|
View original
पिप्पल्यतिविषाद्राक्षासारिवाबिल्वचन्दनैः ||२१८|| कटुकेन्द्रयवोशीरसिंहीतामलकीघनैः | त्रायमाणास्थिराधात्रीविश्वभेषजचित्रकैः ||२१९|| पक्वमेतैर्घृतं पीतं विजित्य विषमाग्निताम् | जीर्णज्वरशिरःशूलगुल्मोदरहलीमकान् ||२२०|| क्षयकासं ससन्तापं पार्श्वशूलानपास्यति |२२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 157 (221-222) · Śloka 223
guḍūcītriphalāvāsātrāyamāṇāyavāsakaiḥ ||221|| kvathitairvidhivatpakvamētaiḥ kalkīkr̥taiḥ samaiḥ | drākṣāmāgadhikāmbhōdanāgarōtpalacandanaiḥ ||222|| pītaṁ sarpiḥ kṣayaśvāsakāsajīrṇajvarān jayēt |223|
View original
गुडूचीत्रिफलावासात्रायमाणायवासकैः ||२२१|| क्वथितैर्विधिवत्पक्वमेतैः कल्कीकृतैः समैः | द्राक्षामागधिकाम्भोदनागरोत्पलचन्दनैः ||२२२|| पीतं सर्पिः क्षयश्वासकासजीर्णज्वरान् जयेत् |२२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 158 (223-225) · Śloka 226
kalaśībr̥hatīdrākṣātrāyantīnimbagōkṣuraiḥ ||223|| balāparpaṭakāmbhōdaśālaparṇīyavāsakaiḥ | pakvamutkvathitaiḥ sarpiḥ kalkairēbhiḥ samanvitam ||224|| śaṭītāmalakībhārgīmēdāmalakapauṣkaraiḥ | kṣīradviguṇasaṁyuktaṁ jīrṇajvaramapōhati ||225|| śiraḥpārśvarujākāsakṣayapraśamanaṁ param |226|
View original
कलशीबृहतीद्राक्षात्रायन्तीनिम्बगोक्षुरैः ||२२३|| बलापर्पटकाम्भोदशालपर्णीयवासकैः | पक्वमुत्क्वथितैः सर्पिः कल्कैरेभिः समन्वितम् ||२२४|| शटीतामलकीभार्गीमेदामलकपौष्करैः | क्षीरद्विगुणसंयुक्तं जीर्णज्वरमपोहति ||२२५|| शिरःपार्श्वरुजाकासक्षयप्रशमनं परम् |२२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 159 (226-228) · Śloka 229
paṭōlīparpaṭāriṣṭaguḍūcītriphalāvr̥ṣaiḥ ||226|| kaṭukāmbudabhūnimbayāsayaṣṭyāhvacandanaiḥ | dārvīśakrayavōśīratrāyamāṇākaṇōtpalaiḥ ||227|| dhātrībhr̥ṅgarajōbhīrukākamācīrasairghr̥tam | siddhamāśvapacīkuṣṭhajvaraśukrārjunavraṇān ||228|| hanyānnayanavadanaśravaṇaghrāṇajān gadān |229|
View original
पटोलीपर्पटारिष्टगुडूचीत्रिफलावृषैः ||२२६|| कटुकाम्बुदभूनिम्बयासयष्ट्याह्वचन्दनैः | दार्वीशक्रयवोशीरत्रायमाणाकणोत्पलैः ||२२७|| धात्रीभृङ्गरजोभीरुकाकमाचीरसैर्घृतम् | सिद्धमाश्वपचीकुष्ठज्वरशुक्रार्जुनव्रणान् ||२२८|| हन्यान्नयनवदनश्रवणघ्राणजान् गदान् |२२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 160 (229-233) · Śloka 234
viḍaṅgatriphalāmustamañjiṣṭhādāḍimōtpalaiḥ ||229|| priyaṅgvēlailavālūkacandanāmaradārubhiḥ | barhiṣṭhakuṣṭharajanīpārṇinīsārivādvayaiḥ ||230|| harēṇukātrivr̥ddantīvacātālīśakēsaraiḥ | dvikṣīraṁ vipacētsarpirmālatīkusumaiḥ saha ||231|| jīrṇajvaraśvāsakāsagulmōnmādagarāpaham | ētatkalyāṇakaṁ nāma sarpirmāṅgalyamuttamam ||232|| alakṣmīgraharakṣōgnimāndyāpasmārapāpanut | śasyatē naṣṭaśukrāṇāṁ vandhyānāṁ garbhadaṁ param ||233|| mēdhyaṁ cakṣuṣyamāyuṣyaṁ rētōmārgaviśōdhanam |234|
View original
विडङ्गत्रिफलामुस्तमञ्जिष्ठादाडिमोत्पलैः ||२२९|| प्रियङ्ग्वेलैलवालूकचन्दनामरदारुभिः | बर्हिष्ठकुष्ठरजनीपार्णिनीसारिवाद्वयैः ||२३०|| हरेणुकात्रिवृद्दन्तीवचातालीशकेसरैः | द्विक्षीरं विपचेत्सर्पिर्मालतीकुसुमैः सह ||२३१|| जीर्णज्वरश्वासकासगुल्मोन्मादगरापहम् | एतत्कल्याणकं नाम सर्पिर्माङ्गल्यमुत्तमम् ||२३२|| अलक्ष्मीग्रहरक्षोग्निमान्द्यापस्मारपापनुत् | शस्यते नष्टशुक्राणां वन्ध्यानां गर्भदं परम् ||२३३|| मेध्यं चक्षुष्यमायुष्यं रेतोमार्गविशोधनम् |२३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 161 (234-239) · Śloka 240
ētairēva tathā dravyaiḥ sarvagandhaiśca sādhitam ||234|| kapilāyā ghr̥taprasthaṁ suvarṇamaṇisaṁyutam | tatkṣīrēṇa sahaikadhyaṁ prasādhya kusumairimaiḥ ||235|| sumanaścampakāśōkaśirīṣakusumairvr̥tam | tathā naladapadmānāṁ kēśarairdāḍimasya ca ||236|| tithau praśastē nakṣatrē sādhakasyāturasya ca | kr̥taṁ manuṣyadēvāya brāhmaṇairabhimantritam ||237|| dattaṁ sarvajvarān hanti mahākalyāṇakaṁ tvidam ||238|| darśanasparśanābhyāṁ ca sarvarōgaharaṁ śivam | adhr̥ṣyaḥ sarvabhūtānāṁ valīpalitavarjitaḥ ||239|| asyābhyāsādghr̥tasyēha jīvēdvarṣaśatatrayam |240|
View original
एतैरेव तथा द्रव्यैः सर्वगन्धैश्च साधितम् ||२३४|| कपिलाया घृतप्रस्थं सुवर्णमणिसंयुतम् | तत्क्षीरेण सहैकध्यं प्रसाध्य कुसुमैरिमैः ||२३५|| सुमनश्चम्पकाशोकशिरीषकुसुमैर्वृतम् | तथा नलदपद्मानां केशरैर्दाडिमस्य च ||२३६|| तिथौ प्रशस्ते नक्षत्रे साधकस्यातुरस्य च | कृतं मनुष्यदेवाय ब्राह्मणैरभिमन्त्रितम् ||२३७|| दत्तं सर्वज्वरान् हन्ति महाकल्याणकं त्विदम् ||२३८|| दर्शनस्पर्शनाभ्यां च सर्वरोगहरं शिवम् | अधृष्यः सर्वभूतानां वलीपलितवर्जितः ||२३९|| अस्याभ्यासाद्घृतस्येह जीवेद्वर्षशतत्रयम् |२४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 162 (240-242) · Śloka 242
gavyaṁ dadhi ca mūtraṁ ca kṣīraṁ sarpiḥ śakr̥drasaḥ ||240|| samabhāgāni pācyāni kalkāṁścaitān samāvapēt | triphalāṁ citrakaṁ mustaṁ haridrātiviṣē vacām ||241|| viḍaṅgaṁ tryūṣaṇaṁ cavyaṁ suradāru tathaiva ca | pañcagavyamidaṁ pānādviṣamajvaranāśanam ||242||
View original
गव्यं दधि च मूत्रं च क्षीरं सर्पिः शकृद्रसः ||२४०|| समभागानि पाच्यानि कल्कांश्चैतान् समावपेत् | त्रिफलां चित्रकं मुस्तं हरिद्रातिविषे वचाम् ||२४१|| विडङ्गं त्र्यूषणं चव्यं सुरदारु तथैव च | पञ्चगव्यमिदं पानाद्विषमज्वरनाशनम् ||२४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 163 (243) · Śloka 243
pañcagavyamr̥tē garbhātpācyamanyad... |243|
View original
पञ्चगव्यमृते गर्भात्पाच्यमन्यद्... |२४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 164 (243) · Śloka 244
... vr̥ṣēṇa ca | balayā'tha paraṁ pācyaṁ guḍūcyā tadvadēva tu ||243|| jīrṇajvarē ca śōphē ca pāṇḍurōgē ca pūjitam |244|
View original
... वृषेण च | बलयाऽथ परं पाच्यं गुडूच्या तद्वदेव तु ||२४३|| जीर्णज्वरे च शोफे च पाण्डुरोगे च पूजितम् |२४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 165 (244) · Śloka 244
ētēnaiva tu kalpēna ghr̥taṁ pañcāvikaṁ pacēt | pañcājaṁ pañcamahiṣaṁ caturuṣṭramathāpi ca ||244||
View original
एतेनैव तु कल्पेन घृतं पञ्चाविकं पचेत् | पञ्चाजं पञ्चमहिषं चतुरुष्ट्रमथापि च ||२४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 166 (245-253) · Śloka 254
triphalōśīraśampākakaṭukātiviṣāghanaiḥ | śatāvarīsaptaparṇaguḍūcīrajanīdvayaiḥ ||245|| citrakatrivr̥tāmūrvāpaṭōlāriṣṭavālakaiḥ | kirātatiktakavacāviśālāpadmakōtpalaiḥ ||246|| sārivādvayayaṣṭyāhvacavikāraktacandanaiḥ | durālabhāparpaṭakatrāyamāṇāṭarūṣakaiḥ ||247|| rāsnākuṅkumamañjiṣṭhāmāgadhīnāgaraistathā | dhātrīphalarasaiḥ samyagdviguṇaiḥ sādhitaṁ haviḥ ||248|| parisarpajvaraśvāsagulmakuṣṭhanivāraṇam | pāṇḍuplīhāgnisādibhya ētadēva paraṁ hitam ||249|| paṭōlakaṭukādārvīnimbavāsāphalatrikam | durālabhāparpaṭakatrāyamāṇāḥ palōnmitāḥ ||250|| prasthamāmalakānāṁ ca kvāthayētsalilārmaṇē | tēna pādāvaśēṣēṇa ghr̥taprasthaṁ vipācayēt ||251|| kalkaiḥ kuṭajabhūnimbaghanayaṣṭyāhvacandanaiḥ | sapippalīkaistatsiddhaṁ cakṣuṣyaṁ śuklayōrhitam ||252|| ghrāṇakarṇākṣivadanavartmarōgavraṇāpaham | raktapittakaphasvēdaklēdapūyōpaśōṣaṇam ||253|| kāmalājvaravīsarpagaṇḍamālāharaṁ param |254|
View original
त्रिफलोशीरशम्पाककटुकातिविषाघनैः | शतावरीसप्तपर्णगुडूचीरजनीद्वयैः ||२४५|| चित्रकत्रिवृतामूर्वापटोलारिष्टवालकैः | किराततिक्तकवचाविशालापद्मकोत्पलैः ||२४६|| सारिवाद्वययष्ट्याह्वचविकारक्तचन्दनैः | दुरालभापर्पटकत्रायमाणाटरूषकैः ||२४७|| रास्नाकुङ्कुममञ्जिष्ठामागधीनागरैस्तथा | धात्रीफलरसैः सम्यग्द्विगुणैः साधितं हविः ||२४८|| परिसर्पज्वरश्वासगुल्मकुष्ठनिवारणम् | पाण्डुप्लीहाग्निसादिभ्य एतदेव परं हितम् ||२४९|| पटोलकटुकादार्वीनिम्बवासाफलत्रिकम् | दुरालभापर्पटकत्रायमाणाः पलोन्मिताः ||२५०|| प्रस्थमामलकानां च क्वाथयेत्सलिलार्मणे | तेन पादावशेषेण घृतप्रस्थं विपाचयेत् ||२५१|| कल्कैः कुटजभूनिम्बघनयष्ट्याह्वचन्दनैः | सपिप्पलीकैस्तत्सिद्धं चक्षुष्यं शुक्लयोर्हितम् ||२५२|| घ्राणकर्णाक्षिवदनवर्त्मरोगव्रणापहम् | रक्तपित्तकफस्वेदक्लेदपूयोपशोषणम् ||२५३|| कामलाज्वरवीसर्पगण्डमालाहरं परम् |२५४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 167 (254-255) · Śloka 255
śr̥taṁ payaḥ śarkarā ca pippalyō madhusarpiṣī ||254|| pañcasāramidaṁ pēyaṁ mathitaṁ viṣamajvarē | kṣatakṣīṇē kṣayē śvāsē hr̥drōgē caitadiṣyatē ||255||
View original
शृतं पयः शर्करा च पिप्पल्यो मधुसर्पिषी ||२५४|| पञ्चसारमिदं पेयं मथितं विषमज्वरे | क्षतक्षीणे क्षये श्वासे हृद्रोगे चैतदिष्यते ||२५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 168 (256) · Śloka 256
lākṣāviśvaniśāmūrvāmañjiṣṭhāsvarjikāmayaiḥ | ṣaḍguṇēna ca takrēṇa siddhaṁ tailaṁ jvarāntakr̥t ||256||
View original
लाक्षाविश्वनिशामूर्वामञ्जिष्ठास्वर्जिकामयैः | षड्गुणेन च तक्रेण सिद्धं तैलं ज्वरान्तकृत् ||२५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 169 (257-258) · Śloka 258
kṣīrivr̥kṣāsanāriṣṭajambūsaptacchadārjunaiḥ | śirīṣakhadirāsphōṭāmr̥tavallyāṭarūṣakaiḥ ||257|| kaṭukāparpaṭōśīravacātējōvatīghanaiḥ | sādhitaṁ tailamabhyaṅgādāśu jīrṇajvarāpaham ||258||
View original
क्षीरिवृक्षासनारिष्टजम्बूसप्तच्छदार्जुनैः | शिरीषखदिरास्फोटामृतवल्ल्याटरूषकैः ||२५७|| कटुकापर्पटोशीरवचातेजोवतीघनैः | साधितं तैलमभ्यङ्गादाशु जीर्णज्वरापहम् ||२५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 170 (259-261) · Śloka 261
nirviṣairbhujagairnāgairvinītaiḥ kr̥tataskaraiḥ | trāsayēdāgamē cainaṁ tadaharbhōjayēnna ca ||259|| atyabhiṣyandigurubhirvāmayēdvā punaḥ punaḥ | madyaṁ tīkṣṇaṁ pāyayēta ghr̥taṁ vā jvaranāśanam ||260|| purāṇaṁ vā ghr̥taṁ kāmamudāraṁ vā virēcanam | nirūhayēdvā matimān susvinnaṁ tadaharnaram ||261||
View original
निर्विषैर्भुजगैर्नागैर्विनीतैः कृततस्करैः | त्रासयेदागमे चैनं तदहर्भोजयेन्न च ||२५९|| अत्यभिष्यन्दिगुरुभिर्वामयेद्वा पुनः पुनः | मद्यं तीक्ष्णं पाययेत घृतं वा ज्वरनाशनम् ||२६०|| पुराणं वा घृतं काममुदारं वा विरेचनम् | निरूहयेद्वा मतिमान् सुस्विन्नं तदहर्नरम् ||२६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 171 (262) · Śloka 262
ajāvyōścarmarōmāṇi vacā kuṣṭhaṁ palaṅkaṣā | nimbapatraṁ madhuyutaṁ dhūpanaṁ tasya dāpayēt ||262||
View original
अजाव्योश्चर्मरोमाणि वचा कुष्ठं पलङ्कषा | निम्बपत्रं मधुयुतं धूपनं तस्य दापयेत् ||२६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 172 (263) · Śloka 263
baiḍālaṁ vā śakr̥dyōjyaṁ vēpamānasya dhūpanam |263|
View original
बैडालं वा शकृद्योज्यं वेपमानस्य धूपनम् |२६३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 173 (263) · Śloka 263
pippalī saindhavaṁ tailaṁ nēpālī cēkṣaṇāñjanam ||263||
View original
पिप्पली सैन्धवं तैलं नेपाली चेक्षणाञ्जनम् ||२६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 174 (264) · Śloka 264
udarōktāni sarpiṁṣi yānyuktāni purā mayā | kalpōktaṁ cājitaṁ sarpiḥ sēvyamānaṁ jvaraṁ jayēt ||264||
View original
उदरोक्तानि सर्पिंषि यान्युक्तानि पुरा मया | कल्पोक्तं चाजितं सर्पिः सेव्यमानं ज्वरं जयेत् ||२६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 175 (265) · Śloka 265
bhūtavidyāsamuddiṣṭairbandhāvēśanapūjanaiḥ | jayēdbhūtābhiṣaṅgōtthaṁ... |265|
View original
भूतविद्यासमुद्दिष्टैर्बन्धावेशनपूजनैः | जयेद्भूताभिषङ्गोत्थं... |२६५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 176 (265) · Śloka 265
... vijñānādyaiśca mānasam ||265||
View original
... विज्ञानाद्यैश्च मानसम् ||२६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 177 (266) · Śloka 266
śramakṣayōtthē bhuñjīta ghr̥tābhyaktō rasaudanam |266|
View original
श्रमक्षयोत्थे भुञ्जीत घृताभ्यक्तो रसौदनम् |२६६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 178 (266) · Śloka 266
abhiśāpābhicārōtthau jvarau hōmādinā jayēt ||266||
View original
अभिशापाभिचारोत्थौ ज्वरौ होमादिना जयेत् ||२६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 179 (267) · Śloka 267
dānasvastyayanātithyairutpātagrahapīḍitam |267|
View original
दानस्वस्त्ययनातिथ्यैरुत्पातग्रहपीडितम् |२६७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 180 (267) · Śloka 268
abhighātajvarē kuryāt kriyāmuṣṇavivarjitām ||267|| kaṣāyamadhurāṁ snigdhāṁ yathādōṣamathāpi vā |268|
View original
अभिघातज्वरे कुर्यात् क्रियामुष्णविवर्जिताम् ||२६७|| कषायमधुरां स्निग्धां यथादोषमथापि वा |२६८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 181 (268-269) · Śloka 269
ōṣadhīgandhaviṣajau viṣapittaprasādhanaiḥ ||268|| jayēt kaṣāyaṁ ca hitaṁ sarvagandhakr̥taṁ tathā | nimbadārukaṣāyaṁ vā hitaṁ saumanasaṁ yathā ||269||
View original
ओषधीगन्धविषजौ विषपित्तप्रसाधनैः ||२६८|| जयेत् कषायं च हितं सर्वगन्धकृतं तथा | निम्बदारुकषायं वा हितं सौमनसं यथा ||२६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 182 (270) · Śloka 270
yavānnavikr̥tiḥ sarpirmadyaṁ ca viṣamē hitam |270|
View original
यवान्नविकृतिः सर्पिर्मद्यं च विषमे हितम् |२७०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 183 (270) · Śloka 270
sampūjayēddvijān gāśca dēvamīśānamambikām ||270||
View original
सम्पूजयेद्द्विजान् गाश्च देवमीशानमम्बिकाम् ||२७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 184 (271-281) · Śloka 281
kaphavātōtthayōścāpi jvarayōḥ śītapīḍitam | dihyāduṣṇēna vargēṇa paraścōṣṇō vidhirhitaḥ ||271|| siñcēt kōṣṇairāranālaśuktagōmūtramastubhiḥ | dihyāt palāśaiḥ piṣṭairvā surasārjakaśigrujaiḥ ||272|| kṣāratailēna vā'bhyaṅgaḥ saśuktēna vidhīyatē | pānamāragvadhādēśca kvathitasya viśēṣataḥ ||273|| avagāhaḥ sukhōṣṇaśca vātaghnakvāthayōjitaḥ | jitvā śītaṁ kramairēbhiḥ sukhōṣṇajalasēcitam ||274|| pravēśyaurṇikakārpāsakauśēyāmbarasaṁvr̥tam | śāyayēt kṣāmadēhaṁ ca kālāguruvibhūṣitam ||275|| stanāḍhyā rūpasampannāḥ kuśalā navayauvanāḥ | bhajēyuḥ pramadā gātraiḥ śītadainyāpahāḥ śubhāḥ ||276|| śaracchaśāṅkavadanā nīlōtpalavilōcanāḥ | sphuritabhrūlatābhaṅgalalāṭataṭakampanāḥ ||277|| pralambabimbapracaladbimbīphalanibhādharāḥ | kr̥śōdaryō'tivistīrṇajaghanōdvahanālasāḥ ||278|| kuṅkumāgurudigdhāṅgyō ghanatuṅgapayōdharāḥ | sugandhidhūpitaślakṣṇasrastāṁśukavibhūṣaṇāḥ ||279|| gāḍhamāliṅgayēyustaṁ taruṁ vanalatā iva | prahlādaṁ cāsya vijñāya tāḥ strīrapanayēt punaḥ ||280|| tāsāmaṅgapariṣvaṅganivāritahimajvaram | bhōjayēddhitamannaṁ ca yathā sukhamavāpnuyāt ||281||
View original
कफवातोत्थयोश्चापि ज्वरयोः शीतपीडितम् | दिह्यादुष्णेन वर्गेण परश्चोष्णो विधिर्हितः ||२७१|| सिञ्चेत् कोष्णैरारनालशुक्तगोमूत्रमस्तुभिः | दिह्यात् पलाशैः पिष्टैर्वा सुरसार्जकशिग्रुजैः ||२७२|| क्षारतैलेन वाऽभ्यङ्गः सशुक्तेन विधीयते | पानमारग्वधादेश्च क्वथितस्य विशेषतः ||२७३|| अवगाहः सुखोष्णश्च वातघ्नक्वाथयोजितः | जित्वा शीतं क्रमैरेभिः सुखोष्णजलसेचितम् ||२७४|| प्रवेश्यौर्णिककार्पासकौशेयाम्बरसंवृतम् | शाययेत् क्षामदेहं च कालागुरुविभूषितम् ||२७५|| स्तनाढ्या रूपसम्पन्नाः कुशला नवयौवनाः | भजेयुः प्रमदा गात्रैः शीतदैन्यापहाः शुभाः ||२७६|| शरच्छशाङ्कवदना नीलोत्पलविलोचनाः | स्फुरितभ्रूलताभङ्गललाटतटकम्पनाः ||२७७|| प्रलम्बबिम्बप्रचलद्बिम्बीफलनिभाधराः | कृशोदर्योऽतिविस्तीर्णजघनोद्वहनालसाः ||२७८|| कुङ्कुमागुरुदिग्धाङ्ग्यो घनतुङ्गपयोधराः | सुगन्धिधूपितश्लक्ष्णस्रस्तांशुकविभूषणाः ||२७९|| गाढमालिङ्गयेयुस्तं तरुं वनलता इव | प्रह्लादं चास्य विज्ञाय ताः स्त्रीरपनयेत् पुनः ||२८०|| तासामङ्गपरिष्वङ्गनिवारितहिमज्वरम् | भोजयेद्धितमन्नं च यथा सुखमवाप्नुयात् ||२८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 185 (282-285) · Śloka 286
dāhābhibhūtē tu vidhiṁ kuryāddāhavināśanam | madhuphāṇitayuktēna nimbapatrāmbhasā'pi vā ||282|| dāhajvarārtaṁ matimān vāmayēt kṣipramēva ca | śatadhautaghr̥tābhyaktaṁ dihyādvā yavaśatkubhiḥ ||283|| kōlāmalakasaṁyuktaiḥ śuktadhānyāmlasaṁyutaiḥ | amlapiṣṭaiḥ suśītaiśca phēnilāpallavaistathā ||284|| amlapiṣṭaiḥ suśītairvā palāśatarujairdihēt | badarīpallavōtthēna phēnēnāriṣṭakasya ca ||285|| liptē'ṅgē dāhatr̥ṇmūrcchāḥ praśāmyanti ca sarvaśaḥ |286|
View original
दाहाभिभूते तु विधिं कुर्याद्दाहविनाशनम् | मधुफाणितयुक्तेन निम्बपत्राम्भसाऽपि वा ||२८२|| दाहज्वरार्तं मतिमान् वामयेत् क्षिप्रमेव च | शतधौतघृताभ्यक्तं दिह्याद्वा यवशत्कुभिः ||२८३|| कोलामलकसंयुक्तैः शुक्तधान्याम्लसंयुतैः | अम्लपिष्टैः सुशीतैश्च फेनिलापल्लवैस्तथा ||२८४|| अम्लपिष्टैः सुशीतैर्वा पलाशतरुजैर्दिहेत् | बदरीपल्लवोत्थेन फेनेनारिष्टकस्य च ||२८५|| लिप्तेऽङ्गे दाहतृण्मूर्च्छाः प्रशाम्यन्ति च सर्वशः |२८६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 186 (286-287) · Śloka 287
yavārdhakuḍavaṁ piṣṭvā mañjiṣṭhārdhapalaṁ tathā ||286|| amlaprasthaśatōnmiśraṁ tailaprasthaṁ vipācayēt | ētat prahlādanaṁ tailaṁ jvaradāhavināśanam ||287||
View original
यवार्धकुडवं पिष्ट्वा मञ्जिष्ठार्धपलं तथा ||२८६|| अम्लप्रस्थशतोन्मिश्रं तैलप्रस्थं विपाचयेत् | एतत् प्रह्लादनं तैलं ज्वरदाहविनाशनम् ||२८७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 187 (288-293) · Śloka 293
nyagrōdhādirgaṇō yastu kākōlyādiśca yō gaṇaḥ | utpalādirgaṇō yastu piṣṭairvā taiḥ pralēpayēt ||288|| tatkaṣāyāmlasaṁsiddhāḥ snēhāścābhyañjanē hitāḥ | tēṣāṁ śītakaṣāyē vā dāhārtamavagāhayēt ||289|| dāhavēgē tvatikrāntē tasmāduddhr̥tya mānavam | pariṣicyāmbubhiḥ śītaiḥ pralimpēccandanādibhiḥ ||290|| glānaṁ vā dīnamanasamāśliṣēyurvarāṅganāḥ | pēlavakṣaumasaṁvītāścandanārdrapayōdharāḥ ||291|| bibhratyō'bjasrajaścitrā maṇiratnavibhūṣitāḥ | bhajēyustāḥ stanaiḥ śītaiḥ spr̥śantyō'mburuhaiḥ sukhaiḥ ||292|| prahlādaṁ cāsya vijñāya tāḥ strīrapanayēt punaḥ | hitaṁ ca bhōjayēdannaṁ tathā''pnōti sukhaṁ mahat ||293||
View original
न्यग्रोधादिर्गणो यस्तु काकोल्यादिश्च यो गणः | उत्पलादिर्गणो यस्तु पिष्टैर्वा तैः प्रलेपयेत् ||२८८|| तत्कषायाम्लसंसिद्धाः स्नेहाश्चाभ्यञ्जने हिताः | तेषां शीतकषाये वा दाहार्तमवगाहयेत् ||२८९|| दाहवेगे त्वतिक्रान्ते तस्मादुद्धृत्य मानवम् | परिषिच्याम्बुभिः शीतैः प्रलिम्पेच्चन्दनादिभिः ||२९०|| ग्लानं वा दीनमनसमाश्लिषेयुर्वराङ्गनाः | पेलवक्षौमसंवीताश्चन्दनार्द्रपयोधराः ||२९१|| बिभ्रत्योऽब्जस्रजश्चित्रा मणिरत्नविभूषिताः | भजेयुस्ताः स्तनैः शीतैः स्पृशन्त्योऽम्बुरुहैः सुखैः ||२९२|| प्रह्लादं चास्य विज्ञाय ताः स्त्रीरपनयेत् पुनः | हितं च भोजयेदन्नं तथाऽऽप्नोति सुखं महत् ||२९३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 188 (294) · Śloka 294
pittajvarōktaṁ śamanaṁ virēkō'nyaddhitaṁ ca yat |294|
View original
पित्तज्वरोक्तं शमनं विरेकोऽन्यद्धितं च यत् |२९४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 189 (294) · Śloka 295
nirharētpittamēvādau dōṣēṣu samavāyiṣu ||294|| durnivārataraṁ taddhi jvarārtānāṁ viśēṣataḥ |295|
View original
निर्हरेत्पित्तमेवादौ दोषेषु समवायिषु ||२९४|| दुर्निवारतरं तद्धि ज्वरार्तानां विशेषतः |२९५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 190 (295) · Śloka 296
chardimūrcchāpipāsādīnavirōdhājjvarasya ca ||295|| upadravāñjayēccāpi pratyanīkēna hētunā |296|
View original
छर्दिमूर्च्छापिपासादीनविरोधाज्ज्वरस्य च ||२९५|| उपद्रवाञ्जयेच्चापि प्रत्यनीकेन हेतुना |२९६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 191 (296-299) · Śloka 299
viśēṣamaparaṁ cātra śr̥ṇūpadravanāśanam ||296|| madhukaṁ rajanī mustaṁ dāḍimaṁ sāmlavētasam | añjanaṁ tintiḍīkaṁ ca naladaṁ patramutpalam ||297|| tvacaṁ vyāghranakhaṁ caiva mātuluṅgarasō madhu | dihyādēbhirjvarārtasya madhuśuktayutaiḥ śiraḥ ||298|| śirōbhitāpasammōhavamihikkāpravēpathūn | pradēhō nāśayatyēṣa jvaritānāmupadravān ||299||
View original
विशेषमपरं चात्र शृणूपद्रवनाशनम् ||२९६|| मधुकं रजनी मुस्तं दाडिमं साम्लवेतसम् | अञ्जनं तिन्तिडीकं च नलदं पत्रमुत्पलम् ||२९७|| त्वचं व्याघ्रनखं चैव मातुलुङ्गरसो मधु | दिह्यादेभिर्ज्वरार्तस्य मधुशुक्तयुतैः शिरः ||२९८|| शिरोभितापसम्मोहवमिहिक्काप्रवेपथून् | प्रदेहो नाशयत्येष ज्वरितानामुपद्रवान् ||२९९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 192 (300-301) · Śloka 301
madhūkamatha hrībēramutpalāni madhūlikām ||300|| līḍhvā cūrṇāni madhunā sarpiṣā ca jayēdvamim | kaphaprasēkāsr̥kpittahikkāśvāsāṁśca dāruṇān ||301||
View original
मधूकमथ ह्रीबेरमुत्पलानि मधूलिकाम् ||३००|| लीढ्वा चूर्णानि मधुना सर्पिषा च जयेद्वमिम् | कफप्रसेकासृक्पित्तहिक्काश्वासांश्च दारुणान् ||३०१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 193 (302) · Śloka 302
lihan jvarārtastriphalāṁ pippalīṁ ca samākṣikām | kāsē śvāsē ca madhunā sarpiṣā ca sukhī bhavēt ||302||
View original
लिहन् ज्वरार्तस्त्रिफलां पिप्पलीं च समाक्षिकाम् | कासे श्वासे च मधुना सर्पिषा च सुखी भवेत् ||३०२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 194 (303) · Śloka 303
vidārī dāḍimaṁ lōdhraṁ dadhitthaṁ bījapūrakam | ēbhiḥ pradihyānmūrdhānaṁ tr̥ḍdāhārtasya dēhinaḥ ||303||
View original
विदारी दाडिमं लोध्रं दधित्थं बीजपूरकम् | एभिः प्रदिह्यान्मूर्धानं तृड्दाहार्तस्य देहिनः ||३०३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 195 (304) · Śloka 305
dāḍimasya sitāyāśca drākṣāmalakayōstathā | vairasyē dhārayēt kalkaṁ gaṇḍūṣaṁ ca yathāhitam ||304|| kṣīrēkṣurasamākṣīkasarpistailōṣṇavāribhiḥ |305|
View original
दाडिमस्य सितायाश्च द्राक्षामलकयोस्तथा | वैरस्ये धारयेत् कल्कं गण्डूषं च यथाहितम् ||३०४|| क्षीरेक्षुरसमाक्षीकसर्पिस्तैलोष्णवारिभिः |३०५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 196 (305) · Śloka 305
śūnyē mūrdhni hitaṁ nasyaṁ jīvanīyaśr̥taṁ ghr̥tam ||305||
View original
शून्ये मूर्ध्नि हितं नस्यं जीवनीयशृतं घृतम् ||३०५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 197 (306) · Śloka 307
cūrṇitaistriphalāśyāmātrivr̥tpippalisaṁyutaiḥ | sakṣaudraḥ śarkarāyuktō virēkastu praśasyatē ||306|| pakvē pittajvarē raktē cōrdhvagē vēpathau tathā |307|
View original
चूर्णितैस्त्रिफलाश्यामात्रिवृत्पिप्पलिसंयुतैः | सक्षौद्रः शर्करायुक्तो विरेकस्तु प्रशस्यते ||३०६|| पक्वे पित्तज्वरे रक्ते चोर्ध्वगे वेपथौ तथा |३०७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 198 (307) · Śloka 307
kaphavātōtthayōrēvaṁ snēhābhyaṅgairviśōdhayēt ||307||
View original
कफवातोत्थयोरेवं स्नेहाभ्यङ्गैर्विशोधयेत् ||३०७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 199 (308) · Śloka 308
hr̥tadōṣō bhramārtastu lihyāt kṣaudrasitābhayāḥ |308|
View original
हृतदोषो भ्रमार्तस्तु लिह्यात् क्षौद्रसिताभयाः |३०८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 200 (308) · Śloka 309
vātaghnamadhurairyōjyā nirūhā vātajē jvarē ||308|| avēkṣya dōṣaṁ prāṇaṁ ca yathāsvaṁ cānuvāsanāḥ |309|
View original
वातघ्नमधुरैर्योज्या निरूहा वातजे ज्वरे ||३०८|| अवेक्ष्य दोषं प्राणं च यथास्वं चानुवासनाः |३०९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 201 (309-311) · Śloka 312
utpalādikaṣāyādyā(ḍhyā)ścandanōśīrasaṁyutāḥ ||309|| śarkarāmadhurāḥ śītāḥ pittajvaraharā matāḥ | āmrādīnāṁ tvacaṁ śaṅkhaṁ candanaṁ madhukōtpalē ||310|| gairikāñjanamañjiṣṭhāmr̥ṇālānyatha padmakam | ślakṣṇapiṣṭaṁ tu payasā śarkarāmadhusaṁyutam ||311|| supūtaṁ śītalaṁ bastiṁ dahyamānāya dāpayēt |312|
View original
उत्पलादिकषायाद्या(ढ्या)श्चन्दनोशीरसंयुताः ||३०९|| शर्करामधुराः शीताः पित्तज्वरहरा मताः | आम्रादीनां त्वचं शङ्खं चन्दनं मधुकोत्पले ||३१०|| गैरिकाञ्जनमञ्जिष्ठामृणालान्यथ पद्मकम् | श्लक्ष्णपिष्टं तु पयसा शर्करामधुसंयुतम् ||३११|| सुपूतं शीतलं बस्तिं दह्यमानाय दापयेत् |३१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 202 (312) · Śloka 312
jvaradāhāpahaṁ tēṣu siddhaṁ caivānuvāsanam ||312||
View original
ज्वरदाहापहं तेषु सिद्धं चैवानुवासनम् ||३१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 203 (313) · Śloka 313
āragvadhagaṇakvāthāḥ pippalyādisamāyutāḥ | sakṣaudramūtrā dēyāḥ syuḥ kaphajvaravināśanāḥ ||313||
View original
आरग्वधगणक्वाथाः पिप्पल्यादिसमायुताः | सक्षौद्रमूत्रा देयाः स्युः कफज्वरविनाशनाः ||३१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 204 (314) · Śloka 314
kaphaghnairēva saṁsiddhā dravyaiścāpyanuvāsanāḥ |314|
View original
कफघ्नैरेव संसिद्धा द्रव्यैश्चाप्यनुवासनाः |३१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 205 (314) · Śloka 314
saṁsargē sannipātē ca saṁsr̥ṣṭā bastayō hitāḥ ||314||
View original
संसर्गे सन्निपाते च संसृष्टा बस्तयो हिताः ||३१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 206 (315) · Śloka 315
saṁsr̥ṣṭairēva saṁsr̥ṣṭā dravyaiścāpyanuvāsanāḥ |315|
View original
संसृष्टैरेव संसृष्टा द्रव्यैश्चाप्यनुवासनाः |३१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 207 (315) · Śloka 316
vātarōgāpahāḥ sarvē snēhā yē samyagīritāḥ ||315|| vinā tailaṁ ta ēva syuryōjyā mārutajē jvarē |316|
View original
वातरोगापहाः सर्वे स्नेहा ये सम्यगीरिताः ||३१५|| विना तैलं त एव स्युर्योज्या मारुतजे ज्वरे |३१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 208 (316) · Śloka 316
nikhilēnōpayōjyāśca ta ēvābhyañjanādiṣu ||316||
View original
निखिलेनोपयोज्याश्च त एवाभ्यञ्जनादिषु ||३१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 209 (317) · Śloka 317
paittikē madhuraistiktaiḥ siddhaṁ sarpiśca pūjyatē |317|
View original
पैत्तिके मधुरैस्तिक्तैः सिद्धं सर्पिश्च पूज्यते |३१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 210 (317) · Śloka 317
ślaiṣmikē kaṭutiktaiśca, saṁsr̥ṣṭānītarēṣu ca ||317||
View original
श्लैष्मिके कटुतिक्तैश्च, संसृष्टानीतरेषु च ||३१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 211 (318) · Śloka 319
hr̥tāvaśēṣaṁ pittaṁ tu tvaksthaṁ janayati jvaram | pibēdikṣurasaṁ tatra śītaṁ vā śarkarōdakam ||318|| śāliṣaṣṭikayōrannamaśnīyāt kṣīrasamplutam |319|
View original
हृतावशेषं पित्तं तु त्वक्स्थं जनयति ज्वरम् | पिबेदिक्षुरसं तत्र शीतं वा शर्करोदकम् ||३१८|| शालिषष्टिकयोरन्नमश्नीयात् क्षीरसम्प्लुतम् |३१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 212 (319) · Śloka 319
kaphavātōtthayōrēva svēdābhyaṅgau prayōjayēt ||319||
View original
कफवातोत्थयोरेव स्वेदाभ्यङ्गौ प्रयोजयेत् ||३१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 213 (320) · Śloka 320
ghr̥taṁ dvādaśarātrāttu dēyaṁ sarvajvarēṣu ca | tēnāntarēṇāśayaṁ svaṁ gatā dōṣā bhavanti hi ||320||
View original
घृतं द्वादशरात्रात्तु देयं सर्वज्वरेषु च | तेनान्तरेणाशयं स्वं गता दोषा भवन्ति हि ||३२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 214 (321) · Śloka 321
dhātūn prakṣōbhayan dōṣō mōkṣakālē balīyatē | tēna vyākulacittastu mriyamāṇa ivēhatē ||321||
View original
धातून् प्रक्षोभयन् दोषो मोक्षकाले बलीयते | तेन व्याकुलचित्तस्तु म्रियमाण इवेहते ||३२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 215 (322) · Śloka 322
laghutvaṁ śirasaḥ svēdō mukhamāpāṇḍu pāki ca | kṣavathuścānnakāṅkṣā ca jvaramuktasya lakṣaṇam ||322||
View original
लघुत्वं शिरसः स्वेदो मुखमापाण्डु पाकि च | क्षवथुश्चान्नकाङ्क्षा च ज्वरमुक्तस्य लक्षणम् ||३२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 216 (323-324) · Śloka 324
śambhukrōdhōdbhavō ghōrō balavarṇāgnisādakaḥ | rōgarāṭ rōghasaṅghātō jvara ityupadiśyatē ||323|| vyāpitvāt sarvasaṁsparśāt kr̥cchratvādantasambhavāt | antakō hyēṣa bhūtānāṁ jvara ityupadiśyatē ||324||
View original
शम्भुक्रोधोद्भवो घोरो बलवर्णाग्निसादकः | रोगराट् रोघसङ्घातो ज्वर इत्युपदिश्यते ||३२३|| व्यापित्वात् सर्वसंस्पर्शात् कृच्छ्रत्वादन्तसम्भवात् | अन्तको ह्येष भूतानां ज्वर इत्युपदिश्यते ||३२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 39
iti suśrutasaṁhitāyāmuttaratantrāntargatē kāyacikitsātantrē jvarapratiṣēdhō nāma(prathamō'dhyāyaḥ, ādita) ēkōnacatvāriṁśō'dhyāyaḥ ||39||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे ज्वरप्रतिषेधो नाम(प्रथमोऽध्यायः, आदित) एकोनचत्वारिंशोऽध्यायः ||३९||
🔊 Audio coming soon