Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಪ್ರತಿಷೇಧಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथातो मूर्च्छाप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
46. mūrcchāpratiṣēdhādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5
ಕ್ಷೀಣಸ್ಯ ಬಹುದೋಷಸ್ಯ ವಿರುದ್ಧಾಹಾರಸೇವಿನಃ | ವೇಗಾಘಾತಾದಭೀಘಾತಾದ್ಧೀನಸತ್ತ್ವಸ್ಯ ವಾ ಪುನಃ ||೩|| ಕರಣಾಯತನೇಷೂಗ್ರಾ ಬಾಹ್ಯೇಷ್ವಾಭ್ಯನ್ತರೇಷು ಚ | ನಿವಿಶನ್ತೇ ಯದಾ ದೋಷಾಸ್ತದಾ ಮೂರ್ಚ್ಛನ್ತಿ ಮಾನವಾಃ ||೪|| ಹೃತ್ಪೀಡಾ ಜೃಮ್ಭಣಂ ಗ್ಲಾನಿಃ ಸಞ್ಜ್ಞಾನಾಶೋ ಬಲಸ್ಯ ಚ | ಸರ್ವಾಸಾಂ ಪೂರ್ವರೂಪಾಣಿ, ಯಥಾಸ್ವಂ ತಾ ವಿಭಾವಯೇತ್ ||೫||
View original
क्षीणस्य बहुदोषस्य विरुद्धाहारसेविनः | वेगाघातादभीघाताद्धीनसत्त्वस्य वा पुनः ||३|| करणायतनेषूग्रा बाह्येष्वाभ्यन्तरेषु च | निविशन्ते यदा दोषास्तदा मूर्च्छन्ति मानवाः ||४|| हृत्पीडा जृम्भणं ग्लानिः सञ्ज्ञानाशो बलस्य च | सर्वासां पूर्वरूपाणि, यथास्वं ता विभावयेत् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (6) · Śloka 7
ಸಞ್ಜ್ಞಾವಹಾಸು ನಾಡೀಷು ಪಿಹಿತಾಸ್ವನಿಲಾದಿಭಿಃ | ತಮೋಽಭ್ಯುಪೈತಿ ಸಹಸಾ ಸುಖದುಃಖವ್ಯಪೋಹಕೃತ್ ||೬|| ಸುಖದುಃಖವ್ಯಪೋಹಾಚ್ಚ ನರಃ ಪತತಿ ಕಾಷ್ಠವತ್ | ಮೋಹೋ ಮೂರ್ಚ್ಛೇತಿ ತಾಂ ಪ್ರಾಹುಃ... |೭|
View original
सञ्ज्ञावहासु नाडीषु पिहितास्वनिलादिभिः | तमोऽभ्युपैति सहसा सुखदुःखव्यपोहकृत् ||६|| सुखदुःखव्यपोहाच्च नरः पतति काष्ठवत् | मोहो मूर्च्छेति तां प्राहुः... |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (7-8) · Śloka 8
... ಷಡ್ವಿಧಾ ಸಾ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾ ||೭|| ವಾತಾದಿಭಿಃ ಶೋಣಿತೇನ ಮದ್ಯೇನ ಚ ವಿಷೇಣ ಚ | ಷಟ್ಸ್ವಪ್ಯೇತಾಸು ಪಿತ್ತಂ ಹಿ ಪ್ರಭುತ್ವೇನಾವತಿಷ್ಠತೇ ||೮||
View original
... षड्विधा सा प्रकीर्तिता ||७|| वातादिभिः शोणितेन मद्येन च विषेण च | षट्स्वप्येतासु पित्तं हि प्रभुत्वेनावतिष्ठते ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (9) · Śloka 9
ಅಪಸ್ಮಾರೋಕ್ತಲಿಙ್ಗಾನಿ ತಾಸಾಮುಕ್ತಾನಿ ತತ್ತ್ವತಃ |೯|
View original
अपस्मारोक्तलिङ्गानि तासामुक्तानि तत्त्वतः |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (9) · Śloka 10
ಪೃಥಿವ್ಯಮ್ಭಸ್ತಮೋರೂಪಂ ರಕ್ತಗನ್ಧಶ್ಚ ತನ್ಮಯಃ ||೯|| ತಸ್ಮಾದ್ರಕ್ತಸ್ಯ ಗನ್ಧೇನ ಮೂರ್ಚ್ಛನ್ತಿ ಭುವಿ ಮಾನವಾಃ |೧೦|
View original
पृथिव्यम्भस्तमोरूपं रक्तगन्धश्च तन्मयः ||९|| तस्माद्रक्तस्य गन्धेन मूर्च्छन्ति भुवि मानवाः |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (10) · Śloka 10
ದ್ರವ್ಯಸ್ವಭಾವ ಇತ್ಯೇಕೇ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಯದಭಿಮುಹ್ಯತಿ ||೧೦||
View original
द्रव्यस्वभाव इत्येके दृष्ट्वा यदभिमुह्यति ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (11) · Śloka 11
ಗುಣಾಸ್ತೀವ್ರತರತ್ವೇನ ಸ್ಥಿತಾಸ್ತು ವಿಷಮದ್ಯಯೋಃ | ತ ಏವ ತಸ್ಮಾಜ್ಜಾಯೇತ ಮೋಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಯಥೇರಿತಃ ||೧೧||
View original
गुणास्तीव्रतरत्वेन स्थितास्तु विषमद्ययोः | त एव तस्माज्जायेत मोहस्ताभ्यां यथेरितः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (12) · Śloka 12
ಸ್ತಬ್ಧಾಙ್ಗದೃಷ್ಟಿಸ್ತ್ವಸೃಜಾ ಗೂಢೋಚ್ಛ್ವಾಸಶ್ಚ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಃ |೧೨|
View original
स्तब्धाङ्गदृष्टिस्त्वसृजा गूढोच्छ्वासश्च मूर्च्छितः |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
ಮದ್ಯೇನ ವಿಲಪಂಶ್ಛೇತೇ ನಷ್ಟವಿಭ್ರಾನ್ತಮಾನಸಃ | ಗಾತ್ರಾಣಿ ವಿಕ್ಷಿಪನ್ ಭೂಮೌ ಜರಾಂ ಯಾವನ್ನ ಯಾತಿ ತತ್ ||೧೨||
View original
मद्येन विलपंश्छेते नष्टविभ्रान्तमानसः | गात्राणि विक्षिपन् भूमौ जरां यावन्न याति तत् ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
ವೇಪಥುಸ್ವಪ್ನತೃಷ್ಣಾಃ ಸ್ಯುಃ ಸ್ತಮ್ಭಶ್ಚ ವಿಷಮೂರ್ಚ್ಛಿತೇ | ವೇದಿತವ್ಯಂ ತೀವ್ರತರಂ ಯಥಾಸ್ವಂ ವಿಷಲಕ್ಷಣೈಃ ||೧೩||
View original
वेपथुस्वप्नतृष्णाः स्युः स्तम्भश्च विषमूर्च्छिते | वेदितव्यं तीव्रतरं यथास्वं विषलक्षणैः ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (14) · Śloka 14
ಸೇಕಾವಗಾಹೌ ಮಣಯಃ ಸಹಾರಾಃ ಶೀತಾಃ ಪ್ರದೇಹಾ ವ್ಯಜನಾನಿಲಾಶ್ಚ | ಶೀತಾನಿ ಪಾನಾನಿ ಚ ಗನ್ಧವನ್ತಿ ಸರ್ವಾಸು ಮೂರ್ಚ್ಛಾಸ್ವನಿವಾರಿತಾನಿ ||೧೪||
View original
सेकावगाहौ मणयः सहाराः शीताः प्रदेहा व्यजनानिलाश्च | शीतानि पानानि च गन्धवन्ति सर्वासु मूर्च्छास्वनिवारितानि ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (15) · Śloka 15
ಸಿತಾಪ್ರಿಯಾಲೇಕ್ಷುರಸಪ್ಲುತಾನಿ ದ್ರಾಕ್ಷಾಮಧೂಕಸ್ವರಸಾನ್ವಿತಾನಿ | ಖರ್ಜೂರಕಾಶ್ಮರ್ಯರಸೈಃ ಶೃತಾನಿ ಪಾನಾನಿ ಸರ್ಪೀಂಷಿ ಚ ಜೀವನಾನಿ ||೧೫||
View original
सिताप्रियालेक्षुरसप्लुतानि द्राक्षामधूकस्वरसान्वितानि | खर्जूरकाश्मर्यरसैः शृतानि पानानि सर्पींषि च जीवनानि ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (16) · Śloka 16
ಸಿದ್ಧಾನಿ ವರ್ಗೇ ಮಧುರೇ ಪಯಾಂಸಿ ಸದಾಡಿಮಾ ಜಾಙ್ಗಲಜಾ ರಸಾಶ್ಚ | ತಥಾ ಯವಾ ಲೋಹಿತಶಾಲಯಶ್ಚ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಸು ಪಥ್ಯಾಶ್ಚ ಸದಾ ಸತೀನಾಃ ||೧೬||
View original
सिद्धानि वर्गे मधुरे पयांसि सदाडिमा जाङ्गलजा रसाश्च | तथा यवा लोहितशालयश्च मूर्च्छासु पथ्याश्च सदा सतीनाः ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (17) · Śloka 17
ಭುಜಙ್ಗಪುಷ್ಪಂ ಮರಿಚಾನ್ಯುಶೀರಂ ಕೋಲಸ್ಯ ಮಧ್ಯಂ ಚ ಪಿಬೇತ್ ಸಮಾನಿ | ಶೀತೇನ ತೋಯೇನ ಬಿಸಂ ಮೃಣಾಲಂ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಕೃಷ್ಣಾಂ ಸಿತಯಾ ಚ ಪಥ್ಯಾಮ್ ||೧೭||
View original
भुजङ्गपुष्पं मरिचान्युशीरं कोलस्य मध्यं च पिबेत् समानि | शीतेन तोयेन बिसं मृणालं क्षौद्रेण कृष्णां सितया च पथ्याम् ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (18) · Śloka 18
ಕುರ್ಯಾಚ್ಚ ನಾಸಾವದನಾವರೋಧಂ ಕ್ಷೀರಂ ಪಿಬೇದ್ವಾಽಪ್ಯಥ ಮಾನುಷೀಣಾಮ್ | ಮೂರ್ಚ್ಛಾಂ ಪ್ರಸಕ್ತಾಂ ತು ಶಿರೋವಿರೇಕೈರ್ಜಯೇದಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ವಮನೈಶ್ಚ ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ||೧೮||
View original
कुर्याच्च नासावदनावरोधं क्षीरं पिबेद्वाऽप्यथ मानुषीणाम् | मूर्च्छां प्रसक्तां तु शिरोविरेकैर्जयेदभीक्ष्णं वमनैश्च तीक्ष्णैः ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (19) · Śloka 20
ಹರೀತಕೀಕ್ವಾಥಶೃತಂ ಘೃತಂ ವಾ ಧಾತ್ರೀಫಲಾನಾಂ ಸ್ವರಸೈಃ ಕೃತಂ ವಾ | ದ್ರಾಕ್ಷಾಸಿತಾದಾಡಿಮಲಾಜವನ್ತಿ ಶೀತಾನಿ ನೀಲೋತ್ಪಲಪದ್ಮವನ್ತಿ ||೧೯|| ಪಿಬೇತ್ ಕಷಾಯಾಣಿ ಚ ಗನ್ಧವನ್ತಿ ಪಿತ್ತಜ್ವರಂ ಯಾನಿ ಶಮಂ ನಯನ್ತಿ |೨೦|
View original
हरीतकीक्वाथशृतं घृतं वा धात्रीफलानां स्वरसैः कृतं वा | द्राक्षासितादाडिमलाजवन्ति शीतानि नीलोत्पलपद्मवन्ति ||१९|| पिबेत् कषायाणि च गन्धवन्ति पित्तज्वरं यानि शमं नयन्ति |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (20) · Śloka 21
ಪ್ರಭೂತದೋಷಸ್ತಮಸೋಽತಿರೇಕಾತ್ ಸಮ್ಮೂರ್ಚ್ಛಿತೋ ನೈವ ವಿಬುಧ್ಯತೇ ಯಃ ||೨೦|| ಸನ್ನ್ಯಸ್ತಸಞ್ಜ್ಞೋ ಭೃಶದುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯೋ ಜ್ಞೇಯಸ್ತದಾ ಬುದ್ಧಿಮತಾ ಮನುಷ್ಯಃ |೨೧|
View original
प्रभूतदोषस्तमसोऽतिरेकात् सम्मूर्च्छितो नैव विबुध्यते यः ||२०|| सन्न्यस्तसञ्ज्ञो भृशदुश्चिकित्स्यो ज्ञेयस्तदा बुद्धिमता मनुष्यः |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (21) · Śloka 22
ಯಥಾಽಽಮಲೋಷ್ಟಂ ಸಲಿಲೇ ನಿಷಿಕ್ತಂ ಸಮುದ್ಧರೇದಾಶ್ವವಿಲೀನಮೇವ ||೨೧|| ತದ್ವಚ್ಚಿಕಿತ್ಸೇತ್ತ್ವರಯಾ ಭಿಷಕ್ತಮಸ್ವೇದನಂ ಮೃತ್ಯುವಶಂ ಪ್ರಯಾತಮ್ |೨೨|
View original
यथाऽऽमलोष्टं सलिले निषिक्तं समुद्धरेदाश्वविलीनमेव ||२१|| तद्वच्चिकित्सेत्त्वरया भिषक्तमस्वेदनं मृत्युवशं प्रयातम् |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (22) · Śloka 23
ತೀಕ್ಷ್ಣಾಞ್ಜನಾಭ್ಯಞ್ಜನಧೂಮಯೋಗೈಸ್ತಥಾ ನಖಾಭ್ಯನ್ತರತೋತ್ರಪಾತೈಃ ||೨೨|| ವಾದಿತ್ರಗೀತಾನುನಯೈರಪೂರ್ವೈರ್ವಿಘಟ್ಟನೈರ್ಗುಪ್ತಫಲಾವಘರ್ಷೈಃ |೨೩|
View original
तीक्ष्णाञ्जनाभ्यञ्जनधूमयोगैस्तथा नखाभ्यन्तरतोत्रपातैः ||२२|| वादित्रगीतानुनयैरपूर्वैर्विघट्टनैर्गुप्तफलावघर्षैः |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (23) · Śloka 23
ಆಭಿಃ ಕ್ರಿಯಾಭಿಶ್ಚ ನ ಲಬ್ಧಸಞ್ಜ್ಞಃ ಸಾನಾಹಲಾಲಾಶ್ವಸನಶ್ಚ ವರ್ಜ್ಯಃ ||೨೩||
View original
आभिः क्रियाभिश्च न लब्धसञ्ज्ञः सानाहलालाश्वसनश्च वर्ज्यः ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (24) · Śloka 24
ಪ್ರಬುದ್ಧಸಞ್ಜ್ಞಂ ವಮನಾನುಲೋಮ್ಯೈಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ವಿಶುದ್ಧಂ ಲಘುಪಥ್ಯಭುಕ್ತಮ್ | ಫಲತ್ರಿಕೈಶ್ಚಿತ್ರಕನಾಗರಾಢ್ಯೈಸ್ತಥಾಽಶ್ಮಜಾತಾಜ್ಜತುನಃ ಪ್ರಯೋಗೈಃ | ಸಶರ್ಕರೈರ್ಮಾಸಮುಪಕ್ರಮೇತ ವಿಶೇಷತೋ ಜೀರ್ಣಘೃತಂ ಸ ಪಾಯ್ಯಃ ||೨೪||
View original
प्रबुद्धसञ्ज्ञं वमनानुलोम्यैस्तीक्ष्णैर्विशुद्धं लघुपथ्यभुक्तम् | फलत्रिकैश्चित्रकनागराढ्यैस्तथाऽश्मजाताज्जतुनः प्रयोगैः | सशर्करैर्मासमुपक्रमेत विशेषतो जीर्णघृतं स पाय्यः ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (25) · Śloka 25
ಯಥಾಸ್ವಂ ಚ ಜ್ವರಘ್ನಾನಿ ಕಷಾಯಾಣ್ಯುಪಯೋಜಯೇತ್ | ಸರ್ವಮೂರ್ಚ್ಛಾಪರೀತಾನಾಂ ವಿಷಜಾಯಾಂ ವಿಷಾಪಹಮ್ ||೨೫||
View original
यथास्वं च ज्वरघ्नानि कषायाण्युपयोजयेत् | सर्वमूर्च्छापरीतानां विषजायां विषापहम् ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 46
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರಾನ್ತರ್ಗತೇ ಕಾಯಚಿಕಿತ್ಸಾತನ್ತ್ರೇ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ (ಅಷ್ಟಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ, ಆದಿತಃ) ಷಟ್ಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೪೬||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे मूर्च्छाप्रतिषेधो नाम (अष्टमोऽध्यायः, आदितः) षट्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ||४६||
🔊 Audio coming soon