Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

10. pittābhiṣyandapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ਅਥਾਤਃ ਪਿਤ੍ਤਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||

View original

अथातः पित्ताभिष्यन्दप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯਨ੍ਦੇ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਚਾਧਿਮਨ੍ਥੇ ਰਕ੍ਤਾਸ੍ਰਾਵਃ ਸ੍ਰਂਸਨਂ ਚਾਪਿ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ | ਅਕ੍ਸ੍ਣੋਃ ਸੇਕਾਲੇਪਨਸ੍ਯਾਞ੍ਜਨਾਨਿ ਪੈਤ੍ਤੇ ਚ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਦ੍ਵਿਸਰ੍ਪੇ ਵਿਧਾਨਮ੍ ||੩||

View original

पित्तस्यन्दे पैत्तिके चाधिमन्थे रक्तास्रावः स्रंसनं चापि कार्यम् | अक्ष्णोः सेकालेपनस्याञ्जनानि पैत्ते च स्याद्यद्विसर्पे विधानम् ||३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 6

ਗੁਨ੍ਦ੍ਰਾਂ ਸ਼ਾਲਿਂ ਸ਼ੈਵਲਂ ਸ਼ੈਲਭੇਦਂ ਦਾਰ੍ਵੀਮੇਲਾਮੁਤ੍ਪਲਂ ਰੋਧ੍ਰਮਭ੍ਰਮ੍ | ਪਦ੍ਮਾਤ੍ਪਤ੍ਰਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਦਰ੍ਭਮਿਕ੍ਸੁਂ ਤਾਲਂ ਰੋਧ੍ਰਂ ਵੇਤਸਂ ਪਦ੍ਮਕਂ ਚ ||੪|| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਚਨ੍ਦਨਂ ਯਸ੍ਟਿਕਾਹ੍ਵਂ ਯੋਸਿਤ੍ਕ੍ਸੀਰਂ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਨਨ੍ਤੇ ਚ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ | ਸਰ੍ਪਿਃਸਿਦ੍ਧਂ ਤਰ੍ਪਣੇ ਸੇਕਨਸ੍ਯੇ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਸਿਦ੍ਧਮੇਤੇਸੁ ਚਾਜਮ੍ ||੫|| ਯੋਜ੍ਯੋ ਵਰ੍ਗੋ ਵ੍ਯਸ੍ਤ ਏਸੋਨ੍ਯਥਾ ਵਾ ਸਮ੍ਯਙ੍ਨਸ੍ਯੇਸ੍ਟਾਰ੍ਧਸਙ੍ਖ੍ਯੇਪਿ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ |੬|

View original

गुन्द्रां शालिं शैवलं शैलभेदं दार्वीमेलामुत्पलं रोध्रमभ्रम् | पद्मात्पत्रं शर्करा दर्भमिक्षुं तालं रोध्रं वेतसं पद्मकं च ||४|| द्राक्षां क्षौद्रं चन्दनं यष्टिकाह्वं योषित्क्षीरं रात्र्यनन्ते च पिष्ट्वा | सर्पिःसिद्धं तर्पणे सेकनस्ये शस्तं क्षीरं सिद्धमेतेषु चाजम् ||५|| योज्यो वर्गो व्यस्त एषोऽन्यथा वा सम्यङ्नस्येऽष्टार्धसङ्ख्येऽपि नित्यम् |६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 4 (6) · Śloka 6

ਕ੍ਰਿਯਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਪਿਤ੍ਤਹਰ੍ਯਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਚ੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਸ਼੍ਚ ਨਸ੍ਯਮ੍ ||੬||

View original

क्रियाः सर्वा पित्तहर्यः प्रशस्तास्त्र्यहाच्चोर्ध्वं क्षीरसर्पिश्च नस्यम् ||६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 5 (7) · Śloka 7

ਪਾਲਾਸ਼ਂ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛੋਣਿਤਂ ਚਾਞ੍ਜਨਾਰ੍ਥੇ ਸ਼ਲ੍ਲਕ੍ਯਾ ਵਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਕ੍ਤਮ੍ |੭|

View original

पालाशं स्याच्छोणितं चाञ्जनार्थे शल्लक्या वा शर्कराक्षौद्रयुक्तम् |७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 6 (7) · Śloka 7

ਰਸਕ੍ਰਿਯਾਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਂ ਪਾਲਿਨ੍ਦ੍ਯਾਂ ਵਾ ਮਧੁਕੇ ਵਾਪਿ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ||੭||

View original

रसक्रियां शर्कराक्षौद्रयुक्तां पालिन्द्यां वा मधुके वाऽपि कुर्यात् ||७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 7 (8) · Śloka 8

ਮੁਸ੍ਤਾ ਫੇਨਃ ਸਾਗਰਸ੍ਯੋਤ੍ਪਲਂ ਚ ਕਮਿਘ੍ਨੈਲਾਧਾਤ੍ਰਿਬੀਜਾਦ੍ਰਸਸ਼੍ਚ |੮|

View original

मुस्ता फेनः सागरस्योत्पलं च कृमिघ्नैलाधात्रिबीजाद्रसश्च |८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 8 (8) · Śloka 8

ਤਾਲੀਸ਼ੈਲਾਗੈਰਿਕੋਸ਼ੀਰਸ਼ਙ੍ਖੈਰੇਵਂ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਦਞ੍ਜਨਂ ਸ੍ਤਨ੍ਯਪਿਸ੍ਟੈਃ ||੮||

View original

तालीशैलागैरिकोशीरशङ्खैरेवं युञ्ज्यादञ्जनं स्तन्यपिष्टैः ||८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 9 (9) · Śloka 9

ਚੂਰ੍ਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਞ੍ਜਨਾਰ੍ਥੇ ਰਸੋ ਵਾ ਸ੍ਤਨ੍ਯੋਪੇਤੋ ਧਾਤਕੀਸ੍ਯਨ੍ਦਨਾਭ੍ਯਾਮ੍ |੯|

View original

चूर्णं कुर्यादञ्जनार्थे रसो वा स्तन्योपेतो धातकीस्यन्दनाभ्याम् |९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 10 (9) · Śloka 9

ਯੋਸਿਤ੍ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ ਸ਼ਾਤਕੁਮ੍ਭਂ ਵਿਘਸ੍ਟਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੋਪੇਤਂ ਕੈਂਸ਼ੁਕਂ ਚਾਪਿ ਪੁਸ੍ਪਮ੍ ||੯||

View original

योषित्स्तन्यं शातकुम्भं विघृष्टं क्षौद्रोपेतं कैंशुकं चापि पुष्पम् ||९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 11 (10) · Śloka 10

ਰੋਧ੍ਰਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮੁਤ੍ਪਲਂ ਚ ਨਾਰ੍ਯਾਃ ਕ੍ਸੀਰੇ ਯਸ੍ਟਿਕਾਹ੍ਵਂ ਵਚਾਂ ਚ | ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਕ੍ਸੀਰੇ ਵਰ੍ਣਕਸ੍ਯ ਤ੍ਵਚਂ ਚ ਤੋਯੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰੇ ਚਨ੍ਦਨੋਦੁਮ੍ਬਰੇ ਚ ||੧੦||

View original

रोध्रं द्राक्षां शर्करामुत्पलं च नार्याः क्षीरे यष्टिकाह्वं वचां च | पिष्ट्वा क्षीरे वर्णकस्य त्वचं च तोयोन्मिश्रे चन्दनोदुम्बरे च ||१०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 12 (11-12) · Śloka 12

ਕਾਰ੍ਯਃ ਫੇਨਃ ਸਾਗਰਸ੍ਯਾਞ੍ਜਨਾਰ੍ਥੇ ਨਾਰੀਸ੍ਤਨ੍ਯੇ ਮਾਕ੍ਸਿਕੇ ਚਾਪਿ ਘਸ੍ਟਃ | ਯੋਸਿਤ੍ਸ੍ਤਨ੍ਯੇ ਸ੍ਥਾਪਿਤਂ ਯਸ੍ਟਿਕਾਹ੍ਵਂ ਰੋਧ੍ਰਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮੁਤ੍ਪਲਂ ਚ ||੧੧|| ਕ੍ਸੌਮਾਬਦ੍ਧਂ ਪਥ੍ਯਮਾਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨੇ ਵਾ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਘਸ੍ਟਂ ਯਸ੍ਟਿਕਾਹ੍ਵਂ ਸਰੋਧ੍ਰਮ੍ | ਤੋਯੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰਾਃ ਕਾਸ਼੍ਮਰੀਧਾਤ੍ਰਿਪਥ੍ਯਾਸ੍ਤਦ੍ਵਚ੍ਚਾਹੁਃ ਕਟ੍ਫਲਂ ਚਾਮ੍ਬੁਨੈਵ ||੧੨||

View original

कार्यः फेनः सागरस्याञ्जनार्थे नारीस्तन्ये माक्षिके चापि घृष्टः | योषित्स्तन्ये स्थापितं यष्टिकाह्वं रोध्रं द्राक्षां शर्करामुत्पलं च ||११|| क्षौमाबद्धं पथ्यमाश्च्योतने वा सर्पिर्घृष्टं यष्टिकाह्वं सरोध्रम् | तोयोन्मिश्राः काश्मरीधात्रिपथ्यास्तद्वच्चाहुः कट्फलं चाम्बुनैव ||१२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 13 (13) · Śloka 13

ਏਸੋਮ੍ਲਾਖ੍ਯੇਨੁਕ੍ਰਮਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸ਼ੁਕ੍ਤੌ ਕਾਰ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਿਰਾਮੋਕ੍ਸਵਰ੍ਜ੍ਯਃ ||੧੩||

View original

एषोऽम्लाख्येऽनुक्रमश्चापि शुक्तौ कार्यः सर्वः स्यात्सिरामोक्षवर्ज्यः ||१३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 14 (14) · Śloka 14

ਸਰ੍ਪਿਃ ਪੇਯਂ ਤ੍ਰੈਫਲਂ ਤੈਲ੍ਵਕਂ ਵਾ ਪੇਯਂ ਵਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕੇਵਲਂ ਯਤ੍ ਪੁਰਾਣਮ੍ |੧੪|

View original

सर्पिः पेयं त्रैफलं तैल्वकं वा पेयं वा स्यात् केवलं यत् पुराणम् |१४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 15 (14) · Śloka 14

ਦੋਸੇਧਸ੍ਤਾਚ੍ਛੁਕ੍ਤਿਕਾਯਾਮਪਾਸ੍ਤੇ ਸ਼ੀਤੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰਞ੍ਜਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮਾਸ਼ੁ ||੧੪||

View original

दोषेऽधस्ताच्छुक्तिकायामपास्ते शीतैर्द्रव्यैरञ्जनं कार्यमाशु ||१४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 16 (15) · Śloka 15

ਵੈਦੂਰ੍ਯਂ ਯਤ੍ ਸ੍ਫਾਟਿਕਂ ਵੈਦ੍ਰੁਮਂ ਚ ਮੌਕ੍ਤਂ ਸ਼ਾਙ੍ਖਂ ਰਾਜਤਂ ਸ਼ਾਤਕੁਮ੍ਭਮ੍ | ਚੂਰ੍ਣਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਂ ਹਨ੍ਯਾਦਞ੍ਜਨਂ ਚੈਤਦਾਸ਼ੁ ||੧੫||

View original

वैदूर्यं यत् स्फाटिकं वैद्रुमं च मौक्तं शाङ्खं राजतं शातकुम्भम् | चूर्णं सूक्ष्मं शर्कराक्षौद्रयुक्तं शुक्तिं हन्यादञ्जनं चैतदाशु ||१५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 17 (16) · Śloka 16

ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਧੂਮਦਰ੍ਸ਼ੀ ਨਰਸ੍ਤੁ ਸ਼ੇਸਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਵਿਧਾਨਮ੍ | ਯਚ੍ਚੈਵਾਨ੍ਯਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਹਚ੍ਚਾਪਿ ਸਰ੍ਵਂ ਯਦ੍ਵੀਸਰ੍ਪੇ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਵੈ ਵਿਧਾਨਮ੍ ||੧੬||

View original

युञ्ज्यात् सर्पिर्धूमदर्शी नरस्तु शेषं कुर्याद्रक्तपित्ते विधानम् | यच्चैवान्यत् पित्तहृच्चापि सर्वं यद्वीसर्पे पैत्तिके वै विधानम् ||१६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 10

ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਸ਼ਾਲਾਕ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਪਿਤ੍ਤਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ ਦਸ਼ਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੧੦||

View original

इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे पित्ताभिष्यन्दप्रतिषेधो नाम दशमोऽध्यायः ||१०||

🔊 Audio coming soon