Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
অথাতো রসভেদবিকল্পমধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ ||১|| যথোবাচ ভগবান্ ধন্বন্তরিঃ ||২||
View original
अथातो रसभेदविकल्पमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
63. rasabhēdavikalpādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
দোষাণাং পঞ্চদশধা প্রসরোঽভিহিতস্তু যঃ | ত্রিষষ্ট্যা রসাভেদানাং তত্প্রযোজনমুচ্যতে ||৩||
View original
दोषाणां पञ्चदशधा प्रसरोऽभिहितस्तु यः | त्रिषष्ट्या रसाभेदानां तत्प्रयोजनमुच्यते ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
অবিদগ্ধা বিদগ্ধাশ্চ ভিদ্যন্তে তে ত্রিষষ্টিধা | রসভেদত্রিষষ্টিং তু বীক্ষ্য বীক্ষ্যাবচারযেত্ ||৪||
View original
अविदग्धा विदग्धाश्च भिद्यन्ते ते त्रिषष्टिधा | रसभेदत्रिषष्टिं तु वीक्ष्य वीक्ष्यावचारयेत् ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
একৈকেনানুগমনং ভাগশো যদুদীরিতম্ | দোষাণাং , তত্র মতিমান্ ত্রিষষ্টিং তু প্রযোজযেত্ ||৫||
View original
एकैकेनानुगमनं भागशो यदुदीरितम् | दोषाणां , तत्र मतिमान् त्रिषष्टिं तु प्रयोजयेत् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6-8) · Śloka 8
যথাক্রমপ্রবৃত্তানাং দ্বিকেষু মধুরো রসঃ | পঞ্চানুক্রমতে যোগানম্লশ্চতুর এব তু ||৬|| ত্রীংশ্চানুগচ্ছতি রসো লবণঃ কটুকো দ্বযম্ | তিক্তঃ কষাযমন্বেতি তে দ্বিকা দশ পঞ্চ চ ||৭|| তদ্যথা- মধুরাম্লঃ(১), মধুরলবণঃ(২), মধুরকটুকঃ(৩), মধুরতিক্তঃ(৪), মধুরকষাযঃ(৫), এতেপঞ্চানুক্রান্তা মধুরেণ; অম্ললবণঃ(১), অম্লকটুকঃ(২), অম্লতিক্তঃ(৩), অম্লকষাযঃ(৪), এতে চত্বারোঽনুক্রান্তা অম্লেন; লবণকটুকঃ(১), লবণতিক্তঃ(২), লবণকষাযঃ(৩), এতে ত্রযোঽনুক্রান্তা লবণেন; কটুতিক্তঃ(১), কটুকষাযঃ(২), দ্বাবেতাবনুক্রান্তৌ কটুকেন; তিক্তকষাযঃ(১) এক এবানুক্রান্তস্তিক্তেন; এবমেতে পঞ্চদশ দ্বিকসংযোগা ব্যাখ্যাতাঃ ||৮||
View original
यथाक्रमप्रवृत्तानां द्विकेषु मधुरो रसः | पञ्चानुक्रमते योगानम्लश्चतुर एव तु ||६|| त्रींश्चानुगच्छति रसो लवणः कटुको द्वयम् | तिक्तः कषायमन्वेति ते द्विका दश पञ्च च ||७|| तद्यथा- मधुराम्लः(१), मधुरलवणः(२), मधुरकटुकः(३), मधुरतिक्तः(४), मधुरकषायः(५), एतेपञ्चानुक्रान्ता मधुरेण; अम्ललवणः(१), अम्लकटुकः(२), अम्लतिक्तः(३), अम्लकषायः(४), एते चत्वारोऽनुक्रान्ता अम्लेन; लवणकटुकः(१), लवणतिक्तः(२), लवणकषायः(३), एते त्रयोऽनुक्रान्ता लवणेन; कटुतिक्तः(१), कटुकषायः(२), द्वावेतावनुक्रान्तौ कटुकेन; तिक्तकषायः(१) एक एवानुक्रान्तस्तिक्तेन; एवमेते पञ्चदश द्विकसंयोगा व्याख्याताः ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (9-10) · Śloka 10
ত্রিকান্ বক্ষ্যামঃ- আদৌ প্রযুজ্যমানস্তু মধুরো দশ গচ্ছতি | ষডম্লো লবণস্তস্মাদর্ধমেকং তথা কটুঃ ||৯|| তদ্যথা- মধুরাম্ললবণঃ(১), মধুরাম্লকটুকঃ(২), মধুরাম্লতিক্তঃ(৩), মধুরাম্লকষাযঃ(৪), মধুরলবণকটুকঃ(৫), মধুরলবণতিক্তাঃ(৬), মধুরলবণকষাযঃ(৭), মধুরকটুকতিক্তঃ(৮), মধুরকটুকষাযঃ(৯), মধুরতিক্তকষাযঃ(১০), এবমেষাং দশানাং ত্রিকসংযোগানামাদৌ মধুরঃ প্রযুজ্যতে; অম্ললবণকটুকঃ(১), অম্ললবণতিক্তঃ(২), অম্ললবণকষাযঃ(৩), অম্লকটুতিক্তঃ(৪), অম্লকটুকষাযঃ(৫), অম্লতিক্তকষাযঃ(৬), এবমেষাং ষণ্ণামাদাবম্লঃ প্রযুজ্যতে; লবণকটুতিক্তঃ(১), লবণকটুকষাযঃ(২), লবণতিক্তকষাযঃ(৩), এবমেষাং ত্রযাণামাদৌ লবণঃ প্রযুজ্যতে; কটুতিক্তকষাযঃ(১), এবমেকস্যাদৌ কটুকঃ প্রযুজ্যতে; এবমেতে ত্রিকসংযোগা বিংশতির্ব্যাখ্যাতাঃ ||১০||
View original
त्रिकान् वक्ष्यामः- आदौ प्रयुज्यमानस्तु मधुरो दश गच्छति | षडम्लो लवणस्तस्मादर्धमेकं तथा कटुः ||९|| तद्यथा- मधुराम्ललवणः(१), मधुराम्लकटुकः(२), मधुराम्लतिक्तः(३), मधुराम्लकषायः(४), मधुरलवणकटुकः(५), मधुरलवणतिक्ताः(६), मधुरलवणकषायः(७), मधुरकटुकतिक्तः(८), मधुरकटुकषायः(९), मधुरतिक्तकषायः(१०), एवमेषां दशानां त्रिकसंयोगानामादौ मधुरः प्रयुज्यते; अम्ललवणकटुकः(१), अम्ललवणतिक्तः(२), अम्ललवणकषायः(३), अम्लकटुतिक्तः(४), अम्लकटुकषायः(५), अम्लतिक्तकषायः(६), एवमेषां षण्णामादावम्लः प्रयुज्यते; लवणकटुतिक्तः(१), लवणकटुकषायः(२), लवणतिक्तकषायः(३), एवमेषां त्रयाणामादौ लवणः प्रयुज्यते; कटुतिक्तकषायः(१), एवमेकस्यादौ कटुकः प्रयुज्यते; एवमेते त्रिकसंयोगा विंशतिर्व्याख्याताः ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (11-12) · Śloka 12
চতুষ্কান্ বক্ষ্যামঃ | চতুষ্করসসংযোগান্মধুরো দশ গচ্ছতি | চতুরোঽম্লোঽনুগচ্ছেচ্চ লবণস্ত্বেকমেব তু ||১১|| মধুরাম্ললবণকটুকঃ(১), মধুরাম্ললবণতিক্তঃ(২), মধুরাম্ললবণকষাযঃ(৩), মধুরাম্লকটুকতিক্তঃ(৪), মধুরাম্লকটুকষাযঃ(৫), মধুরাম্লতিক্তকষাযঃ(৬), মধুরলবণকটুকতিক্তঃ(৭), মধুরলবণকটুকষাযঃ(৮), মধুরলবণতিক্তকষাযঃ(৯), মধুরকটুতিক্তকষাযঃ(১০), এবমেষাং দশানামাদৌ মধুরঃ প্রযুজ্যতে; অম্ললবণকটুতিক্তঃ(১), অম্ললবণকটুকষাযঃ(২), অম্ললবণতিক্তকষাযঃ(৩), অম্লকটুতিক্তকষাযঃ(৪), এবমেষাং চতুর্ণামাদাবম্লঃ; লবণকটুতিক্তকষাযঃ(১), এবমেকস্যাদৌ লবণঃ; এবমেতে চতুষ্করসসংযোগাঃ পঞ্চদশ কীর্তিতাঃ ||১২||
View original
चतुष्कान् वक्ष्यामः | चतुष्करससंयोगान्मधुरो दश गच्छति | चतुरोऽम्लोऽनुगच्छेच्च लवणस्त्वेकमेव तु ||११|| मधुराम्ललवणकटुकः(१), मधुराम्ललवणतिक्तः(२), मधुराम्ललवणकषायः(३), मधुराम्लकटुकतिक्तः(४), मधुराम्लकटुकषायः(५), मधुराम्लतिक्तकषायः(६), मधुरलवणकटुकतिक्तः(७), मधुरलवणकटुकषायः(८), मधुरलवणतिक्तकषायः(९), मधुरकटुतिक्तकषायः(१०), एवमेषां दशानामादौ मधुरः प्रयुज्यते; अम्ललवणकटुतिक्तः(१), अम्ललवणकटुकषायः(२), अम्ललवणतिक्तकषायः(३), अम्लकटुतिक्तकषायः(४), एवमेषां चतुर्णामादावम्लः; लवणकटुतिक्तकषायः(१), एवमेकस्यादौ लवणः; एवमेते चतुष्करससंयोगाः पञ्चदश कीर्तिताः ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (13-14) · Śloka 14
পঞ্চকান্ বক্ষ্যামঃ | পঞ্চকান্ পঞ্চ মধুর একমম্লস্তু গচ্ছতি ||১৩|| মধুরাম্ললবণকটুতিক্তঃ(১), মধুরাম্ললবণকটুকষাযঃ(২), মধুরাম্ললবণতিক্তকষাযঃ(৩), মধুরাম্লকটুতিক্তকষাযঃ(৪), মধুরলবণকটুতিক্তকষাযঃ(৫), এবমেষাং পঞ্চানামাদৌ মধুরঃ প্রযুজ্যতে; অম্ললবণকটুতিক্তকষাযঃ(১), এবমেকস্যাদাবম্লঃ; এবমেতে ষট্ পঞ্চকসংযোগা ব্যাখ্যাতাঃ ||১৪||
View original
पञ्चकान् वक्ष्यामः | पञ्चकान् पञ्च मधुर एकमम्लस्तु गच्छति ||१३|| मधुराम्ललवणकटुतिक्तः(१), मधुराम्ललवणकटुकषायः(२), मधुराम्ललवणतिक्तकषायः(३), मधुराम्लकटुतिक्तकषायः(४), मधुरलवणकटुतिक्तकषायः(५), एवमेषां पञ्चानामादौ मधुरः प्रयुज्यते; अम्ललवणकटुतिक्तकषायः(१), एवमेकस्यादावम्लः; एवमेते षट् पञ्चकसंयोगा व्याख्याताः ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (15) · Śloka 15
ষট্কমেকং বক্ষ্যামঃ; একস্তু ষট্কসংযোগঃ- মধুরাম্ললবণকটুতিক্তকষাযঃ; এষ এক এব ষট্সংযোগঃ ||১৫||
View original
षट्कमेकं वक्ष्यामः; एकस्तु षट्कसंयोगः- मधुराम्ललवणकटुतिक्तकषायः; एष एक एव षट्संयोगः ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (16) · Śloka 16
একৈকশ্চ ষড্রসা ভবন্তি- মধুরঃ(১), অম্লঃ(২), লবণঃ(৩), কটুকঃ(৪), তিক্তঃ(৫), কষাযঃ(৬), ইতি ||১৬||
View original
एकैकश्च षड्रसा भवन्ति- मधुरः(१), अम्लः(२), लवणः(३), कटुकः(४), तिक्तः(५), कषायः(६), इति ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (17) · Śloka 17
ভবন্তি চাত্র- এষা ত্রিষষ্টির্ব্যাখ্যাতা রসানাং রসচিন্তকৈঃ | দোষভেদত্রিষষ্ট্যাং তু প্রযোক্তব্যা বিচক্ষণৈঃ ||১৭||
View original
भवन्ति चात्र- एषा त्रिषष्टिर्व्याख्याता रसानां रसचिन्तकैः | दोषभेदत्रिषष्ट्यां तु प्रयोक्तव्या विचक्षणैः ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 63
ইতি সুশ্রুতসংহিতাযামুত্তরতন্ত্রে তন্ত্রভূষণাধ্যাযেষু রসভেদবিকল্পাধ্যাযো নাম (প্রথমঃ, আদিতঃ) ত্রিষষ্টিতমোঽধ্যাযঃ ||৬৩||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रे तन्त्रभूषणाध्यायेषु रसभेदविकल्पाध्यायो नाम (प्रथमः, आदितः) त्रिषष्टितमोऽध्यायः ||६३||
🔊 Audio coming soon