Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ರಸಭೇದವಿಕಲ್ಪಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथातो रसभेदविकल्पमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
63. rasabhēdavikalpādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ದೋಷಾಣಾಂ ಪಞ್ಚದಶಧಾ ಪ್ರಸರೋಽಭಿಹಿತಸ್ತು ಯಃ | ತ್ರಿಷಷ್ಟ್ಯಾ ರಸಾಭೇದಾನಾಂ ತತ್ಪ್ರಯೋಜನಮುಚ್ಯತೇ ||೩||
View original
दोषाणां पञ्चदशधा प्रसरोऽभिहितस्तु यः | त्रिषष्ट्या रसाभेदानां तत्प्रयोजनमुच्यते ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ಅವಿದಗ್ಧಾ ವಿದಗ್ಧಾಶ್ಚ ಭಿದ್ಯನ್ತೇ ತೇ ತ್ರಿಷಷ್ಟಿಧಾ | ರಸಭೇದತ್ರಿಷಷ್ಟಿಂ ತು ವೀಕ್ಷ್ಯ ವೀಕ್ಷ್ಯಾವಚಾರಯೇತ್ ||೪||
View original
अविदग्धा विदग्धाश्च भिद्यन्ते ते त्रिषष्टिधा | रसभेदत्रिषष्टिं तु वीक्ष्य वीक्ष्यावचारयेत् ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ಏಕೈಕೇನಾನುಗಮನಂ ಭಾಗಶೋ ಯದುದೀರಿತಮ್ | ದೋಷಾಣಾಂ , ತತ್ರ ಮತಿಮಾನ್ ತ್ರಿಷಷ್ಟಿಂ ತು ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್ ||೫||
View original
एकैकेनानुगमनं भागशो यदुदीरितम् | दोषाणां , तत्र मतिमान् त्रिषष्टिं तु प्रयोजयेत् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6-8) · Śloka 8
ಯಥಾಕ್ರಮಪ್ರವೃತ್ತಾನಾಂ ದ್ವಿಕೇಷು ಮಧುರೋ ರಸಃ | ಪಞ್ಚಾನುಕ್ರಮತೇ ಯೋಗಾನಮ್ಲಶ್ಚತುರ ಏವ ತು ||೬|| ತ್ರೀಂಶ್ಚಾನುಗಚ್ಛತಿ ರಸೋ ಲವಣಃ ಕಟುಕೋ ದ್ವಯಮ್ | ತಿಕ್ತಃ ಕಷಾಯಮನ್ವೇತಿ ತೇ ದ್ವಿಕಾ ದಶ ಪಞ್ಚ ಚ ||೭|| ತದ್ಯಥಾ- ಮಧುರಾಮ್ಲಃ(೧), ಮಧುರಲವಣಃ(೨), ಮಧುರಕಟುಕಃ(೩), ಮಧುರತಿಕ್ತಃ(೪), ಮಧುರಕಷಾಯಃ(೫), ಏತೇಪಞ್ಚಾನುಕ್ರಾನ್ತಾ ಮಧುರೇಣ; ಅಮ್ಲಲವಣಃ(೧), ಅಮ್ಲಕಟುಕಃ(೨), ಅಮ್ಲತಿಕ್ತಃ(೩), ಅಮ್ಲಕಷಾಯಃ(೪), ಏತೇ ಚತ್ವಾರೋಽನುಕ್ರಾನ್ತಾ ಅಮ್ಲೇನ; ಲವಣಕಟುಕಃ(೧), ಲವಣತಿಕ್ತಃ(೨), ಲವಣಕಷಾಯಃ(೩), ಏತೇ ತ್ರಯೋಽನುಕ್ರಾನ್ತಾ ಲವಣೇನ; ಕಟುತಿಕ್ತಃ(೧), ಕಟುಕಷಾಯಃ(೨), ದ್ವಾವೇತಾವನುಕ್ರಾನ್ತೌ ಕಟುಕೇನ; ತಿಕ್ತಕಷಾಯಃ(೧) ಏಕ ಏವಾನುಕ್ರಾನ್ತಸ್ತಿಕ್ತೇನ; ಏವಮೇತೇ ಪಞ್ಚದಶ ದ್ವಿಕಸಂಯೋಗಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ ||೮||
View original
यथाक्रमप्रवृत्तानां द्विकेषु मधुरो रसः | पञ्चानुक्रमते योगानम्लश्चतुर एव तु ||६|| त्रींश्चानुगच्छति रसो लवणः कटुको द्वयम् | तिक्तः कषायमन्वेति ते द्विका दश पञ्च च ||७|| तद्यथा- मधुराम्लः(१), मधुरलवणः(२), मधुरकटुकः(३), मधुरतिक्तः(४), मधुरकषायः(५), एतेपञ्चानुक्रान्ता मधुरेण; अम्ललवणः(१), अम्लकटुकः(२), अम्लतिक्तः(३), अम्लकषायः(४), एते चत्वारोऽनुक्रान्ता अम्लेन; लवणकटुकः(१), लवणतिक्तः(२), लवणकषायः(३), एते त्रयोऽनुक्रान्ता लवणेन; कटुतिक्तः(१), कटुकषायः(२), द्वावेतावनुक्रान्तौ कटुकेन; तिक्तकषायः(१) एक एवानुक्रान्तस्तिक्तेन; एवमेते पञ्चदश द्विकसंयोगा व्याख्याताः ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (9-10) · Śloka 10
ತ್ರಿಕಾನ್ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ಆದೌ ಪ್ರಯುಜ್ಯಮಾನಸ್ತು ಮಧುರೋ ದಶ ಗಚ್ಛತಿ | ಷಡಮ್ಲೋ ಲವಣಸ್ತಸ್ಮಾದರ್ಧಮೇಕಂ ತಥಾ ಕಟುಃ ||೯|| ತದ್ಯಥಾ- ಮಧುರಾಮ್ಲಲವಣಃ(೧), ಮಧುರಾಮ್ಲಕಟುಕಃ(೨), ಮಧುರಾಮ್ಲತಿಕ್ತಃ(೩), ಮಧುರಾಮ್ಲಕಷಾಯಃ(೪), ಮಧುರಲವಣಕಟುಕಃ(೫), ಮಧುರಲವಣತಿಕ್ತಾಃ(೬), ಮಧುರಲವಣಕಷಾಯಃ(೭), ಮಧುರಕಟುಕತಿಕ್ತಃ(೮), ಮಧುರಕಟುಕಷಾಯಃ(೯), ಮಧುರತಿಕ್ತಕಷಾಯಃ(೧೦), ಏವಮೇಷಾಂ ದಶಾನಾಂ ತ್ರಿಕಸಂಯೋಗಾನಾಮಾದೌ ಮಧುರಃ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ; ಅಮ್ಲಲವಣಕಟುಕಃ(೧), ಅಮ್ಲಲವಣತಿಕ್ತಃ(೨), ಅಮ್ಲಲವಣಕಷಾಯಃ(೩), ಅಮ್ಲಕಟುತಿಕ್ತಃ(೪), ಅಮ್ಲಕಟುಕಷಾಯಃ(೫), ಅಮ್ಲತಿಕ್ತಕಷಾಯಃ(೬), ಏವಮೇಷಾಂ ಷಣ್ಣಾಮಾದಾವಮ್ಲಃ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ; ಲವಣಕಟುತಿಕ್ತಃ(೧), ಲವಣಕಟುಕಷಾಯಃ(೨), ಲವಣತಿಕ್ತಕಷಾಯಃ(೩), ಏವಮೇಷಾಂ ತ್ರಯಾಣಾಮಾದೌ ಲವಣಃ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ; ಕಟುತಿಕ್ತಕಷಾಯಃ(೧), ಏವಮೇಕಸ್ಯಾದೌ ಕಟುಕಃ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ; ಏವಮೇತೇ ತ್ರಿಕಸಂಯೋಗಾ ವಿಂಶತಿರ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ ||೧೦||
View original
त्रिकान् वक्ष्यामः- आदौ प्रयुज्यमानस्तु मधुरो दश गच्छति | षडम्लो लवणस्तस्मादर्धमेकं तथा कटुः ||९|| तद्यथा- मधुराम्ललवणः(१), मधुराम्लकटुकः(२), मधुराम्लतिक्तः(३), मधुराम्लकषायः(४), मधुरलवणकटुकः(५), मधुरलवणतिक्ताः(६), मधुरलवणकषायः(७), मधुरकटुकतिक्तः(८), मधुरकटुकषायः(९), मधुरतिक्तकषायः(१०), एवमेषां दशानां त्रिकसंयोगानामादौ मधुरः प्रयुज्यते; अम्ललवणकटुकः(१), अम्ललवणतिक्तः(२), अम्ललवणकषायः(३), अम्लकटुतिक्तः(४), अम्लकटुकषायः(५), अम्लतिक्तकषायः(६), एवमेषां षण्णामादावम्लः प्रयुज्यते; लवणकटुतिक्तः(१), लवणकटुकषायः(२), लवणतिक्तकषायः(३), एवमेषां त्रयाणामादौ लवणः प्रयुज्यते; कटुतिक्तकषायः(१), एवमेकस्यादौ कटुकः प्रयुज्यते; एवमेते त्रिकसंयोगा विंशतिर्व्याख्याताः ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (11-12) · Śloka 12
ಚತುಷ್ಕಾನ್ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ | ಚತುಷ್ಕರಸಸಂಯೋಗಾನ್ಮಧುರೋ ದಶ ಗಚ್ಛತಿ | ಚತುರೋಽಮ್ಲೋಽನುಗಚ್ಛೇಚ್ಚ ಲವಣಸ್ತ್ವೇಕಮೇವ ತು ||೧೧|| ಮಧುರಾಮ್ಲಲವಣಕಟುಕಃ(೧), ಮಧುರಾಮ್ಲಲವಣತಿಕ್ತಃ(೨), ಮಧುರಾಮ್ಲಲವಣಕಷಾಯಃ(೩), ಮಧುರಾಮ್ಲಕಟುಕತಿಕ್ತಃ(೪), ಮಧುರಾಮ್ಲಕಟುಕಷಾಯಃ(೫), ಮಧುರಾಮ್ಲತಿಕ್ತಕಷಾಯಃ(೬), ಮಧುರಲವಣಕಟುಕತಿಕ್ತಃ(೭), ಮಧುರಲವಣಕಟುಕಷಾಯಃ(೮), ಮಧುರಲವಣತಿಕ್ತಕಷಾಯಃ(೯), ಮಧುರಕಟುತಿಕ್ತಕಷಾಯಃ(೧೦), ಏವಮೇಷಾಂ ದಶಾನಾಮಾದೌ ಮಧುರಃ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ; ಅಮ್ಲಲವಣಕಟುತಿಕ್ತಃ(೧), ಅಮ್ಲಲವಣಕಟುಕಷಾಯಃ(೨), ಅಮ್ಲಲವಣತಿಕ್ತಕಷಾಯಃ(೩), ಅಮ್ಲಕಟುತಿಕ್ತಕಷಾಯಃ(೪), ಏವಮೇಷಾಂ ಚತುರ್ಣಾಮಾದಾವಮ್ಲಃ; ಲವಣಕಟುತಿಕ್ತಕಷಾಯಃ(೧), ಏವಮೇಕಸ್ಯಾದೌ ಲವಣಃ; ಏವಮೇತೇ ಚತುಷ್ಕರಸಸಂಯೋಗಾಃ ಪಞ್ಚದಶ ಕೀರ್ತಿತಾಃ ||೧೨||
View original
चतुष्कान् वक्ष्यामः | चतुष्करससंयोगान्मधुरो दश गच्छति | चतुरोऽम्लोऽनुगच्छेच्च लवणस्त्वेकमेव तु ||११|| मधुराम्ललवणकटुकः(१), मधुराम्ललवणतिक्तः(२), मधुराम्ललवणकषायः(३), मधुराम्लकटुकतिक्तः(४), मधुराम्लकटुकषायः(५), मधुराम्लतिक्तकषायः(६), मधुरलवणकटुकतिक्तः(७), मधुरलवणकटुकषायः(८), मधुरलवणतिक्तकषायः(९), मधुरकटुतिक्तकषायः(१०), एवमेषां दशानामादौ मधुरः प्रयुज्यते; अम्ललवणकटुतिक्तः(१), अम्ललवणकटुकषायः(२), अम्ललवणतिक्तकषायः(३), अम्लकटुतिक्तकषायः(४), एवमेषां चतुर्णामादावम्लः; लवणकटुतिक्तकषायः(१), एवमेकस्यादौ लवणः; एवमेते चतुष्करससंयोगाः पञ्चदश कीर्तिताः ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (13-14) · Śloka 14
ಪಞ್ಚಕಾನ್ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ | ಪಞ್ಚಕಾನ್ ಪಞ್ಚ ಮಧುರ ಏಕಮಮ್ಲಸ್ತು ಗಚ್ಛತಿ ||೧೩|| ಮಧುರಾಮ್ಲಲವಣಕಟುತಿಕ್ತಃ(೧), ಮಧುರಾಮ್ಲಲವಣಕಟುಕಷಾಯಃ(೨), ಮಧುರಾಮ್ಲಲವಣತಿಕ್ತಕಷಾಯಃ(೩), ಮಧುರಾಮ್ಲಕಟುತಿಕ್ತಕಷಾಯಃ(೪), ಮಧುರಲವಣಕಟುತಿಕ್ತಕಷಾಯಃ(೫), ಏವಮೇಷಾಂ ಪಞ್ಚಾನಾಮಾದೌ ಮಧುರಃ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ; ಅಮ್ಲಲವಣಕಟುತಿಕ್ತಕಷಾಯಃ(೧), ಏವಮೇಕಸ್ಯಾದಾವಮ್ಲಃ; ಏವಮೇತೇ ಷಟ್ ಪಞ್ಚಕಸಂಯೋಗಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ ||೧೪||
View original
पञ्चकान् वक्ष्यामः | पञ्चकान् पञ्च मधुर एकमम्लस्तु गच्छति ||१३|| मधुराम्ललवणकटुतिक्तः(१), मधुराम्ललवणकटुकषायः(२), मधुराम्ललवणतिक्तकषायः(३), मधुराम्लकटुतिक्तकषायः(४), मधुरलवणकटुतिक्तकषायः(५), एवमेषां पञ्चानामादौ मधुरः प्रयुज्यते; अम्ललवणकटुतिक्तकषायः(१), एवमेकस्यादावम्लः; एवमेते षट् पञ्चकसंयोगा व्याख्याताः ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (15) · Śloka 15
ಷಟ್ಕಮೇಕಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ; ಏಕಸ್ತು ಷಟ್ಕಸಂಯೋಗಃ- ಮಧುರಾಮ್ಲಲವಣಕಟುತಿಕ್ತಕಷಾಯಃ; ಏಷ ಏಕ ಏವ ಷಟ್ಸಂಯೋಗಃ ||೧೫||
View original
षट्कमेकं वक्ष्यामः; एकस्तु षट्कसंयोगः- मधुराम्ललवणकटुतिक्तकषायः; एष एक एव षट्संयोगः ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (16) · Śloka 16
ಏಕೈಕಶ್ಚ ಷಡ್ರಸಾ ಭವನ್ತಿ- ಮಧುರಃ(೧), ಅಮ್ಲಃ(೨), ಲವಣಃ(೩), ಕಟುಕಃ(೪), ತಿಕ್ತಃ(೫), ಕಷಾಯಃ(೬), ಇತಿ ||೧೬||
View original
एकैकश्च षड्रसा भवन्ति- मधुरः(१), अम्लः(२), लवणः(३), कटुकः(४), तिक्तः(५), कषायः(६), इति ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (17) · Śloka 17
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಏಷಾ ತ್ರಿಷಷ್ಟಿರ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾ ರಸಾನಾಂ ರಸಚಿನ್ತಕೈಃ | ದೋಷಭೇದತ್ರಿಷಷ್ಟ್ಯಾಂ ತು ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಾ ವಿಚಕ್ಷಣೈಃ ||೧೭||
View original
भवन्ति चात्र- एषा त्रिषष्टिर्व्याख्याता रसानां रसचिन्तकैः | दोषभेदत्रिषष्ट्यां तु प्रयोक्तव्या विचक्षणैः ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 63
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ತನ್ತ್ರಭೂಷಣಾಧ್ಯಾಯೇಷು ರಸಭೇದವಿಕಲ್ಪಾಧ್ಯಾಯೋ ನಾಮ (ಪ್ರಥಮಃ, ಆದಿತಃ) ತ್ರಿಷಷ್ಟಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೬೩||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रे तन्त्रभूषणाध्यायेषु रसभेदविकल्पाध्यायो नाम (प्रथमः, आदितः) त्रिषष्टितमोऽध्यायः ||६३||
🔊 Audio coming soon