Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

63. rasabhēdavikalpādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதோ ரஸபேதவிகல்பமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||

View original

अथातो रसभेदविकल्पमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

தோஷாணாஂ பஞ்சதஶதா ப்ரஸரோऽபிஹிதஸ்து யஃ | த்ரிஷஷ்ட்யா ரஸாபேதாநாஂ தத்ப்ரயோஜநமுச்யதே ||௩||

View original

दोषाणां पञ्चदशधा प्रसरोऽभिहितस्तु यः | त्रिषष्ट्या रसाभेदानां तत्प्रयोजनमुच्यते ||३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

அவிதக்தா விதக்தாஶ்ச பித்யந்தே தே த்ரிஷஷ்டிதா | ரஸபேதத்ரிஷஷ்டிஂ து வீக்ஷ்ய வீக்ஷ்யாவசாரயேத் ||௪||

View original

अविदग्धा विदग्धाश्च भिद्यन्ते ते त्रिषष्टिधा | रसभेदत्रिषष्टिं तु वीक्ष्य वीक्ष्यावचारयेत् ||४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

ஏகைகேநாநுகமநஂ பாகஶோ யதுதீரிதம் | தோஷாணாஂ , தத்ர மதிமாந் த்ரிஷஷ்டிஂ து ப்ரயோஜயேத் ||௫||

View original

एकैकेनानुगमनं भागशो यदुदीरितम् | दोषाणां , तत्र मतिमान् त्रिषष्टिं तु प्रयोजयेत् ||५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 5 (6-8) · Śloka 8

யதாக்ரமப்ரவத்தாநாஂ த்விகேஷு மதுரோ ரஸஃ | பஞ்சாநுக்ரமதே யோகாநம்லஶ்சதுர ஏவ து ||௬|| த்ரீஂஶ்சாநுகச்சதி ரஸோ லவணஃ கடுகோ த்வயம் | திக்தஃ கஷாயமந்வேதி தே த்விகா தஶ பஞ்ச ச ||௭|| தத்யதா- மதுராம்லஃ(௧), மதுரலவணஃ(௨), மதுரகடுகஃ(௩), மதுரதிக்தஃ(௪), மதுரகஷாயஃ(௫), ஏதேபஞ்சாநுக்ராந்தா மதுரேண; அம்லலவணஃ(௧), அம்லகடுகஃ(௨), அம்லதிக்தஃ(௩), அம்லகஷாயஃ(௪), ஏதே சத்வாரோऽநுக்ராந்தா அம்லேந; லவணகடுகஃ(௧), லவணதிக்தஃ(௨), லவணகஷாயஃ(௩), ஏதே த்ரயோऽநுக்ராந்தா லவணேந; கடுதிக்தஃ(௧), கடுகஷாயஃ(௨), த்வாவேதாவநுக்ராந்தௌ கடுகேந; திக்தகஷாயஃ(௧) ஏக ஏவாநுக்ராந்தஸ்திக்தேந; ஏவமேதே பஞ்சதஶ த்விகஸஂயோகா வ்யாக்யாதாஃ ||௮||

View original

यथाक्रमप्रवृत्तानां द्विकेषु मधुरो रसः | पञ्चानुक्रमते योगानम्लश्चतुर एव तु ||६|| त्रींश्चानुगच्छति रसो लवणः कटुको द्वयम् | तिक्तः कषायमन्वेति ते द्विका दश पञ्च च ||७|| तद्यथा- मधुराम्लः(१), मधुरलवणः(२), मधुरकटुकः(३), मधुरतिक्तः(४), मधुरकषायः(५), एतेपञ्चानुक्रान्ता मधुरेण; अम्ललवणः(१), अम्लकटुकः(२), अम्लतिक्तः(३), अम्लकषायः(४), एते चत्वारोऽनुक्रान्ता अम्लेन; लवणकटुकः(१), लवणतिक्तः(२), लवणकषायः(३), एते त्रयोऽनुक्रान्ता लवणेन; कटुतिक्तः(१), कटुकषायः(२), द्वावेतावनुक्रान्तौ कटुकेन; तिक्तकषायः(१) एक एवानुक्रान्तस्तिक्तेन; एवमेते पञ्चदश द्विकसंयोगा व्याख्याताः ||८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 6 (9-10) · Śloka 10

த்ரிகாந் வக்ஷ்யாமஃ- ஆதௌ ப்ரயுஜ்யமாநஸ்து மதுரோ தஶ கச்சதி | ஷடம்லோ லவணஸ்தஸ்மாதர்தமேகஂ ததா கடுஃ ||௯|| தத்யதா- மதுராம்லலவணஃ(௧), மதுராம்லகடுகஃ(௨), மதுராம்லதிக்தஃ(௩), மதுராம்லகஷாயஃ(௪), மதுரலவணகடுகஃ(௫), மதுரலவணதிக்தாஃ(௬), மதுரலவணகஷாயஃ(௭), மதுரகடுகதிக்தஃ(௮), மதுரகடுகஷாயஃ(௯), மதுரதிக்தகஷாயஃ(௧௦), ஏவமேஷாஂ தஶாநாஂ த்ரிகஸஂயோகாநாமாதௌ மதுரஃ ப்ரயுஜ்யதே; அம்லலவணகடுகஃ(௧), அம்லலவணதிக்தஃ(௨), அம்லலவணகஷாயஃ(௩), அம்லகடுதிக்தஃ(௪), அம்லகடுகஷாயஃ(௫), அம்லதிக்தகஷாயஃ(௬), ஏவமேஷாஂ ஷண்ணாமாதாவம்லஃ ப்ரயுஜ்யதே; லவணகடுதிக்தஃ(௧), லவணகடுகஷாயஃ(௨), லவணதிக்தகஷாயஃ(௩), ஏவமேஷாஂ த்ரயாணாமாதௌ லவணஃ ப்ரயுஜ்யதே; கடுதிக்தகஷாயஃ(௧), ஏவமேகஸ்யாதௌ கடுகஃ ப்ரயுஜ்யதே; ஏவமேதே த்ரிகஸஂயோகா விஂஶதிர்வ்யாக்யாதாஃ ||௧௦||

View original

त्रिकान् वक्ष्यामः- आदौ प्रयुज्यमानस्तु मधुरो दश गच्छति | षडम्लो लवणस्तस्मादर्धमेकं तथा कटुः ||९|| तद्यथा- मधुराम्ललवणः(१), मधुराम्लकटुकः(२), मधुराम्लतिक्तः(३), मधुराम्लकषायः(४), मधुरलवणकटुकः(५), मधुरलवणतिक्ताः(६), मधुरलवणकषायः(७), मधुरकटुकतिक्तः(८), मधुरकटुकषायः(९), मधुरतिक्तकषायः(१०), एवमेषां दशानां त्रिकसंयोगानामादौ मधुरः प्रयुज्यते; अम्ललवणकटुकः(१), अम्ललवणतिक्तः(२), अम्ललवणकषायः(३), अम्लकटुतिक्तः(४), अम्लकटुकषायः(५), अम्लतिक्तकषायः(६), एवमेषां षण्णामादावम्लः प्रयुज्यते; लवणकटुतिक्तः(१), लवणकटुकषायः(२), लवणतिक्तकषायः(३), एवमेषां त्रयाणामादौ लवणः प्रयुज्यते; कटुतिक्तकषायः(१), एवमेकस्यादौ कटुकः प्रयुज्यते; एवमेते त्रिकसंयोगा विंशतिर्व्याख्याताः ||१०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 7 (11-12) · Śloka 12

சதுஷ்காந் வக்ஷ்யாமஃ | சதுஷ்கரஸஸஂயோகாந்மதுரோ தஶ கச்சதி | சதுரோऽம்லோऽநுகச்சேச்ச லவணஸ்த்வேகமேவ து ||௧௧|| மதுராம்லலவணகடுகஃ(௧), மதுராம்லலவணதிக்தஃ(௨), மதுராம்லலவணகஷாயஃ(௩), மதுராம்லகடுகதிக்தஃ(௪), மதுராம்லகடுகஷாயஃ(௫), மதுராம்லதிக்தகஷாயஃ(௬), மதுரலவணகடுகதிக்தஃ(௭), மதுரலவணகடுகஷாயஃ(௮), மதுரலவணதிக்தகஷாயஃ(௯), மதுரகடுதிக்தகஷாயஃ(௧௦), ஏவமேஷாஂ தஶாநாமாதௌ மதுரஃ ப்ரயுஜ்யதே; அம்லலவணகடுதிக்தஃ(௧), அம்லலவணகடுகஷாயஃ(௨), அம்லலவணதிக்தகஷாயஃ(௩), அம்லகடுதிக்தகஷாயஃ(௪), ஏவமேஷாஂ சதுர்ணாமாதாவம்லஃ; லவணகடுதிக்தகஷாயஃ(௧), ஏவமேகஸ்யாதௌ லவணஃ; ஏவமேதே சதுஷ்கரஸஸஂயோகாஃ பஞ்சதஶ கீர்திதாஃ ||௧௨||

View original

चतुष्कान् वक्ष्यामः | चतुष्करससंयोगान्मधुरो दश गच्छति | चतुरोऽम्लोऽनुगच्छेच्च लवणस्त्वेकमेव तु ||११|| मधुराम्ललवणकटुकः(१), मधुराम्ललवणतिक्तः(२), मधुराम्ललवणकषायः(३), मधुराम्लकटुकतिक्तः(४), मधुराम्लकटुकषायः(५), मधुराम्लतिक्तकषायः(६), मधुरलवणकटुकतिक्तः(७), मधुरलवणकटुकषायः(८), मधुरलवणतिक्तकषायः(९), मधुरकटुतिक्तकषायः(१०), एवमेषां दशानामादौ मधुरः प्रयुज्यते; अम्ललवणकटुतिक्तः(१), अम्ललवणकटुकषायः(२), अम्ललवणतिक्तकषायः(३), अम्लकटुतिक्तकषायः(४), एवमेषां चतुर्णामादावम्लः; लवणकटुतिक्तकषायः(१), एवमेकस्यादौ लवणः; एवमेते चतुष्करससंयोगाः पञ्चदश कीर्तिताः ||१२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 8 (13-14) · Śloka 14

பஞ்சகாந் வக்ஷ்யாமஃ | பஞ்சகாந் பஞ்ச மதுர ஏகமம்லஸ்து கச்சதி ||௧௩|| மதுராம்லலவணகடுதிக்தஃ(௧), மதுராம்லலவணகடுகஷாயஃ(௨), மதுராம்லலவணதிக்தகஷாயஃ(௩), மதுராம்லகடுதிக்தகஷாயஃ(௪), மதுரலவணகடுதிக்தகஷாயஃ(௫), ஏவமேஷாஂ பஞ்சாநாமாதௌ மதுரஃ ப்ரயுஜ்யதே; அம்லலவணகடுதிக்தகஷாயஃ(௧), ஏவமேகஸ்யாதாவம்லஃ; ஏவமேதே ஷட் பஞ்சகஸஂயோகா வ்யாக்யாதாஃ ||௧௪||

View original

पञ्चकान् वक्ष्यामः | पञ्चकान् पञ्च मधुर एकमम्लस्तु गच्छति ||१३|| मधुराम्ललवणकटुतिक्तः(१), मधुराम्ललवणकटुकषायः(२), मधुराम्ललवणतिक्तकषायः(३), मधुराम्लकटुतिक्तकषायः(४), मधुरलवणकटुतिक्तकषायः(५), एवमेषां पञ्चानामादौ मधुरः प्रयुज्यते; अम्ललवणकटुतिक्तकषायः(१), एवमेकस्यादावम्लः; एवमेते षट् पञ्चकसंयोगा व्याख्याताः ||१४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 9 (15) · Śloka 15

ஷட்கமேகஂ வக்ஷ்யாமஃ; ஏகஸ்து ஷட்கஸஂயோகஃ- மதுராம்லலவணகடுதிக்தகஷாயஃ; ஏஷ ஏக ஏவ ஷட்ஸஂயோகஃ ||௧௫||

View original

षट्कमेकं वक्ष्यामः; एकस्तु षट्कसंयोगः- मधुराम्ललवणकटुतिक्तकषायः; एष एक एव षट्संयोगः ||१५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 10 (16) · Śloka 16

ஏகைகஶ்ச ஷட்ரஸா பவந்தி- மதுரஃ(௧), அம்லஃ(௨), லவணஃ(௩), கடுகஃ(௪), திக்தஃ(௫), கஷாயஃ(௬), இதி ||௧௬||

View original

एकैकश्च षड्रसा भवन्ति- मधुरः(१), अम्लः(२), लवणः(३), कटुकः(४), तिक्तः(५), कषायः(६), इति ||१६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 11 (17) · Śloka 17

பவந்தி சாத்ர- ஏஷா த்ரிஷஷ்டிர்வ்யாக்யாதா ரஸாநாஂ ரஸசிந்தகைஃ | தோஷபேதத்ரிஷஷ்ட்யாஂ து ப்ரயோக்தவ்யா விசக்ஷணைஃ ||௧௭||

View original

भवन्ति चात्र- एषा त्रिषष्टिर्व्याख्याता रसानां रसचिन्तकैः | दोषभेदत्रिषष्ट्यां तु प्रयोक्तव्या विचक्षणैः ||१७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 63

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாமுத்தரதந்த்ரே தந்த்ரபூஷணாத்யாயேஷு ரஸபேதவிகல்பாத்யாயோ நாம (ப்ரதமஃ, ஆதிதஃ) த்ரிஷஷ்டிதமோऽத்யாயஃ ||௬௩||

View original

इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रे तन्त्रभूषणाध्यायेषु रसभेदविकल्पाध्यायो नाम (प्रथमः, आदितः) त्रिषष्टितमोऽध्यायः ||६३||

🔊 Audio coming soon

63. rasabhēdavikalpādhyāyaḥ — Sushruta Samhita | Ayana Ayurveda | Dr Vijaya Dwarampudi