Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
অথাতঃ সর্বগতরোগবিজ্ঞানীযমধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ ||১|| যথোবাচ ভগবান্ ধন্বন্তরিঃ ||২||
View original
अथातः सर्वगतरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
6. sarvagatarōgavijñānīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
স্যন্দাস্তু চত্বার ইহোপদিষ্টাস্তাবন্ত এবেহ তথাঽধিমন্থাঃ | শোফান্বিতোঽশোফযুতশ্চ পাকাবিত্যেবমেতে দশ সম্প্রদিষ্টাঃ ||৩|| হতাধিমন্থোঽনিলপর্যযশ্চ শুষ্কাক্ষিপাকোঽন্যত এব বাতঃ | দৃষ্টিস্তথাঽম্লাধ্যুষিতা সিরাণামুত্পাতহর্ষাবপি সর্বভাগাঃ ||৪||
View original
स्यन्दास्तु चत्वार इहोपदिष्टास्तावन्त एवेह तथाऽधिमन्थाः | शोफान्वितोऽशोफयुतश्च पाकावित्येवमेते दश सम्प्रदिष्टाः ||३|| हताधिमन्थोऽनिलपर्ययश्च शुष्काक्षिपाकोऽन्यत एव वातः | दृष्टिस्तथाऽम्लाध्युषिता सिराणामुत्पातहर्षावपि सर्वभागाः ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
প্রাযেণ সর্বে নযনামযাস্তু ভবন্ত্যভিষ্যন্দনিমিত্তমূলাঃ | তস্মাদভিষ্যন্দমুদীর্যমাণমুপাচরেদাশু হিতায ধীমান্ ||৫||
View original
प्रायेण सर्वे नयनामयास्तु भवन्त्यभिष्यन्दनिमित्तमूलाः | तस्मादभिष्यन्दमुदीर्यमाणमुपाचरेदाशु हिताय धीमान् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
নিস্তোদনং স্তম্ভনরোমহর্ষসঙ্ঘর্ষপারুষ্যশিরোভিতাপাঃ | বিশুষ্কভাবঃ শিশিরাশ্রুতা চ বাতাভিপন্নে নযনে ভবন্তি ||৬||
View original
निस्तोदनं स्तम्भनरोमहर्षसङ्घर्षपारुष्यशिरोभितापाः | विशुष्कभावः शिशिराश्रुता च वाताभिपन्ने नयने भवन्ति ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
দাহপ্রপাকৌ শিশিরাভিনন্দা ধূমাযনং বাষ্পসমুচ্ছ্রযশ্চ | উষ্ণাশ্রুতা পীতকনেত্রতা চ পিত্তাভিপন্নে নযনে ভবন্তি ||৭||
View original
दाहप्रपाकौ शिशिराभिनन्दा धूमायनं बाष्पसमुच्छ्रयश्च | उष्णाश्रुता पीतकनेत्रता च पित्ताभिपन्ने नयने भवन्ति ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
উষ্ণাভিনন্দা গুরুতাঽক্ষিশোফঃ কণ্ডূপদেহৌ সিততাঽতিশৈত্যম্ | স্রাবো মুহুঃ পিচ্ছিল এব চাপি কফাভিপন্নে নযনে ভবন্তি ||৮||
View original
उष्णाभिनन्दा गुरुताऽक्षिशोफः कण्डूपदेहौ सितताऽतिशैत्यम् | स्रावो मुहुः पिच्छिल एव चापि कफाभिपन्ने नयने भवन्ति ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
তাম্রাশ্রুতা লোহিতনেত্রতা চ রাজ্যঃ সমন্তাদতিলোহিতাশ্চ | পিত্তস্য লিঙ্গানি চ যানি তানি রক্তাভিপন্নে নযনে ভবন্তি ||৯||
View original
ताम्राश्रुता लोहितनेत्रता च राज्यः समन्तादतिलोहिताश्च | पित्तस्य लिङ्गानि च यानि तानि रक्ताभिपन्ने नयने भवन्ति ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
বৃদ্ধৈরেতৈরভিষ্যন্দৈর্নরাণামক্রিযাবতাম্ | তাবন্তস্ত্বধিমন্থাঃ স্যুর্নযনে তীব্রবেদনাঃ ||১০||
View original
वृद्धैरेतैरभिष्यन्दैर्नराणामक्रियावताम् | तावन्तस्त्वधिमन्थाः स्युर्नयने तीव्रवेदनाः ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
উত্পাট্যত ইবাত্যর্থং নেত্রং নির্মথ্যতে তথা | শিরসোঽর্ধং চ তং বিদ্যাদধিমন্থং স্বলক্ষণৈঃ ||১১||
View original
उत्पाट्यत इवात्यर्थं नेत्रं निर्मथ्यते तथा | शिरसोऽर्धं च तं विद्यादधिमन्थं स्वलक्षणैः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12-13) · Śloka 13
নেত্রমুত্পাট্যত ইব মথ্যতেঽরণিবচ্চ যত্ | সঙ্ঘর্ষতোদনির্ভেদমাংসসংরব্ধমাবিলম্ ||১২|| কুঞ্চনাস্ফোটনাধ্মানবেপথুব্যথনৈর্যুতম্ | শিরসোঽর্ধং চ যেন স্যাদধিমন্থঃ স মারুতাত্ ||১৩||
View original
नेत्रमुत्पाट्यत इव मथ्यतेऽरणिवच्च यत् | सङ्घर्षतोदनिर्भेदमांससंरब्धमाविलम् ||१२|| कुञ्चनास्फोटनाध्मानवेपथुव्यथनैर्युतम् | शिरसोऽर्धं च येन स्यादधिमन्थः स मारुतात् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (14-15) · Śloka 15
রক্তরাজিচিতং স্রাবি বহ্নিনেবাবদহ্যতে | যকৃত্পিণ্ডোপমং দাহি ক্ষারেণাক্তমিব ক্ষতম্ ||১৪|| প্রপক্বোচ্ছূনবর্ত্মান্তং সস্বেদং পীতদর্শনম্ | মূর্চ্ছাশিরোদাহযুতং পিত্তেনাক্ষ্যধিমন্থিতম্ ||১৫||
View original
रक्तराजिचितं स्रावि वह्निनेवावदह्यते | यकृत्पिण्डोपमं दाहि क्षारेणाक्तमिव क्षतम् ||१४|| प्रपक्वोच्छूनवर्त्मान्तं सस्वेदं पीतदर्शनम् | मूर्च्छाशिरोदाहयुतं पित्तेनाक्ष्यधिमन्थितम् ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (16-17) · Śloka 17
শোফবন্নাতিসংরব্ধং স্রাবকণ্ডূসমন্বিতম্ | শৈত্যগৌরবপৈচ্ছিল্যদূষিকাহর্ষণান্বিতম্ ||১৬|| রূপং পশ্যতি দুঃখেন পাংশুপূর্ণমিবাবিলম্ | নাসাধ্মানশিরোদুঃখযুতং শ্লেষ্মাধিমন্থিতম্ ||১৭||
View original
शोफवन्नातिसंरब्धं स्रावकण्डूसमन्वितम् | शैत्यगौरवपैच्छिल्यदूषिकाहर्षणान्वितम् ||१६|| रूपं पश्यति दुःखेन पांशुपूर्णमिवाविलम् | नासाध्मानशिरोदुःखयुतं श्लेष्माधिमन्थितम् ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (18-19) · Śloka 19
বন্ধুজীবপ্রতীকাশং তাম্যতি স্পর্শনাক্ষমম্ | রক্তাস্রাবং সনিস্তোদং পশ্যত্যগ্নিনিভা দিশঃ ||১৮|| রক্তমগ্নারিষ্টবচ্চ কৃষ্ণভাগশ্চ লক্ষ্যতে | যদ্দীপ্তং রক্তপর্যন্তং তদ্রক্তেনাধিমন্থিতম্ ||১৯||
View original
बन्धुजीवप्रतीकाशं ताम्यति स्पर्शनाक्षमम् | रक्तास्रावं सनिस्तोदं पश्यत्यग्निनिभा दिशः ||१८|| रक्तमग्नारिष्टवच्च कृष्णभागश्च लक्ष्यते | यद्दीप्तं रक्तपर्यन्तं तद्रक्तेनाधिमन्थितम् ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (20) · Śloka 20
হন্যাদ্দৃষ্টিং সপ্তরাত্রাত্ কফোত্থোঽধীমন্থোঽসৃক্সম্ভবঃ পঞ্চরাত্রাত্ | ষড্রাত্রাদ্বৈ মারুতোত্থো নিহান্যান্মিথ্যাচারাত্ পৈত্তিকঃ সদ্য এব ||২০||
View original
हन्याद्दृष्टिं सप्तरात्रात् कफोत्थोऽधीमन्थोऽसृक्सम्भवः पञ्चरात्रात् | षड्रात्राद्वै मारुतोत्थो निहान्यान्मिथ्याचारात् पैत्तिकः सद्य एव ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (21-22) · Śloka 22
কণ্ডূপদেহাশ্রুযুতঃ পক্বোদুম্বরসন্নিভঃ | দাহসংহর্ষতাম্রত্বশোফনিস্তোদগৌরবৈঃ ||২১|| জুষ্টো মুহুঃ স্রবেচ্চাস্রমুষ্ণশীতাম্বু পিচ্ছিলম্ | সংরম্ভী পচ্যতে যশ্চ নেত্রপাকঃ সশোফজঃ ||২২||
View original
कण्डूपदेहाश्रुयुतः पक्वोदुम्बरसन्निभः | दाहसंहर्षताम्रत्वशोफनिस्तोदगौरवैः ||२१|| जुष्टो मुहुः स्रवेच्चास्रमुष्णशीताम्बु पिच्छिलम् | संरम्भी पच्यते यश्च नेत्रपाकः सशोफजः ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (23) · Śloka 23
শোফহীনানি লিঙ্গানি নেত্রপাকে ত্বশোফজে |২৩|
View original
शोफहीनानि लिङ्गानि नेत्रपाके त्वशोफजे |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (23) · Śloka 23
উপেক্ষণাদক্ষি যদাঽধিমন্থো বাতাত্মকঃ সাদযতি প্রসহ্য | রুজাভিরুগ্রাভিরসাধ্য এষ হতাধিমন্থঃ খলু নাম রোগঃ ||২৩||
View original
उपेक्षणादक्षि यदाऽधिमन्थो वातात्मकः सादयति प्रसह्य | रुजाभिरुग्राभिरसाध्य एष हताधिमन्थः खलु नाम रोगः ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (24) · Śloka 24
অন্তঃসিরাণাং শ্বসনঃ স্থিতো দৃষ্টিং প্রতিক্ষিপন্ | হতাধিমন্থং জনযেত্তমসাধ্যং বিদুর্বুধাঃ ||২৪||
View original
अन्तःसिराणां श्वसनः स्थितो दृष्टिं प्रतिक्षिपन् | हताधिमन्थं जनयेत्तमसाध्यं विदुर्बुधाः ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (25) · Śloka 25
পক্ষ্মদ্বযাক্ষিভ্রুবমাশ্রিতস্তু যত্রানিলঃ সঞ্চরতি প্রদুষ্টঃ | পর্যাযশশ্চাপি রুজঃ করোতি তং বাতপর্যাযমুদাহরন্তি ||২৫||
View original
पक्ष्मद्वयाक्षिभ्रुवमाश्रितस्तु यत्रानिलः सञ्चरति प्रदुष्टः | पर्यायशश्चापि रुजः करोति तं वातपर्यायमुदाहरन्ति ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (26) · Śloka 26
যত্ কূণিতং দারুণরূক্ষবর্ত্ম বিলোকনে চাবিলদর্শনং যত্ | সুদারুণং যত্ প্রতিবোধনে চ শুষ্কাক্ষিপাকোপহতং তদক্ষি ||২৬||
View original
यत् कूणितं दारुणरूक्षवर्त्म विलोकने चाविलदर्शनं यत् | सुदारुणं यत् प्रतिबोधने च शुष्काक्षिपाकोपहतं तदक्षि ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (27) · Śloka 27
যস্যাবটূকর্ণশিরোহনুস্থো মন্যাগতো বাঽপ্যনিলোঽন্যতো বা | কুর্যাদ্রুজোঽতি ভ্রুবি লোচনে বা তমন্যতোবাতমুদাহরন্তি ||২৭||
View original
यस्यावटूकर्णशिरोहनुस्थो मन्यागतो वाऽप्यनिलोऽन्यतो वा | कुर्याद्रुजोऽति भ्रुवि लोचने वा तमन्यतोवातमुदाहरन्ति ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (28) · Śloka 28
অম্লেন ভুক্তেন বিদাহিনা চ সঞ্ছাদ্যতে সর্বত এব নেত্রম্ | শোফান্বিতং লোহিতকৈঃ সনীলৈরেতাদৃগম্লাধ্যুষিতং বদন্তি ||২৮||
View original
अम्लेन भुक्तेन विदाहिना च सञ्छाद्यते सर्वत एव नेत्रम् | शोफान्वितं लोहितकैः सनीलैरेतादृगम्लाध्युषितं वदन्ति ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (29) · Śloka 29
অবেদনা বাঽপি সবেদনা বা যস্যাক্ষিরাজ্যো হি ভবন্তি তাম্রাঃ | মুহুর্বিরজ্যন্তি চ তাঃ সমন্তাদ্ ব্যাধিঃ সিরোত্পাত ইতি প্রদিষ্টঃ ||২৯||
View original
अवेदना वाऽपि सवेदना वा यस्याक्षिराज्यो हि भवन्ति ताम्राः | मुहुर्विरज्यन्ति च ताः समन्ताद् व्याधिः सिरोत्पात इति प्रदिष्टः ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (30) · Śloka 30
মোহাত্ সিরোত্পাত উপেক্ষিতস্তু জাযেত রোগস্তু সিরাপ্রহর্ষঃ | তাম্রাচ্ছমস্রং স্রবতি প্রগাঢং তথা ন শক্নোত্যভিবীক্ষিতুং চ ||৩০||
View original
मोहात् सिरोत्पात उपेक्षितस्तु जायेत रोगस्तु सिराप्रहर्षः | ताम्राच्छमस्रं स्रवति प्रगाढं तथा न शक्नोत्यभिवीक्षितुं च ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 6
ইতি সুশ্রুতসংহিতাযামুত্তরতন্ত্রে সর্বগতরোগবিজ্ঞানীযো নাম ষষ্ঠোঽধ্যাযঃ ||৬||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रे सर्वगतरोगविज्ञानीयो नाम षष्ठोऽध्यायः ||६||
🔊 Audio coming soon