Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
અથાતઃ સર્વગતરોગવિજ્ઞાનીયમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||
View original
अथातः सर्वगतरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
6. sarvagatarōgavijñānīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
સ્યન્દાસ્તુ ચત્વાર ઇહોપદિષ્ટાસ્તાવન્ત એવેહ તથાઽધિમન્થાઃ | શોફાન્વિતોઽશોફયુતશ્ચ પાકાવિત્યેવમેતે દશ સમ્પ્રદિષ્ટાઃ ||૩|| હતાધિમન્થોઽનિલપર્યયશ્ચ શુષ્કાક્ષિપાકોઽન્યત એવ વાતઃ | દૃષ્ટિસ્તથાઽમ્લાધ્યુષિતા સિરાણામુત્પાતહર્ષાવપિ સર્વભાગાઃ ||૪||
View original
स्यन्दास्तु चत्वार इहोपदिष्टास्तावन्त एवेह तथाऽधिमन्थाः | शोफान्वितोऽशोफयुतश्च पाकावित्येवमेते दश सम्प्रदिष्टाः ||३|| हताधिमन्थोऽनिलपर्ययश्च शुष्काक्षिपाकोऽन्यत एव वातः | दृष्टिस्तथाऽम्लाध्युषिता सिराणामुत्पातहर्षावपि सर्वभागाः ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
પ્રાયેણ સર્વે નયનામયાસ્તુ ભવન્ત્યભિષ્યન્દનિમિત્તમૂલાઃ | તસ્માદભિષ્યન્દમુદીર્યમાણમુપાચરેદાશુ હિતાય ધીમાન્ ||૫||
View original
प्रायेण सर्वे नयनामयास्तु भवन्त्यभिष्यन्दनिमित्तमूलाः | तस्मादभिष्यन्दमुदीर्यमाणमुपाचरेदाशु हिताय धीमान् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
નિસ્તોદનં સ્તમ્ભનરોમહર્ષસઙ્ઘર્ષપારુષ્યશિરોભિતાપાઃ | વિશુષ્કભાવઃ શિશિરાશ્રુતા ચ વાતાભિપન્ને નયને ભવન્તિ ||૬||
View original
निस्तोदनं स्तम्भनरोमहर्षसङ्घर्षपारुष्यशिरोभितापाः | विशुष्कभावः शिशिराश्रुता च वाताभिपन्ने नयने भवन्ति ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
દાહપ્રપાકૌ શિશિરાભિનન્દા ધૂમાયનં બાષ્પસમુચ્છ્રયશ્ચ | ઉષ્ણાશ્રુતા પીતકનેત્રતા ચ પિત્તાભિપન્ને નયને ભવન્તિ ||૭||
View original
दाहप्रपाकौ शिशिराभिनन्दा धूमायनं बाष्पसमुच्छ्रयश्च | उष्णाश्रुता पीतकनेत्रता च पित्ताभिपन्ने नयने भवन्ति ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ઉષ્ણાભિનન્દા ગુરુતાઽક્ષિશોફઃ કણ્ડૂપદેહૌ સિતતાઽતિશૈત્યમ્ | સ્રાવો મુહુઃ પિચ્છિલ એવ ચાપિ કફાભિપન્ને નયને ભવન્તિ ||૮||
View original
उष्णाभिनन्दा गुरुताऽक्षिशोफः कण्डूपदेहौ सितताऽतिशैत्यम् | स्रावो मुहुः पिच्छिल एव चापि कफाभिपन्ने नयने भवन्ति ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
તામ્રાશ્રુતા લોહિતનેત્રતા ચ રાજ્યઃ સમન્તાદતિલોહિતાશ્ચ | પિત્તસ્ય લિઙ્ગાનિ ચ યાનિ તાનિ રક્તાભિપન્ને નયને ભવન્તિ ||૯||
View original
ताम्राश्रुता लोहितनेत्रता च राज्यः समन्तादतिलोहिताश्च | पित्तस्य लिङ्गानि च यानि तानि रक्ताभिपन्ने नयने भवन्ति ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
વૃદ્ધૈરેતૈરભિષ્યન્દૈર્નરાણામક્રિયાવતામ્ | તાવન્તસ્ત્વધિમન્થાઃ સ્યુર્નયને તીવ્રવેદનાઃ ||૧૦||
View original
वृद्धैरेतैरभिष्यन्दैर्नराणामक्रियावताम् | तावन्तस्त्वधिमन्थाः स्युर्नयने तीव्रवेदनाः ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ઉત્પાટ્યત ઇવાત્યર્થં નેત્રં નિર્મથ્યતે તથા | શિરસોઽર્ધં ચ તં વિદ્યાદધિમન્થં સ્વલક્ષણૈઃ ||૧૧||
View original
उत्पाट्यत इवात्यर्थं नेत्रं निर्मथ्यते तथा | शिरसोऽर्धं च तं विद्यादधिमन्थं स्वलक्षणैः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12-13) · Śloka 13
નેત્રમુત્પાટ્યત ઇવ મથ્યતેઽરણિવચ્ચ યત્ | સઙ્ઘર્ષતોદનિર્ભેદમાંસસંરબ્ધમાવિલમ્ ||૧૨|| કુઞ્ચનાસ્ફોટનાધ્માનવેપથુવ્યથનૈર્યુતમ્ | શિરસોઽર્ધં ચ યેન સ્યાદધિમન્થઃ સ મારુતાત્ ||૧૩||
View original
नेत्रमुत्पाट्यत इव मथ्यतेऽरणिवच्च यत् | सङ्घर्षतोदनिर्भेदमांससंरब्धमाविलम् ||१२|| कुञ्चनास्फोटनाध्मानवेपथुव्यथनैर्युतम् | शिरसोऽर्धं च येन स्यादधिमन्थः स मारुतात् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (14-15) · Śloka 15
રક્તરાજિચિતં સ્રાવિ વહ્નિનેવાવદહ્યતે | યકૃત્પિણ્ડોપમં દાહિ ક્ષારેણાક્તમિવ ક્ષતમ્ ||૧૪|| પ્રપક્વોચ્છૂનવર્ત્માન્તં સસ્વેદં પીતદર્શનમ્ | મૂર્ચ્છાશિરોદાહયુતં પિત્તેનાક્ષ્યધિમન્થિતમ્ ||૧૫||
View original
रक्तराजिचितं स्रावि वह्निनेवावदह्यते | यकृत्पिण्डोपमं दाहि क्षारेणाक्तमिव क्षतम् ||१४|| प्रपक्वोच्छूनवर्त्मान्तं सस्वेदं पीतदर्शनम् | मूर्च्छाशिरोदाहयुतं पित्तेनाक्ष्यधिमन्थितम् ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (16-17) · Śloka 17
શોફવન્નાતિસંરબ્ધં સ્રાવકણ્ડૂસમન્વિતમ્ | શૈત્યગૌરવપૈચ્છિલ્યદૂષિકાહર્ષણાન્વિતમ્ ||૧૬|| રૂપં પશ્યતિ દુઃખેન પાંશુપૂર્ણમિવાવિલમ્ | નાસાધ્માનશિરોદુઃખયુતં શ્લેષ્માધિમન્થિતમ્ ||૧૭||
View original
शोफवन्नातिसंरब्धं स्रावकण्डूसमन्वितम् | शैत्यगौरवपैच्छिल्यदूषिकाहर्षणान्वितम् ||१६|| रूपं पश्यति दुःखेन पांशुपूर्णमिवाविलम् | नासाध्मानशिरोदुःखयुतं श्लेष्माधिमन्थितम् ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (18-19) · Śloka 19
બન્ધુજીવપ્રતીકાશં તામ્યતિ સ્પર્શનાક્ષમમ્ | રક્તાસ્રાવં સનિસ્તોદં પશ્યત્યગ્નિનિભા દિશઃ ||૧૮|| રક્તમગ્નારિષ્ટવચ્ચ કૃષ્ણભાગશ્ચ લક્ષ્યતે | યદ્દીપ્તં રક્તપર્યન્તં તદ્રક્તેનાધિમન્થિતમ્ ||૧૯||
View original
बन्धुजीवप्रतीकाशं ताम्यति स्पर्शनाक्षमम् | रक्तास्रावं सनिस्तोदं पश्यत्यग्निनिभा दिशः ||१८|| रक्तमग्नारिष्टवच्च कृष्णभागश्च लक्ष्यते | यद्दीप्तं रक्तपर्यन्तं तद्रक्तेनाधिमन्थितम् ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (20) · Śloka 20
હન્યાદ્દૃષ્ટિં સપ્તરાત્રાત્ કફોત્થોઽધીમન્થોઽસૃક્સમ્ભવઃ પઞ્ચરાત્રાત્ | ષડ્રાત્રાદ્વૈ મારુતોત્થો નિહાન્યાન્મિથ્યાચારાત્ પૈત્તિકઃ સદ્ય એવ ||૨૦||
View original
हन्याद्दृष्टिं सप्तरात्रात् कफोत्थोऽधीमन्थोऽसृक्सम्भवः पञ्चरात्रात् | षड्रात्राद्वै मारुतोत्थो निहान्यान्मिथ्याचारात् पैत्तिकः सद्य एव ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (21-22) · Śloka 22
કણ્ડૂપદેહાશ્રુયુતઃ પક્વોદુમ્બરસન્નિભઃ | દાહસંહર્ષતામ્રત્વશોફનિસ્તોદગૌરવૈઃ ||૨૧|| જુષ્ટો મુહુઃ સ્રવેચ્ચાસ્રમુષ્ણશીતામ્બુ પિચ્છિલમ્ | સંરમ્ભી પચ્યતે યશ્ચ નેત્રપાકઃ સશોફજઃ ||૨૨||
View original
कण्डूपदेहाश्रुयुतः पक्वोदुम्बरसन्निभः | दाहसंहर्षताम्रत्वशोफनिस्तोदगौरवैः ||२१|| जुष्टो मुहुः स्रवेच्चास्रमुष्णशीताम्बु पिच्छिलम् | संरम्भी पच्यते यश्च नेत्रपाकः सशोफजः ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (23) · Śloka 23
શોફહીનાનિ લિઙ્ગાનિ નેત્રપાકે ત્વશોફજે |૨૩|
View original
शोफहीनानि लिङ्गानि नेत्रपाके त्वशोफजे |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (23) · Śloka 23
ઉપેક્ષણાદક્ષિ યદાઽધિમન્થો વાતાત્મકઃ સાદયતિ પ્રસહ્ય | રુજાભિરુગ્રાભિરસાધ્ય એષ હતાધિમન્થઃ ખલુ નામ રોગઃ ||૨૩||
View original
उपेक्षणादक्षि यदाऽधिमन्थो वातात्मकः सादयति प्रसह्य | रुजाभिरुग्राभिरसाध्य एष हताधिमन्थः खलु नाम रोगः ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (24) · Śloka 24
અન્તઃસિરાણાં શ્વસનઃ સ્થિતો દૃષ્ટિં પ્રતિક્ષિપન્ | હતાધિમન્થં જનયેત્તમસાધ્યં વિદુર્બુધાઃ ||૨૪||
View original
अन्तःसिराणां श्वसनः स्थितो दृष्टिं प्रतिक्षिपन् | हताधिमन्थं जनयेत्तमसाध्यं विदुर्बुधाः ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (25) · Śloka 25
પક્ષ્મદ્વયાક્ષિભ્રુવમાશ્રિતસ્તુ યત્રાનિલઃ સઞ્ચરતિ પ્રદુષ્ટઃ | પર્યાયશશ્ચાપિ રુજઃ કરોતિ તં વાતપર્યાયમુદાહરન્તિ ||૨૫||
View original
पक्ष्मद्वयाक्षिभ्रुवमाश्रितस्तु यत्रानिलः सञ्चरति प्रदुष्टः | पर्यायशश्चापि रुजः करोति तं वातपर्यायमुदाहरन्ति ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (26) · Śloka 26
યત્ કૂણિતં દારુણરૂક્ષવર્ત્મ વિલોકને ચાવિલદર્શનં યત્ | સુદારુણં યત્ પ્રતિબોધને ચ શુષ્કાક્ષિપાકોપહતં તદક્ષિ ||૨૬||
View original
यत् कूणितं दारुणरूक्षवर्त्म विलोकने चाविलदर्शनं यत् | सुदारुणं यत् प्रतिबोधने च शुष्काक्षिपाकोपहतं तदक्षि ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (27) · Śloka 27
યસ્યાવટૂકર્ણશિરોહનુસ્થો મન્યાગતો વાઽપ્યનિલોઽન્યતો વા | કુર્યાદ્રુજોઽતિ ભ્રુવિ લોચને વા તમન્યતોવાતમુદાહરન્તિ ||૨૭||
View original
यस्यावटूकर्णशिरोहनुस्थो मन्यागतो वाऽप्यनिलोऽन्यतो वा | कुर्याद्रुजोऽति भ्रुवि लोचने वा तमन्यतोवातमुदाहरन्ति ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (28) · Śloka 28
અમ્લેન ભુક્તેન વિદાહિના ચ સઞ્છાદ્યતે સર્વત એવ નેત્રમ્ | શોફાન્વિતં લોહિતકૈઃ સનીલૈરેતાદૃગમ્લાધ્યુષિતં વદન્તિ ||૨૮||
View original
अम्लेन भुक्तेन विदाहिना च सञ्छाद्यते सर्वत एव नेत्रम् | शोफान्वितं लोहितकैः सनीलैरेतादृगम्लाध्युषितं वदन्ति ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (29) · Śloka 29
અવેદના વાઽપિ સવેદના વા યસ્યાક્ષિરાજ્યો હિ ભવન્તિ તામ્રાઃ | મુહુર્વિરજ્યન્તિ ચ તાઃ સમન્તાદ્ વ્યાધિઃ સિરોત્પાત ઇતિ પ્રદિષ્ટઃ ||૨૯||
View original
अवेदना वाऽपि सवेदना वा यस्याक्षिराज्यो हि भवन्ति ताम्राः | मुहुर्विरज्यन्ति च ताः समन्ताद् व्याधिः सिरोत्पात इति प्रदिष्टः ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (30) · Śloka 30
મોહાત્ સિરોત્પાત ઉપેક્ષિતસ્તુ જાયેત રોગસ્તુ સિરાપ્રહર્ષઃ | તામ્રાચ્છમસ્રં સ્રવતિ પ્રગાઢં તથા ન શક્નોત્યભિવીક્ષિતું ચ ||૩૦||
View original
मोहात् सिरोत्पात उपेक्षितस्तु जायेत रोगस्तु सिराप्रहर्षः | ताम्राच्छमस्रं स्रवति प्रगाढं तथा न शक्नोत्यभिवीक्षितुं च ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 6
ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રે સર્વગતરોગવિજ્ઞાનીયો નામ ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ ||૬||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रे सर्वगतरोगविज्ञानीयो नाम षष्ठोऽध्यायः ||६||
🔊 Audio coming soon