Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತಃ ಸರ್ವಗತರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथातः सर्वगतरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
6. sarvagatarōgavijñānīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
ಸ್ಯನ್ದಾಸ್ತು ಚತ್ವಾರ ಇಹೋಪದಿಷ್ಟಾಸ್ತಾವನ್ತ ಏವೇಹ ತಥಾಽಧಿಮನ್ಥಾಃ | ಶೋಫಾನ್ವಿತೋಽಶೋಫಯುತಶ್ಚ ಪಾಕಾವಿತ್ಯೇವಮೇತೇ ದಶ ಸಮ್ಪ್ರದಿಷ್ಟಾಃ ||೩|| ಹತಾಧಿಮನ್ಥೋಽನಿಲಪರ್ಯಯಶ್ಚ ಶುಷ್ಕಾಕ್ಷಿಪಾಕೋಽನ್ಯತ ಏವ ವಾತಃ | ದೃಷ್ಟಿಸ್ತಥಾಽಮ್ಲಾಧ್ಯುಷಿತಾ ಸಿರಾಣಾಮುತ್ಪಾತಹರ್ಷಾವಪಿ ಸರ್ವಭಾಗಾಃ ||೪||
View original
स्यन्दास्तु चत्वार इहोपदिष्टास्तावन्त एवेह तथाऽधिमन्थाः | शोफान्वितोऽशोफयुतश्च पाकावित्येवमेते दश सम्प्रदिष्टाः ||३|| हताधिमन्थोऽनिलपर्ययश्च शुष्काक्षिपाकोऽन्यत एव वातः | दृष्टिस्तथाऽम्लाध्युषिता सिराणामुत्पातहर्षावपि सर्वभागाः ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ಪ್ರಾಯೇಣ ಸರ್ವೇ ನಯನಾಮಯಾಸ್ತು ಭವನ್ತ್ಯಭಿಷ್ಯನ್ದನಿಮಿತ್ತಮೂಲಾಃ | ತಸ್ಮಾದಭಿಷ್ಯನ್ದಮುದೀರ್ಯಮಾಣಮುಪಾಚರೇದಾಶು ಹಿತಾಯ ಧೀಮಾನ್ ||೫||
View original
प्रायेण सर्वे नयनामयास्तु भवन्त्यभिष्यन्दनिमित्तमूलाः | तस्मादभिष्यन्दमुदीर्यमाणमुपाचरेदाशु हिताय धीमान् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ನಿಸ್ತೋದನಂ ಸ್ತಮ್ಭನರೋಮಹರ್ಷಸಙ್ಘರ್ಷಪಾರುಷ್ಯಶಿರೋಭಿತಾಪಾಃ | ವಿಶುಷ್ಕಭಾವಃ ಶಿಶಿರಾಶ್ರುತಾ ಚ ವಾತಾಭಿಪನ್ನೇ ನಯನೇ ಭವನ್ತಿ ||೬||
View original
निस्तोदनं स्तम्भनरोमहर्षसङ्घर्षपारुष्यशिरोभितापाः | विशुष्कभावः शिशिराश्रुता च वाताभिपन्ने नयने भवन्ति ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ದಾಹಪ್ರಪಾಕೌ ಶಿಶಿರಾಭಿನನ್ದಾ ಧೂಮಾಯನಂ ಬಾಷ್ಪಸಮುಚ್ಛ್ರಯಶ್ಚ | ಉಷ್ಣಾಶ್ರುತಾ ಪೀತಕನೇತ್ರತಾ ಚ ಪಿತ್ತಾಭಿಪನ್ನೇ ನಯನೇ ಭವನ್ತಿ ||೭||
View original
दाहप्रपाकौ शिशिराभिनन्दा धूमायनं बाष्पसमुच्छ्रयश्च | उष्णाश्रुता पीतकनेत्रता च पित्ताभिपन्ने नयने भवन्ति ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ಉಷ್ಣಾಭಿನನ್ದಾ ಗುರುತಾಽಕ್ಷಿಶೋಫಃ ಕಣ್ಡೂಪದೇಹೌ ಸಿತತಾಽತಿಶೈತ್ಯಮ್ | ಸ್ರಾವೋ ಮುಹುಃ ಪಿಚ್ಛಿಲ ಏವ ಚಾಪಿ ಕಫಾಭಿಪನ್ನೇ ನಯನೇ ಭವನ್ತಿ ||೮||
View original
उष्णाभिनन्दा गुरुताऽक्षिशोफः कण्डूपदेहौ सितताऽतिशैत्यम् | स्रावो मुहुः पिच्छिल एव चापि कफाभिपन्ने नयने भवन्ति ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ತಾಮ್ರಾಶ್ರುತಾ ಲೋಹಿತನೇತ್ರತಾ ಚ ರಾಜ್ಯಃ ಸಮನ್ತಾದತಿಲೋಹಿತಾಶ್ಚ | ಪಿತ್ತಸ್ಯ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ಚ ಯಾನಿ ತಾನಿ ರಕ್ತಾಭಿಪನ್ನೇ ನಯನೇ ಭವನ್ತಿ ||೯||
View original
ताम्राश्रुता लोहितनेत्रता च राज्यः समन्तादतिलोहिताश्च | पित्तस्य लिङ्गानि च यानि तानि रक्ताभिपन्ने नयने भवन्ति ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ವೃದ್ಧೈರೇತೈರಭಿಷ್ಯನ್ದೈರ್ನರಾಣಾಮಕ್ರಿಯಾವತಾಮ್ | ತಾವನ್ತಸ್ತ್ವಧಿಮನ್ಥಾಃ ಸ್ಯುರ್ನಯನೇ ತೀವ್ರವೇದನಾಃ ||೧೦||
View original
वृद्धैरेतैरभिष्यन्दैर्नराणामक्रियावताम् | तावन्तस्त्वधिमन्थाः स्युर्नयने तीव्रवेदनाः ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ಉತ್ಪಾಟ್ಯತ ಇವಾತ್ಯರ್ಥಂ ನೇತ್ರಂ ನಿರ್ಮಥ್ಯತೇ ತಥಾ | ಶಿರಸೋಽರ್ಧಂ ಚ ತಂ ವಿದ್ಯಾದಧಿಮನ್ಥಂ ಸ್ವಲಕ್ಷಣೈಃ ||೧೧||
View original
उत्पाट्यत इवात्यर्थं नेत्रं निर्मथ्यते तथा | शिरसोऽर्धं च तं विद्यादधिमन्थं स्वलक्षणैः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12-13) · Śloka 13
ನೇತ್ರಮುತ್ಪಾಟ್ಯತ ಇವ ಮಥ್ಯತೇಽರಣಿವಚ್ಚ ಯತ್ | ಸಙ್ಘರ್ಷತೋದನಿರ್ಭೇದಮಾಂಸಸಂರಬ್ಧಮಾವಿಲಮ್ ||೧೨|| ಕುಞ್ಚನಾಸ್ಫೋಟನಾಧ್ಮಾನವೇಪಥುವ್ಯಥನೈರ್ಯುತಮ್ | ಶಿರಸೋಽರ್ಧಂ ಚ ಯೇನ ಸ್ಯಾದಧಿಮನ್ಥಃ ಸ ಮಾರುತಾತ್ ||೧೩||
View original
नेत्रमुत्पाट्यत इव मथ्यतेऽरणिवच्च यत् | सङ्घर्षतोदनिर्भेदमांससंरब्धमाविलम् ||१२|| कुञ्चनास्फोटनाध्मानवेपथुव्यथनैर्युतम् | शिरसोऽर्धं च येन स्यादधिमन्थः स मारुतात् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (14-15) · Śloka 15
ರಕ್ತರಾಜಿಚಿತಂ ಸ್ರಾವಿ ವಹ್ನಿನೇವಾವದಹ್ಯತೇ | ಯಕೃತ್ಪಿಣ್ಡೋಪಮಂ ದಾಹಿ ಕ್ಷಾರೇಣಾಕ್ತಮಿವ ಕ್ಷತಮ್ ||೧೪|| ಪ್ರಪಕ್ವೋಚ್ಛೂನವರ್ತ್ಮಾನ್ತಂ ಸಸ್ವೇದಂ ಪೀತದರ್ಶನಮ್ | ಮೂರ್ಚ್ಛಾಶಿರೋದಾಹಯುತಂ ಪಿತ್ತೇನಾಕ್ಷ್ಯಧಿಮನ್ಥಿತಮ್ ||೧೫||
View original
रक्तराजिचितं स्रावि वह्निनेवावदह्यते | यकृत्पिण्डोपमं दाहि क्षारेणाक्तमिव क्षतम् ||१४|| प्रपक्वोच्छूनवर्त्मान्तं सस्वेदं पीतदर्शनम् | मूर्च्छाशिरोदाहयुतं पित्तेनाक्ष्यधिमन्थितम् ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (16-17) · Śloka 17
ಶೋಫವನ್ನಾತಿಸಂರಬ್ಧಂ ಸ್ರಾವಕಣ್ಡೂಸಮನ್ವಿತಮ್ | ಶೈತ್ಯಗೌರವಪೈಚ್ಛಿಲ್ಯದೂಷಿಕಾಹರ್ಷಣಾನ್ವಿತಮ್ ||೧೬|| ರೂಪಂ ಪಶ್ಯತಿ ದುಃಖೇನ ಪಾಂಶುಪೂರ್ಣಮಿವಾವಿಲಮ್ | ನಾಸಾಧ್ಮಾನಶಿರೋದುಃಖಯುತಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಧಿಮನ್ಥಿತಮ್ ||೧೭||
View original
शोफवन्नातिसंरब्धं स्रावकण्डूसमन्वितम् | शैत्यगौरवपैच्छिल्यदूषिकाहर्षणान्वितम् ||१६|| रूपं पश्यति दुःखेन पांशुपूर्णमिवाविलम् | नासाध्मानशिरोदुःखयुतं श्लेष्माधिमन्थितम् ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (18-19) · Śloka 19
ಬನ್ಧುಜೀವಪ್ರತೀಕಾಶಂ ತಾಮ್ಯತಿ ಸ್ಪರ್ಶನಾಕ್ಷಮಮ್ | ರಕ್ತಾಸ್ರಾವಂ ಸನಿಸ್ತೋದಂ ಪಶ್ಯತ್ಯಗ್ನಿನಿಭಾ ದಿಶಃ ||೧೮|| ರಕ್ತಮಗ್ನಾರಿಷ್ಟವಚ್ಚ ಕೃಷ್ಣಭಾಗಶ್ಚ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ | ಯದ್ದೀಪ್ತಂ ರಕ್ತಪರ್ಯನ್ತಂ ತದ್ರಕ್ತೇನಾಧಿಮನ್ಥಿತಮ್ ||೧೯||
View original
बन्धुजीवप्रतीकाशं ताम्यति स्पर्शनाक्षमम् | रक्तास्रावं सनिस्तोदं पश्यत्यग्निनिभा दिशः ||१८|| रक्तमग्नारिष्टवच्च कृष्णभागश्च लक्ष्यते | यद्दीप्तं रक्तपर्यन्तं तद्रक्तेनाधिमन्थितम् ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (20) · Śloka 20
ಹನ್ಯಾದ್ದೃಷ್ಟಿಂ ಸಪ್ತರಾತ್ರಾತ್ ಕಫೋತ್ಥೋಽಧೀಮನ್ಥೋಽಸೃಕ್ಸಮ್ಭವಃ ಪಞ್ಚರಾತ್ರಾತ್ | ಷಡ್ರಾತ್ರಾದ್ವೈ ಮಾರುತೋತ್ಥೋ ನಿಹಾನ್ಯಾನ್ಮಿಥ್ಯಾಚಾರಾತ್ ಪೈತ್ತಿಕಃ ಸದ್ಯ ಏವ ||೨೦||
View original
हन्याद्दृष्टिं सप्तरात्रात् कफोत्थोऽधीमन्थोऽसृक्सम्भवः पञ्चरात्रात् | षड्रात्राद्वै मारुतोत्थो निहान्यान्मिथ्याचारात् पैत्तिकः सद्य एव ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (21-22) · Śloka 22
ಕಣ್ಡೂಪದೇಹಾಶ್ರುಯುತಃ ಪಕ್ವೋದುಮ್ಬರಸನ್ನಿಭಃ | ದಾಹಸಂಹರ್ಷತಾಮ್ರತ್ವಶೋಫನಿಸ್ತೋದಗೌರವೈಃ ||೨೧|| ಜುಷ್ಟೋ ಮುಹುಃ ಸ್ರವೇಚ್ಚಾಸ್ರಮುಷ್ಣಶೀತಾಮ್ಬು ಪಿಚ್ಛಿಲಮ್ | ಸಂರಮ್ಭೀ ಪಚ್ಯತೇ ಯಶ್ಚ ನೇತ್ರಪಾಕಃ ಸಶೋಫಜಃ ||೨೨||
View original
कण्डूपदेहाश्रुयुतः पक्वोदुम्बरसन्निभः | दाहसंहर्षताम्रत्वशोफनिस्तोदगौरवैः ||२१|| जुष्टो मुहुः स्रवेच्चास्रमुष्णशीताम्बु पिच्छिलम् | संरम्भी पच्यते यश्च नेत्रपाकः सशोफजः ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (23) · Śloka 23
ಶೋಫಹೀನಾನಿ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ನೇತ್ರಪಾಕೇ ತ್ವಶೋಫಜೇ |೨೩|
View original
शोफहीनानि लिङ्गानि नेत्रपाके त्वशोफजे |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (23) · Śloka 23
ಉಪೇಕ್ಷಣಾದಕ್ಷಿ ಯದಾಽಧಿಮನ್ಥೋ ವಾತಾತ್ಮಕಃ ಸಾದಯತಿ ಪ್ರಸಹ್ಯ | ರುಜಾಭಿರುಗ್ರಾಭಿರಸಾಧ್ಯ ಏಷ ಹತಾಧಿಮನ್ಥಃ ಖಲು ನಾಮ ರೋಗಃ ||೨೩||
View original
उपेक्षणादक्षि यदाऽधिमन्थो वातात्मकः सादयति प्रसह्य | रुजाभिरुग्राभिरसाध्य एष हताधिमन्थः खलु नाम रोगः ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (24) · Śloka 24
ಅನ್ತಃಸಿರಾಣಾಂ ಶ್ವಸನಃ ಸ್ಥಿತೋ ದೃಷ್ಟಿಂ ಪ್ರತಿಕ್ಷಿಪನ್ | ಹತಾಧಿಮನ್ಥಂ ಜನಯೇತ್ತಮಸಾಧ್ಯಂ ವಿದುರ್ಬುಧಾಃ ||೨೪||
View original
अन्तःसिराणां श्वसनः स्थितो दृष्टिं प्रतिक्षिपन् | हताधिमन्थं जनयेत्तमसाध्यं विदुर्बुधाः ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (25) · Śloka 25
ಪಕ್ಷ್ಮದ್ವಯಾಕ್ಷಿಭ್ರುವಮಾಶ್ರಿತಸ್ತು ಯತ್ರಾನಿಲಃ ಸಞ್ಚರತಿ ಪ್ರದುಷ್ಟಃ | ಪರ್ಯಾಯಶಶ್ಚಾಪಿ ರುಜಃ ಕರೋತಿ ತಂ ವಾತಪರ್ಯಾಯಮುದಾಹರನ್ತಿ ||೨೫||
View original
पक्ष्मद्वयाक्षिभ्रुवमाश्रितस्तु यत्रानिलः सञ्चरति प्रदुष्टः | पर्यायशश्चापि रुजः करोति तं वातपर्यायमुदाहरन्ति ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (26) · Śloka 26
ಯತ್ ಕೂಣಿತಂ ದಾರುಣರೂಕ್ಷವರ್ತ್ಮ ವಿಲೋಕನೇ ಚಾವಿಲದರ್ಶನಂ ಯತ್ | ಸುದಾರುಣಂ ಯತ್ ಪ್ರತಿಬೋಧನೇ ಚ ಶುಷ್ಕಾಕ್ಷಿಪಾಕೋಪಹತಂ ತದಕ್ಷಿ ||೨೬||
View original
यत् कूणितं दारुणरूक्षवर्त्म विलोकने चाविलदर्शनं यत् | सुदारुणं यत् प्रतिबोधने च शुष्काक्षिपाकोपहतं तदक्षि ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (27) · Śloka 27
ಯಸ್ಯಾವಟೂಕರ್ಣಶಿರೋಹನುಸ್ಥೋ ಮನ್ಯಾಗತೋ ವಾಽಪ್ಯನಿಲೋಽನ್ಯತೋ ವಾ | ಕುರ್ಯಾದ್ರುಜೋಽತಿ ಭ್ರುವಿ ಲೋಚನೇ ವಾ ತಮನ್ಯತೋವಾತಮುದಾಹರನ್ತಿ ||೨೭||
View original
यस्यावटूकर्णशिरोहनुस्थो मन्यागतो वाऽप्यनिलोऽन्यतो वा | कुर्याद्रुजोऽति भ्रुवि लोचने वा तमन्यतोवातमुदाहरन्ति ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (28) · Śloka 28
ಅಮ್ಲೇನ ಭುಕ್ತೇನ ವಿದಾಹಿನಾ ಚ ಸಞ್ಛಾದ್ಯತೇ ಸರ್ವತ ಏವ ನೇತ್ರಮ್ | ಶೋಫಾನ್ವಿತಂ ಲೋಹಿತಕೈಃ ಸನೀಲೈರೇತಾದೃಗಮ್ಲಾಧ್ಯುಷಿತಂ ವದನ್ತಿ ||೨೮||
View original
अम्लेन भुक्तेन विदाहिना च सञ्छाद्यते सर्वत एव नेत्रम् | शोफान्वितं लोहितकैः सनीलैरेतादृगम्लाध्युषितं वदन्ति ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (29) · Śloka 29
ಅವೇದನಾ ವಾಽಪಿ ಸವೇದನಾ ವಾ ಯಸ್ಯಾಕ್ಷಿರಾಜ್ಯೋ ಹಿ ಭವನ್ತಿ ತಾಮ್ರಾಃ | ಮುಹುರ್ವಿರಜ್ಯನ್ತಿ ಚ ತಾಃ ಸಮನ್ತಾದ್ ವ್ಯಾಧಿಃ ಸಿರೋತ್ಪಾತ ಇತಿ ಪ್ರದಿಷ್ಟಃ ||೨೯||
View original
अवेदना वाऽपि सवेदना वा यस्याक्षिराज्यो हि भवन्ति ताम्राः | मुहुर्विरज्यन्ति च ताः समन्ताद् व्याधिः सिरोत्पात इति प्रदिष्टः ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (30) · Śloka 30
ಮೋಹಾತ್ ಸಿರೋತ್ಪಾತ ಉಪೇಕ್ಷಿತಸ್ತು ಜಾಯೇತ ರೋಗಸ್ತು ಸಿರಾಪ್ರಹರ್ಷಃ | ತಾಮ್ರಾಚ್ಛಮಸ್ರಂ ಸ್ರವತಿ ಪ್ರಗಾಢಂ ತಥಾ ನ ಶಕ್ನೋತ್ಯಭಿವೀಕ್ಷಿತುಂ ಚ ||೩೦||
View original
मोहात् सिरोत्पात उपेक्षितस्तु जायेत रोगस्तु सिराप्रहर्षः | ताम्राच्छमस्रं स्रवति प्रगाढं तथा न शक्नोत्यभिवीक्षितुं च ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 6
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ಸರ್ವಗತರೋಗವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೬||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रे सर्वगतरोगविज्ञानीयो नाम षष्ठोऽध्यायः ||६||
🔊 Audio coming soon