Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
athātaḥ sarvagatarōgavijñānīyamadhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ ||1|| yathōvāca bhagavān dhanvantariḥ ||2||
View original
अथातः सर्वगतरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
6. sarvagatarōgavijñānīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
syandāstu catvāra ihōpadiṣṭāstāvanta ēvēha tathā'dhimanthāḥ | śōphānvitō'śōphayutaśca pākāvityēvamētē daśa sampradiṣṭāḥ ||3|| hatādhimanthō'nilaparyayaśca śuṣkākṣipākō'nyata ēva vātaḥ | dr̥ṣṭistathā'mlādhyuṣitā sirāṇāmutpātaharṣāvapi sarvabhāgāḥ ||4||
View original
स्यन्दास्तु चत्वार इहोपदिष्टास्तावन्त एवेह तथाऽधिमन्थाः | शोफान्वितोऽशोफयुतश्च पाकावित्येवमेते दश सम्प्रदिष्टाः ||३|| हताधिमन्थोऽनिलपर्ययश्च शुष्काक्षिपाकोऽन्यत एव वातः | दृष्टिस्तथाऽम्लाध्युषिता सिराणामुत्पातहर्षावपि सर्वभागाः ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
prāyēṇa sarvē nayanāmayāstu bhavantyabhiṣyandanimittamūlāḥ | tasmādabhiṣyandamudīryamāṇamupācarēdāśu hitāya dhīmān ||5||
View original
प्रायेण सर्वे नयनामयास्तु भवन्त्यभिष्यन्दनिमित्तमूलाः | तस्मादभिष्यन्दमुदीर्यमाणमुपाचरेदाशु हिताय धीमान् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
nistōdanaṁ stambhanarōmaharṣasaṅgharṣapāruṣyaśirōbhitāpāḥ | viśuṣkabhāvaḥ śiśirāśrutā ca vātābhipannē nayanē bhavanti ||6||
View original
निस्तोदनं स्तम्भनरोमहर्षसङ्घर्षपारुष्यशिरोभितापाः | विशुष्कभावः शिशिराश्रुता च वाताभिपन्ने नयने भवन्ति ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
dāhaprapākau śiśirābhinandā dhūmāyanaṁ bāṣpasamucchrayaśca | uṣṇāśrutā pītakanētratā ca pittābhipannē nayanē bhavanti ||7||
View original
दाहप्रपाकौ शिशिराभिनन्दा धूमायनं बाष्पसमुच्छ्रयश्च | उष्णाश्रुता पीतकनेत्रता च पित्ताभिपन्ने नयने भवन्ति ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
uṣṇābhinandā gurutā'kṣiśōphaḥ kaṇḍūpadēhau sitatā'tiśaityam | srāvō muhuḥ picchila ēva cāpi kaphābhipannē nayanē bhavanti ||8||
View original
उष्णाभिनन्दा गुरुताऽक्षिशोफः कण्डूपदेहौ सितताऽतिशैत्यम् | स्रावो मुहुः पिच्छिल एव चापि कफाभिपन्ने नयने भवन्ति ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
tāmrāśrutā lōhitanētratā ca rājyaḥ samantādatilōhitāśca | pittasya liṅgāni ca yāni tāni raktābhipannē nayanē bhavanti ||9||
View original
ताम्राश्रुता लोहितनेत्रता च राज्यः समन्तादतिलोहिताश्च | पित्तस्य लिङ्गानि च यानि तानि रक्ताभिपन्ने नयने भवन्ति ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
vr̥ddhairētairabhiṣyandairnarāṇāmakriyāvatām | tāvantastvadhimanthāḥ syurnayanē tīvravēdanāḥ ||10||
View original
वृद्धैरेतैरभिष्यन्दैर्नराणामक्रियावताम् | तावन्तस्त्वधिमन्थाः स्युर्नयने तीव्रवेदनाः ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
utpāṭyata ivātyarthaṁ nētraṁ nirmathyatē tathā | śirasō'rdhaṁ ca taṁ vidyādadhimanthaṁ svalakṣaṇaiḥ ||11||
View original
उत्पाट्यत इवात्यर्थं नेत्रं निर्मथ्यते तथा | शिरसोऽर्धं च तं विद्यादधिमन्थं स्वलक्षणैः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12-13) · Śloka 13
nētramutpāṭyata iva mathyatē'raṇivacca yat | saṅgharṣatōdanirbhēdamāṁsasaṁrabdhamāvilam ||12|| kuñcanāsphōṭanādhmānavēpathuvyathanairyutam | śirasō'rdhaṁ ca yēna syādadhimanthaḥ sa mārutāt ||13||
View original
नेत्रमुत्पाट्यत इव मथ्यतेऽरणिवच्च यत् | सङ्घर्षतोदनिर्भेदमांससंरब्धमाविलम् ||१२|| कुञ्चनास्फोटनाध्मानवेपथुव्यथनैर्युतम् | शिरसोऽर्धं च येन स्यादधिमन्थः स मारुतात् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (14-15) · Śloka 15
raktarājicitaṁ srāvi vahninēvāvadahyatē | yakr̥tpiṇḍōpamaṁ dāhi kṣārēṇāktamiva kṣatam ||14|| prapakvōcchūnavartmāntaṁ sasvēdaṁ pītadarśanam | mūrcchāśirōdāhayutaṁ pittēnākṣyadhimanthitam ||15||
View original
रक्तराजिचितं स्रावि वह्निनेवावदह्यते | यकृत्पिण्डोपमं दाहि क्षारेणाक्तमिव क्षतम् ||१४|| प्रपक्वोच्छूनवर्त्मान्तं सस्वेदं पीतदर्शनम् | मूर्च्छाशिरोदाहयुतं पित्तेनाक्ष्यधिमन्थितम् ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (16-17) · Śloka 17
śōphavannātisaṁrabdhaṁ srāvakaṇḍūsamanvitam | śaityagauravapaicchilyadūṣikāharṣaṇānvitam ||16|| rūpaṁ paśyati duḥkhēna pāṁśupūrṇamivāvilam | nāsādhmānaśirōduḥkhayutaṁ ślēṣmādhimanthitam ||17||
View original
शोफवन्नातिसंरब्धं स्रावकण्डूसमन्वितम् | शैत्यगौरवपैच्छिल्यदूषिकाहर्षणान्वितम् ||१६|| रूपं पश्यति दुःखेन पांशुपूर्णमिवाविलम् | नासाध्मानशिरोदुःखयुतं श्लेष्माधिमन्थितम् ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (18-19) · Śloka 19
bandhujīvapratīkāśaṁ tāmyati sparśanākṣamam | raktāsrāvaṁ sanistōdaṁ paśyatyagninibhā diśaḥ ||18|| raktamagnāriṣṭavacca kr̥ṣṇabhāgaśca lakṣyatē | yaddīptaṁ raktaparyantaṁ tadraktēnādhimanthitam ||19||
View original
बन्धुजीवप्रतीकाशं ताम्यति स्पर्शनाक्षमम् | रक्तास्रावं सनिस्तोदं पश्यत्यग्निनिभा दिशः ||१८|| रक्तमग्नारिष्टवच्च कृष्णभागश्च लक्ष्यते | यद्दीप्तं रक्तपर्यन्तं तद्रक्तेनाधिमन्थितम् ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (20) · Śloka 20
hanyāddr̥ṣṭiṁ saptarātrāt kaphōtthō'dhīmanthō'sr̥ksambhavaḥ pañcarātrāt | ṣaḍrātrādvai mārutōtthō nihānyānmithyācārāt paittikaḥ sadya ēva ||20||
View original
हन्याद्दृष्टिं सप्तरात्रात् कफोत्थोऽधीमन्थोऽसृक्सम्भवः पञ्चरात्रात् | षड्रात्राद्वै मारुतोत्थो निहान्यान्मिथ्याचारात् पैत्तिकः सद्य एव ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (21-22) · Śloka 22
kaṇḍūpadēhāśruyutaḥ pakvōdumbarasannibhaḥ | dāhasaṁharṣatāmratvaśōphanistōdagauravaiḥ ||21|| juṣṭō muhuḥ sravēccāsramuṣṇaśītāmbu picchilam | saṁrambhī pacyatē yaśca nētrapākaḥ saśōphajaḥ ||22||
View original
कण्डूपदेहाश्रुयुतः पक्वोदुम्बरसन्निभः | दाहसंहर्षताम्रत्वशोफनिस्तोदगौरवैः ||२१|| जुष्टो मुहुः स्रवेच्चास्रमुष्णशीताम्बु पिच्छिलम् | संरम्भी पच्यते यश्च नेत्रपाकः सशोफजः ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (23) · Śloka 23
śōphahīnāni liṅgāni nētrapākē tvaśōphajē |23|
View original
शोफहीनानि लिङ्गानि नेत्रपाके त्वशोफजे |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (23) · Śloka 23
upēkṣaṇādakṣi yadā'dhimanthō vātātmakaḥ sādayati prasahya | rujābhirugrābhirasādhya ēṣa hatādhimanthaḥ khalu nāma rōgaḥ ||23||
View original
उपेक्षणादक्षि यदाऽधिमन्थो वातात्मकः सादयति प्रसह्य | रुजाभिरुग्राभिरसाध्य एष हताधिमन्थः खलु नाम रोगः ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (24) · Śloka 24
antaḥsirāṇāṁ śvasanaḥ sthitō dr̥ṣṭiṁ pratikṣipan | hatādhimanthaṁ janayēttamasādhyaṁ vidurbudhāḥ ||24||
View original
अन्तःसिराणां श्वसनः स्थितो दृष्टिं प्रतिक्षिपन् | हताधिमन्थं जनयेत्तमसाध्यं विदुर्बुधाः ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (25) · Śloka 25
pakṣmadvayākṣibhruvamāśritastu yatrānilaḥ sañcarati praduṣṭaḥ | paryāyaśaścāpi rujaḥ karōti taṁ vātaparyāyamudāharanti ||25||
View original
पक्ष्मद्वयाक्षिभ्रुवमाश्रितस्तु यत्रानिलः सञ्चरति प्रदुष्टः | पर्यायशश्चापि रुजः करोति तं वातपर्यायमुदाहरन्ति ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (26) · Śloka 26
yat kūṇitaṁ dāruṇarūkṣavartma vilōkanē cāviladarśanaṁ yat | sudāruṇaṁ yat pratibōdhanē ca śuṣkākṣipākōpahataṁ tadakṣi ||26||
View original
यत् कूणितं दारुणरूक्षवर्त्म विलोकने चाविलदर्शनं यत् | सुदारुणं यत् प्रतिबोधने च शुष्काक्षिपाकोपहतं तदक्षि ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (27) · Śloka 27
yasyāvaṭūkarṇaśirōhanusthō manyāgatō vā'pyanilō'nyatō vā | kuryādrujō'ti bhruvi lōcanē vā tamanyatōvātamudāharanti ||27||
View original
यस्यावटूकर्णशिरोहनुस्थो मन्यागतो वाऽप्यनिलोऽन्यतो वा | कुर्याद्रुजोऽति भ्रुवि लोचने वा तमन्यतोवातमुदाहरन्ति ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (28) · Śloka 28
amlēna bhuktēna vidāhinā ca sañchādyatē sarvata ēva nētram | śōphānvitaṁ lōhitakaiḥ sanīlairētādr̥gamlādhyuṣitaṁ vadanti ||28||
View original
अम्लेन भुक्तेन विदाहिना च सञ्छाद्यते सर्वत एव नेत्रम् | शोफान्वितं लोहितकैः सनीलैरेतादृगम्लाध्युषितं वदन्ति ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (29) · Śloka 29
avēdanā vā'pi savēdanā vā yasyākṣirājyō hi bhavanti tāmrāḥ | muhurvirajyanti ca tāḥ samantād vyādhiḥ sirōtpāta iti pradiṣṭaḥ ||29||
View original
अवेदना वाऽपि सवेदना वा यस्याक्षिराज्यो हि भवन्ति ताम्राः | मुहुर्विरज्यन्ति च ताः समन्ताद् व्याधिः सिरोत्पात इति प्रदिष्टः ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (30) · Śloka 30
mōhāt sirōtpāta upēkṣitastu jāyēta rōgastu sirāpraharṣaḥ | tāmrācchamasraṁ sravati pragāḍhaṁ tathā na śaknōtyabhivīkṣituṁ ca ||30||
View original
मोहात् सिरोत्पात उपेक्षितस्तु जायेत रोगस्तु सिराप्रहर्षः | ताम्राच्छमस्रं स्रवति प्रगाढं तथा न शक्नोत्यभिवीक्षितुं च ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 6
iti suśrutasaṁhitāyāmuttaratantrē sarvagatarōgavijñānīyō nāma ṣaṣṭhō'dhyāyaḥ ||6||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रे सर्वगतरोगविज्ञानीयो नाम षष्ठोऽध्यायः ||६||
🔊 Audio coming soon