Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതഃ സര്വഗതരോഗവിജ്ഞാനീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
View original
अथातः सर्वगतरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
6. sarvagatarōgavijñānīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
സ്യന്ദാസ്തു ചത്വാര ഇഹോപദിഷ്ടാസ്താവന്ത ഏവേഹ തഥാऽധിമന്ഥാഃ | ശോഫാന്വിതോऽശോഫയുതശ്ച പാകാവിത്യേവമേതേ ദശ സമ്പ്രദിഷ്ടാഃ ||൩|| ഹതാധിമന്ഥോऽനിലപര്യയശ്ച ശുഷ്കാക്ഷിപാകോऽന്യത ഏവ വാതഃ | ദൃഷ്ടിസ്തഥാऽമ്ലാധ്യുഷിതാ സിരാണാമുത്പാതഹര്ഷാവപി സര്വഭാഗാഃ ||൪||
View original
स्यन्दास्तु चत्वार इहोपदिष्टास्तावन्त एवेह तथाऽधिमन्थाः | शोफान्वितोऽशोफयुतश्च पाकावित्येवमेते दश सम्प्रदिष्टाः ||३|| हताधिमन्थोऽनिलपर्ययश्च शुष्काक्षिपाकोऽन्यत एव वातः | दृष्टिस्तथाऽम्लाध्युषिता सिराणामुत्पातहर्षावपि सर्वभागाः ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
പ്രായേണ സര്വേ നയനാമയാസ്തു ഭവന്ത്യഭിഷ്യന്ദനിമിത്തമൂലാഃ | തസ്മാദഭിഷ്യന്ദമുദീര്യമാണമുപാചരേദാശു ഹിതായ ധീമാന് ||൫||
View original
प्रायेण सर्वे नयनामयास्तु भवन्त्यभिष्यन्दनिमित्तमूलाः | तस्मादभिष्यन्दमुदीर्यमाणमुपाचरेदाशु हिताय धीमान् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
നിസ്തോദനം സ്തമ്ഭനരോമഹര്ഷസങ്ഘര്ഷപാരുഷ്യശിരോഭിതാപാഃ | വിശുഷ്കഭാവഃ ശിശിരാശ്രുതാ ച വാതാഭിപന്നേ നയനേ ഭവന്തി ||൬||
View original
निस्तोदनं स्तम्भनरोमहर्षसङ्घर्षपारुष्यशिरोभितापाः | विशुष्कभावः शिशिराश्रुता च वाताभिपन्ने नयने भवन्ति ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ദാഹപ്രപാകൌ ശിശിരാഭിനന്ദാ ധൂമായനം ബാഷ്പസമുച്ഛ്രയശ്ച | ഉഷ്ണാശ്രുതാ പീതകനേത്രതാ ച പിത്താഭിപന്നേ നയനേ ഭവന്തി ||൭||
View original
दाहप्रपाकौ शिशिराभिनन्दा धूमायनं बाष्पसमुच्छ्रयश्च | उष्णाश्रुता पीतकनेत्रता च पित्ताभिपन्ने नयने भवन्ति ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ഉഷ്ണാഭിനന്ദാ ഗുരുതാऽക്ഷിശോഫഃ കണ്ഡൂപദേഹൌ സിതതാऽതിശൈത്യമ് | സ്രാവോ മുഹുഃ പിച്ഛില ഏവ ചാപി കഫാഭിപന്നേ നയനേ ഭവന്തി ||൮||
View original
उष्णाभिनन्दा गुरुताऽक्षिशोफः कण्डूपदेहौ सितताऽतिशैत्यम् | स्रावो मुहुः पिच्छिल एव चापि कफाभिपन्ने नयने भवन्ति ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
താമ്രാശ്രുതാ ലോഹിതനേത്രതാ ച രാജ്യഃ സമന്താദതിലോഹിതാശ്ച | പിത്തസ്യ ലിങ്ഗാനി ച യാനി താനി രക്താഭിപന്നേ നയനേ ഭവന്തി ||൯||
View original
ताम्राश्रुता लोहितनेत्रता च राज्यः समन्तादतिलोहिताश्च | पित्तस्य लिङ्गानि च यानि तानि रक्ताभिपन्ने नयने भवन्ति ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
വൃദ്ധൈരേതൈരഭിഷ്യന്ദൈര്നരാണാമക്രിയാവതാമ് | താവന്തസ്ത്വധിമന്ഥാഃ സ്യുര്നയനേ തീവ്രവേദനാഃ ||൧൦||
View original
वृद्धैरेतैरभिष्यन्दैर्नराणामक्रियावताम् | तावन्तस्त्वधिमन्थाः स्युर्नयने तीव्रवेदनाः ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ഉത്പാട്യത ഇവാത്യര്ഥം നേത്രം നിര്മഥ്യതേ തഥാ | ശിരസോऽര്ധം ച തം വിദ്യാദധിമന്ഥം സ്വലക്ഷണൈഃ ||൧൧||
View original
उत्पाट्यत इवात्यर्थं नेत्रं निर्मथ्यते तथा | शिरसोऽर्धं च तं विद्यादधिमन्थं स्वलक्षणैः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12-13) · Śloka 13
നേത്രമുത്പാട്യത ഇവ മഥ്യതേऽരണിവച്ച യത് | സങ്ഘര്ഷതോദനിര്ഭേദമാംസസംരബ്ധമാവിലമ് ||൧൨|| കുഞ്ചനാസ്ഫോടനാധ്മാനവേപഥുവ്യഥനൈര്യുതമ് | ശിരസോऽര്ധം ച യേന സ്യാദധിമന്ഥഃ സ മാരുതാത് ||൧൩||
View original
नेत्रमुत्पाट्यत इव मथ्यतेऽरणिवच्च यत् | सङ्घर्षतोदनिर्भेदमांससंरब्धमाविलम् ||१२|| कुञ्चनास्फोटनाध्मानवेपथुव्यथनैर्युतम् | शिरसोऽर्धं च येन स्यादधिमन्थः स मारुतात् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (14-15) · Śloka 15
രക്തരാജിചിതം സ്രാവി വഹ്നിനേവാവദഹ്യതേ | യകൃത്പിണ്ഡോപമം ദാഹി ക്ഷാരേണാക്തമിവ ക്ഷതമ് ||൧൪|| പ്രപക്വോച്ഛൂനവര്ത്മാന്തം സസ്വേദം പീതദര്ശനമ് | മൂര്ച്ഛാശിരോദാഹയുതം പിത്തേനാക്ഷ്യധിമന്ഥിതമ് ||൧൫||
View original
रक्तराजिचितं स्रावि वह्निनेवावदह्यते | यकृत्पिण्डोपमं दाहि क्षारेणाक्तमिव क्षतम् ||१४|| प्रपक्वोच्छूनवर्त्मान्तं सस्वेदं पीतदर्शनम् | मूर्च्छाशिरोदाहयुतं पित्तेनाक्ष्यधिमन्थितम् ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (16-17) · Śloka 17
ശോഫവന്നാതിസംരബ്ധം സ്രാവകണ്ഡൂസമന്വിതമ് | ശൈത്യഗൌരവപൈച്ഛില്യദൂഷികാഹര്ഷണാന്വിതമ് ||൧൬|| രൂപം പശ്യതി ദുഃഖേന പാംശുപൂര്ണമിവാവിലമ് | നാസാധ്മാനശിരോദുഃഖയുതം ശ്ലേഷ്മാധിമന്ഥിതമ് ||൧൭||
View original
शोफवन्नातिसंरब्धं स्रावकण्डूसमन्वितम् | शैत्यगौरवपैच्छिल्यदूषिकाहर्षणान्वितम् ||१६|| रूपं पश्यति दुःखेन पांशुपूर्णमिवाविलम् | नासाध्मानशिरोदुःखयुतं श्लेष्माधिमन्थितम् ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (18-19) · Śloka 19
ബന്ധുജീവപ്രതീകാശം താമ്യതി സ്പര്ശനാക്ഷമമ് | രക്താസ്രാവം സനിസ്തോദം പശ്യത്യഗ്നിനിഭാ ദിശഃ ||൧൮|| രക്തമഗ്നാരിഷ്ടവച്ച കൃഷ്ണഭാഗശ്ച ലക്ഷ്യതേ | യദ്ദീപ്തം രക്തപര്യന്തം തദ്രക്തേനാധിമന്ഥിതമ് ||൧൯||
View original
बन्धुजीवप्रतीकाशं ताम्यति स्पर्शनाक्षमम् | रक्तास्रावं सनिस्तोदं पश्यत्यग्निनिभा दिशः ||१८|| रक्तमग्नारिष्टवच्च कृष्णभागश्च लक्ष्यते | यद्दीप्तं रक्तपर्यन्तं तद्रक्तेनाधिमन्थितम् ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (20) · Śloka 20
ഹന്യാദ്ദൃഷ്ടിം സപ്തരാത്രാത് കഫോത്ഥോऽധീമന്ഥോऽസൃക്സമ്ഭവഃ പഞ്ചരാത്രാത് | ഷഡ്രാത്രാദ്വൈ മാരുതോത്ഥോ നിഹാന്യാന്മിഥ്യാചാരാത് പൈത്തികഃ സദ്യ ഏവ ||൨൦||
View original
हन्याद्दृष्टिं सप्तरात्रात् कफोत्थोऽधीमन्थोऽसृक्सम्भवः पञ्चरात्रात् | षड्रात्राद्वै मारुतोत्थो निहान्यान्मिथ्याचारात् पैत्तिकः सद्य एव ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (21-22) · Śloka 22
കണ്ഡൂപദേഹാശ്രുയുതഃ പക്വോദുമ്ബരസന്നിഭഃ | ദാഹസംഹര്ഷതാമ്രത്വശോഫനിസ്തോദഗൌരവൈഃ ||൨൧|| ജുഷ്ടോ മുഹുഃ സ്രവേച്ചാസ്രമുഷ്ണശീതാമ്ബു പിച്ഛിലമ് | സംരമ്ഭീ പച്യതേ യശ്ച നേത്രപാകഃ സശോഫജഃ ||൨൨||
View original
कण्डूपदेहाश्रुयुतः पक्वोदुम्बरसन्निभः | दाहसंहर्षताम्रत्वशोफनिस्तोदगौरवैः ||२१|| जुष्टो मुहुः स्रवेच्चास्रमुष्णशीताम्बु पिच्छिलम् | संरम्भी पच्यते यश्च नेत्रपाकः सशोफजः ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (23) · Śloka 23
ശോഫഹീനാനി ലിങ്ഗാനി നേത്രപാകേ ത്വശോഫജേ |൨൩|
View original
शोफहीनानि लिङ्गानि नेत्रपाके त्वशोफजे |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (23) · Śloka 23
ഉപേക്ഷണാദക്ഷി യദാऽധിമന്ഥോ വാതാത്മകഃ സാദയതി പ്രസഹ്യ | രുജാഭിരുഗ്രാഭിരസാധ്യ ഏഷ ഹതാധിമന്ഥഃ ഖലു നാമ രോഗഃ ||൨൩||
View original
उपेक्षणादक्षि यदाऽधिमन्थो वातात्मकः सादयति प्रसह्य | रुजाभिरुग्राभिरसाध्य एष हताधिमन्थः खलु नाम रोगः ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (24) · Śloka 24
അന്തഃസിരാണാം ശ്വസനഃ സ്ഥിതോ ദൃഷ്ടിം പ്രതിക്ഷിപന് | ഹതാധിമന്ഥം ജനയേത്തമസാധ്യം വിദുര്ബുധാഃ ||൨൪||
View original
अन्तःसिराणां श्वसनः स्थितो दृष्टिं प्रतिक्षिपन् | हताधिमन्थं जनयेत्तमसाध्यं विदुर्बुधाः ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (25) · Śloka 25
പക്ഷ്മദ്വയാക്ഷിഭ്രുവമാശ്രിതസ്തു യത്രാനിലഃ സഞ്ചരതി പ്രദുഷ്ടഃ | പര്യായശശ്ചാപി രുജഃ കരോതി തം വാതപര്യായമുദാഹരന്തി ||൨൫||
View original
पक्ष्मद्वयाक्षिभ्रुवमाश्रितस्तु यत्रानिलः सञ्चरति प्रदुष्टः | पर्यायशश्चापि रुजः करोति तं वातपर्यायमुदाहरन्ति ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (26) · Śloka 26
യത് കൂണിതം ദാരുണരൂക്ഷവര്ത്മ വിലോകനേ ചാവിലദര്ശനം യത് | സുദാരുണം യത് പ്രതിബോധനേ ച ശുഷ്കാക്ഷിപാകോപഹതം തദക്ഷി ||൨൬||
View original
यत् कूणितं दारुणरूक्षवर्त्म विलोकने चाविलदर्शनं यत् | सुदारुणं यत् प्रतिबोधने च शुष्काक्षिपाकोपहतं तदक्षि ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (27) · Śloka 27
യസ്യാവടൂകര്ണശിരോഹനുസ്ഥോ മന്യാഗതോ വാऽപ്യനിലോऽന്യതോ വാ | കുര്യാദ്രുജോऽതി ഭ്രുവി ലോചനേ വാ തമന്യതോവാതമുദാഹരന്തി ||൨൭||
View original
यस्यावटूकर्णशिरोहनुस्थो मन्यागतो वाऽप्यनिलोऽन्यतो वा | कुर्याद्रुजोऽति भ्रुवि लोचने वा तमन्यतोवातमुदाहरन्ति ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (28) · Śloka 28
അമ്ലേന ഭുക്തേന വിദാഹിനാ ച സഞ്ഛാദ്യതേ സര്വത ഏവ നേത്രമ് | ശോഫാന്വിതം ലോഹിതകൈഃ സനീലൈരേതാദൃഗമ്ലാധ്യുഷിതം വദന്തി ||൨൮||
View original
अम्लेन भुक्तेन विदाहिना च सञ्छाद्यते सर्वत एव नेत्रम् | शोफान्वितं लोहितकैः सनीलैरेतादृगम्लाध्युषितं वदन्ति ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (29) · Śloka 29
അവേദനാ വാऽപി സവേദനാ വാ യസ്യാക്ഷിരാജ്യോ ഹി ഭവന്തി താമ്രാഃ | മുഹുര്വിരജ്യന്തി ച താഃ സമന്താദ് വ്യാധിഃ സിരോത്പാത ഇതി പ്രദിഷ്ടഃ ||൨൯||
View original
अवेदना वाऽपि सवेदना वा यस्याक्षिराज्यो हि भवन्ति ताम्राः | मुहुर्विरज्यन्ति च ताः समन्ताद् व्याधिः सिरोत्पात इति प्रदिष्टः ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (30) · Śloka 30
മോഹാത് സിരോത്പാത ഉപേക്ഷിതസ്തു ജായേത രോഗസ്തു സിരാപ്രഹര്ഷഃ | താമ്രാച്ഛമസ്രം സ്രവതി പ്രഗാഢം തഥാ ന ശക്നോത്യഭിവീക്ഷിതും ച ||൩൦||
View original
मोहात् सिरोत्पात उपेक्षितस्तु जायेत रोगस्तु सिराप्रहर्षः | ताम्राच्छमस्रं स्रवति प्रगाढं तथा न शक्नोत्यभिवीक्षितुं च ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 6
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ സര്വഗതരോഗവിജ്ഞാനീയോ നാമ ഷഷ്ഠോऽധ്യായഃ ||൬||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रे सर्वगतरोगविज्ञानीयो नाम षष्ठोऽध्यायः ||६||
🔊 Audio coming soon