Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ವಿಸೂಚಿಕಾಪ್ರತಿಷೇಧಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथातो विसूचिकाप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ವಿಸೂಚಿಕಾಪ್ರತಿಷೇಧಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
अथातो विसूचिकाप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಅಜೀರ್ಣಮಾಮಂ ವಿಷ್ಟಬ್ಧಂ ವಿದಗ್ಧಂ ಚ ಯದೀರಿತಮ್ | ವಿಸೂಚ್ಯಲಸಕೌ ತಸ್ಮಾದ್ಭವೇಚ್ಚಾಪಿ ವಿಲಮ್ಬಿಕಾ ||೩||
अजीर्णमामं विष्टब्धं विदग्धं च यदीरितम् | विसूच्यलसकौ तस्माद्भवेच्चापि विलम्बिका ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ಸೂಚೀಭಿರಿವ ಗಾತ್ರಾಣಿ ತುದನ್ ಸನ್ತಿಷ್ಠತೇಽನಿಲಃ | ಯಸ್ಯಾಜೀರ್ಣೇನ ಸಾ ವೈದ್ಯೈರುಚ್ಯತೇ ತಿ ವಿಸೂಚಿಕಾ ||೪||
सूचीभिरिव गात्राणि तुदन् सन्तिष्ठतेऽनिलः | यस्याजीर्णेन सा वैद्यैरुच्यते ति विसूचिका ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ನ ತಾಂ ಪರಿಮಿತಾಹಾರಾ ಲಭನ್ತೇ ವಿದಿತಾಗಮಾಃ | ಮೂಢಾಸ್ತಾಮಜಿತಾತ್ಮಾನೋ ಲಭನ್ತೇ ಕಲುಷಾಶಯಾಃ ||೫||
न तां परिमिताहारा लभन्ते विदितागमाः | मूढास्तामजितात्मानो लभन्ते कलुषाशयाः ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ಮೂರ್ಚ್ಛಾತಿಸಾರೌ ವಮಥುಃ ಪಿಪಾಸಾ ಶೂಲಂ ಭ್ರಮೋದ್ವೇಷ್ಟನಜೃಮ್ಭದಾಹಾಃ | ವೈವರ್ಣ್ಯಕಮ್ಪೌ ಹೃದಯೇ ರುಜಶ್ಚ ಭವನ್ತಿ ತಸ್ಯಾಂ ಶಿರಸಶ್ಚ ಭೇದಃ ||೬||
मूर्च्छातिसारौ वमथुः पिपासा शूलं भ्रमोद्वेष्टनजृम्भदाहाः | वैवर्ण्यकम्पौ हृदये रुजश्च भवन्ति तस्यां शिरसश्च भेदः ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7-8) · Śloka 8
ಕುಕ್ಷಿರಾನಹ್ಯತೇಽತ್ಯರ್ಥಂ ಪ್ರತಾಮ್ಯತಿ ವಿಕೂಜತಿ | ನಿರುದ್ಧೋ ಮಾರುತಶ್ಚಾಪಿ ಕುಕ್ಷೌ ವಿಪರಿಧಾವತಿ ||೭|| ವಾತವರ್ಚೋನಿರೋಧಶ್ಚ ಕುಕ್ಷೌ ಯಸ್ಯ ಭೃಶಂ ಭವೇತ್ | ತಸ್ಯಾಲಸಕಮಾಚಷ್ಟೇ ತೃಷ್ಣೋದ್ಗಾರಾವರೋಧಕೌ ||೮||
कुक्षिरानह्यतेऽत्यर्थं प्रताम्यति विकूजति | निरुद्धो मारुतश्चापि कुक्षौ विपरिधावति ||७|| वातवर्चोनिरोधश्च कुक्षौ यस्य भृशं भवेत् | तस्यालसकमाचष्टे तृष्णोद्गारावरोधकौ ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ದುಷ್ಟಂ ತು ಭುಕ್ತಂ ಕಫಮಾರುತಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ ನೋರ್ಧ್ವಮಧಶ್ಚ ಯಸ್ಯ | ವಿಲಮ್ಬಿಕಾಂ ತಾಂ ಭೃಶದುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಾಮಾಚಕ್ಷತೇ ಶಾಸ್ತ್ರವಿದಃ ಪುರಾಣಾಃ ||೯||
दुष्टं तु भुक्तं कफमारुताभ्यां प्रवर्तते नोर्ध्वमधश्च यस्य | विलम्बिकां तां भृशदुश्चिकित्स्यामाचक्षते शास्त्रविदः पुराणाः ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ಯತ್ರಸ್ಥಮಾಮಂ ವಿರುಜೇತ್ತಮೇವ ದೇಶಂ ವಿಶೇಷೇಣ ವಿಕಾರಜಾತೈಃ | ದೋಷೇಣ ಯೇನಾವತತಂ ಸ್ವಲಿಙ್ಗೈಸ್ತಂ ಲಕ್ಷಯೇದಾಮಸಮುದ್ಭವೈಶ್ಚ ||೧೦||
यत्रस्थमामं विरुजेत्तमेव देशं विशेषेण विकारजातैः | दोषेण येनावततं स्वलिङ्गैस्तं लक्षयेदामसमुद्भवैश्च ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ಯಃ ಶ್ಯಾವದನ್ತೌಷ್ಠನಖೋಽಲ್ಪಸಞ್ಜ್ಞಶ್ಛರ್ದ್ಯರ್ದಿತೋಽಭ್ಯನ್ತರಯಾತನೇತ್ರಃ | ಕ್ಷಾಮಸ್ವರಃ ಸರ್ವವಿಮುಕ್ತಸನ್ಧಿರ್ಯಾಯಾನ್ನರಃ ಸೋಽಪುನರಾಗಮಾಯ ||೧೧||
यः श्यावदन्तौष्ठनखोऽल्पसञ्ज्ञश्छर्द्यर्दितोऽभ्यन्तरयातनेत्रः | क्षामस्वरः सर्वविमुक्तसन्धिर्यायान्नरः सोऽपुनरागमाय ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
ಸಾಧ್ಯಾಸು ಪಾರ್ಷ್ಣ್ಯೋರ್ದಹನಂ ಪ್ರಶಸ್ತಮಗ್ನಿಪ್ರತಾಪೋ ವಮನಂ ಚ ತೀಕ್ಷ್ಣಮ್ | ಪಕ್ವೇ ತತೋಽನ್ನೇ ತು ವಿಲಙ್ಘನಂ ಸ್ಯಾತ್ ಸಮ್ಪಾಚನಂ ಚಾಪಿ ವಿರೇಚನಂ ಚ ||೧೨||
साध्यासु पार्ष्ण्योर्दहनं प्रशस्तमग्निप्रतापो वमनं च तीक्ष्णम् | पक्वे ततोऽन्ने तु विलङ्घनं स्यात् सम्पाचनं चापि विरेचनं च ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
ವಿಶುದ್ಧದೇಹಸ್ಯ ಹಿ ಸದ್ಯ ಏವ ಮೂರ್ಚ್ಛಾತಿಸಾರಾದಿರುಪೈತಿ ಶಾನ್ತಿಮ್ |೧೩|
विशुद्धदेहस्य हि सद्य एव मूर्च्छातिसारादिरुपैति शान्तिम् |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
ಆಸ್ಥಾಪನಂ ಚಾಪಿ ವದನ್ತಿ ಪಥ್ಯಂ ಸರ್ವಾಸು ಯೋಗಾನಪರಾನ್ನಿಬೋಧ ||೧೩||
आस्थापनं चापि वदन्ति पथ्यं सर्वासु योगानपरान्निबोध ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
ಪಥ್ಯಾವಚಾಹಿಙ್ಗುಕಲಿಙ್ಗಗೃಞ್ಜಸೌವರ್ಚಲೈಃ ಸಾತಿವಿಷೈಶ್ಚ ಚೂರ್ಣಮ್ | ಸುಖಾಮ್ಬುಪೀತಂ ವಿನಿಹನ್ತ್ಯಜೀರ್ಣಂ ಶೂಲಂ ವಿಸೂಚೀಮರುಚಿಂ ಚ ಸದ್ಯಃ ||೧೪||
पथ्यावचाहिङ्गुकलिङ्गगृञ्जसौवर्चलैः सातिविषैश्च चूर्णम् | सुखाम्बुपीतं विनिहन्त्यजीर्णं शूलं विसूचीमरुचिं च सद्यः ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (15-16) · Śloka 16
ಕ್ಷಾರಾಗದಂ ವಾ ಲವಣಂ ವಿಡಂ ವಾ ಗುಡಪ್ರಗಾಢಾನಥ ಸರ್ಷಪಾನ್ ವಾ | ಅಮ್ಲೇನ ವಾ ಸೈನ್ಧವಹಿಙ್ಗುಯುಕ್ತೌ ಸಬೀಜಪೂರ್ಣೌ ಸಘೃತೌ ತ್ರಿವರ್ಗೌ ||೧೫|| ಕಟುತ್ರಿಕಂ ವಾ ಲವಣೈರುಪೇತಂ ಪಿಬೇತ್ ಸ್ನುಹೀಕ್ಷೀರವಿಮಿಶ್ರಿತಂ ತು | ಕಲ್ಯಾಣಕಂ ವಾ ಲವಣಂ ಪಿಬೇತು ಯದುಕ್ತಮಾದಾವನಿಲಾಮಯೇಷು ||೧೬||
क्षारागदं वा लवणं विडं वा गुडप्रगाढानथ सर्षपान् वा | अम्लेन वा सैन्धवहिङ्गुयुक्तौ सबीजपूर्णौ सघृतौ त्रिवर्गौ ||१५|| कटुत्रिकं वा लवणैरुपेतं पिबेत् स्नुहीक्षीरविमिश्रितं तु | कल्याणकं वा लवणं पिबेतु यदुक्तमादावनिलामयेषु ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (17) · Śloka 18
ಕೃಷ್ಣಾಜಮೋದಕ್ಷವಕಾಣಿ ವಾಽಪಿ ತುಲ್ಯೌ ಪಿಬೇದ್ವಾ ಮಗಧಾನಿಕುಮ್ಭೌ | ದನ್ತೀಯುತಂ ವಾ ಮಗಧೋದ್ಭವಾನಾಂ ಕಲ್ಕಂ ಪಿಬೇತ್ ಕೋಷವತೀರಸೇನ ||೧೭|| ಉಷ್ಣಾಭಿರದ್ಭಿರ್ಮಗಧೋದ್ಭವಾನಾಂ ಕಲ್ಕಂ ಪಿಬೇನ್ನಾಗರಕಲ್ಕಯುಕ್ತಮ್ |೧೮|
कृष्णाजमोदक्षवकाणि वाऽपि तुल्यौ पिबेद्वा मगधानिकुम्भौ | दन्तीयुतं वा मगधोद्भवानां कल्कं पिबेत् कोषवतीरसेन ||१७|| उष्णाभिरद्भिर्मगधोद्भवानां कल्कं पिबेन्नागरकल्कयुक्तम् |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (18) · Śloka 19
ವ್ಯೋಷಂ ಕರಞ್ಜಸ್ಯ ಫಲಂ ಹರಿದ್ರೇ ಮೂಲಂ ಸಮಂ ಚಾಪ್ಯಥ ಮಾತುಲುಙ್ಗ್ಯಾಃ ||೧೮|| ಛಾಯಾವಿಶುಷ್ಕಾ ಗುಟಿಕಾಃ ಕೃತಾಸ್ತಾ ಹನ್ಯುರ್ವಿಸೂಚೀಂ ನಯನಾಞ್ಜನೇನ |೧೯|
व्योषं करञ्जस्य फलं हरिद्रे मूलं समं चाप्यथ मातुलुङ्ग्याः ||१८|| छायाविशुष्का गुटिकाः कृतास्ता हन्युर्विसूचीं नयनाञ्जनेन |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (19) · Śloka 20
ಸುವಾಮಿತಂ ಸಾಧುವಿರೇಚಿತಂ ವಾ ಸುಲಙ್ಘಿತಂ ಮನುಜಂ ವಿದಿತ್ವಾ ||೧೯|| ಪೇಯಾದಿಭಿರ್ದೀಪನಪಾಚನೀಯೈಃ ಸಮ್ಯಕ್ಕ್ಷುಧಾರ್ತಂ ಸಮುಪಕ್ರಮೇತ |೨೦|
सुवामितं साधुविरेचितं वा सुलङ्घितं मनुजं विदित्वा ||१९|| पेयादिभिर्दीपनपाचनीयैः सम्यक्क्षुधार्तं समुपक्रमेत |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (20) · Śloka 21
ಆಮಂ ಶಕೃದ್ವಾ ನಿಚಿತಂ ಕ್ರಮೇಣ ಭೂಯೋ ವಿಬದ್ಧಂ ವಿಗುಣಾನಿಲೇನ ||೨೦|| ಪ್ರವರ್ತಮಾನಂ ನ ಯಥಾಸ್ವಮೇನಂ ವಿಕಾರಮಾನಾಹಮುದಾಹರನ್ತಿ |೨೧|
आमं शकृद्वा निचितं क्रमेण भूयो विबद्धं विगुणानिलेन ||२०|| प्रवर्तमानं न यथास्वमेनं विकारमानाहमुदाहरन्ति |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (21) · Śloka 22
ತಸ್ಮಿನ್ ಭವನ್ತ್ಯಾಮಸಮುದ್ಭವೇ ತು ತೃಷ್ಣಾಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಶಿರೋವಿದಾಹಾಃ ||೨೧|| ಆಮಾಶಯೇ ಶೂಲಮಥೋ ಗುರುತ್ವಂ ಹೃಲ್ಲಾಸ ಉದ್ಗಾರವಿಘಾತನಂ ಚ |೨೨|
तस्मिन् भवन्त्यामसमुद्भवे तु तृष्णाप्रतिश्यायशिरोविदाहाः ||२१|| आमाशये शूलमथो गुरुत्वं हृल्लास उद्गारविघातनं च |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (22) · Śloka 23
ಸ್ತಮ್ಭಃ ಕಟೀಪೃಷ್ಠಪುರೀಷಮೂತ್ರೇ ಶೂಲೋಽಥ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಸ ಶಕೃದ್ವಮೇಚ್ಚ ||೨೨|| ಶ್ವಾಸಶ್ಚ ಪಕ್ವಾಶಯಜೇ ಭವನ್ತಿ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ಚಾತ್ರಾಲಸಕೋದ್ಭವಾನಿ |೨೩|
स्तम्भः कटीपृष्ठपुरीषमूत्रे शूलोऽथ मूर्च्छा स शकृद्वमेच्च ||२२|| श्वासश्च पक्वाशयजे भवन्ति लिङ्गानि चात्रालसकोद्भवानि |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (23) · Śloka 23
ಆಮೋದ್ಭವೇ ವಾನ್ತಮುಪಕ್ರಮೇತ ಸಂಸರ್ಗಭಕ್ತಕ್ರಮದೀಪನೀಯೈಃ ||೨೩||
आमोद्भवे वान्तमुपक्रमेत संसर्गभक्तक्रमदीपनीयैः ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (24) · Śloka 24
ಅಥೇತರಂ ಯೋ ನ ಶಕೃದ್ವಮೇತ್ತಮಾಮಂ ಜಯೇತ್ ಸ್ವೇದನಪಾಚನೈಶ್ಚ |೨೪|
अथेतरं यो न शकृद्वमेत्तमामं जयेत् स्वेदनपाचनैश्च |२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (24-25) · Śloka 25
ವಿಸೂಚಿಕಾಯಾಂ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಾನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ವೈರೇಚನಿಕಾನಿ ಯಾನಿ ||೨೪|| ತಾನ್ಯೇವ ವರ್ತೀರ್ವಿರಚೇದ್ವಿಚೂರ್ಣ್ಯ ಮಹಿಷ್ಯಜಾವೀಭಗವಾಂ ತು ಮೂತ್ರೈಃ | ಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯ ಪಾಯೌ ವಿನಿವೇಶ್ಯ ತಾಶ್ಚ ಚೂರ್ಣಾನಿ ಚೈಷಾಂ ಪ್ರಧಮೇತ್ತು ನಾಡ್ಯಾ ||೨೫||
विसूचिकायां परिकीर्तितानि द्रव्याणि वैरेचनिकानि यानि ||२४|| तान्येव वर्तीर्विरचेद्विचूर्ण्य महिष्यजावीभगवां तु मूत्रैः | स्विन्नस्य पायौ विनिवेश्य ताश्च चूर्णानि चैषां प्रधमेत्तु नाड्या ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (26) · Śloka 27
ಮೂತ್ರೇಷು ಸಂಸಾಧ್ಯ ಯಥಾವಿಧಾನಂ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಯಾನ್ಯೂರ್ಧ್ವಮಧಶ್ಚ ಯಾನ್ತಿ | ಕ್ವಾಥೇನ ತೇನಾಶು ನಿರುಹಯೇಚ್ಚ ಮೂತ್ರಾರ್ಧಯುಕ್ತೇನ ಸಮಾಕ್ಷಿಕೇಣ ||೨೬|| ತ್ರಿಭಣ್ಡಿಯುಕ್ತಂ ಲವಣಪ್ರಕುಞ್ಚಂ ದತ್ತ್ವಾ ವಿರಿಕ್ತಕ್ರಮಮಾಚರೇಚ್ಚ |೨೭|
मूत्रेषु संसाध्य यथाविधानं द्रव्याणि यान्यूर्ध्वमधश्च यान्ति | क्वाथेन तेनाशु निरुहयेच्च मूत्रार्धयुक्तेन समाक्षिकेण ||२६|| त्रिभण्डियुक्तं लवणप्रकुञ्चं दत्त्वा विरिक्तक्रममाचरेच्च |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (27) · Śloka 27
ಏಷ್ವೇವ ತೈಲೇನ ಚ ಸಾಧಿತೇನ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಯದಿ ಸ್ಯಾದನುವಾಸಯೇಚ್ಚ ||೨೭||
एष्वेव तैलेन च साधितेन प्राप्तं यदि स्यादनुवासयेच्च ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 56
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರಾನ್ತರ್ಗತೇ ಕಾಯಚಿಕಿತ್ಸಾತನ್ತ್ರೇ ವಿಸೂಚಿಕಾಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ (ಅಷ್ಟಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ, ಆದಿತಃ ) ಷಟ್ಪಞ್ಚಾಶತ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೫೬||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे विसूचिकाप्रतिषेधो नाम (अष्टादशोऽध्यायः, आदितः ) षट्पञ्चाशत्तमोऽध्यायः ||५६||
🔊 Audio coming soon