Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

56. visūcikāpratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ಅಥಾತೋ ವಿಸೂಚಿಕಾಪ್ರತಿಷೇಧಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||

View original

अथातो विसूचिकाप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ಅಜೀರ್ಣಮಾಮಂ ವಿಷ್ಟಬ್ಧಂ ವಿದಗ್ಧಂ ಚ ಯದೀರಿತಮ್ | ವಿಸೂಚ್ಯಲಸಕೌ ತಸ್ಮಾದ್ಭವೇಚ್ಚಾಪಿ ವಿಲಮ್ಬಿಕಾ ||೩||

View original

अजीर्णमामं विष्टब्धं विदग्धं च यदीरितम् | विसूच्यलसकौ तस्माद्भवेच्चापि विलम्बिका ||३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

ಸೂಚೀಭಿರಿವ ಗಾತ್ರಾಣಿ ತುದನ್ ಸನ್ತಿಷ್ಠತೇಽನಿಲಃ | ಯಸ್ಯಾಜೀರ್ಣೇನ ಸಾ ವೈದ್ಯೈರುಚ್ಯತೇ ತಿ ವಿಸೂಚಿಕಾ ||೪||

View original

सूचीभिरिव गात्राणि तुदन् सन्तिष्ठतेऽनिलः | यस्याजीर्णेन सा वैद्यैरुच्यते ति विसूचिका ||४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

ನ ತಾಂ ಪರಿಮಿತಾಹಾರಾ ಲಭನ್ತೇ ವಿದಿತಾಗಮಾಃ | ಮೂಢಾಸ್ತಾಮಜಿತಾತ್ಮಾನೋ ಲಭನ್ತೇ ಕಲುಷಾಶಯಾಃ ||೫||

View original

न तां परिमिताहारा लभन्ते विदितागमाः | मूढास्तामजितात्मानो लभन्ते कलुषाशयाः ||५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 5 (6) · Śloka 6

ಮೂರ್ಚ್ಛಾತಿಸಾರೌ ವಮಥುಃ ಪಿಪಾಸಾ ಶೂಲಂ ಭ್ರಮೋದ್ವೇಷ್ಟನಜೃಮ್ಭದಾಹಾಃ | ವೈವರ್ಣ್ಯಕಮ್ಪೌ ಹೃದಯೇ ರುಜಶ್ಚ ಭವನ್ತಿ ತಸ್ಯಾಂ ಶಿರಸಶ್ಚ ಭೇದಃ ||೬||

View original

मूर्च्छातिसारौ वमथुः पिपासा शूलं भ्रमोद्वेष्टनजृम्भदाहाः | वैवर्ण्यकम्पौ हृदये रुजश्च भवन्ति तस्यां शिरसश्च भेदः ||६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 6 (7-8) · Śloka 8

ಕುಕ್ಷಿರಾನಹ್ಯತೇಽತ್ಯರ್ಥಂ ಪ್ರತಾಮ್ಯತಿ ವಿಕೂಜತಿ | ನಿರುದ್ಧೋ ಮಾರುತಶ್ಚಾಪಿ ಕುಕ್ಷೌ ವಿಪರಿಧಾವತಿ ||೭|| ವಾತವರ್ಚೋನಿರೋಧಶ್ಚ ಕುಕ್ಷೌ ಯಸ್ಯ ಭೃಶಂ ಭವೇತ್ | ತಸ್ಯಾಲಸಕಮಾಚಷ್ಟೇ ತೃಷ್ಣೋದ್ಗಾರಾವರೋಧಕೌ ||೮||

View original

कुक्षिरानह्यतेऽत्यर्थं प्रताम्यति विकूजति | निरुद्धो मारुतश्चापि कुक्षौ विपरिधावति ||७|| वातवर्चोनिरोधश्च कुक्षौ यस्य भृशं भवेत् | तस्यालसकमाचष्टे तृष्णोद्गारावरोधकौ ||८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 7 (9) · Śloka 9

ದುಷ್ಟಂ ತು ಭುಕ್ತಂ ಕಫಮಾರುತಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ ನೋರ್ಧ್ವಮಧಶ್ಚ ಯಸ್ಯ | ವಿಲಮ್ಬಿಕಾಂ ತಾಂ ಭೃಶದುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಾಮಾಚಕ್ಷತೇ ಶಾಸ್ತ್ರವಿದಃ ಪುರಾಣಾಃ ||೯||

View original

दुष्टं तु भुक्तं कफमारुताभ्यां प्रवर्तते नोर्ध्वमधश्च यस्य | विलम्बिकां तां भृशदुश्चिकित्स्यामाचक्षते शास्त्रविदः पुराणाः ||९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 8 (10) · Śloka 10

ಯತ್ರಸ್ಥಮಾಮಂ ವಿರುಜೇತ್ತಮೇವ ದೇಶಂ ವಿಶೇಷೇಣ ವಿಕಾರಜಾತೈಃ | ದೋಷೇಣ ಯೇನಾವತತಂ ಸ್ವಲಿಙ್ಗೈಸ್ತಂ ಲಕ್ಷಯೇದಾಮಸಮುದ್ಭವೈಶ್ಚ ||೧೦||

View original

यत्रस्थमामं विरुजेत्तमेव देशं विशेषेण विकारजातैः | दोषेण येनावततं स्वलिङ्गैस्तं लक्षयेदामसमुद्भवैश्च ||१०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 9 (11) · Śloka 11

ಯಃ ಶ್ಯಾವದನ್ತೌಷ್ಠನಖೋಽಲ್ಪಸಞ್ಜ್ಞಶ್ಛರ್ದ್ಯರ್ದಿತೋಽಭ್ಯನ್ತರಯಾತನೇತ್ರಃ | ಕ್ಷಾಮಸ್ವರಃ ಸರ್ವವಿಮುಕ್ತಸನ್ಧಿರ್ಯಾಯಾನ್ನರಃ ಸೋಽಪುನರಾಗಮಾಯ ||೧೧||

View original

यः श्यावदन्तौष्ठनखोऽल्पसञ्ज्ञश्छर्द्यर्दितोऽभ्यन्तरयातनेत्रः | क्षामस्वरः सर्वविमुक्तसन्धिर्यायान्नरः सोऽपुनरागमाय ||११||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 10 (12) · Śloka 12

ಸಾಧ್ಯಾಸು ಪಾರ್ಷ್ಣ್ಯೋರ್ದಹನಂ ಪ್ರಶಸ್ತಮಗ್ನಿಪ್ರತಾಪೋ ವಮನಂ ಚ ತೀಕ್ಷ್ಣಮ್ | ಪಕ್ವೇ ತತೋಽನ್ನೇ ತು ವಿಲಙ್ಘನಂ ಸ್ಯಾತ್ ಸಮ್ಪಾಚನಂ ಚಾಪಿ ವಿರೇಚನಂ ಚ ||೧೨||

View original

साध्यासु पार्ष्ण्योर्दहनं प्रशस्तमग्निप्रतापो वमनं च तीक्ष्णम् | पक्वे ततोऽन्ने तु विलङ्घनं स्यात् सम्पाचनं चापि विरेचनं च ||१२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 11 (13) · Śloka 13

ವಿಶುದ್ಧದೇಹಸ್ಯ ಹಿ ಸದ್ಯ ಏವ ಮೂರ್ಚ್ಛಾತಿಸಾರಾದಿರುಪೈತಿ ಶಾನ್ತಿಮ್ |೧೩|

View original

विशुद्धदेहस्य हि सद्य एव मूर्च्छातिसारादिरुपैति शान्तिम् |१३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 12 (13) · Śloka 13

ಆಸ್ಥಾಪನಂ ಚಾಪಿ ವದನ್ತಿ ಪಥ್ಯಂ ಸರ್ವಾಸು ಯೋಗಾನಪರಾನ್ನಿಬೋಧ ||೧೩||

View original

आस्थापनं चापि वदन्ति पथ्यं सर्वासु योगानपरान्निबोध ||१३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 13 (14) · Śloka 14

ಪಥ್ಯಾವಚಾಹಿಙ್ಗುಕಲಿಙ್ಗಗೃಞ್ಜಸೌವರ್ಚಲೈಃ ಸಾತಿವಿಷೈಶ್ಚ ಚೂರ್ಣಮ್ | ಸುಖಾಮ್ಬುಪೀತಂ ವಿನಿಹನ್ತ್ಯಜೀರ್ಣಂ ಶೂಲಂ ವಿಸೂಚೀಮರುಚಿಂ ಚ ಸದ್ಯಃ ||೧೪||

View original

पथ्यावचाहिङ्गुकलिङ्गगृञ्जसौवर्चलैः सातिविषैश्च चूर्णम् | सुखाम्बुपीतं विनिहन्त्यजीर्णं शूलं विसूचीमरुचिं च सद्यः ||१४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 14 (15-16) · Śloka 16

ಕ್ಷಾರಾಗದಂ ವಾ ಲವಣಂ ವಿಡಂ ವಾ ಗುಡಪ್ರಗಾಢಾನಥ ಸರ್ಷಪಾನ್ ವಾ | ಅಮ್ಲೇನ ವಾ ಸೈನ್ಧವಹಿಙ್ಗುಯುಕ್ತೌ ಸಬೀಜಪೂರ್ಣೌ ಸಘೃತೌ ತ್ರಿವರ್ಗೌ ||೧೫|| ಕಟುತ್ರಿಕಂ ವಾ ಲವಣೈರುಪೇತಂ ಪಿಬೇತ್ ಸ್ನುಹೀಕ್ಷೀರವಿಮಿಶ್ರಿತಂ ತು | ಕಲ್ಯಾಣಕಂ ವಾ ಲವಣಂ ಪಿಬೇತು ಯದುಕ್ತಮಾದಾವನಿಲಾಮಯೇಷು ||೧೬||

View original

क्षारागदं वा लवणं विडं वा गुडप्रगाढानथ सर्षपान् वा | अम्लेन वा सैन्धवहिङ्गुयुक्तौ सबीजपूर्णौ सघृतौ त्रिवर्गौ ||१५|| कटुत्रिकं वा लवणैरुपेतं पिबेत् स्नुहीक्षीरविमिश्रितं तु | कल्याणकं वा लवणं पिबेतु यदुक्तमादावनिलामयेषु ||१६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 15 (17) · Śloka 18

ಕೃಷ್ಣಾಜಮೋದಕ್ಷವಕಾಣಿ ವಾಽಪಿ ತುಲ್ಯೌ ಪಿಬೇದ್ವಾ ಮಗಧಾನಿಕುಮ್ಭೌ | ದನ್ತೀಯುತಂ ವಾ ಮಗಧೋದ್ಭವಾನಾಂ ಕಲ್ಕಂ ಪಿಬೇತ್ ಕೋಷವತೀರಸೇನ ||೧೭|| ಉಷ್ಣಾಭಿರದ್ಭಿರ್ಮಗಧೋದ್ಭವಾನಾಂ ಕಲ್ಕಂ ಪಿಬೇನ್ನಾಗರಕಲ್ಕಯುಕ್ತಮ್ |೧೮|

View original

कृष्णाजमोदक्षवकाणि वाऽपि तुल्यौ पिबेद्वा मगधानिकुम्भौ | दन्तीयुतं वा मगधोद्भवानां कल्कं पिबेत् कोषवतीरसेन ||१७|| उष्णाभिरद्भिर्मगधोद्भवानां कल्कं पिबेन्नागरकल्कयुक्तम् |१८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 16 (18) · Śloka 19

ವ್ಯೋಷಂ ಕರಞ್ಜಸ್ಯ ಫಲಂ ಹರಿದ್ರೇ ಮೂಲಂ ಸಮಂ ಚಾಪ್ಯಥ ಮಾತುಲುಙ್ಗ್ಯಾಃ ||೧೮|| ಛಾಯಾವಿಶುಷ್ಕಾ ಗುಟಿಕಾಃ ಕೃತಾಸ್ತಾ ಹನ್ಯುರ್ವಿಸೂಚೀಂ ನಯನಾಞ್ಜನೇನ |೧೯|

View original

व्योषं करञ्जस्य फलं हरिद्रे मूलं समं चाप्यथ मातुलुङ्ग्याः ||१८|| छायाविशुष्का गुटिकाः कृतास्ता हन्युर्विसूचीं नयनाञ्जनेन |१९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 17 (19) · Śloka 20

ಸುವಾಮಿತಂ ಸಾಧುವಿರೇಚಿತಂ ವಾ ಸುಲಙ್ಘಿತಂ ಮನುಜಂ ವಿದಿತ್ವಾ ||೧೯|| ಪೇಯಾದಿಭಿರ್ದೀಪನಪಾಚನೀಯೈಃ ಸಮ್ಯಕ್ಕ್ಷುಧಾರ್ತಂ ಸಮುಪಕ್ರಮೇತ |೨೦|

View original

सुवामितं साधुविरेचितं वा सुलङ्घितं मनुजं विदित्वा ||१९|| पेयादिभिर्दीपनपाचनीयैः सम्यक्क्षुधार्तं समुपक्रमेत |२०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 18 (20) · Śloka 21

ಆಮಂ ಶಕೃದ್ವಾ ನಿಚಿತಂ ಕ್ರಮೇಣ ಭೂಯೋ ವಿಬದ್ಧಂ ವಿಗುಣಾನಿಲೇನ ||೨೦|| ಪ್ರವರ್ತಮಾನಂ ನ ಯಥಾಸ್ವಮೇನಂ ವಿಕಾರಮಾನಾಹಮುದಾಹರನ್ತಿ |೨೧|

View original

आमं शकृद्वा निचितं क्रमेण भूयो विबद्धं विगुणानिलेन ||२०|| प्रवर्तमानं न यथास्वमेनं विकारमानाहमुदाहरन्ति |२१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 19 (21) · Śloka 22

ತಸ್ಮಿನ್ ಭವನ್ತ್ಯಾಮಸಮುದ್ಭವೇ ತು ತೃಷ್ಣಾಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಶಿರೋವಿದಾಹಾಃ ||೨೧|| ಆಮಾಶಯೇ ಶೂಲಮಥೋ ಗುರುತ್ವಂ ಹೃಲ್ಲಾಸ ಉದ್ಗಾರವಿಘಾತನಂ ಚ |೨೨|

View original

तस्मिन् भवन्त्यामसमुद्भवे तु तृष्णाप्रतिश्यायशिरोविदाहाः ||२१|| आमाशये शूलमथो गुरुत्वं हृल्लास उद्गारविघातनं च |२२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 20 (22) · Śloka 23

ಸ್ತಮ್ಭಃ ಕಟೀಪೃಷ್ಠಪುರೀಷಮೂತ್ರೇ ಶೂಲೋಽಥ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಸ ಶಕೃದ್ವಮೇಚ್ಚ ||೨೨|| ಶ್ವಾಸಶ್ಚ ಪಕ್ವಾಶಯಜೇ ಭವನ್ತಿ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ಚಾತ್ರಾಲಸಕೋದ್ಭವಾನಿ |೨೩|

View original

स्तम्भः कटीपृष्ठपुरीषमूत्रे शूलोऽथ मूर्च्छा स शकृद्वमेच्च ||२२|| श्वासश्च पक्वाशयजे भवन्ति लिङ्गानि चात्रालसकोद्भवानि |२३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 21 (23) · Śloka 23

ಆಮೋದ್ಭವೇ ವಾನ್ತಮುಪಕ್ರಮೇತ ಸಂಸರ್ಗಭಕ್ತಕ್ರಮದೀಪನೀಯೈಃ ||೨೩||

View original

आमोद्भवे वान्तमुपक्रमेत संसर्गभक्तक्रमदीपनीयैः ||२३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 22 (24) · Śloka 24

ಅಥೇತರಂ ಯೋ ನ ಶಕೃದ್ವಮೇತ್ತಮಾಮಂ ಜಯೇತ್ ಸ್ವೇದನಪಾಚನೈಶ್ಚ |೨೪|

View original

अथेतरं यो न शकृद्वमेत्तमामं जयेत् स्वेदनपाचनैश्च |२४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 23 (24-25) · Śloka 25

ವಿಸೂಚಿಕಾಯಾಂ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಾನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ವೈರೇಚನಿಕಾನಿ ಯಾನಿ ||೨೪|| ತಾನ್ಯೇವ ವರ್ತೀರ್ವಿರಚೇದ್ವಿಚೂರ್ಣ್ಯ ಮಹಿಷ್ಯಜಾವೀಭಗವಾಂ ತು ಮೂತ್ರೈಃ | ಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯ ಪಾಯೌ ವಿನಿವೇಶ್ಯ ತಾಶ್ಚ ಚೂರ್ಣಾನಿ ಚೈಷಾಂ ಪ್ರಧಮೇತ್ತು ನಾಡ್ಯಾ ||೨೫||

View original

विसूचिकायां परिकीर्तितानि द्रव्याणि वैरेचनिकानि यानि ||२४|| तान्येव वर्तीर्विरचेद्विचूर्ण्य महिष्यजावीभगवां तु मूत्रैः | स्विन्नस्य पायौ विनिवेश्य ताश्च चूर्णानि चैषां प्रधमेत्तु नाड्या ||२५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 24 (26) · Śloka 27

ಮೂತ್ರೇಷು ಸಂಸಾಧ್ಯ ಯಥಾವಿಧಾನಂ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಯಾನ್ಯೂರ್ಧ್ವಮಧಶ್ಚ ಯಾನ್ತಿ | ಕ್ವಾಥೇನ ತೇನಾಶು ನಿರುಹಯೇಚ್ಚ ಮೂತ್ರಾರ್ಧಯುಕ್ತೇನ ಸಮಾಕ್ಷಿಕೇಣ ||೨೬|| ತ್ರಿಭಣ್ಡಿಯುಕ್ತಂ ಲವಣಪ್ರಕುಞ್ಚಂ ದತ್ತ್ವಾ ವಿರಿಕ್ತಕ್ರಮಮಾಚರೇಚ್ಚ |೨೭|

View original

मूत्रेषु संसाध्य यथाविधानं द्रव्याणि यान्यूर्ध्वमधश्च यान्ति | क्वाथेन तेनाशु निरुहयेच्च मूत्रार्धयुक्तेन समाक्षिकेण ||२६|| त्रिभण्डियुक्तं लवणप्रकुञ्चं दत्त्वा विरिक्तक्रममाचरेच्च |२७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 25 (27) · Śloka 27

ಏಷ್ವೇವ ತೈಲೇನ ಚ ಸಾಧಿತೇನ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಯದಿ ಸ್ಯಾದನುವಾಸಯೇಚ್ಚ ||೨೭||

View original

एष्वेव तैलेन च साधितेन प्राप्तं यदि स्यादनुवासयेच्च ||२७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 56

ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರಾನ್ತರ್ಗತೇ ಕಾಯಚಿಕಿತ್ಸಾತನ್ತ್ರೇ ವಿಸೂಚಿಕಾಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ (ಅಷ್ಟಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ, ಆದಿತಃ ) ಷಟ್ಪಞ್ಚಾಶತ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೫೬||

View original

इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे विसूचिकाप्रतिषेधो नाम (अष्टादशोऽध्यायः, आदितः ) षट्पञ्चाशत्तमोऽध्यायः ||५६||

🔊 Audio coming soon