3. aṅgavibhāgaśārīrōdhyāyaḥ

Adhikarana a~ggaviBAgaSArIrodhyAyaH (2) · Śloka 2

ಅಥಾತೋಽಙ್ಗವಿಭಾಗಂ ಶಾರೀರಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ||೨||

Adhikarana ShaDa~ggama~ggam (1) · Śloka 1

ಅಥ ತಾನ್ಯೇವಾಙ್ಗಾನಿ ವಿಭಕ್ತುಕಾಮ ಆಹ ಶಿರೋಽನ್ತರಾಧಿರ್ದ್ವೌ ಬಾಹೂ ಸಕ್ಥಿನೀತಿ ಸಮಾಸತಃ| ಷಡಙ್ಗಮಙ್ಗಂ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಗಂ ತಸ್ಯಾಕ್ಷಿಹೃದಯಾದಿಕಮ್||೧||

Adhikarana pa~jcamahABUtaguNAH (2) · Śloka 2

ಅತಸ್ತಮೇವ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಮಹಾಭೂತಗುಣಮಾಹ ಶಬ್ದಃ ಸ್ಪರ್ಶಶ್ಚ ರೂಪಂ ಚ ರಸೋ ಗನ್ಧಃ ಕ್ರಮಾದ್ಙ್ಗುಣಾಃ| ಖಾನಿಲಾಗ್ನ್ಯಬ್ಭುವಾಮ್|೨|

Adhikarana uttarottaramekaguNavRuddhyanvayaH (2) · Śloka 2

ಕಿಮೇಕೈಕ ಏವಾಕಾಶಸ್ಯೇವ ವಾಯ್ವಾದೀನಾಂ ಯಥೋಕ್ತೋ ಗುಣಃ ? ಉತಾನ್ಯೇಽಪಿ ಸನ್ತಿ ? ಇತ್ಯಾಹ | ಏಕಗುಣವೃಧ್ದ್ಯನ್ವಯಃ ಪರೇ||೨||

Adhikarana mahABUteByodehotpattiprakAraH (3-4) · Śloka 4

ಇದಾನೀಂ ಯಥಾಕ್ರಮನಿರ್ದಿಷ್ಟೇಭ್ಯೋ ಭೂತೇಭ್ಯೋ ಯೇ ಭಾವಾ ಭವನ್ತಿ, ತಾನ್ ದರ್ಶಯತಿ ತತ್ರ ಖಾತ್ ಖಾನಿ ದೇಹೇಽಸ್ಮಿನ್ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಶಬ್ದೋ ವಿವಿಕ್ತತಾ| ವಾತಾತ್ಸ್ಪರ್ಶತ್ವಗುಚ್ಛ್ವಾಸಾ ವಹ್ನೇರ್ದೃಗ್ರೂಪಪಕ್ತಯಃ||೩|| ಆಪ್ಯಾ ಜಿಹ್ವಾರಸಕ್ಲೇದಾ ಘ್ರಾಣಗನ್ಧಾಸ್ಥಿ ಪಾರ್ಥಿವಮ್| |೪|

Adhikarana dehe mAtRujapitRujaBAvAH (4-5) · Śloka 5

ದೇಹೇಽಸ್ಮಿನ್ ಕಿಂ ಮಾತೃಜಮ್ ? ಕಿಂ ಪಿತೃಜಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ | ಮೃದ್ವತ್ರ ಮಾತೃಜಂ ರಕ್ತಮಾಂಸಮಜ್ಜಗುದಾದಿಕಮ್||೪|| ಪೈತೃಕಂ ತು ಸ್ಥಿರಂ ಶುಕ್ರಧಮನ್ಯಸ್ಥಿಕಚಾದಿಕಮ್| ಚೈತನಂ ಚಿತ್ತಮಕ್ಷಾಣಿ ನಾನಾಯೋನಿಷು ಜನ್ಮ ಚ||೫||

Adhikarana sAtmyajaBAvAH (6) · Śloka 6

| ಸಾತ್ಮ್ಯಜಂ ತ್ವಾಯುರಾರೋಗ್ಯಮನಾಲಸ್ಯಂ ಪ್ರಭಾ ಬಲಮ್|೬|

Adhikarana rasajaBAvAH (6) · Śloka 6

| ರಸಜಂ ವಪುಷೋ ಜನ್ಮ ವೃತ್ತಿರ್ವೃದ್ಧಿರಲೋಲತಾ||೬||

Adhikarana sAtvikAdiBAvAH (7-8) · Śloka 8

ಸಾತಿವಿಕಂ ಶೌಚಮಾಸ್ತಿಕ್ಯಂ ಶುಕ್ಲಧರ್ಮರುಚಿರ್ಮತಿಃ| ರಾಜಸಂ ಬಹುಭಾಷಿತ್ವಂ ಮಾನಕೃದ್ದಮ್ಭಮತ್ಸರಮ್||೭|| ತಾಮಸಂ ಭಯಮಜ್ಞಾನಂ ನಿದ್ರಾಽಽಲಸ್ಯಂ ವಿಷಾದಿತಾ| |೮|

Adhikarana evM BUtamayo dehaH (8) · Śloka 8

ಅಧುನಾ ದೇಹಾಶ್ರಿತಸರ್ವಭಾವೋಪಸಂಹಾರಂ ಕುರ್ವನ್ ಪ್ರಧಾನೋ ಯೋ ಭಾವೋ ದೇಹಸ್ಯ, ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಂ ದರ್ಶಯನ್ನಿದಮಾಹ | ಇತಿ ಭೂತಮಯೋ ದೇಹಃ|೮|

Adhikarana raktAtsaptatvagutpattiH (7) · Śloka 9

ಇತ್ಯೇವಮನೇನ ಗ್ರನ್ಥೇನ ದೇಹಸ್ಯ ಭೂತಮಯತ್ವಮಭಿಧಾಯ, ಇದಾನೀಂ ದೇಹಸ್ಯ ಪ್ರತಿಭಾಗಶೋ ನಿರೂಪಯನ್ನಾಹ | ತತ್ರ ಸಪ್ತ ತ್ವಚೋಽಸೃಜಃ||೮|| ಪಚ್ಯಮಾನಾತ್ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ಕ್ಷೀರಾತ್ಸನ್ತಾನಿಕಾ ಇವ| |೯|

Adhikarana kalAnirUpaNam (10) · Śloka 10

ಇದಾನೀಂ ಕಲಾ ಆಹ | ಧಾತ್ವಾಶಯಾನ್ತರಕ್ಲೇದೋ ವಿಪಕ್ವಃ ಸ್ವಂಸ್ವಮೂಷ್ಮಣಾ||೯|| ಶ್ಲೇಷ್ಮಸ್ನಾಯ್ವಪರಾಚ್ಛನ್ನಃ ಕಲಾಖ್ಯಃ ಕಾಷ್ಠಸಾರವತ್| ತಾಃ ಸಪ್ತ|೧೦|

Adhikarana AdhArAH (10-11) · Śloka 11

ಕಲಾಖ್ಯಂ ಭಾವಮಾಖ್ಯಾಯ, ಆಧಾರಾಖ್ಯಾನ್ ಭಾವಾನಾಹ | ಸಪ್ತ ಚಾಧಾರಾ ರಕ್ತಸ್ಯಾದ್ಯಃ ಕ್ರಮಾತ್ ಪರೇ||೧೦|| ಕಫಾಮಪಿತ್ತಪಕ್ವಾನಾಂ ವಾಯೋರ್ಮೂತ್ರಸ್ಯ ಚ ಸ್ಮೃತಾಃ| ಗರ್ಭಾಶಯೋಽಷ್ಟಮಃ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಪಿತ್ತಪಕ್ವಾಶಯಾನ್ತರೇ||೧೧||

Adhikarana koShThA~ggAni (12) · Śloka 12

ಕೋಷ್ಠಾಙ್ಗಾನಿ ಸ್ಥಿತಾನ್ಯೇಷು ಹೃದಯಂ ಕ್ಲೋಮ ಫುಪ್ಫುಸಮ್| ಯಕೃತ್ಪ್ಲೀಹೋನ್ದುಕಂ ವೃಕ್ಕೌ ನಾಭಿಡಿಮ್ಭಾನ್ತ್ರಬಸ್ತಯಃ||೧೨||

Adhikarana jIvitasthAnAni (13) · Śloka 13

ದಶ ಜೀವಿತಧಾಮಾನಿ ಶಿರೋರಸನಬನ್ಧನಮ್| ಕಣ್ಠೋಽಸ್ರಂ ಹೃದಯಂ ನಾಭಿರ್ಬಸ್ತಿಃ ಶುಕ್ರೌಜಸೀ ಗುದಮ್||೧೩||

Adhikarana SarIre jAlAdInAM saMKyA (14-16) · Śloka 16

ಜಾಲಾನಿ ಕಣ್ಡರಾಶ್ಚಾಙ್ಗೇ ಪೃಥಕ್ ಷೋಡಶ ನಿರ್ದಿಶೇತ್| ಷಟ್ ಕೂರ್ಚಾಃ ಸಪ್ತ ಸೀವನ್ಯೋ ಮೇಢ್ರಜಿಹ್ವಾಶಿರೋಗತಾಃ||೧೪|| ಶಸ್ತ್ರೇಣ ತಾಃ ಪರಿಹರೇಚ್ಚತಸ್ರೋ ಮಾಂಸರಜ್ಜವಃ| ಚತುರ್ದಶಾಸ್ಥಿಸಙ್ಘಾತಾಃ, ಸೀಮನ್ತಾ ದ್ವಿಗುಣಾ ನವ||೧೫|| ಅಸ್ಥ್ನಾಂ ಶತಾನಿ ಷಷ್ಟಿಶ್ಚ ತ್ರೀಣಿ ದನ್ತನಖೈಃ ಸಹ| |೧೬|

Adhikarana tatra dhanvantarimatam (16-17) · Śloka 17

| ಧನ್ವನ್ತರಿಸ್ತು ತ್ರೀಣ್ಯಾಹ, ಸನ್ಧೀನಾಂ ಚ ಶತದ್ವಯಮ್||೧೬|| ದಶೋತ್ತರಂ| |೧೭|

Adhikarana Atreyamatam (17) · Śloka 17

ಅಥಾತ್ರೇಯಮತಂ ಬ್ರೂತೇ ಸಹಸ್ರೇ ದ್ವೇ ನಿಜಗಾದಾತ್ರಿನನ್ದನಃ| |೧೭|

Adhikarana snAyvAdInAM saMKyA (17) · Śloka 17

| ಸ್ನಾವ್ನಾಂ ನವಶತೀ|೧೭|

Adhikarana snAyvAdInAM saMKyA (17-18) · Śloka 18

| ಪಞ್ಚ ಪುಂಸಾಂ ಪೇಶೀಶತಾನಿ ತು||೧೭|| ಅಧಿಕಾ ವಿಂಶತಿಃ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಯೋನಿಸ್ತನಸಮಾಶ್ರಿತಾಃ| |೧೮|

Adhikarana sirANAM saMKyA (18-19) · Śloka 19

ಇದಾನೀಂ ಸಿರಾಃ ಸಙ್ಖ್ಯಾತುಮಾಹ | ದಶ ಮೂಲಸಿರಾ ಹೃತ್ಸ್ಥಾಸ್ತಾಃ ಸರ್ವಂ ಸರ್ವತೋ ವಪುಃ||೧೮|| ರಸಾತ್ಮಕಂ ವಹನ್ತ್ಯೋಜಸ್ತನ್ನಿಬದ್ಧಂ ಹಿ ಚೇಷ್ಟಿತಮ್| |೧೯|

Adhikarana AsAM saMsthAnam (19-20) · Śloka 20

ಇದಾನೀಮ್ ಸಂಸ್ಥಾನಮಾಸಾಂ ನಿರ್ದಿಶತಿ | ಸ್ಥೂಲಮೂಲಾಃ ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮಾಗ್ರಾಃ ಪತ್ರರೇಖಾಪ್ರತಾನವತ್||೧೯|| ಭಿದ್ಯನ್ತೇ ತಾಸ್ತತಃ ಸಪ್ತಶತನ್ಯಾಸಾಂ ಭವನ್ತಿ ತು| |೨೦|

Adhikarana SAKAyAM sirAsaMKyA avedyasirASca (20-21) · Śloka 21

| ತತ್ರೈಕೈಕಂ ಚ ಶಾಖಾಯಾಂ ಶತಂ, ತಸ್ಮಿನ್ನ ವೇಧಯೇತ್||೨೦|| ಸಿರಾಂ ಜಾಲನ್ಧರಾಂ ನಾಮ ತಿಸ್ರಶ್ಚಾಭ್ಯನ್ತರಾಶ್ರಿತಾಃ| |೨೧|

Adhikarana SroNyAM sirAsaMKyA avedyasirASca (21-22) · Śloka 22

| ಷೋಡಶದ್ವಿಗುಣಾಃ ಶ್ರೋಣ್ಯಾಂ, ತಾಸಾಂದ್ವೇ ದ್ವೇ ತು ವಙ್ಕ್ಷಣೇ||೨೧|| ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಕಟಿಕತರುಣೇ ಶಸ್ತ್ರೇಣಾಷ್ಟೌ ಸ್ಪೃಶೇನ್ನ ತಾಃ| |೨೨|

Adhikarana pArshvayoH siraasaMkhyA avedyasirAshca (22) · Śloka 22

| ಪಾರ್ಶ್ವಯೋಃ ಷೋಡಶೈಕೈಕಾಮೂರ್ಧ್ವಗಾಂ ವರ್ಜಯೇತ್ತಯೋಃ||೨೨||

Adhikarana pRuShTe sirAsaMKyA avedyasirASca (23) · Śloka 23

ದ್ವಾದಶದ್ವಿಗುಣಾಃ ಪೃಷ್ಠೇ ಪೃಷ್ಠವಂಶಸ್ಯ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋಃ| ದ್ವೇ ದ್ವೇ ತತ್ರೋರ್ಧ್ವಗಾಮಿನ್ಯೌ ನ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಪರಾಮೃಶೇತ್||೨೩||

Adhikarana jaThare sirAsaMKyA avedyasirASca (24) · Śloka 24

ಪೃಷ್ಠವಜ್ಜಠರೇ ತಾಸಾಂ ಮೇಹನಸ್ಯೋಪರಿ ಸ್ಥಿತೇ| ರೋಮರಾಜೀಮುಭಯತೋ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ನ ಸ್ಪೃಶೇತ್||೨೪||

Adhikarana urasi sirAsaMKyA avedyasirASca (25-26) · Śloka 26

ಚತ್ವಾರಿಂಶದುರಸ್ಯಾಸಾಂ ಚತುರ್ದಶ ನ ವೇಧಯೇತ್| ಸ್ತನರೋಹಿತತನ್ಮೂಲಹೃದಯೇ ತು ಪೃಥಗ್ದ್ವಯಮ್||೨೫|| ಅಪಸ್ತಮ್ಭಾಖ್ಯಯೋರೇಕಾಂ ತಥಾಽಪಾಲಾಪಯೋರಪಿ| |೨೬|

Adhikarana grIvAyAM sirAsaMKyA avedyasirASca (26-27) · Śloka 27

| ಗ್ರೀವಾಯಾಂ ಪೃಷ್ಠವತ್ತಾಸಾಂ ನೀಲೇ ಮನ್ಯೇ ಕೃಕಾಟಿಕೇ||೨೬|| ವಿಧುರೇ ಮಾತೃಕಾಶ್ಚಾಷ್ಟೌ ಷೋಡಶೇತಿ ಪರಿತ್ಯಜೇತ್| |೨೭|

Adhikarana hanvoH sirAsaMKyA avedyasirASca (27) · Śloka 27

| ಹನ್ವೋಃ ಷೋಡಶ, ತಾಸಾಂ ದ್ವೇ ಸನ್ಧಿಬನ್ಧನಕರ್ಮಣೀ||೨೭||

Adhikarana jihvAyAM sirAsaMKyA avedyasirASca (28) · Śloka 28

ಜಿಹ್ವಾಯಾಂ ಹನುವತ್ತಾಸಾಮಧೋ ದ್ವೇ ರಸಬೋಧನೇ| ದ್ವೇ ಚ ವಾಚಃಪ್ರವರ್ತಿನ್ಯೌ|೨೮|

Adhikarana nAsAyAM sirAsaMKyA avedyasirASca (28-29) · Śloka 29

| ನಾಸಾಯಾಂ ಚತುರುತ್ತರಾ||೨೮|| ವಿಂಶತಿರ್ಗನ್ಧವೇದಿನ್ಯೌ ತಾಸಾಮೇಕಾಂ ಚ ತಾಲುಗಾಮ್| |೨೯|

Adhikarana nayanayoH sirAsaMKyA avedyasirASca (29-30) · Śloka 30

| ಷಟ್ಪಞ್ಚಾಶನ್ನಯನಯೋರ್ನಿಮೇಷೋನ್ಮೇಷಕರ್ಮಣೀ||೨೯|| ದ್ವೇ ದ್ವೇ, ಅಪಾಙ್ಗಯೋರ್ದ್ವೇ ಚ ತಾಸಾಂ ಷಡಿತಿ ವರ್ಜಯೇತ್| |೩೦|

Adhikarana lalATe sirAsaMKyA avedyasirASca (30-31) · Śloka 31

| ನಾಸಾನೇತ್ರಾಶ್ರಿತಾಃ ಷಷ್ಟಿರ್ಲಲಾಟೇ, ಸ್ಥಪನೀಶ್ರಿತಾಮ್||೩೦|| ತತ್ರೈಕಾಂ, ದ್ವೇ ತಥಾಽಽವರ್ತೌ, ಚತಸ್ತ್ರಶ್ಚ ಕಚಾನ್ತಗಾಃ| ಸಪ್ತೈವಂ ವರ್ಜಯೇತ್ತಾಸಾಮ್|೩೧|

Adhikarana karNayoH sirAsaMKyA avedyasirASca (31-32) · Śloka 32

| ಕರ್ಣಯೋಃ ಷೋಡಶಾತ್ರ ತು||೩೧|| ದ್ವೇ ಶಬ್ದಬೋಧನೇ ಶಙ್ಖೌ ಸಿರಾಸ್ತಾ ಏವ ಚಾಶ್ರಿತಾಃ| ದ್ವೇ ಶಙ್ಖಸನ್ಧಿಗೇ ತಾಸಾಮ್|೩೨|

Adhikarana mUrdhni sirAsaMKyA avedyasirASca (32-33) · Śloka 33

| ಮೂರ್ಧ್ನಿ ದ್ವಾದಶ ತತ್ರ ತು||೩೨|| ಏಕೈಕಾಂ ಪೃಥಗುತ್ಕ್ಷೇಪಸೀಮನ್ತಾಧಿಪತಿಸ್ಥಿತಾಮ್| |೩೩|

Adhikarana sirAvarNanopayogakathanam (33) · Śloka 33

| ಇತ್ಯವೇಧ್ಯವಿಭಾಗಾರ್ಥಂ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಗಂ ವರ್ಣಿತಾಃ ಸಿರಾಃ||೩೩||

Adhikarana avedhyAnAM saMKyA (34) · Śloka 34

ಅವೇಧ್ಯಾಸ್ತತ್ರ ಕಾರ್ತ್ಸ್ನೇನ ದೇಹೇಽಷ್ಟಾನವತಿಸ್ತಥಾ| ಸಙ್ಹ್ಕೀರ್ಣಾ ಗ್ರಥಿತಾಃ ಕ್ಷುದ್ರಾ ವಕ್ರಾಃ ಸನ್ಧಿಷು ಚಾಶ್ರಿತಾಃ||೩೪||

Adhikarana sirANAM raktAdivahatvam (35-36) · Śloka 36

ತಾಸಾಂ ಶತಾನಾಂ ಸಪ್ತಾನಾಂ ಪಾದೋಽಸ್ರಂ ವಹತೇ ಪೃಥಕ್| ವಾತಪಿತ್ತಕಫೈರ್ಜುಷ್ಟಂ ಶುದ್ಧಂ ಚೈವಂ ಸ್ಥಿತಾ ಮಲಾಃ||೩೫|| ಶರೀರಮನುಗೃಹ್ಣನ್ತಿ ಪೀಡಯನ್ತ್ಯನ್ಯಥಾ ಪುನಃ| |೩೬|

Adhikarana vAtAsravAhakAnAM lakShaNam (36-37) · Śloka 37

ಕಿಂಲಕ್ಷಣಾಃ ಸಿರಾ ವಾತಾದಿಜುಷ್ಟಮಸ್ರಂ ವಹನ್ತಿ ? ಇತ್ಯಾಹ | ತತ್ರ ಶ್ಯಾವಾರುಣಾಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಃ ಪೂರ್ಣರಿಕ್ತಾಃ ಕ್ಷಣಾತ್ಸಿರಾಃ||೩೬|| ಪ್ರಸ್ಪನ್ದಿನ್ಯಶ್ಚ ವಾತಾಸ್ರಂ ವಹನ್ತೇ| |೩೭|

Adhikarana pittAsravAhakAnAM lakShaNam (37) · Śloka 37

ಪಿತ್ತಶೋಣಿತಮ್| ಸ್ಪರ್ಶೋಷ್ಣಾಃ ಶೀಘ್ರವಾಹಿನ್ಯೋ ನೀಲಪೀತಾಃ|೩೭|

Adhikarana kaPAsravAhakAnAM lakShaNam (37-38) · Śloka 38

| ಕಫಂ ಪುನಃ||೩೭|| ಗೌರ್ಯಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಃ ಸ್ಥಿರಾಃ ಶೀತಾಃ| |೩೮|

Adhikarana saMsRuShTAsravAhakAnAM lakShaNam (38) · Śloka 38

ಸಂಸೃಷ್ಟಂ ಲಿಙ್ಗಸಙ್ಕರೇ| |೩೮|

Adhikarana SuddhaSoNitavahAnAM rohiNInAM lakShaNam (38) · Śloka 38

| ಗೂಢಾಃ ಸಮಸ್ಥಿತಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ರೋಹಿಣ್ಯಃ ಶುದ್ಧಶೋಣಿತಮ್||೩೮||

Adhikarana nABisaMbaddhAH sirAH (39-40) · Śloka 40

ಧಮನ್ಯೋ ನಾಭಿಸಮ್ಬದ್ಧಾ ವಿಂಶತಿಶ್ಚತುರುತ್ತರಾ| ತಾಭಿಃ ಪರಿವೃತಾ ನಾಭಿಶ್ಚಕ್ರನಾಭಿರಿವಾರಕೈಃ||೩೯|| ತಾಭಿಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಮಧಸ್ತಿರ್ಯಗ್ದೇಹೋಽಯಮನುಗೃಹ್ಯತೇ| |೪೦|

Adhikarana strIpuruShANAM dRuSyasrotAMsi (40-41) · Śloka 41

ಇದಾನೀಮ್ ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷಾಣಾಂ ದೃಶ್ಯಾನಿ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ನಿರುಪಯಿತುಮಾಹ | ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ನಾಸಿಕೇ ಕರ್ಣೌ ನೇತ್ರೇ ಪಾಯ್ವಾಸ್ಯಮೇಹನಮ್||೪೦|| ಸ್ತನೌ ರಕ್ತಪಥಶ್ಚೇತಿ ನಾರೀಣಾಮಧಿಕಂತ್ರಯಮ್| |೪೧|

Adhikarana adRuSyaSyasrotAMsi (41-42) · Śloka 42

| ಜೀವಿತಾಯತನಾನ್ಯನ್ತಃ ಸ್ರೋತಾಂಸ್ಯಾಹುಸ್ತ್ರಯೋದಶ||೪೧|| ಪ್ರಾಣಧಾತುಮಲಾಬ್ಭೋನ್ನವಾಹೀನಿ| |೪೨|

Adhikarana duShTaviSuddhAnAM krameNa rogasuKakaratvam (42) · Śloka 42

ಅಹಿತಸೇವನಾತ್| ತಾನಿ ದುಷ್ಟಾನಿ ರೋಗಾಯ, ವಿಶುದ್ಧಾನಿ ಸುಖಾಯ ಚ||೪೨||

Adhikarana srotasAM svadhAtusamavarNatvAdi (43) · Śloka 43

ಸ್ವಧಾತುಸಮವರ್ಣಾನಿ ವೃತ್ತಸ್ಥೂಲಾನ್ಯಣೂನಿ ಚ| ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ದೀರ್ಘಾಣ್ಯಾಕೃತ್ಯಾ ಪ್ರತಾನಸದ್ದೃಶಾನಿ ಚ||೪೩||

Adhikarana AhArAdInAM srotoduShTikaratvam (44) · Śloka 44

ಯತಶ್ಚಾಹಿತಾಹಾರವಿಹಾರಸೇವನಂ ಸ್ರೋತೋದುಷ್ಟಿಕಾರಣಮ್, ಅತಸ್ತಾನಿ ತದ್ದುಷ್ಟಿಕಾರಣಾನಿ ವಕ್ತಿ ಆಹಾರಶ್ಚ ವಿಹಾರಶ್ಚ ಯಃ ಸ್ಯಾದ್ದೋಷಗುಣೈಃ ಸಮಃ| ಧಾತುಭಿರ್ವಿಗುಣೋ ಯಶ್ಚ ಸ್ರೋತಸಾಂ ಸ ಪ್ರದೂಷಕಃ||೪೪||

Adhikarana srotasAM duShTilakShaNam (45) · Śloka 45

ಸ್ರೋತಾಸಾಂ ದುಷ್ಟಿಃ ಕಥಂ ಜ್ಞಾಯತೇ ? ಇತ್ಯಾಹ ಅತಿಪ್ರವೃತ್ತಿಃ ಸಙ್ಗೋ ವಾ ಸಿರಾಣಾಂ ಗ್ರನ್ಥಯೋಽಪಿ ವಾ| ವಿಮಾರ್ಗತೋ ವಾ ಗಮನಂ ಸ್ರೋತಸಾಂ ದುಷ್ಟಿಲಕ್ಷಣಮ್||೪೫||

Adhikarana srotasAM dvArANi (46) · Śloka 46

ಬಿಸಾನಾಮಿವ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣಿ ದೂರಂ ಪ್ರವಿಸೃತಾನಿ ಚ| ದ್ವಾರಾಣಿ ಸ್ರೋತಸಾಂ ದೇಹೇ ರಸೋ ಯೈರುಪಚೀಯತೇ||೪೬||

Adhikarana srotasAM vyadhe mohAdayaH (47-48) · Śloka 48

ವ್ಯಧೇ ತು ಸ್ರೋತಸಾಂ ಮೋಹಕಮ್ಪಾಧ್ಮಾನವಮಿಜ್ವರಾಃ| ಪ್ರಲಾಪಶೂಲವಿಣ್ಮೂತ್ರರೋಧಾ ಮರಣಮೇವ ವಾ||೪೭|| ಸ್ರೋತೋವಿದ್ಧಮತೋ ವೈದ್ಯಃ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾಯ ಪ್ರಸಾಧಯೇತ್| ಉದ್ಧೃತ್ಯ ಶಲ್ಯಂ ಯತ್ನೇನ ಸದ್ಯಃಕ್ಷತವಿಧಾನತಃ||೪೮||

Adhikarana dhanvantarimate pittaM pAcakam Atreyamate~aagniH pAcakaH (49) · Śloka 49

ಅನ್ನಸ್ಯ ಪಕ್ತಾ ಪಿತ್ತಂ ತು ಪಾಚಕಾಖ್ಯಂ ಪುರೇರಿತಮ್| ದೋಷಧಾತುಮಲಾದೀನಾಮೂಷ್ಮೇತ್ಯಾತ್ರೇಯಶಾಸನಮ್||೪೯||

Adhikarana dhanvantarimate grahaNyeva pittadharA kalA (50-51) · Śloka 51

ತದಧಿಷ್ಠಾನಮನ್ನಸ್ಯ ಗ್ರಹಣಾದ್ಗ್ರಹಣೀ ಮತಾ| ಸೈವ ಧನ್ವನ್ತರಿಮತೇ ಕಲಾ ಪಿತ್ತಧರಾಹ್ವಯಾ||೫೦|| ಆಯೂರಾರೋಗ್ಯವೀರ್ಯೌಜೋಭೂತಧಾತ್ವಗ್ನಿಪುಷ್ಟಯೇ| ಸ್ಥಿತಾ ಪಕ್ವಾಶಯದ್ವಾರಿ ಭುಕ್ತಮಾರ್ಗಾರ್ಗಲೇವ ಸಾ||೫೧||

Adhikarana balavatI grahaNyannaM pAcayati abalA Amameva vimu~jcati (52) · Śloka 52

ಭುಕ್ತಮಾಮಾಶಯೇ ರುಧ್ವಾ ಸಾ ವಿಪಾಚ್ಯ ನಯತ್ಯಧಃ| ಬಲವತ್ಯಬಲಾ ತ್ವನ್ನಮಾಮಮೇವ ವಿಮುಞ್ಚತಿ||೫೨||

Adhikarana agnigrahaNyoH parasparamupakAryopakArakaBAvaH (53) · Śloka 53

ಅಗ್ನಿಗ್ರಹಣ್ಯೋರಾಧಾರಾಧೇಯಭಾವತಯಾಽವಸ್ಥಾನಾತ್ ಪರಸ್ಪರಬಲಾಧಾನೇನೋಪಕರ್ಯೋಪಕಾರಕಭಾವಃ ಸಮ್ಭಾವ್ಯತ ಇತ್ಯಾಹ ಗ್ರಹಣ್ಯಾ ಬಲಮಗ್ನಿರ್ಹಿ ಸ ಚಾಪಿ ಗ್ರಹಣೀಬಲಃ| ದೂಷಿತೇಽಗ್ನಾವತೋ ದುಷ್ಟಾ ಗ್ರಹಣೀ ರೋಗಕಾರಿಣೀ||೫೩||

Adhikarana annapAkasyAgnirhetuH (54) · Śloka 54

ತಚ್ಚಾನ್ನಂ ವಿಪಕ್ವಮೇವ ದೇಹಧಾತ್ವಾದಿಪೋಷಣಮ್, ನಾಪಕ್ವಮ್| ತಸ್ಯ ಚಾನ್ನಪಾಕಸ್ಯ ಹೇತುರಗ್ನಿಃ, ಅತ ಆಹ ಯದನ್ನಂ ದೇಹಧಾತ್ವೋಜೋಬಲವರ್ಣಾದಿಪೋಷಣಮ್| ತತ್ರಾಗ್ನಿರ್ಹೇತುರಾಹಾರಾನ್ನ ಹ್ಯಪಕ್ವಾದ್ರಸಾದಯಃ||೫೪||

Adhikarana SarIre~annapAkaprakAraH (55-56) · Śloka 56

"ನ ಹ್ಯಪಕ್ವಾದ್ರಸಾದಯಃ" ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್| ಅತಃ ಪಾಕಸ್ಯೈವೇತಿಕರ್ತವ್ಯತಾಂ ನಿರುಪಯನ್ನಾಹ ಅನ್ನಂ ಕಾಲೇಽಭ್ಯವಹೃತಂ ಕೋಷ್ಠಂ ಪ್ರಾಣಾನಿಲಾಹೃತಮ್| ದ್ರವೈರ್ವಿಭಿನ್ನಸಙ್ಘಾತಂ ನೀತಂ ಸ್ನೇಹೇನ ಮಾರ್ದ್ವಮ್||೫೫|| ಸನ್ಧುಕ್ಷಿತಃ ಸಮಾನೇನ ಪಚತ್ಯಾಮಾಶಯಸ್ಥಿತಮ್| ಔದರ್ಯೋಽಗ್ನಿರ್ಯಥಾ ಬಾಹ್ಯಃ ಸ್ಥಾಲೀಸ್ಥಂ ತೋಯತಣ್ಡುಲಮ್||೫೬||

Adhikarana aByavahRutAdannAdeva krameNa kaPapittavAtAnAmIraNaM bRuMhaNaM ca (57-58) · Śloka 58

ತಸ್ಯಾನ್ನಸ್ಯೇದಾನೀಮಗ್ನಿಸಮೀಪಸ್ಥಸ್ಯ ಯಾ ಅವಸ್ಥಾಸ್ತಾಃ ಕಥಯನ್ ಪುನಸ್ತಮೇವ ಪಾಕಂ ನಿರ್ದಿಶತಿ ಆದೌ ಷಡ್ರಸಮಪ್ಯನ್ನಂ ಮಧುರೀಭೂತಮೀರಯೇತ್| ಫೇನೀಭೂತಂ ಕಫಂ, ಯಾತಂ ವಿದಾಹಾದಮ್ಲತಾಂ ತತಃ||೫೭|| ಪಿತ್ತಮಾಮಾಶಯಾತ್ಕುರ್ಯಾಚ್ಯವಮಾನಂ, ಚ್ಯುತಂ ಪುನಃ| ಅಗ್ನಿನಾ ಶೋಷಿತಂ ಪಕ್ವಂ ಪಿಣ್ಡಿತಂ ಕಟು ಮಾರುತಮ್||೫೮||

Adhikarana anyAgnInAM karmANi (59) · Śloka 59

ಜಾಠರಸ್ಯಾಗ್ನೇಃ ಕರ್ಮಾಭಿಧಾಯ, ಇದಾನೀಮನ್ಯೇಷಾಮಪ್ಯಗ್ನೀನಾಂ ಕರ್ಮಾಭಿಧಾತುಮಾಹ ಭೌಮಾಪ್ಯಾಗ್ನೇಯವಾಯವ್ಯಾಃ ಪಞ್ಚೋಷ್ಮಾಣಃ ಸನಾಭಸಾಃ| ಪಞ್ಚಾಹಾರಗುಣಾನ್ಸ್ವಾನ್ ಸ್ವಾನ್ ಪಾರ್ಥಿವಾದೀನ್ ಪಚನ್ತ್ಯನು||೫೯||

Adhikarana BUtaguNAnAM BUtaguNapoShakatvaM (60) · Śloka 60

ಅನಯಾ ಚೋಕ್ತ್ಯಾ ಆಹಾರಃ ಶರೀರಗತಾನಾಂ ಭಾವಾನಾಂ ಸಮಾನಗುಣಾನಾಂ ಗುಣದ್ವಾರೇಣ ವರ್ದ್ಧನಹೇತುಃ,ವಿಪರೀತ ಗುಣಾನಾಂ ಚ ಕ್ಷಯಹೇತುಃ ಇತಿ ಪ್ರತಿಪಾದಯತಿ ಯಥಾಸ್ವಂ ತೇ ಚ ಪುಷ್ಣನ್ತಿ ಪಕ್ವಾ ಭೂತಗುಣಾನ್ ಪೃಥಕ್| ಪಾರ್ಥಿವಾಃ ಪಾರ್ಥಿವಾನೇವ ಶೇಷಾಃ ಶೇಷಾಂಶ್ಚ ದೇಹಗಾನ್||೬೦||

Adhikarana annasya dviprakAraH parimANaH (61) · Śloka 61

ಕಿಟ್ಟಂ ಸಾರಶ್ಚ ತತ್ಪಕ್ವಮನ್ನಂ ಸಮ್ಭವತಿ ದ್ವಿಧಾ| |೬೧|

Adhikarana mUtrAdyutpattiH (61) · Śloka 61

ಕಿಟ್ಟಮಪಿ ಯದೇತನ್ನಸ್ಯ ಪಕ್ವಸ್ಯ, ತದಪ್ಯಚ್ಛಾನಚ್ಛಭೇದೇನ ದ್ವಿಧೇತ್ಯಾಹ | ತತ್ರಾಚ್ಛಂ ಕಿಟ್ಟಮನ್ನಸ್ಯ ಮೂತ್ರಂ ವಿದ್ಯಾದ್ಧನಂ ಶಕೃತ್||೬೧||

Adhikarana sArasya saptAgniBiH pAkaH (62) · Śloka 62

ಸಾರಸ್ತು ಸಪ್ತಭಿರ್ಭೂಯೋ ಯಥಾಸ್ವಂ ಪಚ್ಯತೇಽಗ್ನಿಭಿಃ| |೬೨|

Adhikarana rasAduttarottaradhAtusaMBavaH (62-63) · Śloka 63

ಅಮುಮರ್ಥಂ ದ್ಯೋತಯಿತುಮುವಾಚ | ರಸಾದ್ರಕ್ತಂ ತತೋ ಮಾಂಸಂ ಮಾಂಸಾನ್ಮೇದಸ್ತತೋಽಸ್ಥಿ ಚ||೬೨|| ಅಸ್ಥ್ನೋ ಮಜ್ಜಾ ತತಃ ಶುಕ್ರಂ ಶುಕ್ರಾದ್ಗರ್ಭಃ ಪ್ರಜಾಯತೇ| |೬೩|

Adhikarana rasAdInAM dhAtUnAM malAH (63-64) · Śloka 64

ಏವಂ ರಸಾದೀನಾಂ ಧಾತೂನಾಂ ಪ್ರಸಾದಂ ದರ್ಶಯಿತ್ವಾ, ಕಿಟ್ಟಂ ಯಥಾಕ್ರಮಂ ದರ್ಶಯಿತುಮಾಹ | ಕಫಃ ಪಿತ್ತಂ ಮಲಾಃ ಖೇಷು ಪ್ರಸ್ವೇದೋ ನಖರೋಮ ಚ||೬೩|| ಸ್ನೇಹೋಽಕ್ಷಿತ್ವಗ್ವಿಶಾಮೋಜೋ ಧಾತೂನಾಂ ಕ್ರಮಶೋ ಮಲಾಃ| |೬೪|

Adhikarana dhAtUnAmapi dvaividhyam (64) · Śloka 64

ನ ಕೇವಲಾಮಾಹಾರಸ್ಯ ಪ್ರಸಾದಕಿಟ್ಟತಯಾ ದ್ವೈವಿಧ್ಯಮ್, ಯಾವದ್ಧಾತೂನಾಮಪ್ಯಾಹಾರರಸಾಪ್ಯಾಯಿತಾನಾಂ ಪ್ರಸಾದಕಿಟ್ಟತಯಾ ದ್ವೈವಿಧ್ಯಮಿತಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ | ಪ್ರಸಾದಕಿಟ್ಟೌ ಧಾತೂನಾಂ ಪಾಕಾದೇವಂ ದ್ವಿಧಚ್ಛತಃ||೬೪||

Adhikarana dhAtusnehaparaMparAprakAraH (65) · Śloka 65

ಪರಸ್ಪರೋಪಸಂಸ್ತಮ್ಭಾದ್ಧಾತುಸ್ನೇಹಪರಮ್ಪರಾ| |೬೫|

Adhikarana AhArasya pariNatikAlaH (65-66) · Śloka 66

ಇದಾನೀಂ ಪರಿಣತಿಕಾಲಮಾಹಾರಸ್ಯ ನಿರುಪಯನ್ನಾಹ | ಕೇಚಿದಾಹುರಹೋರಾತ್ರಾತ್ಷಾಡಹಾದಪರೇ, ಪರೇ||೬೫|| ಮಾಸೇನ ಯಾತಿ ಶುಕ್ರತ್ವಮನ್ನಂ ಪಾಕಕ್ರಮಾದಿಭಿಃ| |೬೬|

Adhikarana BojyadhAtUnAM parivRuttiH (66) · Śloka 66

ಅಥೈತದನ್ನಂ ರಸಾದಿಭಾವೇನ ಪರಿಣಮಚ್ಛುಕ್ರತ್ವಂ ಯಾತಿ| ಕಿಞ್ಚಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಕೃತ್ವಾಽಥ ಕಾಲವದನವರತಂ ಕೃತ್ವಾ ಪಾಕಕ್ರಮೇಣ ? ಅತ ಆಹ | ಸನ್ತ್ತತಾ ಭೋಜ್ಯಧಾತೂನಾಂ ಪರಿವೃತ್ತಿಸ್ತು ಚಕ್ರವತ್||೬೬||

Adhikarana vRuShyAdInAM sadyaH Sukrakaratvam (67) · Śloka 67

ಏವಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇನ ಕಾಲಾವಧಿನಾ ವೃಷ್ಯಾದ್ಯಪಿ ಯದ್ವಸ್ತುಜಾತಂ ತದಪಿ ಶುಕ್ರತ್ವಂ ಯಾತೀತ್ಯಾಶಙ್ಕಾಯಾಮಿದಮಾಹ ವೃಷ್ಯಾದೀನಿ ಪ್ರಭಾವೇಣ ಸದ್ಯಃ ಶುಕ್ರಾದಿ ಕುರ್ವತೇ| |೬೭|

Adhikarana anyadBeShajasyAhorAtrAtsvakarmakaratvam (67) · Śloka 67

| ಪ್ರಾಯಃ ಕರೋತ್ಯಹೋರಾತ್ರಾತ್ಕರ್ಮಾನ್ಯದಪಿ ಭೇಷಜಮ್||೬೭||

Adhikarana vyAnena rasadhAtuvikShepaNam ,rasasya svavaiguNyAdvikArakaratvam (68-69) · Śloka 69

ಆಹಾರರಸೋ ರಸಧಾತುನಾ ಸಹೈಕತಮಾಪನ್ನೋ ರಸರಕ್ತಾದಿಭಾವೇನ ಪರಿಣಮತಿ ಯಾವಚ್ಚುಕ್ರಪ್ರಸಾದೋ ಗರ್ಭತ್ವೇನೇತ್ಯುಕ್ತಮ್| ತತ್ಕಥಂ ಕದಾಚಿದೇಕದೇಶೇ ರೋಗಕೃದ್ಗುಧಿರಮಾಂಸಾದ್ಯೇಕದೇಶವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯವಿಕಾರಕೃತ್ತ್ವಾದ್ಭವತಿ ? ಇತಿ ಸಂಶಯಾಪನೋದಾರ್ಥಮಿದಮಾಹ ವ್ಯಾನೇನ ರಸಧಾತುರ್ಹಿ ವಿಕ್ಷೇಪೋಚಿತಕರ್ಮಣಾ| ಯುಗತ್ಪಸರ್ವತೋಽಜಸ್ರಂ ದೇಹೇ ವಿಕ್ಷಿಪ್ಯತೇ ಸದಾ||೬೮|| ಕ್ಷಿಪ್ಯಮಾಣಃ ಖವೈಗುಣ್ಯಾದ್ರ್ರಸಃ ಸಜ್ಜತಿ ಯತ್ರ ಸಃ| ತಸ್ಮಿನ್ವಿಕಾರಂ ಕುರುತೇ ಖೇ ವರ್ಷಮಿವ ತೋಯದಃ||೬೯||

Adhikarana doShANAmapi ekadeSaprakopaNam (70) · Śloka 70

ದೋಷಾಣಾಮಪಿ ಚೈವಂ ಸ್ಯಾದೇಕದೇಶಪ್ರಕೋಪಣಮ್| ಅನ್ನಭೌತಿಕಧಾತ್ವಗ್ನಿಕರ್ಮೇತಿ ಪರಿಭಾಷಿತಮ್||೭೦||

Adhikarana jaTharAgneH pAlanAdikarma (71-72) · Śloka 72

ಅನ್ನಸ್ಯ ಪಕ್ತಾ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಪಕ್ತೄಣಾಮಧಿಕೋ ಮತಃ| ತನ್ಮೂಲಾಸ್ತೇ ಹಿ ತದ್ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಾತ್ಮಕಾಃ||೭೧|| ತಸ್ಮಾತ್ತಂ ವಿಧಿವದ್ಯುಕ್ತೈರನ್ನಪಾನೇನ್ಧನೈರ್ಹಿತೈಃ| ಪಾಲಯೇತ್ಪ್ರಯತಸ್ತಸ್ಯ ಸ್ಥಿತೌ ಹ್ಯಾಯುರ್ಬಲಸ್ಥಿತಿಃ||೭೨||

Adhikarana jaTharAgneScAturvidhyam (73) · Śloka 73

ಜಾಠರಾಗ್ನಿಮಧುನಾ ಚತುರ್ವಿಧಂ ವಕ್ತಿ ಸಮಃ ಸಮಾನೇ ಸ್ಥಾನಸ್ಥೇ ವಿಷಮೋಽಗ್ನಿರ್ವಿಮಾರ್ಗಗೇ| ಪಿತ್ತಾಭಿಮೂರ್ಚ್ಚಿತೇ ತೀಕ್ಷ್ಣೋ ಮನ್ದೋಽಸ್ಮಿನ್ಕಫಪೀಡಿತೇ||೭೩||

Adhikarana caturvidhAgnerlakShaNam (74-76) · Śloka 76

ಸಮೋಽಗ್ನಿರ್ವಿಷಮಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೋ ಮನ್ದಶ್ಚೈವಂ ಚತುರ್ವಿಧಃ| ಯಃ ಪಚೇತ್ಸಮ್ಯಗೇವಾನ್ನಂ ಭುಕ್ತಂ ಸಮ್ಯಕ್ ಸಮಸ್ತ್ವಸೌ||೭೪|| ವಿಷಮೋಽಸಮ್ಯಗಪ್ಯಾಶು ಸಮ್ಯಗ್ವಾಽಪಿ ಚಿರಾತ್ಪಚೇತ್| ತೀಕ್ಷ್ಣೋ ವಹ್ನಿಃ ಪಚೇಚ್ಚೀಘ್ರಮಸಮ್ಯಗಪಿ ಭೋಜನಮ್||೭೫|| ಮನ್ದಸ್ತು ಸಮ್ಯಗಪ್ಯನ್ನಮುಪಯುಕ್ತಂ ಚಿರಾತ್ಪಚೇತ್| ಕೃತ್ವಾಽಽಸ್ಯಶೋಷಾಟೋಪಾನ್ತ್ರಕೂಜನಾಧ್ಮಾನಗೌರವಮ್||೭೬||

Adhikarana dehabalasya traividhyam (77) · Śloka 77

ಸಹಜಂ ಕಾಲಜಂ ಯುಕ್ತಿಕೃತಂ ದೇಹಬಲಂ ತ್ರಿಧಾ| |೭೭|

Adhikarana tasyapRuthaglakShaNam (77-78) · Śloka 78

| ತತ್ರ ಸತ್ತ್ವಶರೀರೋತ್ಥಂ ಪ್ರಾಕೃತಂ ಸಹಜಂ ಬಲಮ್||೭೭|| ವಯಸ್ಕೃತಮೃತೂತ್ಥಂ ಚ ಕಾಲಜಂ, ಯುಕ್ತಿಜಂ ಪುನಃ| ವಿಹಾರಾಹಾರಜನಿತಂ ತಥೋರ್ಜಸ್ಕರಯೋಗಜಮ್||೭೮||

Adhikarana deSa traividhyam (79) · Śloka 79

ದೇಶೋಽಲ್ಪವಾರಿದ್ರುನಗೋ ಜಾಙ್ಗಲಃ ಸ್ವಲ್ಪರೋಗದಃ| ಆನೂಪೋ ವಿಪರೀತೋಽಸ್ಮಾತ್ಸಮಃ ಸಾಧಾರಣಃ ಸ್ಮೃತಃ||೭೯||

Adhikarana majjAdInAM pramANam (80) · Śloka 80

ಏವಂ ಭೂಮಿಲಕ್ಷಣಂ ದೇಶಮುಕ್ತ್ವಾ ಮಜ್ಜಾದೀನಾಂ ಪರಿಮಾಣಾರ್ಥಮಾಹ ಮಜ್ಜಮೇದೋವಸಾಮೂತ್ರಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಶಕೃನ್ತ್ಯಸೃಕ್| ರಸೋ ಜಲಂ ಚ ದೇಹೇಽಸ್ಮಿನ್ನೇಕೈಕಾಞ್ಜಲಿವರ್ದ್ಧಿತಮ್||೮೦||

Adhikarana ojAdInAM pramANam (81) · Śloka 81

ಪೃಥಕ್ ಸ್ವಪ್ರಸೃತಂ ಪ್ರೋಕ್ತಮೋಜೋಮಸ್ತಿಷ್ಕರೇತಸಾಮ್| ದ್ವಾವಞ್ಜಲೀ ತು ಸ್ತನ್ಯಸ್ಯ ಚತ್ವಾರೋ ರಜಸಃ ಸ್ತ್ರಿಯಾಃ||೮೧||

Adhikarana samaprakRuteridaM mAnam (82) · Śloka 82

ಸಮಧಾತೋರಿದಂ ಮಾನಂ ವಿದ್ಯಾದ್ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಾವತಃ||೮೨||

Adhikarana SukrAsRugAdiShu doShAdhikyena saptadhA prakRutiH (83) · Śloka 83

ಅಧುನಾ ಯದುಕ್ರಮಾಯುಷ್ಕಾಮೀಯಾಧ್ಯಾಯೇ (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧/೯)- "ಶುಕ್ರಾರ್ತವಸ್ಥೈರ್ಜನ್ಮಾದೌ ವಿಷೇಣೇವ ವಿಷಕ್ರಿಮೇಃ| (ತೈಶ್ಚ ತಿಸ್ರಃ ಪ್ರಕೃತಯಃ" ಇತ್ಯಾದಿ ಸೂತ್ರಸ್ಯೈವ ವಿವರಣಮಾಹ ಶುಕ್ರಾಸೃಗ್ಗರ್ಭಿಣೀಭೋಜ್ಯಚೇಷ್ಟಾಗರ್ಭಾಶಯರ್ತುಷು| ಯಃ ಸ್ಯಾದ್ದೋಷೋಽಧಿಕಸ್ತೇನ ಪ್ರಕೃತಿಃ ಸಪ್ತಧೋದಿತಾ||೮೩||

Adhikarana doShANAmanilasya balatvam (84) · Śloka 84

ವಿಭುತ್ವಾದಾಶುಕಾರಿತ್ವಾದ್ವಲಿತ್ವಾದನ್ಯಕೋಪನಾತ್| ಸ್ವಾತನ್ತ್ರ್ಯಾದ್ಬಹುರೋಗತ್ವಾದ್ದೋಷಾಣಾಂ ಪ್ರವಲೋಽನಿಲಃ||೮೪||

Adhikarana vAtaprakRutInAM lakShaNAni (85-89) · Śloka 89

ಪ್ರಾಯೋಽತ ಏವ ಪವನಾಧ್ಯುಷಿತಾ ಮನುಷ್ಯಾ ದೋಷಾತ್ಮಕಾಃ ಸ್ಫುಟಿತಧೂಸರಕೇಶಗಾತ್ರಾಃ| ಶೀತದ್ವಿಷಶ್ಚಲಧೃತಿಸ್ಮೃತಿಬುದ್ಧಿಚೇಷ್ಟಾ- ಸೌಹಾರ್ದದೃಷ್ಟಿಗತಯೋಽತಿಬಹುಪ್ರಲಾಪಾಃ||೮೫|| ಅಲ್ಪವಿತ್ತಬಲಜೀವಿತನಿದ್ರಾಃ ಸನ್ನಸಕ್ತಚಲಜರ್ಜರವಾಚಃ| ನಾಸ್ತಿಕಾ ಬಹುಭುಜಃ ಸವಿಲಾಸಾ ಗೀತಹಾಸಮೃಗಯಾಕಲಿಲೋಲಾಃ||೮೬|| ಮಧುರಾಮ್ಲಪಟೂಷ್ಣಸಾತ್ಮ್ಯಕಾಙ್ಕ್ಷಾಃ ಕೃಶದೀರ್ಘಾಕೃತಯಃ ಸಶಬ್ದಯಾತಾಃ| ನ ದೃಢಾ ನ ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಾ ನ ಚಾರ್ಯಾ ನ ಚ ಕಾನ್ತಾದಯಿತಾ ಬಹುಪ್ರಜಾ ವಾ||೮೭|| ನೇತ್ರಾಣಿ ಚೈಷಾಂ ಖರಧೂಸರಾಣಿ ವೃತ್ತಾನ್ಯಚಾರೂಣಿ ಮೃತೋಪಮಾನಿ| ಉನ್ಮೀಲಿತಾನೀವ ಭವನ್ತಿ ಸುಪ್ತೇ ಶೈಲದ್ರುಮಾಂಸ್ತೇ ಗಗನಂ ಚ ಯಾನ್ತಿ||೮೮|| ಅಧ್ನ್ಯಾ ಮತ್ಸರಾಧ್ಮಾತಾಃ ಸ್ತೇನಾಃ ಪ್ರೋದ್ಬದ್ಧಪಿಣ್ಡಿಕಾಃ| ಶ್ವಶೃಗಾಲೋಷ್ಟ್ರಗೃಧ್ರಾಖುಕಾಕಾನೂಕಾಶ್ಚ ವಾತಿಕಾಃ||೮೯||

Adhikarana pittaprakRutilakShaNAni (90-95) · Śloka 95

ಅಧುನಾ ಪಿತ್ತಪ್ರಕೃತಿಲಕ್ಷಣಂ ಪ್ರಸ್ತೌತಿ-ಪಿತ್ತಂ ವಹ್ನಿರ್ವಹ್ನಿಜಂ ವಾ ಯದಸ್ಮಾ ತ್ಪಿತ್ತೋದ್ರಿಕ್ತಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣತೃಷ್ಣಾಬುಭುಕ್ಷಃ| ಗೌರೋಷ್ಣಾಙ್ಗಸ್ತಾಮ್ರಹಸ್ತಾಙ್ಘ್ರಿವಕ್ರಃ ಶೂರೋ ಮಾನೀ ಪಿಙ್ಗಕೇಶೋಽಲ್ಪರೋಮಾ||೯೦|| ದಯಿತಮಾಲ್ಯವಿಲೇಪನಮಣ್ಡನಃ ಸುಚರಿತಃ ಶುಚಿರಾಶ್ರಿತವತ್ಸಲಃ| ವಿಭವಸಾಹಸಬುದ್ಧಿಬಲಾನ್ವಿತೋ ಭವತಿ ಭೀಷು ಗತಿರ್ದ್ವಿಷತಾಮಪಿ||೯೧|| ಮೇಧಾವೀ ಪ್ರಶಿಥಿಲಸನ್ಧಿಬನ್ಧಮಾಂಸೋ ನಾರೀಣಾಮನಭಿಮತೋಽಲ್ಪಶುಕ್ರಕಾಮಃ| ಆವಾಸಃ ಪಲಿತತರಙ್ಗನೀಲಿಕಾನಾಂ ಭುಙ್ಕ್ತೇಽನ್ನಂ ಮಧುರಕಷಾಯತಿಕ್ತಶೀತಮ್||೯೨|| ಘರ್ಮದ್ವೇಷೀ ಸ್ವೇದನಃ ಪೂತಿಗನ್ಧಿ ರ್ಭೂರ್ಯುಚ್ಚಾರಕ್ರೋಧಪಾನಾಶನೇರ್ಷ್ಯಃ| ಸುಪ್ತಃ ಪಶ್ಯೇತ್ಕರ್ಣಿಕಾರನ್ಪಲಾಶಾನ್ ದಿಗ್ದಾಹೋಲ್ಕಾವಿದ್ಯುದರ್ಕಾನಲಾಂಶ್ಚ||೯೩|| ತನೂನಿ ಪಿಙ್ಗಾನಿ ಚಲಾನಿ ಚೈಷಾಂ ತನ್ವಲ್ಪಪಕ್ಷ್ಮಾಣಿ ಹಿಮಪ್ರಿಯಾಣಿ| ಕ್ರೋಧೇನ ಮದ್ಯೇನ ರವೇಶ್ಚ ಭಾಸಾ ರಾಗಂ ವ್ರಜನ್ತ್ಯಾಶು ವಿಲೋಚನಾನಿ||೯೪|| ಮಧ್ಯಾಯುಷೋ ಮಧ್ಯಬಲಾಃ ಪಣ್ಡಿತಾಃ ಕ್ಲೇಶಭೀರವಃ| ವ್ಯಾಘ್ರರ್ಕ್ಷಕಪಿಮಾರ್ಜಾರಯಕ್ಷಾನೂಕಾಶ್ಚ ಪೈತ್ತಿಕಾಃ||೯೫||

Adhikarana SleShmaprakRutilakShaNAni (96-103) · Śloka 103

ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಸೋಮಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಲಸ್ತೇನ ಸೌಮ್ಯೋ ಗೂಢಸ್ನಿಗ್ಧಶ್ಲಿಷ್ಟಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿಮಾಂಸಃ| ಕ್ಷುತ್ತೃಡ್ದುಃಖಕ್ಲೇಶಘರ್ಮೈರತಪ್ತೋ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಯುಕ್ತಃ ಸಾತ್ವಿಕಃ ಸತ್ಯಸನ್ಧಃ||೯೬|| ಪ್ರಿಯಙ್ಗುದೂರ್ವಾಶರಕಾಣ್ಡಶಸ್ತ್ರ- ಗೋರೋಚನಾಪದ್ಮಸುವರ್ಣವರ್ಣಃ| ಪ್ರಲಮ್ಬಬಾಹುಃ ಪೃಥುಪೀನವಕ್ಷಾ ಮಹಾಲಲಾಟೋ ಘನನೀಲಕೇಶಃ||೯೭|| ಮೃದ್ವಙ್ಗಃ ಸಮಸುವಿಭಕ್ತಚಾರುದೇಹೋ ಬಹ್ನೋಜೋರತಿರಸಶುಕ್ರಪುತ್ರಭೃತ್ಯಃ| ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ವದತಿ ನ ನಿಷ್ಠುರಂ ಚ ಜಾತು ಪ್ರಚ್ಛನ್ನಂ ವಹತಿ ದೃಢಂ ಚಿರಂ ಚ ವೈರಮ್||೯೮|| ಸಮದದ್ವಿರದೇನ್ದ್ರತುಲ್ಯಯಾತೋ ಜಲದಾಮ್ಭೋಧಿಮೃದಙ್ಗಸಿಂಹಘೋಷಃ| ಸ್ಮೃತಿಮಾನಭಿಯೋಗವಾನ್ ವಿನೀತೋ ನ ಚ ಬಾಲ್ಯೇಽಪ್ಯತಿರೋದನೋ ನ ಲೋಲಃ||೯೯|| ತಿಕ್ತಂ ಕಷಾಯಂ ಕಟುಕೋಷ್ಣರೂಕ್ಷ- ಮಲ್ಪಂ ಸ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ಬಲವಾಂಸ್ತಥಾಽಪಿ| ರಕ್ತಾನ್ತಸುಸ್ನಿಗ್ಧವಿಶಾಲದೀರ್ಘ- ಸುವ್ಯಕ್ತಶುಕ್ಲಾಸಿತಪಕ್ಷ್ಮಲಾಕ್ಷಃ||೧೦೦|| ಅಲ್ಪವ್ಯಾಹಾರಕ್ರೋಧಪಾನಾಶನೇಹಃ ಪ್ರಾಜ್ಯಾಯುರ್ವಿತ್ತೋ ದೀರ್ಘದರ್ಶೀ ವದಾನ್ಯಃ| ಶ್ರಾದ್ಧೋ ಗಮ್ಭೀರಃ ಸ್ಥೂಲಲಕ್ಷಃ ಕ್ಷಮಾವಾ- ನಾರ್ಯೋ ನಿದ್ರಾಲುರ್ದೀರ್ಘಸೂತ್ರಃ ಕೃತಜ್ಞಃ||೧೦೧|| ಋಜುರ್ವಿಪಶ್ಚಿತ್ಸುಭಗಃ ಸುಲಜ್ಜೋ ಭಕ್ತೋ ಗುರೂಣಾಂ ಸ್ಥಿರಸೌಹೃದಶ್ಚ| ಸ್ವಪ್ನೇ ಸಪದ್ಮಾನ್ಸವಿಹಙ್ಗಮಾಲಾಂ- ಸ್ತೋಯಾಶಯಾನ್ ಪಶ್ಯತಿ ತೋಯದಾಂಶ್ಚ||೧೦೨|| ಬ್ರಹ್ಮರುದ್ರೇನ್ದ್ರವರುಣತಾರ್ಕ್ಷ್ಯಹಂಸಗಜಾಧಿಪೈಃ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಪ್ರಕೃತಯಸ್ತುಲ್ಯಾಸ್ತಥಾ ಸಿಂಹಾಶ್ವಗೋವೃಷೈಃ||೧೦೩||

Adhikarana dvandvasarvadoShaprakRutilakShaNam (104) · Śloka 104

ಪ್ರಕೃತೀರ್ದ್ವಯಸರ್ವಾತ್ಥಾ ದ್ವನ್ದ್ವಸರ್ವಗುಣೋದಯೇ| |೧೦೪|

Adhikarana satvAdiprakRutilakShaNam (104) · Śloka 104

| ಶೌಚಾಸ್ತಿಕ್ಯಾದಿಭಿಶ್ಚೈವಂ ಗುಣೈರ್ಗುಣಮಯೀರ್ವದೇತ್||೧೦೪||

Adhikarana vayoviBAgAdi (105) · Śloka 105

ವಯಸ್ತ್ವಾಷೋಡಶಾದ್ವಾಲಂ ತತ್ರ ಧಾತ್ವಿನ್ದ್ರಿಯೌಜಸಾಮ್| ವೃದ್ಧಿರಾಸಪ್ತತೇರ್ಮಧ್ಯಂ ತತ್ರಾವೃದ್ಧಿಃ ಪರಂ ಕ್ಷಯಃ||೧೦೫||

Adhikarana vapuShaH suKAyuShoH pAtratvam (106-107) · Śloka 107

ಸ್ವಂ ಸ್ವಂ ಹಸ್ತತ್ರಯಂ ಸಾರ್ದ್ಧಂ ವಪುಃ ಪಾತ್ರಂ ಸುಖಾಯುಷೋಃ| ನ ಚ ಯದ್ಯುಕ್ತಮುದ್ರಿಕ್ತೈರಷ್ಟಾಭಿರ್ನಿನ್ದಿತೈರ್ನಿಜೈಃ||೧೦೬|| ಅರೋಮಶಾಸಿತಸ್ಥೂಲದೀರ್ಘತ್ವೈಃ ಸವಿಪರ್ಯಯೈಃ| |೧೦೭|

Adhikarana suKAyuH pAtrasya vapuSho lakShaNAni (107-114) · Śloka 114

| ಸುಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಮೃದವಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ನೈಕಮೂಲಾಃ ಸ್ಥಿರಾಃ ಕಚಾಃ||೧೦೭|| ಲಲಾಟಮುನ್ನತಂ ಶ್ಲಿಷ್ಟಶಙ್ಖಮರ್ಧೇನ್ದುಸನ್ನಿಭಮ್| ಕರ್ಣೌ ನೀಚೋನ್ನತೌ ಪಶ್ಚಾನ್ಮಹಾನ್ತೌ ಶ್ಲಿಷ್ಟಮಾಂಸಲೌ||೧೦೮|| ನೇತ್ರೇ ವ್ಯಕ್ತಾಸಿತಸಿತೇ ಸುಬದ್ಧಘನಪಕ್ಷ್ಮಣೀ| ಉನ್ನತಾಗ್ರಾ ಮಹೋಚ್ಛ್ವಾಸಾ ಪೀನರ್ಜುರ್ನಾಸಿಕಾ ಸಮಾ||೧೦೯|| ಓಷ್ಠೌ ರಕ್ತಾವನುದ್ದೃತ್ತೌ, ಮಹತ್ಯೌ ನೋಲ್ಬಣೇ ಹನೂ| ಮಹದಾಸ್ಯಂ, ಘನಾ ದನ್ತಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಃ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಾಃ ಸಿತಾಃಸಮಾಃ||೧೧೦|| ಜಿಹ್ವಾ ರಕ್ತಾಽಽಯತಾ ತನ್ವೀ, ಮಾಂಸಲಂ ಚಿಬುಕಂ ಮಹತ್| ಗ್ರೀವಾ ಹ್ರಸ್ವಾ ಘನಾ ವೃತ್ತಾ, ಸ್ಕನ್ಧಾವುನ್ನತಪೀವರೌ||೧೧೧|| ಉದರಂ ದಕ್ಷಿಣಾವರ್ತಗೂಢನಾಭಿ ಸಮುನ್ನತಮ್| ತನುರಕ್ತೋನ್ನತನಖಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಮಾತಾಮ್ರಮಾಂಸಲಮ್||೧೧೨|| ದೀರ್ಘಾಚ್ಛಿದ್ರಾಙ್ಗುಲಿ ಮಹತ್ಪಾಣಿಪಾದಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್| ಗೂಢವಂಶಂ ಬೃಹತ್ಪೃಷ್ಠಂ, ನಿಗೂಢಾಃ ಸನ್ಧಯೋ ದೃಢಾಃ||೧೧೩|| ಧೀರಃ ಸ್ವರೋಽನುನಾದೀ ಚ, ವರ್ಣಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಸ್ಥಿರಪ್ರಭಃ| |೧೧೪|

Adhikarana pRuShTAdInAM prASastyam (114) · Śloka 114

| ಸ್ವಭಾಜಂ ಸ್ಥಿರಂ ಸತ್ತ್ವಮವಿಕಾರಿ ವಿಪತ್ಸ್ವಪಿ||೧೧೪||

Adhikarana vapuShaH SuBatvam (115) · Śloka 115

ಉತ್ತರೋತ್ತರಸುಕ್ಷೇತ್ರಂ ವಪುರ್ಗರ್ಭಾದಿನೀರುಜಮ್| ಆಯಾಮಜ್ಞಾನವಿಜ್ಞಾನೈರ್ವರ್ದ್ಧಮಾನಂ ಶನೈಃ ಶುಭಮ್||೧೧೫||

Adhikarana sarvaguNopete SarIre SaradAM SatamAyuH (116) · Śloka 116

ಇತಿ ಸರ್ವಗುಣೋಪೇತೇ ಶರೀರೇ ಶರದಾಂ ಶತಮ್| ಆಯುರೈಶ್ವರ್ಯಮಿಷ್ಟಾಶ್ಚ ಸರ್ವೇ ಭಾವಾಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಃ||೧೧೬||

Adhikarana balapramANaj~jAnam (117-118) · Śloka 118

ಏವಂ ವಪುಷಃ ಪ್ರಶಸ್ತಲಕ್ಷಣಮುಕ್ತ್ವಾ ಬಲಪ್ರಮಾಣಜ್ಞಾನಾರ್ಥಮಾಹ ತ್ವಗ್ರಕ್ತಾದೀನಿ ಸತ್ತ್ವಾನ್ತಾನ್ಯಗ್ರ್ಯಾಣ್ಯಷ್ಟೌ ಯಥೋತ್ತರಮ್| ಬಲಪ್ರಮಾಣಜ್ಞಾನಾರ್ಥಂ ಸಾರಾಣ್ಯುಕ್ತಾನಿ ದೇಹಿನಾಮ್||೧೧೭|| ಸಾರೈರುಪೇತಃ ಸರ್ವೈಃ ಸ್ಯಾತ್ಪರಂ ಗೌರವಸಂಯುತಃ| ಸರ್ವಾರಮ್ಭೇಷು ಚಾಶಾವಾನ್ಸಹಿಷ್ಣುಃ ಸನ್ಮತಿಃ ಸ್ಥಿರಃ||೧೧೮||

Adhikarana satvAdiprakRutInAM suKaduHKAnuBavaprakAraH (119) · Śloka 119

ಅನುತ್ಸೇಕಮದೈನ್ಯಂ ಚ ಸುಖಂ ದುಃಖಂ ಚ ಸೇವತೇ| ಸತ್ವವಾಂಸ್ತಪ್ಯಮಾನಸ್ತು ರಾಜಸೋ ನೈವ ತಾಮಸಃ||೧೧೯||

Adhikarana AyurvRuddhikaro gaNaH (3) · Śloka 3

ಇದಾನೀಂ ಪ್ರಧಾನಫಲದಾಯಿ ಯತ್ಪ್ರಧಾನಂ ಪ್ರಶ್ಸ್ತಂ ಲಕ್ಷಣಂ ವಪುಷಃ, ತದ್ದರ್ಶಯಿತುಮಾಹ ದಾನಶೀಲದಯಾಸತ್ಯಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಕೃತಜ್ಞತಾಃ| ರಸಾಯನಾನಿ ಮೈತ್ರೀ ಚ ಪುಣ್ಯಾಯುರ್ವೃದ್ಧಿಕೃದ್ಗಣಃ||೧೨೦|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾ ಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ದ್ವಿತೀಯೇ ಶಾರೀರಸ್ಥಾ- ನೇಽಙ್ಗವಿಭಾಗೋ ನಾಮ ತೃತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩||