Adhikarana a~ggaviBAgaSArIrodhyAyaH (2) · Śloka 2
അഥാതോऽങ്ഗവിഭാഗം ശാരീരം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| ഗദ്യസൂത്രേ||൨||
अथातोऽङ्गविभागं शारीरं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| गद्यसूत्रे||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShaDa~ggama~ggam (1) · Śloka 1
അഥ താന്യേവാങ്ഗാനി വിഭക്തുകാമ ആഹ ശിരോऽന്തരാധിര്ദ്വൌ ബാഹൂ സക്ഥിനീതി സമാസതഃ| ഷഡങ്ഗമങ്ഗം പ്രത്യങ്ഗം തസ്യാക്ഷിഹൃദയാദികമ്||൧||
अथ तान्येवाङ्गानि विभक्तुकाम आह शिरोऽन्तराधिर्द्वौ बाहू सक्थिनीति समासतः| षडङ्गमङ्गं प्रत्यङ्गं तस्याक्षिहृदयादिकम्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pa~jcamahABUtaguNAH (2) · Śloka 2
അതസ്തമേവ പ്രത്യേകം മഹാഭൂതഗുണമാഹ ശബ്ദഃ സ്പര്ശശ്ച രൂപം ച രസോ ഗന്ധഃ ക്രമാദ്ങ്ഗുണാഃ| ഖാനിലാഗ്ന്യബ്ഭുവാമ്|൨|
अतस्तमेव प्रत्येकं महाभूतगुणमाह शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धः क्रमाद्ङ्गुणाः| खानिलाग्न्यब्भुवाम्|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttarottaramekaguNavRuddhyanvayaH (2) · Śloka 2
കിമേകൈക ഏവാകാശസ്യേവ വായ്വാദീനാം യഥോക്തോ ഗുണഃ ? ഉതാന്യേऽപി സന്തി ? ഇത്യാഹ | ഏകഗുണവൃധ്ദ്യന്വയഃ പരേ||൨||
किमेकैक एवाकाशस्येव वाय्वादीनां यथोक्तो गुणः ? उतान्येऽपि सन्ति ? इत्याह | एकगुणवृध्द्यन्वयः परे||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahABUteByodehotpattiprakAraH (3-4) · Śloka 4
ഇദാനീം യഥാക്രമനിര്ദിഷ്ടേഭ്യോ ഭൂതേഭ്യോ യേ ഭാവാ ഭവന്തി, താന് ദര്ശയതി തത്ര ഖാത് ഖാനി ദേഹേऽസ്മിന് ശ്രോത്രം ശബ്ദോ വിവിക്തതാ| വാതാത്സ്പര്ശത്വഗുച്ഛ്വാസാ വഹ്നേര്ദൃഗ്രൂപപക്തയഃ||൩|| ആപ്യാ ജിഹ്വാരസക്ലേദാ ഘ്രാണഗന്ധാസ്ഥി പാര്ഥിവമ്| |൪|
इदानीं यथाक्रमनिर्दिष्टेभ्यो भूतेभ्यो ये भावा भवन्ति, तान् दर्शयति तत्र खात् खानि देहेऽस्मिन् श्रोत्रं शब्दो विविक्तता| वातात्स्पर्शत्वगुच्छ्वासा वह्नेर्दृग्रूपपक्तयः||३|| आप्या जिह्वारसक्लेदा घ्राणगन्धास्थि पार्थिवम्| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dehe mAtRujapitRujaBAvAH (4-5) · Śloka 5
ദേഹേऽസ്മിന് കിം മാതൃജമ് ? കിം പിതൃജമ് ? ഇത്യാഹ | മൃദ്വത്ര മാതൃജം രക്തമാംസമജ്ജഗുദാദികമ്||൪|| പൈതൃകം തു സ്ഥിരം ശുക്രധമന്യസ്ഥികചാദികമ്| ചൈതനം ചിത്തമക്ഷാണി നാനായോനിഷു ജന്മ ച||൫||
देहेऽस्मिन् किं मातृजम् ? किं पितृजम् ? इत्याह | मृद्वत्र मातृजं रक्तमांसमज्जगुदादिकम्||४|| पैतृकं तु स्थिरं शुक्रधमन्यस्थिकचादिकम्| चैतनं चित्तमक्षाणि नानायोनिषु जन्म च||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAtmyajaBAvAH (6) · Śloka 6
| സാത്മ്യജം ത്വായുരാരോഗ്യമനാലസ്യം പ്രഭാ ബലമ്|൬|
| सात्म्यजं त्वायुरारोग्यमनालस्यं प्रभा बलम्|६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasajaBAvAH (6) · Śloka 6
| രസജം വപുഷോ ജന്മ വൃത്തിര്വൃദ്ധിരലോലതാ||൬||
| रसजं वपुषो जन्म वृत्तिर्वृद्धिरलोलता||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAtvikAdiBAvAH (7-8) · Śloka 8
സാതിവികം ശൌചമാസ്തിക്യം ശുക്ലധര്മരുചിര്മതിഃ| രാജസം ബഹുഭാഷിത്വം മാനകൃദ്ദമ്ഭമത്സരമ്||൭|| താമസം ഭയമജ്ഞാനം നിദ്രാऽऽലസ്യം വിഷാദിതാ| |൮|
सातिविकं शौचमास्तिक्यं शुक्लधर्मरुचिर्मतिः| राजसं बहुभाषित्वं मानकृद्दम्भमत्सरम्||७|| तामसं भयमज्ञानं निद्राऽऽलस्यं विषादिता| |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana evM BUtamayo dehaH (8) · Śloka 8
അധുനാ ദേഹാശ്രിതസര്വഭാവോപസംഹാരം കുര്വന് പ്രധാനോ യോ ഭാവോ ദേഹസ്യ, തസ്യ പ്രാധാന്യം ദര്ശയന്നിദമാഹ | ഇതി ഭൂതമയോ ദേഹഃ|൮|
अधुना देहाश्रितसर्वभावोपसंहारं कुर्वन् प्रधानो यो भावो देहस्य, तस्य प्राधान्यं दर्शयन्निदमाह | इति भूतमयो देहः|८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktAtsaptatvagutpattiH (7) · Śloka 9
ഇത്യേവമനേന ഗ്രന്ഥേന ദേഹസ്യ ഭൂതമയത്വമഭിധായ, ഇദാനീം ദേഹസ്യ പ്രതിഭാഗശോ നിരൂപയന്നാഹ | തത്ര സപ്ത ത്വചോऽസൃജഃ||൮|| പച്യമാനാത്പ്രജായന്തേ ക്ഷീരാത്സന്താനികാ ഇവ| |൯|
इत्येवमनेन ग्रन्थेन देहस्य भूतमयत्वमभिधाय, इदानीं देहस्य प्रतिभागशो निरूपयन्नाह | तत्र सप्त त्वचोऽसृजः||८|| पच्यमानात्प्रजायन्ते क्षीरात्सन्तानिका इव| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kalAnirUpaNam (10) · Śloka 10
ഇദാനീം കലാ ആഹ | ധാത്വാശയാന്തരക്ലേദോ വിപക്വഃ സ്വംസ്വമൂഷ്മണാ||൯|| ശ്ലേഷ്മസ്നായ്വപരാച്ഛന്നഃ കലാഖ്യഃ കാഷ്ഠസാരവത്| താഃ സപ്ത|൧൦|
इदानीं कला आह | धात्वाशयान्तरक्लेदो विपक्वः स्वंस्वमूष्मणा||९|| श्लेष्मस्नाय्वपराच्छन्नः कलाख्यः काष्ठसारवत्| ताः सप्त|१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AdhArAH (10-11) · Śloka 11
കലാഖ്യം ഭാവമാഖ്യായ, ആധാരാഖ്യാന് ഭാവാനാഹ | സപ്ത ചാധാരാ രക്തസ്യാദ്യഃ ക്രമാത് പരേ||൧൦|| കഫാമപിത്തപക്വാനാം വായോര്മൂത്രസ്യ ച സ്മൃതാഃ| ഗര്ഭാശയോऽഷ്ടമഃ സ്ത്രീണാം പിത്തപക്വാശയാന്തരേ||൧൧||
कलाख्यं भावमाख्याय, आधाराख्यान् भावानाह | सप्त चाधारा रक्तस्याद्यः क्रमात् परे||१०|| कफामपित्तपक्वानां वायोर्मूत्रस्य च स्मृताः| गर्भाशयोऽष्टमः स्त्रीणां पित्तपक्वाशयान्तरे||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana koShThA~ggAni (12) · Śloka 12
കോഷ്ഠാങ്ഗാനി സ്ഥിതാന്യേഷു ഹൃദയം ക്ലോമ ഫുപ്ഫുസമ്| യകൃത്പ്ലീഹോന്ദുകം വൃക്കൌ നാഭിഡിമ്ഭാന്ത്രബസ്തയഃ||൧൨||
कोष्ठाङ्गानि स्थितान्येषु हृदयं क्लोम फुप्फुसम्| यकृत्प्लीहोन्दुकं वृक्कौ नाभिडिम्भान्त्रबस्तयः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIvitasthAnAni (13) · Śloka 13
ദശ ജീവിതധാമാനി ശിരോരസനബന്ധനമ്| കണ്ഠോऽസ്രം ഹൃദയം നാഭിര്ബസ്തിഃ ശുക്രൌജസീ ഗുദമ്||൧൩||
दश जीवितधामानि शिरोरसनबन्धनम्| कण्ठोऽस्रं हृदयं नाभिर्बस्तिः शुक्रौजसी गुदम्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SarIre jAlAdInAM saMKyA (14-16) · Śloka 16
ജാലാനി കണ്ഡരാശ്ചാങ്ഗേ പൃഥക് ഷോഡശ നിര്ദിശേത്| ഷട് കൂര്ചാഃ സപ്ത സീവന്യോ മേഢ്രജിഹ്വാശിരോഗതാഃ||൧൪|| ശസ്ത്രേണ താഃ പരിഹരേച്ചതസ്രോ മാംസരജ്ജവഃ| ചതുര്ദശാസ്ഥിസങ്ഘാതാഃ, സീമന്താ ദ്വിഗുണാ നവ||൧൫|| അസ്ഥ്നാം ശതാനി ഷഷ്ടിശ്ച ത്രീണി ദന്തനഖൈഃ സഹ| |൧൬|
जालानि कण्डराश्चाङ्गे पृथक् षोडश निर्दिशेत्| षट् कूर्चाः सप्त सीवन्यो मेढ्रजिह्वाशिरोगताः||१४|| शस्त्रेण ताः परिहरेच्चतस्रो मांसरज्जवः| चतुर्दशास्थिसङ्ग़ाताः, सीमन्ता द्विगुणा नव||१५|| अस्थ्नां शतानि षष्टिश्च त्रीणि दन्तनख़ैः सह| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra dhanvantarimatam (16-17) · Śloka 17
| ധന്വന്തരിസ്തു ത്രീണ്യാഹ, സന്ധീനാം ച ശതദ്വയമ്||൧൬|| ദശോത്തരം| |൧൭|
| धन्वन्तरिस्तु त्रीण्याह, सन्धीनां च शतद्वयम्||१६|| दशोत्तरं| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Atreyamatam (17) · Śloka 17
അഥാത്രേയമതം ബ്രൂതേ സഹസ്രേ ദ്വേ നിജഗാദാത്രിനന്ദനഃ| |൧൭|
अथात्रेयमतं ब्रूते सहस्रे द्वे निजगादात्रिनन्दनः| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snAyvAdInAM saMKyA (17) · Śloka 17
| സ്നാവ്നാം നവശതീ|൧൭|
| स्नाव्नां नवशती|१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snAyvAdInAM saMKyA (17-18) · Śloka 18
| പഞ്ച പുംസാം പേശീശതാനി തു||൧൭|| അധികാ വിംശതിഃ സ്ത്രീണാം യോനിസ്തനസമാശ്രിതാഃ| |൧൮|
| पञ्च पुंसां पेशीशतानि तु||१७|| अधिका विंशतिः स्त्रीणां योनिस्तनसमाश्रिताः| |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirANAM saMKyA (18-19) · Śloka 19
ഇദാനീം സിരാഃ സങ്ഖ്യാതുമാഹ | ദശ മൂലസിരാ ഹൃത്സ്ഥാസ്താഃ സര്വം സര്വതോ വപുഃ||൧൮|| രസാത്മകം വഹന്ത്യോജസ്തന്നിബദ്ധം ഹി ചേഷ്ടിതമ്| |൧൯|
इदानीं सिराः सङ्ख्यातुमाह | दश मूलसिरा हृत्स्थास्ताः सर्वं सर्वतो वपुः||१८|| रसात्मकं वहन्त्योजस्तन्निबद्धं हि चेष्टितम्| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AsAM saMsthAnam (19-20) · Śloka 20
ഇദാനീമ് സംസ്ഥാനമാസാം നിര്ദിശതി | സ്ഥൂലമൂലാഃ സുസൂക്ഷ്മാഗ്രാഃ പത്രരേഖാപ്രതാനവത്||൧൯|| ഭിദ്യന്തേ താസ്തതഃ സപ്തശതന്യാസാം ഭവന്തി തു| |൨൦|
इदानीम् संस्थानमासां निर्दिशति | स्थूलमूलाः सुसूक्ष्माग्राः पत्ररेखाप्रतानवत्||१९|| भिद्यन्ते तास्ततः सप्तशतन्यासां भवन्ति तु| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SAKAyAM sirAsaMKyA avedyasirASca (20-21) · Śloka 21
| തത്രൈകൈകം ച ശാഖായാം ശതം, തസ്മിന്ന വേധയേത്||൨൦|| സിരാം ജാലന്ധരാം നാമ തിസ്രശ്ചാഭ്യന്തരാശ്രിതാഃ| |൨൧|
| तत्रैकैकं च शाखायां शतं, तस्मिन्न वेधयेत्||२०|| सिरां जालन्धरां नाम तिस्रश्चाभ्यन्तराश्रिताः| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SroNyAM sirAsaMKyA avedyasirASca (21-22) · Śloka 22
| ഷോഡശദ്വിഗുണാഃ ശ്രോണ്യാം, താസാംദ്വേ ദ്വേ തു വങ്ക്ഷണേ||൨൧|| ദ്വേ ദ്വേ കടികതരുണേ ശസ്ത്രേണാഷ്ടൌ സ്പൃശേന്ന താഃ| |൨൨|
| षोडशद्विगुणाः श्रोण्यां, तासांद्वे द्वे तु वङ्क्षणे||२१|| द्वे द्वे कटिकतरुणे शस्त्रेणाष्टौ स्पृशेन्न ताः| |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pArshvayoH siraasaMkhyA avedyasirAshca (22) · Śloka 22
| പാര്ശ്വയോഃ ഷോഡശൈകൈകാമൂര്ധ്വഗാം വര്ജയേത്തയോഃ||൨൨||
| पार्श्वयोः षोडशैकैकामूर्ध्वगां वर्जयेत्तयोः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pRuShTe sirAsaMKyA avedyasirASca (23) · Śloka 23
ദ്വാദശദ്വിഗുണാഃ പൃഷ്ഠേ പൃഷ്ഠവംശസ്യ പാര്ശ്വയോഃ| ദ്വേ ദ്വേ തത്രോര്ധ്വഗാമിന്യൌ ന ശസ്ത്രേണ പരാമൃശേത്||൨൩||
द्वादशद्विगुणाः पृष्ठे पृष्ठवंशस्य पार्श्वयोः| द्वे द्वे तत्रोर्ध्वगामिन्यौ न शस्त्रेण परामृशेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jaThare sirAsaMKyA avedyasirASca (24) · Śloka 24
പൃഷ്ഠവജ്ജഠരേ താസാം മേഹനസ്യോപരി സ്ഥിതേ| രോമരാജീമുഭയതോ ദ്വേ ദ്വേ ശസ്ത്രേണ ന സ്പൃശേത്||൨൪||
पृष्ठवज्जठरे तासां मेहनस्योपरि स्थिते| रोमराजीमुभयतो द्वे द्वे शस्त्रेण न स्पृशेत्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana urasi sirAsaMKyA avedyasirASca (25-26) · Śloka 26
ചത്വാരിംശദുരസ്യാസാം ചതുര്ദശ ന വേധയേത്| സ്തനരോഹിതതന്മൂലഹൃദയേ തു പൃഥഗ്ദ്വയമ്||൨൫|| അപസ്തമ്ഭാഖ്യയോരേകാം തഥാऽപാലാപയോരപി| |൨൬|
चत्वारिंशदुरस्यासां चतुर्दश न वेधयेत्| स्तनरोहिततन्मूलहृदये तु पृथग्द्वयम्||२५|| अपस्तम्भाख्ययोरेकां तथाऽपालापयोरपि| |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grIvAyAM sirAsaMKyA avedyasirASca (26-27) · Śloka 27
| ഗ്രീവായാം പൃഷ്ഠവത്താസാം നീലേ മന്യേ കൃകാടികേ||൨൬|| വിധുരേ മാതൃകാശ്ചാഷ്ടൌ ഷോഡശേതി പരിത്യജേത്| |൨൭|
| ग्रीवायां पृष्ठवत्तासां नीले मन्ये कृकाटिके||२६|| विधुरे मातृकाश्चाष्टौ षोडशेति परित्यजेत्| |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hanvoH sirAsaMKyA avedyasirASca (27) · Śloka 27
| ഹന്വോഃ ഷോഡശ, താസാം ദ്വേ സന്ധിബന്ധനകര്മണീ||൨൭||
| हन्वोः षोडश, तासां द्वे सन्धिबन्धनकर्मणी||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jihvAyAM sirAsaMKyA avedyasirASca (28) · Śloka 28
ജിഹ്വായാം ഹനുവത്താസാമധോ ദ്വേ രസബോധനേ| ദ്വേ ച വാചഃപ്രവര്തിന്യൌ|൨൮|
जिह्वायां हनुवत्तासामधो द्वे रसबोधने| द्वे च वाचःप्रवर्तिन्यौ|२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAsAyAM sirAsaMKyA avedyasirASca (28-29) · Śloka 29
| നാസായാം ചതുരുത്തരാ||൨൮|| വിംശതിര്ഗന്ധവേദിന്യൌ താസാമേകാം ച താലുഗാമ്| |൨൯|
| नासायां चतुरुत्तरा||२८|| विंशतिर्गन्धवेदिन्यौ तासामेकां च तालुगाम्| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nayanayoH sirAsaMKyA avedyasirASca (29-30) · Śloka 30
| ഷട്പഞ്ചാശന്നയനയോര്നിമേഷോന്മേഷകര്മണീ||൨൯|| ദ്വേ ദ്വേ, അപാങ്ഗയോര്ദ്വേ ച താസാം ഷഡിതി വര്ജയേത്| |൩൦|
| षट्पञ्चाशन्नयनयोर्निमेषोन्मेषकर्मणी||२९|| द्वे द्वे, अपाङ्गयोर्द्वे च तासां षडिति वर्जयेत्| |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lalATe sirAsaMKyA avedyasirASca (30-31) · Śloka 31
| നാസാനേത്രാശ്രിതാഃ ഷഷ്ടിര്ലലാടേ, സ്ഥപനീശ്രിതാമ്||൩൦|| തത്രൈകാം, ദ്വേ തഥാऽऽവര്തൌ, ചതസ്ത്രശ്ച കചാന്തഗാഃ| സപ്തൈവം വര്ജയേത്താസാമ്|൩൧|
| नासानेत्राश्रिताः षष्टिर्ललाटे, स्थपनीश्रिताम्||३०|| तत्रैकां, द्वे तथाऽऽवर्तौ, चतस्त्रश्च कचान्तगाः| सप्तैवं वर्जयेत्तासाम्|३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karNayoH sirAsaMKyA avedyasirASca (31-32) · Śloka 32
| കര്ണയോഃ ഷോഡശാത്ര തു||൩൧|| ദ്വേ ശബ്ദബോധനേ ശങ്ഖൌ സിരാസ്താ ഏവ ചാശ്രിതാഃ| ദ്വേ ശങ്ഖസന്ധിഗേ താസാമ്|൩൨|
| कर्णयोः षोडशात्र तु||३१|| द्वे शब्दबोधने शङ्खौ सिरास्ता एव चाश्रिताः| द्वे शङ्खसन्धिगे तासाम्|३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUrdhni sirAsaMKyA avedyasirASca (32-33) · Śloka 33
| മൂര്ധ്നി ദ്വാദശ തത്ര തു||൩൨|| ഏകൈകാം പൃഥഗുത്ക്ഷേപസീമന്താധിപതിസ്ഥിതാമ്| |൩൩|
| मूर्ध्नि द्वादश तत्र तु||३२|| एकैकां पृथगुत्क्षेपसीमन्ताधिपतिस्थिताम्| |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAvarNanopayogakathanam (33) · Śloka 33
| ഇത്യവേധ്യവിഭാഗാര്ഥം പ്രത്യങ്ഗം വര്ണിതാഃ സിരാഃ||൩൩||
| इत्यवेध्यविभागार्थं प्रत्यङ्गं वर्णिताः सिराः||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avedhyAnAM saMKyA (34) · Śloka 34
അവേധ്യാസ്തത്ര കാര്ത്സ്നേന ദേഹേऽഷ്ടാനവതിസ്തഥാ| സങ്ഹ്കീര്ണാ ഗ്രഥിതാഃ ക്ഷുദ്രാ വക്രാഃ സന്ധിഷു ചാശ്രിതാഃ||൩൪||
अवेध्यास्तत्र कार्त्स्नेन देहेऽष्टानवतिस्तथा| सङ्ह्कीर्णा ग्रथिताः क्षुद्रा वक्राः सन्धिषु चाश्रिताः||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirANAM raktAdivahatvam (35-36) · Śloka 36
താസാം ശതാനാം സപ്താനാം പാദോऽസ്രം വഹതേ പൃഥക്| വാതപിത്തകഫൈര്ജുഷ്ടം ശുദ്ധം ചൈവം സ്ഥിതാ മലാഃ||൩൫|| ശരീരമനുഗൃഹ്ണന്തി പീഡയന്ത്യന്യഥാ പുനഃ| |൩൬|
तासां शतानां सप्तानां पादोऽस्रं वहते पृथक्| वातपित्तकफैर्जुष्टं शुद्धं चैवं स्थिता मलाः||३५|| शरीरमनुगृह्णन्ति पीडयन्त्यन्यथा पुनः| |३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAsravAhakAnAM lakShaNam (36-37) · Śloka 37
കിംലക്ഷണാഃ സിരാ വാതാദിജുഷ്ടമസ്രം വഹന്തി ? ഇത്യാഹ | തത്ര ശ്യാവാരുണാഃ സൂക്ഷ്മാഃ പൂര്ണരിക്താഃ ക്ഷണാത്സിരാഃ||൩൬|| പ്രസ്പന്ദിന്യശ്ച വാതാസ്രം വഹന്തേ| |൩൭|
किंलक्षणाः सिरा वातादिजुष्टमस्रं वहन्ति ? इत्याह | तत्र श्यावारुणाः सूक्ष्माः पूर्णरिक्ताः क्षणात्सिराः||३६|| प्रस्पन्दिन्यश्च वातास्रं वहन्ते| |३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAsravAhakAnAM lakShaNam (37) · Śloka 37
പിത്തശോണിതമ്| സ്പര്ശോഷ്ണാഃ ശീഘ്രവാഹിന്യോ നീലപീതാഃ|൩൭|
पित्तशोणितम्| स्पर्शोष्णाः शीघ्रवाहिन्यो नीलपीताः|३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPAsravAhakAnAM lakShaNam (37-38) · Śloka 38
| കഫം പുനഃ||൩൭|| ഗൌര്യഃ സ്നിഗ്ധാഃ സ്ഥിരാഃ ശീതാഃ| |൩൮|
| कफं पुनः||३७|| गौर्यः स्निग्धाः स्थिराः शीताः| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsRuShTAsravAhakAnAM lakShaNam (38) · Śloka 38
സംസൃഷ്ടം ലിങ്ഗസങ്കരേ| |൩൮|
संसृष्टं लिङ्गसङ्करे| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SuddhaSoNitavahAnAM rohiNInAM lakShaNam (38) · Śloka 38
| ഗൂഢാഃ സമസ്ഥിതാഃ സ്നിഗ്ധാ രോഹിണ്യഃ ശുദ്ധശോണിതമ്||൩൮||
| गूढाः समस्थिताः स्निग्धा रोहिण्यः शुद्धशोणितम्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nABisaMbaddhAH sirAH (39-40) · Śloka 40
ധമന്യോ നാഭിസമ്ബദ്ധാ വിംശതിശ്ചതുരുത്തരാ| താഭിഃ പരിവൃതാ നാഭിശ്ചക്രനാഭിരിവാരകൈഃ||൩൯|| താഭിശ്ചോര്ധ്വമധസ്തിര്യഗ്ദേഹോऽയമനുഗൃഹ്യതേ| |൪൦|
धमन्यो नाभिसम्बद्धा विंशतिश्चतुरुत्तरा| ताभिः परिवृता नाभिश्चक्रनाभिरिवारकैः||३९|| ताभिश्चोर्ध्वमधस्तिर्यग्देहोऽयमनुगृह्यते| |४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strIpuruShANAM dRuSyasrotAMsi (40-41) · Śloka 41
ഇദാനീമ് സ്ത്രീപുരുഷാണാം ദൃശ്യാനി സ്രോതാംസി നിരുപയിതുമാഹ | സ്രോതാംസി നാസികേ കര്ണൌ നേത്രേ പായ്വാസ്യമേഹനമ്||൪൦|| സ്തനൌ രക്തപഥശ്ചേതി നാരീണാമധികംത്രയമ്| |൪൧|
इदानीम् स्त्रीपुरुषाणां दृश्यानि स्रोतांसि निरुपयितुमाह | स्रोतांसि नासिके कर्णौ नेत्रे पाय्वास्यमेहनम्||४०|| स्तनौ रक्तपथश्चेति नारीणामधिकंत्रयम्| |४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adRuSyaSyasrotAMsi (41-42) · Śloka 42
| ജീവിതായതനാന്യന്തഃ സ്രോതാംസ്യാഹുസ്ത്രയോദശ||൪൧|| പ്രാണധാതുമലാബ്ഭോന്നവാഹീനി| |൪൨|
| जीवितायतनान्यन्तः स्रोतांस्याहुस्त्रयोदश||४१|| प्राणधातुमलाब्भोन्नवाहीनि| |४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTaviSuddhAnAM krameNa rogasuKakaratvam (42) · Śloka 42
അഹിതസേവനാത്| താനി ദുഷ്ടാനി രോഗായ, വിശുദ്ധാനി സുഖായ ച||൪൨||
अहितसेवनात्| तानि दुष्टानि रोगाय, विशुद्धानि सुखाय च||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana srotasAM svadhAtusamavarNatvAdi (43) · Śloka 43
സ്വധാതുസമവര്ണാനി വൃത്തസ്ഥൂലാന്യണൂനി ച| സ്രോതാംസി ദീര്ഘാണ്യാകൃത്യാ പ്രതാനസദ്ദൃശാനി ച||൪൩||
स्वधातुसमवर्णानि वृत्तस्थूलान्यणूनि च| स्रोतांसि दीर्घाण्याकृत्या प्रतानसद्दृशानि च||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AhArAdInAM srotoduShTikaratvam (44) · Śloka 44
യതശ്ചാഹിതാഹാരവിഹാരസേവനം സ്രോതോദുഷ്ടികാരണമ്, അതസ്താനി തദ്ദുഷ്ടികാരണാനി വക്തി ആഹാരശ്ച വിഹാരശ്ച യഃ സ്യാദ്ദോഷഗുണൈഃ സമഃ| ധാതുഭിര്വിഗുണോ യശ്ച സ്രോതസാം സ പ്രദൂഷകഃ||൪൪||
यतश्चाहिताहारविहारसेवनं स्रोतोदुष्टिकारणम्, अतस्तानि तद्दुष्टिकारणानि वक्ति आहारश्च विहारश्च यः स्याद्दोषगुणैः समः| धातुभिर्विगुणो यश्च स्रोतसां स प्रदूषकः||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana srotasAM duShTilakShaNam (45) · Śloka 45
സ്രോതാസാം ദുഷ്ടിഃ കഥം ജ്ഞായതേ ? ഇത്യാഹ അതിപ്രവൃത്തിഃ സങ്ഗോ വാ സിരാണാം ഗ്രന്ഥയോऽപി വാ| വിമാര്ഗതോ വാ ഗമനം സ്രോതസാം ദുഷ്ടിലക്ഷണമ്||൪൫||
स्रोतासां दुष्टिः कथं ज्ञायते ? इत्याह अतिप्रवृत्तिः सङ्गो वा सिराणां ग्रन्थयोऽपि वा| विमार्गतो वा गमनं स्रोतसां दुष्टिलक्षणम्||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana srotasAM dvArANi (46) · Śloka 46
ബിസാനാമിവ സൂക്ഷ്മാണി ദൂരം പ്രവിസൃതാനി ച| ദ്വാരാണി സ്രോതസാം ദേഹേ രസോ യൈരുപചീയതേ||൪൬||
बिसानामिव सूक्ष्माणि दूरं प्रविसृतानि च| द्वाराणि स्रोतसां देहे रसो यैरुपचीयते||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana srotasAM vyadhe mohAdayaH (47-48) · Śloka 48
വ്യധേ തു സ്രോതസാം മോഹകമ്പാധ്മാനവമിജ്വരാഃ| പ്രലാപശൂലവിണ്മൂത്രരോധാ മരണമേവ വാ||൪൭|| സ്രോതോവിദ്ധമതോ വൈദ്യഃ പ്രത്യാഖ്യായ പ്രസാധയേത്| ഉദ്ധൃത്യ ശല്യം യത്നേന സദ്യഃക്ഷതവിധാനതഃ||൪൮||
व्यधे तु स्रोतसां मोहकम्पाध्मानवमिज्वराः| प्रलापशूलविण्मूत्ररोधा मरणमेव वा||४७|| स्रोतोविद्धमतो वैद्यः प्रत्याख्याय प्रसाधयेत्| उद्धृत्य शल्यं यत्नेन सद्यःक्षतविधानतः||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhanvantarimate pittaM pAcakam Atreyamate~aagniH pAcakaH (49) · Śloka 49
അന്നസ്യ പക്താ പിത്തം തു പാചകാഖ്യം പുരേരിതമ്| ദോഷധാതുമലാദീനാമൂഷ്മേത്യാത്രേയശാസനമ്||൪൯||
अन्नस्य पक्ता पित्तं तु पाचकाख्यं पुरेरितम्| दोषधातुमलादीनामूष्मेत्यात्रेयशासनम्||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhanvantarimate grahaNyeva pittadharA kalA (50-51) · Śloka 51
തദധിഷ്ഠാനമന്നസ്യ ഗ്രഹണാദ്ഗ്രഹണീ മതാ| സൈവ ധന്വന്തരിമതേ കലാ പിത്തധരാഹ്വയാ||൫൦|| ആയൂരാരോഗ്യവീര്യൌജോഭൂതധാത്വഗ്നിപുഷ്ടയേ| സ്ഥിതാ പക്വാശയദ്വാരി ഭുക്തമാര്ഗാര്ഗലേവ സാ||൫൧||
तदधिष्ठानमन्नस्य ग्रहणाद्ग्रहणी मता| सैव धन्वन्तरिमते कला पित्तधराह्वया||५०|| आयूरारोग्यवीर्यौजोभूतधात्वग्निपुष्टये| स्थिता पक्वाशयद्वारि भुक्तमार्गार्गलेव सा||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balavatI grahaNyannaM pAcayati abalA Amameva vimu~jcati (52) · Śloka 52
ഭുക്തമാമാശയേ രുധ്വാ സാ വിപാച്യ നയത്യധഃ| ബലവത്യബലാ ത്വന്നമാമമേവ വിമുഞ്ചതി||൫൨||
भुक्तमामाशये रुध्वा सा विपाच्य नयत्यधः| बलवत्यबला त्वन्नमाममेव विमुञ्चति||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnigrahaNyoH parasparamupakAryopakArakaBAvaH (53) · Śloka 53
അഗ്നിഗ്രഹണ്യോരാധാരാധേയഭാവതയാऽവസ്ഥാനാത് പരസ്പരബലാധാനേനോപകര്യോപകാരകഭാവഃ സമ്ഭാവ്യത ഇത്യാഹ ഗ്രഹണ്യാ ബലമഗ്നിര്ഹി സ ചാപി ഗ്രഹണീബലഃ| ദൂഷിതേऽഗ്നാവതോ ദുഷ്ടാ ഗ്രഹണീ രോഗകാരിണീ||൫൩||
अग्निग्रहण्योराधाराधेयभावतयाऽवस्थानात् परस्परबलाधानेनोपकर्योपकारकभावः सम्भाव्यत इत्याह ग्रहण्या बलमग्निर्हि स चापि ग्रहणीबलः| दूषितेऽग्नावतो दुष्टा ग्रहणी रोगकारिणी||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annapAkasyAgnirhetuH (54) · Śloka 54
തച്ചാന്നം വിപക്വമേവ ദേഹധാത്വാദിപോഷണമ്, നാപക്വമ്| തസ്യ ചാന്നപാകസ്യ ഹേതുരഗ്നിഃ, അത ആഹ യദന്നം ദേഹധാത്വോജോബലവര്ണാദിപോഷണമ്| തത്രാഗ്നിര്ഹേതുരാഹാരാന്ന ഹ്യപക്വാദ്രസാദയഃ||൫൪||
तच्चान्नं विपक्वमेव देहधात्वादिपोषणम्, नापक्वम्| तस्य चान्नपाकस्य हेतुरग्निः, अत आह यदन्नं देहधात्वोजोबलवर्णादिपोषणम्| तत्राग्निर्हेतुराहारान्न ह्यपक्वाद्रसादयः||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SarIre~annapAkaprakAraH (55-56) · Śloka 56
"ന ഹ്യപക്വാദ്രസാദയഃ" ഇത്യുക്തമ്| അതഃ പാകസ്യൈവേതികര്തവ്യതാം നിരുപയന്നാഹ അന്നം കാലേऽഭ്യവഹൃതം കോഷ്ഠം പ്രാണാനിലാഹൃതമ്| ദ്രവൈര്വിഭിന്നസങ്ഘാതം നീതം സ്നേഹേന മാര്ദ്വമ്||൫൫|| സന്ധുക്ഷിതഃ സമാനേന പചത്യാമാശയസ്ഥിതമ്| ഔദര്യോऽഗ്നിര്യഥാ ബാഹ്യഃ സ്ഥാലീസ്ഥം തോയതണ്ഡുലമ്||൫൬||
"न ह्यपक्वाद्रसादयः" इत्युक्तम्| अतः पाकस्यैवेतिकर्तव्यतां निरुपयन्नाह अन्नं कालेऽभ्यवहृतं कोष्ठं प्राणानिलाहृतम्| द्रवैर्विभिन्नसङ्घातं नीतं स्नेहेन मार्द्वम्||५५|| सन्धुक्षितः समानेन पचत्यामाशयस्थितम्| औदर्योऽग्निर्यथा बाह्यः स्थालीस्थं तोयतण्डुलम्||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aByavahRutAdannAdeva krameNa kaPapittavAtAnAmIraNaM bRuMhaNaM ca (57-58) · Śloka 58
തസ്യാന്നസ്യേദാനീമഗ്നിസമീപസ്ഥസ്യ യാ അവസ്ഥാസ്താഃ കഥയന് പുനസ്തമേവ പാകം നിര്ദിശതി ആദൌ ഷഡ്രസമപ്യന്നം മധുരീഭൂതമീരയേത്| ഫേനീഭൂതം കഫം, യാതം വിദാഹാദമ്ലതാം തതഃ||൫൭|| പിത്തമാമാശയാത്കുര്യാച്യവമാനം, ച്യുതം പുനഃ| അഗ്നിനാ ശോഷിതം പക്വം പിണ്ഡിതം കടു മാരുതമ്||൫൮||
तस्यान्नस्येदानीमग्निसमीपस्थस्य या अवस्थास्ताः कथयन् पुनस्तमेव पाकं निर्दिशति आदौ षड्रसमप्यन्नं मधुरीभूतमीरयेत्| फेनीभूतं कफं, यातं विदाहादम्लतां ततः||५७|| पित्तमामाशयात्कुर्याच्यवमानं, च्युतं पुनः| अग्निना शोषितं पक्वं पिण्डितं कटु मारुतम्||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyAgnInAM karmANi (59) · Śloka 59
ജാഠരസ്യാഗ്നേഃ കര്മാഭിധായ, ഇദാനീമന്യേഷാമപ്യഗ്നീനാം കര്മാഭിധാതുമാഹ ഭൌമാപ്യാഗ്നേയവായവ്യാഃ പഞ്ചോഷ്മാണഃ സനാഭസാഃ| പഞ്ചാഹാരഗുണാന്സ്വാന് സ്വാന് പാര്ഥിവാദീന് പചന്ത്യനു||൫൯||
जाठरस्याग्नेः कर्माभिधाय, इदानीमन्येषामप्यग्नीनां कर्माभिधातुमाह भौमाप्याग्नेयवायव्याः पञ्चोष्माणः सनाभसाः| पञ्चाहारगुणान्स्वान् स्वान् पार्थिवादीन् पचन्त्यनु||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BUtaguNAnAM BUtaguNapoShakatvaM (60) · Śloka 60
അനയാ ചോക്ത്യാ ആഹാരഃ ശരീരഗതാനാം ഭാവാനാം സമാനഗുണാനാം ഗുണദ്വാരേണ വര്ദ്ധനഹേതുഃ,വിപരീത ഗുണാനാം ച ക്ഷയഹേതുഃ ഇതി പ്രതിപാദയതി യഥാസ്വം തേ ച പുഷ്ണന്തി പക്വാ ഭൂതഗുണാന് പൃഥക്| പാര്ഥിവാഃ പാര്ഥിവാനേവ ശേഷാഃ ശേഷാംശ്ച ദേഹഗാന്||൬൦||
अनया चोक्त्या आहारः शरीरगतानां भावानां समानगुणानां गुणद्वारेण वर्द्धनहेतुः,विपरीत गुणानां च क्षयहेतुः इति प्रतिपादयति यथास्वं ते च पुष्णन्ति पक्वा भूतगुणान् पृथक्| पार्थिवाः पार्थिवानेव शेषाः शेषांश्च देहगान्||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annasya dviprakAraH parimANaH (61) · Śloka 61
കിട്ടം സാരശ്ച തത്പക്വമന്നം സമ്ഭവതി ദ്വിധാ| |൬൧|
किट्टं सारश्च तत्पक्वमन्नं सम्भवति द्विधा| |६१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrAdyutpattiH (61) · Śloka 61
കിട്ടമപി യദേതന്നസ്യ പക്വസ്യ, തദപ്യച്ഛാനച്ഛഭേദേന ദ്വിധേത്യാഹ | തത്രാച്ഛം കിട്ടമന്നസ്യ മൂത്രം വിദ്യാദ്ധനം ശകൃത്||൬൧||
किट्टमपि यदेतन्नस्य पक्वस्य, तदप्यच्छानच्छभेदेन द्विधेत्याह | तत्राच्छं किट्टमन्नस्य मूत्रं विद्याद्धनं शकृत्||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sArasya saptAgniBiH pAkaH (62) · Śloka 62
സാരസ്തു സപ്തഭിര്ഭൂയോ യഥാസ്വം പച്യതേऽഗ്നിഭിഃ| |൬൨|
सारस्तु सप्तभिर्भूयो यथास्वं पच्यतेऽग्निभिः| |६२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasAduttarottaradhAtusaMBavaH (62-63) · Śloka 63
അമുമര്ഥം ദ്യോതയിതുമുവാച | രസാദ്രക്തം തതോ മാംസം മാംസാന്മേദസ്തതോऽസ്ഥി ച||൬൨|| അസ്ഥ്നോ മജ്ജാ തതഃ ശുക്രം ശുക്രാദ്ഗര്ഭഃ പ്രജായതേ| |൬൩|
अमुमर्थं द्योतयितुमुवाच | रसाद्रक्तं ततो मांसं मांसान्मेदस्ततोऽस्थि च||६२|| अस्थ्नो मज्जा ततः शुक्रं शुक्राद्गर्भः प्रजायते| |६३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasAdInAM dhAtUnAM malAH (63-64) · Śloka 64
ഏവം രസാദീനാം ധാതൂനാം പ്രസാദം ദര്ശയിത്വാ, കിട്ടം യഥാക്രമം ദര്ശയിതുമാഹ | കഫഃ പിത്തം മലാഃ ഖേഷു പ്രസ്വേദോ നഖരോമ ച||൬൩|| സ്നേഹോऽക്ഷിത്വഗ്വിശാമോജോ ധാതൂനാം ക്രമശോ മലാഃ| |൬൪|
एवं रसादीनां धातूनां प्रसादं दर्शयित्वा, किट्टं यथाक्रमं दर्शयितुमाह | कफः पित्तं मलाः खेषु प्रस्वेदो नखरोम च||६३|| स्नेहोऽक्षित्वग्विशामोजो धातूनां क्रमशो मलाः| |६४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAtUnAmapi dvaividhyam (64) · Śloka 64
ന കേവലാമാഹാരസ്യ പ്രസാദകിട്ടതയാ ദ്വൈവിധ്യമ്, യാവദ്ധാതൂനാമപ്യാഹാരരസാപ്യായിതാനാം പ്രസാദകിട്ടതയാ ദ്വൈവിധ്യമിതി ദര്ശയന്നാഹ | പ്രസാദകിട്ടൌ ധാതൂനാം പാകാദേവം ദ്വിധച്ഛതഃ||൬൪||
न केवलामाहारस्य प्रसादकिट्टतया द्वैविध्यम्, यावद्धातूनामप्याहाररसाप्यायितानां प्रसादकिट्टतया द्वैविध्यमिति दर्शयन्नाह | प्रसादकिट्टौ धातूनां पाकादेवं द्विधच्छतः||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAtusnehaparaMparAprakAraH (65) · Śloka 65
പരസ്പരോപസംസ്തമ്ഭാദ്ധാതുസ്നേഹപരമ്പരാ| |൬൫|
परस्परोपसंस्तम्भाद्धातुस्नेहपरम्परा| |६५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AhArasya pariNatikAlaH (65-66) · Śloka 66
ഇദാനീം പരിണതികാലമാഹാരസ്യ നിരുപയന്നാഹ | കേചിദാഹുരഹോരാത്രാത്ഷാഡഹാദപരേ, പരേ||൬൫|| മാസേന യാതി ശുക്രത്വമന്നം പാകക്രമാദിഭിഃ| |൬൬|
इदानीं परिणतिकालमाहारस्य निरुपयन्नाह | केचिदाहुरहोरात्रात्षाडहादपरे, परे||६५|| मासेन याति शुक्रत्वमन्नं पाकक्रमादिभिः| |६६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BojyadhAtUnAM parivRuttiH (66) · Śloka 66
അഥൈതദന്നം രസാദിഭാവേന പരിണമച്ഛുക്രത്വം യാതി| കിഞ്ചിച്ഛിന്നം കൃത്വാऽഥ കാലവദനവരതം കൃത്വാ പാകക്രമേണ ? അത ആഹ | സന്ത്തതാ ഭോജ്യധാതൂനാം പരിവൃത്തിസ്തു ചക്രവത്||൬൬||
अथैतदन्नं रसादिभावेन परिणमच्छुक्रत्वं याति| किञ्चिच्छिन्नं कृत्वाऽथ कालवदनवरतं कृत्वा पाकक्रमेण ? अत आह | सन्त्तता भोज्यधातूनां परिवृत्तिस्तु चक्रवत्||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRuShyAdInAM sadyaH Sukrakaratvam (67) · Śloka 67
ഏവം പൂര്വോക്തേന കാലാവധിനാ വൃഷ്യാദ്യപി യദ്വസ്തുജാതം തദപി ശുക്രത്വം യാതീത്യാശങ്കായാമിദമാഹ വൃഷ്യാദീനി പ്രഭാവേണ സദ്യഃ ശുക്രാദി കുര്വതേ| |൬൭|
एवं पूर्वोक्तेन कालावधिना वृष्याद्यपि यद्वस्तुजातं तदपि शुक्रत्वं यातीत्याशङ्कायामिदमाह वृष्यादीनि प्रभावेण सद्यः शुक्रादि कुर्वते| |६७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyadBeShajasyAhorAtrAtsvakarmakaratvam (67) · Śloka 67
| പ്രായഃ കരോത്യഹോരാത്രാത്കര്മാന്യദപി ഭേഷജമ്||൬൭||
| प्रायः करोत्यहोरात्रात्कर्मान्यदपि भेषजम्||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAnena rasadhAtuvikShepaNam ,rasasya svavaiguNyAdvikArakaratvam (68-69) · Śloka 69
ആഹാരരസോ രസധാതുനാ സഹൈകതമാപന്നോ രസരക്താദിഭാവേന പരിണമതി യാവച്ചുക്രപ്രസാദോ ഗര്ഭത്വേനേത്യുക്തമ്| തത്കഥം കദാചിദേകദേശേ രോഗകൃദ്ഗുധിരമാംസാദ്യേകദേശവൃദ്ധിക്ഷയവികാരകൃത്ത്വാദ്ഭവതി ? ഇതി സംശയാപനോദാര്ഥമിദമാഹ വ്യാനേന രസധാതുര്ഹി വിക്ഷേപോചിതകര്മണാ| യുഗത്പസര്വതോऽജസ്രം ദേഹേ വിക്ഷിപ്യതേ സദാ||൬൮|| ക്ഷിപ്യമാണഃ ഖവൈഗുണ്യാദ്ര്രസഃ സജ്ജതി യത്ര സഃ| തസ്മിന്വികാരം കുരുതേ ഖേ വര്ഷമിവ തോയദഃ||൬൯||
आहाररसो रसधातुना सहैकतमापन्नो रसरक्तादिभावेन परिणमति यावच्चुक्रप्रसादो गर्भत्वेनेत्युक्तम्| तत्कथं कदाचिदेकदेशे रोगकृद्गुधिरमांसाद्येकदेशवृद्धिक्षयविकारकृत्त्वाद्भवति ? इति संशयापनोदार्थमिदमाह व्यानेन रसधातुर्हि विक्षेपोचितकर्मणा| युगत्पसर्वतोऽजस्रं देहे विक्षिप्यते सदा||६८|| क्षिप्यमाणः खवैगुण्याद्र्रसः सज्जति यत्र सः| तस्मिन्विकारं कुरुते खे वर्षमिव तोयदः||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShANAmapi ekadeSaprakopaNam (70) · Śloka 70
ദോഷാണാമപി ചൈവം സ്യാദേകദേശപ്രകോപണമ്| അന്നഭൌതികധാത്വഗ്നികര്മേതി പരിഭാഷിതമ്||൭൦||
दोषाणामपि चैवं स्यादेकदेशप्रकोपणम्| अन्नभौतिकधात्वग्निकर्मेति परिभाषितम्||७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jaTharAgneH pAlanAdikarma (71-72) · Śloka 72
അന്നസ്യ പക്താ സര്വേഷാം പക്തൃൗണാമധികോ മതഃ| തന്മൂലാസ്തേ ഹി തദ്വൃദ്ധിക്ഷയവൃദ്ധിക്ഷയാത്മകാഃ||൭൧|| തസ്മാത്തം വിധിവദ്യുക്തൈരന്നപാനേന്ധനൈര്ഹിതൈഃ| പാലയേത്പ്രയതസ്തസ്യ സ്ഥിതൌ ഹ്യായുര്ബലസ്ഥിതിഃ||൭൨||
अन्नस्य पक्ता सर्वेषां पक्तॄणामधिको मतः| तन्मूलास्ते हि तद्वृद्धिक्षयवृद्धिक्षयात्मकाः||७१|| तस्मात्तं विधिवद्युक्तैरन्नपानेन्धनैर्हितैः| पालयेत्प्रयतस्तस्य स्थितौ ह्यायुर्बलस्थितिः||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jaTharAgneScAturvidhyam (73) · Śloka 73
ജാഠരാഗ്നിമധുനാ ചതുര്വിധം വക്തി സമഃ സമാനേ സ്ഥാനസ്ഥേ വിഷമോऽഗ്നിര്വിമാര്ഗഗേ| പിത്താഭിമൂര്ച്ചിതേ തീക്ഷ്ണോ മന്ദോऽസ്മിന്കഫപീഡിതേ||൭൩||
जाठराग्निमधुना चतुर्विधं वक्ति समः समाने स्थानस्थे विषमोऽग्निर्विमार्गगे| पित्ताभिमूर्च्चिते तीक्ष्णो मन्दोऽस्मिन्कफपीडिते||७३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caturvidhAgnerlakShaNam (74-76) · Śloka 76
സമോऽഗ്നിര്വിഷമസ്തീക്ഷ്ണോ മന്ദശ്ചൈവം ചതുര്വിധഃ| യഃ പചേത്സമ്യഗേവാന്നം ഭുക്തം സമ്യക് സമസ്ത്വസൌ||൭൪|| വിഷമോऽസമ്യഗപ്യാശു സമ്യഗ്വാऽപി ചിരാത്പചേത്| തീക്ഷ്ണോ വഹ്നിഃ പചേച്ചീഘ്രമസമ്യഗപി ഭോജനമ്||൭൫|| മന്ദസ്തു സമ്യഗപ്യന്നമുപയുക്തം ചിരാത്പചേത്| കൃത്വാऽऽസ്യശോഷാടോപാന്ത്രകൂജനാധ്മാനഗൌരവമ്||൭൬||
समोऽग्निर्विषमस्तीक्ष्णो मन्दश्चैवं चतुर्विधः| यः पचेत्सम्यगेवान्नं भुक्तं सम्यक् समस्त्वसौ||७४|| विषमोऽसम्यगप्याशु सम्यग्वाऽपि चिरात्पचेत्| तीक्ष्णो वह्निः पचेच्चीघ्रमसम्यगपि भोजनम्||७५|| मन्दस्तु सम्यगप्यन्नमुपयुक्तं चिरात्पचेत्| कृत्वाऽऽस्यशोषाटोपान्त्रकूजनाध्मानगौरवम्||७६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dehabalasya traividhyam (77) · Śloka 77
സഹജം കാലജം യുക്തികൃതം ദേഹബലം ത്രിധാ| |൭൭|
सहजं कालजं युक्तिकृतं देहबलं त्रिधा| |७७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tasyapRuthaglakShaNam (77-78) · Śloka 78
| തത്ര സത്ത്വശരീരോത്ഥം പ്രാകൃതം സഹജം ബലമ്||൭൭|| വയസ്കൃതമൃതൂത്ഥം ച കാലജം, യുക്തിജം പുനഃ| വിഹാരാഹാരജനിതം തഥോര്ജസ്കരയോഗജമ്||൭൮||
| तत्र सत्त्वशरीरोत्थं प्राकृतं सहजं बलम्||७७|| वयस्कृतमृतूत्थं च कालजं, युक्तिजं पुनः| विहाराहारजनितं तथोर्जस्करयोगजम्||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana deSa traividhyam (79) · Śloka 79
ദേശോऽല്പവാരിദ്രുനഗോ ജാങ്ഗലഃ സ്വല്പരോഗദഃ| ആനൂപോ വിപരീതോऽസ്മാത്സമഃ സാധാരണഃ സ്മൃതഃ||൭൯||
देशोऽल्पवारिद्रुनगो जाङ्गलः स्वल्परोगदः| आनूपो विपरीतोऽस्मात्समः साधारणः स्मृतः||७९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana majjAdInAM pramANam (80) · Śloka 80
ഏവം ഭൂമിലക്ഷണം ദേശമുക്ത്വാ മജ്ജാദീനാം പരിമാണാര്ഥമാഹ മജ്ജമേദോവസാമൂത്രപിത്തശ്ലേഷ്മശകൃന്ത്യസൃക്| രസോ ജലം ച ദേഹേऽസ്മിന്നേകൈകാഞ്ജലിവര്ദ്ധിതമ്||൮൦||
एवं भूमिलक्षणं देशमुक्त्वा मज्जादीनां परिमाणार्थमाह मज्जमेदोवसामूत्रपित्तश्लेष्मशकृन्त्यसृक्| रसो जलं च देहेऽस्मिन्नेकैकाञ्जलिवर्द्धितम्||८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ojAdInAM pramANam (81) · Śloka 81
പൃഥക് സ്വപ്രസൃതം പ്രോക്തമോജോമസ്തിഷ്കരേതസാമ്| ദ്വാവഞ്ജലീ തു സ്തന്യസ്യ ചത്വാരോ രജസഃ സ്ത്രിയാഃ||൮൧||
पृथक् स्वप्रसृतं प्रोक्तमोजोमस्तिष्करेतसाम्| द्वावञ्जली तु स्तन्यस्य चत्वारो रजसः स्त्रियाः||८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samaprakRuteridaM mAnam (82) · Śloka 82
സമധാതോരിദം മാനം വിദ്യാദ്വൃദ്ധിക്ഷയാവതഃ||൮൨||
समधातोरिदं मानं विद्याद्वृद्धिक्षयावतः||८२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SukrAsRugAdiShu doShAdhikyena saptadhA prakRutiH (83) · Śloka 83
അധുനാ യദുക്രമായുഷ്കാമീയാധ്യായേ (ഹൃ. സൂ. അ. ൧/൯)- "ശുക്രാര്തവസ്ഥൈര്ജന്മാദൌ വിഷേണേവ വിഷക്രിമേഃ| (തൈശ്ച തിസ്രഃ പ്രകൃതയഃ" ഇത്യാദി സൂത്രസ്യൈവ വിവരണമാഹ ശുക്രാസൃഗ്ഗര്ഭിണീഭോജ്യചേഷ്ടാഗര്ഭാശയര്തുഷു| യഃ സ്യാദ്ദോഷോऽധികസ്തേന പ്രകൃതിഃ സപ്തധോദിതാ||൮൩||
अधुना यदुक्रमायुष्कामीयाध्याये (हृ. सू. अ. १/९)- "शुक्रार्तवस्थैर्जन्मादौ विषेणेव विषक्रिमेः| (तैश्च तिस्रः प्रकृतयः" इत्यादि सूत्रस्यैव विवरणमाह शुक्रासृग्गर्भिणीभोज्यचेष्टागर्भाशयर्तुषु| यः स्याद्दोषोऽधिकस्तेन प्रकृतिः सप्तधोदिता||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShANAmanilasya balatvam (84) · Śloka 84
വിഭുത്വാദാശുകാരിത്വാദ്വലിത്വാദന്യകോപനാത്| സ്വാതന്ത്ര്യാദ്ബഹുരോഗത്വാദ്ദോഷാണാം പ്രവലോऽനിലഃ||൮൪||
विभुत्वादाशुकारित्वाद्वलित्वादन्यकोपनात्| स्वातन्त्र्याद्बहुरोगत्वाद्दोषाणां प्रवलोऽनिलः||८४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaprakRutInAM lakShaNAni (85-89) · Śloka 89
പ്രായോऽത ഏവ പവനാധ്യുഷിതാ മനുഷ്യാ ദോഷാത്മകാഃ സ്ഫുടിതധൂസരകേശഗാത്രാഃ| ശീതദ്വിഷശ്ചലധൃതിസ്മൃതിബുദ്ധിചേഷ്ടാ- സൌഹാര്ദദൃഷ്ടിഗതയോऽതിബഹുപ്രലാപാഃ||൮൫|| അല്പവിത്തബലജീവിതനിദ്രാഃ സന്നസക്തചലജര്ജരവാചഃ| നാസ്തികാ ബഹുഭുജഃ സവിലാസാ ഗീതഹാസമൃഗയാകലിലോലാഃ||൮൬|| മധുരാമ്ലപടൂഷ്ണസാത്മ്യകാങ്ക്ഷാഃ കൃശദീര്ഘാകൃതയഃ സശബ്ദയാതാഃ| ന ദൃഢാ ന ജിതേന്ദ്രിയാ ന ചാര്യാ ന ച കാന്താദയിതാ ബഹുപ്രജാ വാ||൮൭|| നേത്രാണി ചൈഷാം ഖരധൂസരാണി വൃത്താന്യചാരൂണി മൃതോപമാനി| ഉന്മീലിതാനീവ ഭവന്തി സുപ്തേ ശൈലദ്രുമാംസ്തേ ഗഗനം ച യാന്തി||൮൮|| അധ്ന്യാ മത്സരാധ്മാതാഃ സ്തേനാഃ പ്രോദ്ബദ്ധപിണ്ഡികാഃ| ശ്വശൃഗാലോഷ്ട്രഗൃധ്രാഖുകാകാനൂകാശ്ച വാതികാഃ||൮൯||
प्रायोऽत एव पवनाध्युषिता मनुष्या दोषात्मकाः स्फुटितधूसरकेशगात्राः| शीतद्विषश्चलधृतिस्मृतिबुद्धिचेष्टा- सौहार्ददृष्टिगतयोऽतिबहुप्रलापाः||८५|| अल्पवित्तबलजीवितनिद्राः सन्नसक्तचलजर्जरवाचः| नास्तिका बहुभुजः सविलासा गीतहासमृगयाकलिलोलाः||८६|| मधुराम्लपटूष्णसात्म्यकाङ्क्षाः कृशदीर्घाकृतयः सशब्दयाताः| न दृढा न जितेन्द्रिया न चार्या न च कान्तादयिता बहुप्रजा वा||८७|| नेत्राणि चैषां खरधूसराणि वृत्तान्यचारूणि मृतोपमानि| उन्मीलितानीव भवन्ति सुप्ते शैलद्रुमांस्ते गगनं च यान्ति||८८|| अध्न्या मत्सराध्माताः स्तेनाः प्रोद्बद्धपिण्डिकाः| श्वशृगालोष्ट्रगृध्राखुकाकानूकाश्च वातिकाः||८९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaprakRutilakShaNAni (90-95) · Śloka 95
അധുനാ പിത്തപ്രകൃതിലക്ഷണം പ്രസ്തൌതി-പിത്തം വഹ്നിര്വഹ്നിജം വാ യദസ്മാ ത്പിത്തോദ്രിക്തസ്തീക്ഷ്ണതൃഷ്ണാബുഭുക്ഷഃ| ഗൌരോഷ്ണാങ്ഗസ്താമ്രഹസ്താങ്ഘ്രിവക്രഃ ശൂരോ മാനീ പിങ്ഗകേശോऽല്പരോമാ||൯൦|| ദയിതമാല്യവിലേപനമണ്ഡനഃ സുചരിതഃ ശുചിരാശ്രിതവത്സലഃ| വിഭവസാഹസബുദ്ധിബലാന്വിതോ ഭവതി ഭീഷു ഗതിര്ദ്വിഷതാമപി||൯൧|| മേധാവീ പ്രശിഥിലസന്ധിബന്ധമാംസോ നാരീണാമനഭിമതോऽല്പശുക്രകാമഃ| ആവാസഃ പലിതതരങ്ഗനീലികാനാം ഭുങ്ക്തേऽന്നം മധുരകഷായതിക്തശീതമ്||൯൨|| ഘര്മദ്വേഷീ സ്വേദനഃ പൂതിഗന്ധി ര്ഭൂര്യുച്ചാരക്രോധപാനാശനേര്ഷ്യഃ| സുപ്തഃ പശ്യേത്കര്ണികാരന്പലാശാന് ദിഗ്ദാഹോല്കാവിദ്യുദര്കാനലാംശ്ച||൯൩|| തനൂനി പിങ്ഗാനി ചലാനി ചൈഷാം തന്വല്പപക്ഷ്മാണി ഹിമപ്രിയാണി| ക്രോധേന മദ്യേന രവേശ്ച ഭാസാ രാഗം വ്രജന്ത്യാശു വിലോചനാനി||൯൪|| മധ്യായുഷോ മധ്യബലാഃ പണ്ഡിതാഃ ക്ലേശഭീരവഃ| വ്യാഘ്രര്ക്ഷകപിമാര്ജാരയക്ഷാനൂകാശ്ച പൈത്തികാഃ||൯൫||
अधुना पित्तप्रकृतिलक्षणं प्रस्तौति-पित्तं वह्निर्वह्निजं वा यदस्मा त्पित्तोद्रिक्तस्तीक्ष्णतृष्णाबुभुक्षः| गौरोष्णाङ्गस्ताम्रहस्ताङ्घ्रिवक्रः शूरो मानी पिङ्गकेशोऽल्परोमा||९०|| दयितमाल्यविलेपनमण्डनः सुचरितः शुचिराश्रितवत्सलः| विभवसाहसबुद्धिबलान्वितो भवति भीषु गतिर्द्विषतामपि||९१|| मेधावी प्रशिथिलसन्धिबन्धमांसो नारीणामनभिमतोऽल्पशुक्रकामः| आवासः पलिततरङ्गनीलिकानां भुङ्क्तेऽन्नं मधुरकषायतिक्तशीतम्||९२|| घर्मद्वेषी स्वेदनः पूतिगन्धि र्भूर्युच्चारक्रोधपानाशनेर्ष्यः| सुप्तः पश्येत्कर्णिकारन्पलाशान् दिग्दाहोल्काविद्युदर्कानलांश्च||९३|| तनूनि पिङ्गानि चलानि चैषां तन्वल्पपक्ष्माणि हिमप्रियाणि| क्रोधेन मद्येन रवेश्च भासा रागं व्रजन्त्याशु विलोचनानि||९४|| मध्यायुषो मध्यबलाः पण्डिताः क्लेशभीरवः| व्याघ्रर्क्षकपिमार्जारयक्षानूकाश्च पैत्तिकाः||९५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SleShmaprakRutilakShaNAni (96-103) · Śloka 103
ശ്ലേഷ്മാ സോമഃ ശ്ലേഷ്മലസ്തേന സൌമ്യോ ഗൂഢസ്നിഗ്ധശ്ലിഷ്ടസന്ധ്യസ്ഥിമാംസഃ| ക്ഷുത്തൃഡ്ദുഃഖക്ലേശഘര്മൈരതപ്തോ ബുദ്ധ്യാ യുക്തഃ സാത്വികഃ സത്യസന്ധഃ||൯൬|| പ്രിയങ്ഗുദൂര്വാശരകാണ്ഡശസ്ത്ര- ഗോരോചനാപദ്മസുവര്ണവര്ണഃ| പ്രലമ്ബബാഹുഃ പൃഥുപീനവക്ഷാ മഹാലലാടോ ഘനനീലകേശഃ||൯൭|| മൃദ്വങ്ഗഃ സമസുവിഭക്തചാരുദേഹോ ബഹ്നോജോരതിരസശുക്രപുത്രഭൃത്യഃ| ധര്മാത്മാ വദതി ന നിഷ്ഠുരം ച ജാതു പ്രച്ഛന്നം വഹതി ദൃഢം ചിരം ച വൈരമ്||൯൮|| സമദദ്വിരദേന്ദ്രതുല്യയാതോ ജലദാമ്ഭോധിമൃദങ്ഗസിംഹഘോഷഃ| സ്മൃതിമാനഭിയോഗവാന് വിനീതോ ന ച ബാല്യേऽപ്യതിരോദനോ ന ലോലഃ||൯൯|| തിക്തം കഷായം കടുകോഷ്ണരൂക്ഷ- മല്പം സ ഭുങ്ക്തേ ബലവാംസ്തഥാऽപി| രക്താന്തസുസ്നിഗ്ധവിശാലദീര്ഘ- സുവ്യക്തശുക്ലാസിതപക്ഷ്മലാക്ഷഃ||൧൦൦|| അല്പവ്യാഹാരക്രോധപാനാശനേഹഃ പ്രാജ്യായുര്വിത്തോ ദീര്ഘദര്ശീ വദാന്യഃ| ശ്രാദ്ധോ ഗമ്ഭീരഃ സ്ഥൂലലക്ഷഃ ക്ഷമാവാ- നാര്യോ നിദ്രാലുര്ദീര്ഘസൂത്രഃ കൃതജ്ഞഃ||൧൦൧|| ഋജുര്വിപശ്ചിത്സുഭഗഃ സുലജ്ജോ ഭക്തോ ഗുരൂണാം സ്ഥിരസൌഹൃദശ്ച| സ്വപ്നേ സപദ്മാന്സവിഹങ്ഗമാലാം- സ്തോയാശയാന് പശ്യതി തോയദാംശ്ച||൧൦൨|| ബ്രഹ്മരുദ്രേന്ദ്രവരുണതാര്ക്ഷ്യഹംസഗജാധിപൈഃ| ശ്ലേഷ്മപ്രകൃതയസ്തുല്യാസ്തഥാ സിംഹാശ്വഗോവൃഷൈഃ||൧൦൩||
श्लेष्मा सोमः श्लेष्मलस्तेन सौम्यो गूढस्निग्धश्लिष्टसन्ध्यस्थिमांसः| क्षुत्तृड्दुःखक्लेशघर्मैरतप्तो बुद्ध्या युक्तः सात्विकः सत्यसन्धः||९६|| प्रियङ्गुदूर्वाशरकाण्डशस्त्र- गोरोचनापद्मसुवर्णवर्णः| प्रलम्बबाहुः पृथुपीनवक्षा महाललाटो घननीलकेशः||९७|| मृद्वङ्गः समसुविभक्तचारुदेहो बह्नोजोरतिरसशुक्रपुत्रभृत्यः| धर्मात्मा वदति न निष्ठुरं च जातु प्रच्छन्नं वहति दृढं चिरं च वैरम्||९८|| समदद्विरदेन्द्रतुल्ययातो जलदाम्भोधिमृदङ्गसिंहघोषः| स्मृतिमानभियोगवान् विनीतो न च बाल्येऽप्यतिरोदनो न लोलः||९९|| तिक्तं कषायं कटुकोष्णरूक्ष- मल्पं स भुङ्क्ते बलवांस्तथाऽपि| रक्तान्तसुस्निग्धविशालदीर्घ- सुव्यक्तशुक्लासितपक्ष्मलाक्षः||१००|| अल्पव्याहारक्रोधपानाशनेहः प्राज्यायुर्वित्तो दीर्घदर्शी वदान्यः| श्राद्धो गम्भीरः स्थूललक्षः क्षमावा- नार्यो निद्रालुर्दीर्घसूत्रः कृतज्ञः||१०१|| ऋजुर्विपश्चित्सुभगः सुलज्जो भक्तो गुरूणां स्थिरसौहृदश्च| स्वप्ने सपद्मान्सविहङ्गमालां- स्तोयाशयान् पश्यति तोयदांश्च||१०२|| ब्रह्मरुद्रेन्द्रवरुणतार्क्ष्यहंसगजाधिपैः| श्लेष्मप्रकृतयस्तुल्यास्तथा सिंहाश्वगोवृषैः||१०३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvandvasarvadoShaprakRutilakShaNam (104) · Śloka 104
പ്രകൃതീര്ദ്വയസര്വാത്ഥാ ദ്വന്ദ്വസര്വഗുണോദയേ| |൧൦൪|
प्रकृतीर्द्वयसर्वात्था द्वन्द्वसर्वगुणोदये| |१०४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana satvAdiprakRutilakShaNam (104) · Śloka 104
| ശൌചാസ്തിക്യാദിഭിശ്ചൈവം ഗുണൈര്ഗുണമയീര്വദേത്||൧൦൪||
| शौचास्तिक्यादिभिश्चैवं गुणैर्गुणमयीर्वदेत्||१०४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vayoviBAgAdi (105) · Śloka 105
വയസ്ത്വാഷോഡശാദ്വാലം തത്ര ധാത്വിന്ദ്രിയൌജസാമ്| വൃദ്ധിരാസപ്തതേര്മധ്യം തത്രാവൃദ്ധിഃ പരം ക്ഷയഃ||൧൦൫||
वयस्त्वाषोडशाद्वालं तत्र धात्विन्द्रियौजसाम्| वृद्धिरासप्ततेर्मध्यं तत्रावृद्धिः परं क्षयः||१०५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vapuShaH suKAyuShoH pAtratvam (106-107) · Śloka 107
സ്വം സ്വം ഹസ്തത്രയം സാര്ദ്ധം വപുഃ പാത്രം സുഖായുഷോഃ| ന ച യദ്യുക്തമുദ്രിക്തൈരഷ്ടാഭിര്നിന്ദിതൈര്നിജൈഃ||൧൦൬|| അരോമശാസിതസ്ഥൂലദീര്ഘത്വൈഃ സവിപര്യയൈഃ| |൧൦൭|
स्वं स्वं हस्तत्रयं सार्द्धं वपुः पात्रं सुखायुषोः| न च यद्युक्तमुद्रिक्तैरष्टाभिर्निन्दितैर्निजैः||१०६|| अरोमशासितस्थूलदीर्घत्वैः सविपर्ययैः| |१०७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana suKAyuH pAtrasya vapuSho lakShaNAni (107-114) · Śloka 114
| സുസ്നിഗ്ധാ മൃദവഃ സൂക്ഷ്മാ നൈകമൂലാഃ സ്ഥിരാഃ കചാഃ||൧൦൭|| ലലാടമുന്നതം ശ്ലിഷ്ടശങ്ഖമര്ധേന്ദുസന്നിഭമ്| കര്ണൌ നീചോന്നതൌ പശ്ചാന്മഹാന്തൌ ശ്ലിഷ്ടമാംസലൌ||൧൦൮|| നേത്രേ വ്യക്താസിതസിതേ സുബദ്ധഘനപക്ഷ്മണീ| ഉന്നതാഗ്രാ മഹോച്ഛ്വാസാ പീനര്ജുര്നാസികാ സമാ||൧൦൯|| ഓഷ്ഠൌ രക്താവനുദ്ദൃത്തൌ, മഹത്യൌ നോല്ബണേ ഹനൂ| മഹദാസ്യം, ഘനാ ദന്താഃ സ്നിഗ്ധാഃ ശ്ലക്ഷ്ണാഃ സിതാഃസമാഃ||൧൧൦|| ജിഹ്വാ രക്താऽऽയതാ തന്വീ, മാംസലം ചിബുകം മഹത്| ഗ്രീവാ ഹ്രസ്വാ ഘനാ വൃത്താ, സ്കന്ധാവുന്നതപീവരൌ||൧൧൧|| ഉദരം ദക്ഷിണാവര്തഗൂഢനാഭി സമുന്നതമ്| തനുരക്തോന്നതനഖം സ്നിഗ്ധമാതാമ്രമാംസലമ്||൧൧൨|| ദീര്ഘാച്ഛിദ്രാങ്ഗുലി മഹത്പാണിപാദം പ്രതിഷ്ഠിതമ്| ഗൂഢവംശം ബൃഹത്പൃഷ്ഠം, നിഗൂഢാഃ സന്ധയോ ദൃഢാഃ||൧൧൩|| ധീരഃ സ്വരോऽനുനാദീ ച, വര്ണഃ സ്നിഗ്ധഃ സ്ഥിരപ്രഭഃ| |൧൧൪|
| सुस्निग्धा मृदवः सूक्ष्मा नैकमूलाः स्थिराः कचाः||१०७|| ललाटमुन्नतं श्लिष्टशङ्खमर्धेन्दुसन्निभम्| कर्णौ नीचोन्नतौ पश्चान्महान्तौ श्लिष्टमांसलौ||१०८|| नेत्रे व्यक्तासितसिते सुबद्धघनपक्ष्मणी| उन्नताग्रा महोच्छ्वासा पीनर्जुर्नासिका समा||१०९|| ओष्ठौ रक्तावनुद्दृत्तौ, महत्यौ नोल्बणे हनू| महदास्यं, घना दन्ताः स्निग्धाः श्लक्ष्णाः सिताःसमाः||११०|| जिह्वा रक्ताऽऽयता तन्वी, मांसलं चिबुकं महत्| ग्रीवा ह्रस्वा घना वृत्ता, स्कन्धावुन्नतपीवरौ||१११|| उदरं दक्षिणावर्तगूढनाभि समुन्नतम्| तनुरक्तोन्नतनखं स्निग्धमाताम्रमांसलम्||११२|| दीर्घाच्छिद्राङ्गुलि महत्पाणिपादं प्रतिष्ठितम्| गूढवंशं बृहत्पृष्ठं, निगूढाः सन्धयो दृढाः||११३|| धीरः स्वरोऽनुनादी च, वर्णः स्निग्धः स्थिरप्रभः| |११४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pRuShTAdInAM prASastyam (114) · Śloka 114
| സ്വഭാജം സ്ഥിരം സത്ത്വമവികാരി വിപത്സ്വപി||൧൧൪||
| स्वभाजं स्थिरं सत्त्वमविकारि विपत्स्वपि||११४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vapuShaH SuBatvam (115) · Śloka 115
ഉത്തരോത്തരസുക്ഷേത്രം വപുര്ഗര്ഭാദിനീരുജമ്| ആയാമജ്ഞാനവിജ്ഞാനൈര്വര്ദ്ധമാനം ശനൈഃ ശുഭമ്||൧൧൫||
उत्तरोत्तरसुक्षेत्रं वपुर्गर्भादिनीरुजम्| आयामज्ञानविज्ञानैर्वर्द्धमानं शनैः शुभम्||११५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvaguNopete SarIre SaradAM SatamAyuH (116) · Śloka 116
ഇതി സര്വഗുണോപേതേ ശരീരേ ശരദാം ശതമ്| ആയുരൈശ്വര്യമിഷ്ടാശ്ച സര്വേ ഭാവാഃ പ്രതിഷ്ഠിതാഃ||൧൧൬||
इति सर्वगुणोपेते शरीरे शरदां शतम्| आयुरैश्वर्यमिष्टाश्च सर्वे भावाः प्रतिष्ठिताः||११६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balapramANaj~jAnam (117-118) · Śloka 118
ഏവം വപുഷഃ പ്രശസ്തലക്ഷണമുക്ത്വാ ബലപ്രമാണജ്ഞാനാര്ഥമാഹ ത്വഗ്രക്താദീനി സത്ത്വാന്താന്യഗ്ര്യാണ്യഷ്ടൌ യഥോത്തരമ്| ബലപ്രമാണജ്ഞാനാര്ഥം സാരാണ്യുക്താനി ദേഹിനാമ്||൧൧൭|| സാരൈരുപേതഃ സര്വൈഃ സ്യാത്പരം ഗൌരവസംയുതഃ| സര്വാരമ്ഭേഷു ചാശാവാന്സഹിഷ്ണുഃ സന്മതിഃ സ്ഥിരഃ||൧൧൮||
एवं वपुषः प्रशस्तलक्षणमुक्त्वा बलप्रमाणज्ञानार्थमाह त्वग्रक्तादीनि सत्त्वान्तान्यग्र्याण्यष्टौ यथोत्तरम्| बलप्रमाणज्ञानार्थं साराण्युक्तानि देहिनाम्||११७|| सारैरुपेतः सर्वैः स्यात्परं गौरवसंयुतः| सर्वारम्भेषु चाशावान्सहिष्णुः सन्मतिः स्थिरः||११८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana satvAdiprakRutInAM suKaduHKAnuBavaprakAraH (119) · Śloka 119
അനുത്സേകമദൈന്യം ച സുഖം ദുഃഖം ച സേവതേ| സത്വവാംസ്തപ്യമാനസ്തു രാജസോ നൈവ താമസഃ||൧൧൯||
अनुत्सेकमदैन्यं च सुखं दुःखं च सेवते| सत्ववांस्तप्यमानस्तु राजसो नैव तामसः||११९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AyurvRuddhikaro gaNaH (3) · Śloka 3
ഇദാനീം പ്രധാനഫലദായി യത്പ്രധാനം പ്രശ്സ്തം ലക്ഷണം വപുഷഃ, തദ്ദര്ശയിതുമാഹ ദാനശീലദയാസത്യബ്രഹ്മചര്യകൃതജ്ഞതാഃ| രസായനാനി മൈത്രീ ച പുണ്യായുര്വൃദ്ധികൃദ്ഗണഃ||൧൨൦|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതാ യാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ദ്വിതീയേ ശാരീരസ്ഥാ- നേऽങ്ഗവിഭാഗോ നാമ തൃതീയോऽധ്യായഃ||൩||
इदानीं प्रधानफलदायि यत्प्रधानं प्रश्स्तं लक्षणं वपुषः, तद्दर्शयितुमाह दानशीलदयासत्यब्रह्मचर्यकृतज्ञताः| रसायनानि मैत्री च पुण्यायुर्वृद्धिकृद्गणः||१२०|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचिता यामष्टाङ्गहृदयसंहितायां द्वितीये शारीरस्था- नेऽङ्गविभागो नाम तृतीयोऽध्यायः||३||
🔊 Audio coming soon