Adhikarana a~ggaviBAgaSArIrodhyAyaH (2) · Śloka 2
অথাতোঽঙ্গবিভাগং শারীরং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ| গদ্যসূত্রে||২||
अथातोऽङ्गविभागं शारीरं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| गद्यसूत्रे||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShaDa~ggama~ggam (1) · Śloka 1
অথ তান্যেবাঙ্গানি বিভক্তুকাম আহ শিরোঽন্তরাধির্দ্বৌ বাহূ সক্থিনীতি সমাসতঃ| ষডঙ্গমঙ্গং প্রত্যঙ্গং তস্যাক্ষিহৃদযাদিকম্||১||
अथ तान्येवाङ्गानि विभक्तुकाम आह शिरोऽन्तराधिर्द्वौ बाहू सक्थिनीति समासतः| षडङ्गमङ्गं प्रत्यङ्गं तस्याक्षिहृदयादिकम्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pa~jcamahABUtaguNAH (2) · Śloka 2
অতস্তমেব প্রত্যেকং মহাভূতগুণমাহ শব্দঃ স্পর্শশ্চ রূপং চ রসো গন্ধঃ ক্রমাদ্ঙ্গুণাঃ| খানিলাগ্ন্যব্ভুবাম্|২|
अतस्तमेव प्रत्येकं महाभूतगुणमाह शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धः क्रमाद्ङ्गुणाः| खानिलाग्न्यब्भुवाम्|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttarottaramekaguNavRuddhyanvayaH (2) · Śloka 2
কিমেকৈক এবাকাশস্যেব বায্বাদীনাং যথোক্তো গুণঃ ? উতান্যেঽপি সন্তি ? ইত্যাহ | একগুণবৃধ্দ্যন্বযঃ পরে||২||
किमेकैक एवाकाशस्येव वाय्वादीनां यथोक्तो गुणः ? उतान्येऽपि सन्ति ? इत्याह | एकगुणवृध्द्यन्वयः परे||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahABUteByodehotpattiprakAraH (3-4) · Śloka 4
ইদানীং যথাক্রমনির্দিষ্টেভ্যো ভূতেভ্যো যে ভাবা ভবন্তি, তান্ দর্শযতি তত্র খাত্ খানি দেহেঽস্মিন্ শ্রোত্রং শব্দো বিবিক্ততা| বাতাত্স্পর্শত্বগুচ্ছ্বাসা বহ্নের্দৃগ্রূপপক্তযঃ||৩|| আপ্যা জিহ্বারসক্লেদা ঘ্রাণগন্ধাস্থি পার্থিবম্| |৪|
इदानीं यथाक्रमनिर्दिष्टेभ्यो भूतेभ्यो ये भावा भवन्ति, तान् दर्शयति तत्र खात् खानि देहेऽस्मिन् श्रोत्रं शब्दो विविक्तता| वातात्स्पर्शत्वगुच्छ्वासा वह्नेर्दृग्रूपपक्तयः||३|| आप्या जिह्वारसक्लेदा घ्राणगन्धास्थि पार्थिवम्| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dehe mAtRujapitRujaBAvAH (4-5) · Śloka 5
দেহেঽস্মিন্ কিং মাতৃজম্ ? কিং পিতৃজম্ ? ইত্যাহ | মৃদ্বত্র মাতৃজং রক্তমাংসমজ্জগুদাদিকম্||৪|| পৈতৃকং তু স্থিরং শুক্রধমন্যস্থিকচাদিকম্| চৈতনং চিত্তমক্ষাণি নানাযোনিষু জন্ম চ||৫||
देहेऽस्मिन् किं मातृजम् ? किं पितृजम् ? इत्याह | मृद्वत्र मातृजं रक्तमांसमज्जगुदादिकम्||४|| पैतृकं तु स्थिरं शुक्रधमन्यस्थिकचादिकम्| चैतनं चित्तमक्षाणि नानायोनिषु जन्म च||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAtmyajaBAvAH (6) · Śloka 6
| সাত্ম্যজং ত্বাযুরারোগ্যমনালস্যং প্রভা বলম্|৬|
| सात्म्यजं त्वायुरारोग्यमनालस्यं प्रभा बलम्|६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasajaBAvAH (6) · Śloka 6
| রসজং বপুষো জন্ম বৃত্তির্বৃদ্ধিরলোলতা||৬||
| रसजं वपुषो जन्म वृत्तिर्वृद्धिरलोलता||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAtvikAdiBAvAH (7-8) · Śloka 8
সাতিবিকং শৌচমাস্তিক্যং শুক্লধর্মরুচির্মতিঃ| রাজসং বহুভাষিত্বং মানকৃদ্দম্ভমত্সরম্||৭|| তামসং ভযমজ্ঞানং নিদ্রাঽঽলস্যং বিষাদিতা| |৮|
सातिविकं शौचमास्तिक्यं शुक्लधर्मरुचिर्मतिः| राजसं बहुभाषित्वं मानकृद्दम्भमत्सरम्||७|| तामसं भयमज्ञानं निद्राऽऽलस्यं विषादिता| |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana evM BUtamayo dehaH (8) · Śloka 8
অধুনা দেহাশ্রিতসর্বভাবোপসংহারং কুর্বন্ প্রধানো যো ভাবো দেহস্য, তস্য প্রাধান্যং দর্শযন্নিদমাহ | ইতি ভূতমযো দেহঃ|৮|
अधुना देहाश्रितसर्वभावोपसंहारं कुर्वन् प्रधानो यो भावो देहस्य, तस्य प्राधान्यं दर्शयन्निदमाह | इति भूतमयो देहः|८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktAtsaptatvagutpattiH (7) · Śloka 9
ইত্যেবমনেন গ্রন্থেন দেহস্য ভূতমযত্বমভিধায, ইদানীং দেহস্য প্রতিভাগশো নিরূপযন্নাহ | তত্র সপ্ত ত্বচোঽসৃজঃ||৮|| পচ্যমানাত্প্রজাযন্তে ক্ষীরাত্সন্তানিকা ইব| |৯|
इत्येवमनेन ग्रन्थेन देहस्य भूतमयत्वमभिधाय, इदानीं देहस्य प्रतिभागशो निरूपयन्नाह | तत्र सप्त त्वचोऽसृजः||८|| पच्यमानात्प्रजायन्ते क्षीरात्सन्तानिका इव| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kalAnirUpaNam (10) · Śloka 10
ইদানীং কলা আহ | ধাত্বাশযান্তরক্লেদো বিপক্বঃ স্বংস্বমূষ্মণা||৯|| শ্লেষ্মস্নায্বপরাচ্ছন্নঃ কলাখ্যঃ কাষ্ঠসারবত্| তাঃ সপ্ত|১০|
इदानीं कला आह | धात्वाशयान्तरक्लेदो विपक्वः स्वंस्वमूष्मणा||९|| श्लेष्मस्नाय्वपराच्छन्नः कलाख्यः काष्ठसारवत्| ताः सप्त|१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AdhArAH (10-11) · Śloka 11
কলাখ্যং ভাবমাখ্যায, আধারাখ্যান্ ভাবানাহ | সপ্ত চাধারা রক্তস্যাদ্যঃ ক্রমাত্ পরে||১০|| কফামপিত্তপক্বানাং বাযোর্মূত্রস্য চ স্মৃতাঃ| গর্ভাশযোঽষ্টমঃ স্ত্রীণাং পিত্তপক্বাশযান্তরে||১১||
कलाख्यं भावमाख्याय, आधाराख्यान् भावानाह | सप्त चाधारा रक्तस्याद्यः क्रमात् परे||१०|| कफामपित्तपक्वानां वायोर्मूत्रस्य च स्मृताः| गर्भाशयोऽष्टमः स्त्रीणां पित्तपक्वाशयान्तरे||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana koShThA~ggAni (12) · Śloka 12
কোষ্ঠাঙ্গানি স্থিতান্যেষু হৃদযং ক্লোম ফুপ্ফুসম্| যকৃত্প্লীহোন্দুকং বৃক্কৌ নাভিডিম্ভান্ত্রবস্তযঃ||১২||
कोष्ठाङ्गानि स्थितान्येषु हृदयं क्लोम फुप्फुसम्| यकृत्प्लीहोन्दुकं वृक्कौ नाभिडिम्भान्त्रबस्तयः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIvitasthAnAni (13) · Śloka 13
দশ জীবিতধামানি শিরোরসনবন্ধনম্| কণ্ঠোঽস্রং হৃদযং নাভির্বস্তিঃ শুক্রৌজসী গুদম্||১৩||
दश जीवितधामानि शिरोरसनबन्धनम्| कण्ठोऽस्रं हृदयं नाभिर्बस्तिः शुक्रौजसी गुदम्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SarIre jAlAdInAM saMKyA (14-16) · Śloka 16
জালানি কণ্ডরাশ্চাঙ্গে পৃথক্ ষোডশ নির্দিশেত্| ষট্ কূর্চাঃ সপ্ত সীবন্যো মেঢ্রজিহ্বাশিরোগতাঃ||১৪|| শস্ত্রেণ তাঃ পরিহরেচ্চতস্রো মাংসরজ্জবঃ| চতুর্দশাস্থিসঙ্ঘাতাঃ, সীমন্তা দ্বিগুণা নব||১৫|| অস্থ্নাং শতানি ষষ্টিশ্চ ত্রীণি দন্তনখৈঃ সহ| |১৬|
जालानि कण्डराश्चाङ्गे पृथक् षोडश निर्दिशेत्| षट् कूर्चाः सप्त सीवन्यो मेढ्रजिह्वाशिरोगताः||१४|| शस्त्रेण ताः परिहरेच्चतस्रो मांसरज्जवः| चतुर्दशास्थिसङ्ग़ाताः, सीमन्ता द्विगुणा नव||१५|| अस्थ्नां शतानि षष्टिश्च त्रीणि दन्तनख़ैः सह| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra dhanvantarimatam (16-17) · Śloka 17
| ধন্বন্তরিস্তু ত্রীণ্যাহ, সন্ধীনাং চ শতদ্বযম্||১৬|| দশোত্তরং| |১৭|
| धन्वन्तरिस्तु त्रीण्याह, सन्धीनां च शतद्वयम्||१६|| दशोत्तरं| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Atreyamatam (17) · Śloka 17
অথাত্রেযমতং ব্রূতে সহস্রে দ্বে নিজগাদাত্রিনন্দনঃ| |১৭|
अथात्रेयमतं ब्रूते सहस्रे द्वे निजगादात्रिनन्दनः| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snAyvAdInAM saMKyA (17) · Śloka 17
| স্নাব্নাং নবশতী|১৭|
| स्नाव्नां नवशती|१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snAyvAdInAM saMKyA (17-18) · Śloka 18
| পঞ্চ পুংসাং পেশীশতানি তু||১৭|| অধিকা বিংশতিঃ স্ত্রীণাং যোনিস্তনসমাশ্রিতাঃ| |১৮|
| पञ्च पुंसां पेशीशतानि तु||१७|| अधिका विंशतिः स्त्रीणां योनिस्तनसमाश्रिताः| |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirANAM saMKyA (18-19) · Śloka 19
ইদানীং সিরাঃ সঙ্খ্যাতুমাহ | দশ মূলসিরা হৃত্স্থাস্তাঃ সর্বং সর্বতো বপুঃ||১৮|| রসাত্মকং বহন্ত্যোজস্তন্নিবদ্ধং হি চেষ্টিতম্| |১৯|
इदानीं सिराः सङ्ख्यातुमाह | दश मूलसिरा हृत्स्थास्ताः सर्वं सर्वतो वपुः||१८|| रसात्मकं वहन्त्योजस्तन्निबद्धं हि चेष्टितम्| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AsAM saMsthAnam (19-20) · Śloka 20
ইদানীম্ সংস্থানমাসাং নির্দিশতি | স্থূলমূলাঃ সুসূক্ষ্মাগ্রাঃ পত্ররেখাপ্রতানবত্||১৯|| ভিদ্যন্তে তাস্ততঃ সপ্তশতন্যাসাং ভবন্তি তু| |২০|
इदानीम् संस्थानमासां निर्दिशति | स्थूलमूलाः सुसूक्ष्माग्राः पत्ररेखाप्रतानवत्||१९|| भिद्यन्ते तास्ततः सप्तशतन्यासां भवन्ति तु| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SAKAyAM sirAsaMKyA avedyasirASca (20-21) · Śloka 21
| তত্রৈকৈকং চ শাখাযাং শতং, তস্মিন্ন বেধযেত্||২০|| সিরাং জালন্ধরাং নাম তিস্রশ্চাভ্যন্তরাশ্রিতাঃ| |২১|
| तत्रैकैकं च शाखायां शतं, तस्मिन्न वेधयेत्||२०|| सिरां जालन्धरां नाम तिस्रश्चाभ्यन्तराश्रिताः| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SroNyAM sirAsaMKyA avedyasirASca (21-22) · Śloka 22
| ষোডশদ্বিগুণাঃ শ্রোণ্যাং, তাসাংদ্বে দ্বে তু বঙ্ক্ষণে||২১|| দ্বে দ্বে কটিকতরুণে শস্ত্রেণাষ্টৌ স্পৃশেন্ন তাঃ| |২২|
| षोडशद्विगुणाः श्रोण्यां, तासांद्वे द्वे तु वङ्क्षणे||२१|| द्वे द्वे कटिकतरुणे शस्त्रेणाष्टौ स्पृशेन्न ताः| |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pArshvayoH siraasaMkhyA avedyasirAshca (22) · Śloka 22
| পার্শ্বযোঃ ষোডশৈকৈকামূর্ধ্বগাং বর্জযেত্তযোঃ||২২||
| पार्श्वयोः षोडशैकैकामूर्ध्वगां वर्जयेत्तयोः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pRuShTe sirAsaMKyA avedyasirASca (23) · Śloka 23
দ্বাদশদ্বিগুণাঃ পৃষ্ঠে পৃষ্ঠবংশস্য পার্শ্বযোঃ| দ্বে দ্বে তত্রোর্ধ্বগামিন্যৌ ন শস্ত্রেণ পরামৃশেত্||২৩||
द्वादशद्विगुणाः पृष्ठे पृष्ठवंशस्य पार्श्वयोः| द्वे द्वे तत्रोर्ध्वगामिन्यौ न शस्त्रेण परामृशेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jaThare sirAsaMKyA avedyasirASca (24) · Śloka 24
পৃষ্ঠবজ্জঠরে তাসাং মেহনস্যোপরি স্থিতে| রোমরাজীমুভযতো দ্বে দ্বে শস্ত্রেণ ন স্পৃশেত্||২৪||
पृष्ठवज्जठरे तासां मेहनस्योपरि स्थिते| रोमराजीमुभयतो द्वे द्वे शस्त्रेण न स्पृशेत्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana urasi sirAsaMKyA avedyasirASca (25-26) · Śloka 26
চত্বারিংশদুরস্যাসাং চতুর্দশ ন বেধযেত্| স্তনরোহিততন্মূলহৃদযে তু পৃথগ্দ্বযম্||২৫|| অপস্তম্ভাখ্যযোরেকাং তথাঽপালাপযোরপি| |২৬|
चत्वारिंशदुरस्यासां चतुर्दश न वेधयेत्| स्तनरोहिततन्मूलहृदये तु पृथग्द्वयम्||२५|| अपस्तम्भाख्ययोरेकां तथाऽपालापयोरपि| |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grIvAyAM sirAsaMKyA avedyasirASca (26-27) · Śloka 27
| গ্রীবাযাং পৃষ্ঠবত্তাসাং নীলে মন্যে কৃকাটিকে||২৬|| বিধুরে মাতৃকাশ্চাষ্টৌ ষোডশেতি পরিত্যজেত্| |২৭|
| ग्रीवायां पृष्ठवत्तासां नीले मन्ये कृकाटिके||२६|| विधुरे मातृकाश्चाष्टौ षोडशेति परित्यजेत्| |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hanvoH sirAsaMKyA avedyasirASca (27) · Śloka 27
| হন্বোঃ ষোডশ, তাসাং দ্বে সন্ধিবন্ধনকর্মণী||২৭||
| हन्वोः षोडश, तासां द्वे सन्धिबन्धनकर्मणी||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jihvAyAM sirAsaMKyA avedyasirASca (28) · Śloka 28
জিহ্বাযাং হনুবত্তাসামধো দ্বে রসবোধনে| দ্বে চ বাচঃপ্রবর্তিন্যৌ|২৮|
जिह्वायां हनुवत्तासामधो द्वे रसबोधने| द्वे च वाचःप्रवर्तिन्यौ|२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAsAyAM sirAsaMKyA avedyasirASca (28-29) · Śloka 29
| নাসাযাং চতুরুত্তরা||২৮|| বিংশতির্গন্ধবেদিন্যৌ তাসামেকাং চ তালুগাম্| |২৯|
| नासायां चतुरुत्तरा||२८|| विंशतिर्गन्धवेदिन्यौ तासामेकां च तालुगाम्| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nayanayoH sirAsaMKyA avedyasirASca (29-30) · Śloka 30
| ষট্পঞ্চাশন্নযনযোর্নিমেষোন্মেষকর্মণী||২৯|| দ্বে দ্বে, অপাঙ্গযোর্দ্বে চ তাসাং ষডিতি বর্জযেত্| |৩০|
| षट्पञ्चाशन्नयनयोर्निमेषोन्मेषकर्मणी||२९|| द्वे द्वे, अपाङ्गयोर्द्वे च तासां षडिति वर्जयेत्| |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lalATe sirAsaMKyA avedyasirASca (30-31) · Śloka 31
| নাসানেত্রাশ্রিতাঃ ষষ্টির্ললাটে, স্থপনীশ্রিতাম্||৩০|| তত্রৈকাং, দ্বে তথাঽঽবর্তৌ, চতস্ত্রশ্চ কচান্তগাঃ| সপ্তৈবং বর্জযেত্তাসাম্|৩১|
| नासानेत्राश्रिताः षष्टिर्ललाटे, स्थपनीश्रिताम्||३०|| तत्रैकां, द्वे तथाऽऽवर्तौ, चतस्त्रश्च कचान्तगाः| सप्तैवं वर्जयेत्तासाम्|३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karNayoH sirAsaMKyA avedyasirASca (31-32) · Śloka 32
| কর্ণযোঃ ষোডশাত্র তু||৩১|| দ্বে শব্দবোধনে শঙ্খৌ সিরাস্তা এব চাশ্রিতাঃ| দ্বে শঙ্খসন্ধিগে তাসাম্|৩২|
| कर्णयोः षोडशात्र तु||३१|| द्वे शब्दबोधने शङ्खौ सिरास्ता एव चाश्रिताः| द्वे शङ्खसन्धिगे तासाम्|३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUrdhni sirAsaMKyA avedyasirASca (32-33) · Śloka 33
| মূর্ধ্নি দ্বাদশ তত্র তু||৩২|| একৈকাং পৃথগুত্ক্ষেপসীমন্তাধিপতিস্থিতাম্| |৩৩|
| मूर्ध्नि द्वादश तत्र तु||३२|| एकैकां पृथगुत्क्षेपसीमन्ताधिपतिस्थिताम्| |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAvarNanopayogakathanam (33) · Śloka 33
| ইত্যবেধ্যবিভাগার্থং প্রত্যঙ্গং বর্ণিতাঃ সিরাঃ||৩৩||
| इत्यवेध्यविभागार्थं प्रत्यङ्गं वर्णिताः सिराः||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avedhyAnAM saMKyA (34) · Śloka 34
অবেধ্যাস্তত্র কার্ত্স্নেন দেহেঽষ্টানবতিস্তথা| সঙ্হ্কীর্ণা গ্রথিতাঃ ক্ষুদ্রা বক্রাঃ সন্ধিষু চাশ্রিতাঃ||৩৪||
अवेध्यास्तत्र कार्त्स्नेन देहेऽष्टानवतिस्तथा| सङ्ह्कीर्णा ग्रथिताः क्षुद्रा वक्राः सन्धिषु चाश्रिताः||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirANAM raktAdivahatvam (35-36) · Śloka 36
তাসাং শতানাং সপ্তানাং পাদোঽস্রং বহতে পৃথক্| বাতপিত্তকফৈর্জুষ্টং শুদ্ধং চৈবং স্থিতা মলাঃ||৩৫|| শরীরমনুগৃহ্ণন্তি পীডযন্ত্যন্যথা পুনঃ| |৩৬|
तासां शतानां सप्तानां पादोऽस्रं वहते पृथक्| वातपित्तकफैर्जुष्टं शुद्धं चैवं स्थिता मलाः||३५|| शरीरमनुगृह्णन्ति पीडयन्त्यन्यथा पुनः| |३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAsravAhakAnAM lakShaNam (36-37) · Śloka 37
কিংলক্ষণাঃ সিরা বাতাদিজুষ্টমস্রং বহন্তি ? ইত্যাহ | তত্র শ্যাবারুণাঃ সূক্ষ্মাঃ পূর্ণরিক্তাঃ ক্ষণাত্সিরাঃ||৩৬|| প্রস্পন্দিন্যশ্চ বাতাস্রং বহন্তে| |৩৭|
किंलक्षणाः सिरा वातादिजुष्टमस्रं वहन्ति ? इत्याह | तत्र श्यावारुणाः सूक्ष्माः पूर्णरिक्ताः क्षणात्सिराः||३६|| प्रस्पन्दिन्यश्च वातास्रं वहन्ते| |३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAsravAhakAnAM lakShaNam (37) · Śloka 37
পিত্তশোণিতম্| স্পর্শোষ্ণাঃ শীঘ্রবাহিন্যো নীলপীতাঃ|৩৭|
पित्तशोणितम्| स्पर्शोष्णाः शीघ्रवाहिन्यो नीलपीताः|३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPAsravAhakAnAM lakShaNam (37-38) · Śloka 38
| কফং পুনঃ||৩৭|| গৌর্যঃ স্নিগ্ধাঃ স্থিরাঃ শীতাঃ| |৩৮|
| कफं पुनः||३७|| गौर्यः स्निग्धाः स्थिराः शीताः| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsRuShTAsravAhakAnAM lakShaNam (38) · Śloka 38
সংসৃষ্টং লিঙ্গসঙ্করে| |৩৮|
संसृष्टं लिङ्गसङ्करे| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SuddhaSoNitavahAnAM rohiNInAM lakShaNam (38) · Śloka 38
| গূঢাঃ সমস্থিতাঃ স্নিগ্ধা রোহিণ্যঃ শুদ্ধশোণিতম্||৩৮||
| गूढाः समस्थिताः स्निग्धा रोहिण्यः शुद्धशोणितम्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nABisaMbaddhAH sirAH (39-40) · Śloka 40
ধমন্যো নাভিসম্বদ্ধা বিংশতিশ্চতুরুত্তরা| তাভিঃ পরিবৃতা নাভিশ্চক্রনাভিরিবারকৈঃ||৩৯|| তাভিশ্চোর্ধ্বমধস্তির্যগ্দেহোঽযমনুগৃহ্যতে| |৪০|
धमन्यो नाभिसम्बद्धा विंशतिश्चतुरुत्तरा| ताभिः परिवृता नाभिश्चक्रनाभिरिवारकैः||३९|| ताभिश्चोर्ध्वमधस्तिर्यग्देहोऽयमनुगृह्यते| |४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strIpuruShANAM dRuSyasrotAMsi (40-41) · Śloka 41
ইদানীম্ স্ত্রীপুরুষাণাং দৃশ্যানি স্রোতাংসি নিরুপযিতুমাহ | স্রোতাংসি নাসিকে কর্ণৌ নেত্রে পায্বাস্যমেহনম্||৪০|| স্তনৌ রক্তপথশ্চেতি নারীণামধিকংত্রযম্| |৪১|
इदानीम् स्त्रीपुरुषाणां दृश्यानि स्रोतांसि निरुपयितुमाह | स्रोतांसि नासिके कर्णौ नेत्रे पाय्वास्यमेहनम्||४०|| स्तनौ रक्तपथश्चेति नारीणामधिकंत्रयम्| |४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adRuSyaSyasrotAMsi (41-42) · Śloka 42
| জীবিতাযতনান্যন্তঃ স্রোতাংস্যাহুস্ত্রযোদশ||৪১|| প্রাণধাতুমলাব্ভোন্নবাহীনি| |৪২|
| जीवितायतनान्यन्तः स्रोतांस्याहुस्त्रयोदश||४१|| प्राणधातुमलाब्भोन्नवाहीनि| |४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTaviSuddhAnAM krameNa rogasuKakaratvam (42) · Śloka 42
অহিতসেবনাত্| তানি দুষ্টানি রোগায, বিশুদ্ধানি সুখায চ||৪২||
अहितसेवनात्| तानि दुष्टानि रोगाय, विशुद्धानि सुखाय च||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana srotasAM svadhAtusamavarNatvAdi (43) · Śloka 43
স্বধাতুসমবর্ণানি বৃত্তস্থূলান্যণূনি চ| স্রোতাংসি দীর্ঘাণ্যাকৃত্যা প্রতানসদ্দৃশানি চ||৪৩||
स्वधातुसमवर्णानि वृत्तस्थूलान्यणूनि च| स्रोतांसि दीर्घाण्याकृत्या प्रतानसद्दृशानि च||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AhArAdInAM srotoduShTikaratvam (44) · Śloka 44
যতশ্চাহিতাহারবিহারসেবনং স্রোতোদুষ্টিকারণম্, অতস্তানি তদ্দুষ্টিকারণানি বক্তি আহারশ্চ বিহারশ্চ যঃ স্যাদ্দোষগুণৈঃ সমঃ| ধাতুভির্বিগুণো যশ্চ স্রোতসাং স প্রদূষকঃ||৪৪||
यतश्चाहिताहारविहारसेवनं स्रोतोदुष्टिकारणम्, अतस्तानि तद्दुष्टिकारणानि वक्ति आहारश्च विहारश्च यः स्याद्दोषगुणैः समः| धातुभिर्विगुणो यश्च स्रोतसां स प्रदूषकः||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana srotasAM duShTilakShaNam (45) · Śloka 45
স্রোতাসাং দুষ্টিঃ কথং জ্ঞাযতে ? ইত্যাহ অতিপ্রবৃত্তিঃ সঙ্গো বা সিরাণাং গ্রন্থযোঽপি বা| বিমার্গতো বা গমনং স্রোতসাং দুষ্টিলক্ষণম্||৪৫||
स्रोतासां दुष्टिः कथं ज्ञायते ? इत्याह अतिप्रवृत्तिः सङ्गो वा सिराणां ग्रन्थयोऽपि वा| विमार्गतो वा गमनं स्रोतसां दुष्टिलक्षणम्||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana srotasAM dvArANi (46) · Śloka 46
বিসানামিব সূক্ষ্মাণি দূরং প্রবিসৃতানি চ| দ্বারাণি স্রোতসাং দেহে রসো যৈরুপচীযতে||৪৬||
बिसानामिव सूक्ष्माणि दूरं प्रविसृतानि च| द्वाराणि स्रोतसां देहे रसो यैरुपचीयते||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana srotasAM vyadhe mohAdayaH (47-48) · Śloka 48
ব্যধে তু স্রোতসাং মোহকম্পাধ্মানবমিজ্বরাঃ| প্রলাপশূলবিণ্মূত্ররোধা মরণমেব বা||৪৭|| স্রোতোবিদ্ধমতো বৈদ্যঃ প্রত্যাখ্যায প্রসাধযেত্| উদ্ধৃত্য শল্যং যত্নেন সদ্যঃক্ষতবিধানতঃ||৪৮||
व्यधे तु स्रोतसां मोहकम्पाध्मानवमिज्वराः| प्रलापशूलविण्मूत्ररोधा मरणमेव वा||४७|| स्रोतोविद्धमतो वैद्यः प्रत्याख्याय प्रसाधयेत्| उद्धृत्य शल्यं यत्नेन सद्यःक्षतविधानतः||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhanvantarimate pittaM pAcakam Atreyamate~aagniH pAcakaH (49) · Śloka 49
অন্নস্য পক্তা পিত্তং তু পাচকাখ্যং পুরেরিতম্| দোষধাতুমলাদীনামূষ্মেত্যাত্রেযশাসনম্||৪৯||
अन्नस्य पक्ता पित्तं तु पाचकाख्यं पुरेरितम्| दोषधातुमलादीनामूष्मेत्यात्रेयशासनम्||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhanvantarimate grahaNyeva pittadharA kalA (50-51) · Śloka 51
তদধিষ্ঠানমন্নস্য গ্রহণাদ্গ্রহণী মতা| সৈব ধন্বন্তরিমতে কলা পিত্তধরাহ্বযা||৫০|| আযূরারোগ্যবীর্যৌজোভূতধাত্বগ্নিপুষ্টযে| স্থিতা পক্বাশযদ্বারি ভুক্তমার্গার্গলেব সা||৫১||
तदधिष्ठानमन्नस्य ग्रहणाद्ग्रहणी मता| सैव धन्वन्तरिमते कला पित्तधराह्वया||५०|| आयूरारोग्यवीर्यौजोभूतधात्वग्निपुष्टये| स्थिता पक्वाशयद्वारि भुक्तमार्गार्गलेव सा||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balavatI grahaNyannaM pAcayati abalA Amameva vimu~jcati (52) · Śloka 52
ভুক্তমামাশযে রুধ্বা সা বিপাচ্য নযত্যধঃ| বলবত্যবলা ত্বন্নমামমেব বিমুঞ্চতি||৫২||
भुक्तमामाशये रुध्वा सा विपाच्य नयत्यधः| बलवत्यबला त्वन्नमाममेव विमुञ्चति||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnigrahaNyoH parasparamupakAryopakArakaBAvaH (53) · Śloka 53
অগ্নিগ্রহণ্যোরাধারাধেযভাবতযাঽবস্থানাত্ পরস্পরবলাধানেনোপকর্যোপকারকভাবঃ সম্ভাব্যত ইত্যাহ গ্রহণ্যা বলমগ্নির্হি স চাপি গ্রহণীবলঃ| দূষিতেঽগ্নাবতো দুষ্টা গ্রহণী রোগকারিণী||৫৩||
अग्निग्रहण्योराधाराधेयभावतयाऽवस्थानात् परस्परबलाधानेनोपकर्योपकारकभावः सम्भाव्यत इत्याह ग्रहण्या बलमग्निर्हि स चापि ग्रहणीबलः| दूषितेऽग्नावतो दुष्टा ग्रहणी रोगकारिणी||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annapAkasyAgnirhetuH (54) · Śloka 54
তচ্চান্নং বিপক্বমেব দেহধাত্বাদিপোষণম্, নাপক্বম্| তস্য চান্নপাকস্য হেতুরগ্নিঃ, অত আহ যদন্নং দেহধাত্বোজোবলবর্ণাদিপোষণম্| তত্রাগ্নির্হেতুরাহারান্ন হ্যপক্বাদ্রসাদযঃ||৫৪||
तच्चान्नं विपक्वमेव देहधात्वादिपोषणम्, नापक्वम्| तस्य चान्नपाकस्य हेतुरग्निः, अत आह यदन्नं देहधात्वोजोबलवर्णादिपोषणम्| तत्राग्निर्हेतुराहारान्न ह्यपक्वाद्रसादयः||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SarIre~annapAkaprakAraH (55-56) · Śloka 56
"ন হ্যপক্বাদ্রসাদযঃ" ইত্যুক্তম্| অতঃ পাকস্যৈবেতিকর্তব্যতাং নিরুপযন্নাহ অন্নং কালেঽভ্যবহৃতং কোষ্ঠং প্রাণানিলাহৃতম্| দ্রবৈর্বিভিন্নসঙ্ঘাতং নীতং স্নেহেন মার্দ্বম্||৫৫|| সন্ধুক্ষিতঃ সমানেন পচত্যামাশযস্থিতম্| ঔদর্যোঽগ্নির্যথা বাহ্যঃ স্থালীস্থং তোযতণ্ডুলম্||৫৬||
"न ह्यपक्वाद्रसादयः" इत्युक्तम्| अतः पाकस्यैवेतिकर्तव्यतां निरुपयन्नाह अन्नं कालेऽभ्यवहृतं कोष्ठं प्राणानिलाहृतम्| द्रवैर्विभिन्नसङ्घातं नीतं स्नेहेन मार्द्वम्||५५|| सन्धुक्षितः समानेन पचत्यामाशयस्थितम्| औदर्योऽग्निर्यथा बाह्यः स्थालीस्थं तोयतण्डुलम्||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aByavahRutAdannAdeva krameNa kaPapittavAtAnAmIraNaM bRuMhaNaM ca (57-58) · Śloka 58
তস্যান্নস্যেদানীমগ্নিসমীপস্থস্য যা অবস্থাস্তাঃ কথযন্ পুনস্তমেব পাকং নির্দিশতি আদৌ ষড্রসমপ্যন্নং মধুরীভূতমীরযেত্| ফেনীভূতং কফং, যাতং বিদাহাদম্লতাং ততঃ||৫৭|| পিত্তমামাশযাত্কুর্যাচ্যবমানং, চ্যুতং পুনঃ| অগ্নিনা শোষিতং পক্বং পিণ্ডিতং কটু মারুতম্||৫৮||
तस्यान्नस्येदानीमग्निसमीपस्थस्य या अवस्थास्ताः कथयन् पुनस्तमेव पाकं निर्दिशति आदौ षड्रसमप्यन्नं मधुरीभूतमीरयेत्| फेनीभूतं कफं, यातं विदाहादम्लतां ततः||५७|| पित्तमामाशयात्कुर्याच्यवमानं, च्युतं पुनः| अग्निना शोषितं पक्वं पिण्डितं कटु मारुतम्||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyAgnInAM karmANi (59) · Śloka 59
জাঠরস্যাগ্নেঃ কর্মাভিধায, ইদানীমন্যেষামপ্যগ্নীনাং কর্মাভিধাতুমাহ ভৌমাপ্যাগ্নেযবাযব্যাঃ পঞ্চোষ্মাণঃ সনাভসাঃ| পঞ্চাহারগুণান্স্বান্ স্বান্ পার্থিবাদীন্ পচন্ত্যনু||৫৯||
जाठरस्याग्नेः कर्माभिधाय, इदानीमन्येषामप्यग्नीनां कर्माभिधातुमाह भौमाप्याग्नेयवायव्याः पञ्चोष्माणः सनाभसाः| पञ्चाहारगुणान्स्वान् स्वान् पार्थिवादीन् पचन्त्यनु||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BUtaguNAnAM BUtaguNapoShakatvaM (60) · Śloka 60
অনযা চোক্ত্যা আহারঃ শরীরগতানাং ভাবানাং সমানগুণানাং গুণদ্বারেণ বর্দ্ধনহেতুঃ,বিপরীত গুণানাং চ ক্ষযহেতুঃ ইতি প্রতিপাদযতি যথাস্বং তে চ পুষ্ণন্তি পক্বা ভূতগুণান্ পৃথক্| পার্থিবাঃ পার্থিবানেব শেষাঃ শেষাংশ্চ দেহগান্||৬০||
अनया चोक्त्या आहारः शरीरगतानां भावानां समानगुणानां गुणद्वारेण वर्द्धनहेतुः,विपरीत गुणानां च क्षयहेतुः इति प्रतिपादयति यथास्वं ते च पुष्णन्ति पक्वा भूतगुणान् पृथक्| पार्थिवाः पार्थिवानेव शेषाः शेषांश्च देहगान्||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annasya dviprakAraH parimANaH (61) · Śloka 61
কিট্টং সারশ্চ তত্পক্বমন্নং সম্ভবতি দ্বিধা| |৬১|
किट्टं सारश्च तत्पक्वमन्नं सम्भवति द्विधा| |६१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrAdyutpattiH (61) · Śloka 61
কিট্টমপি যদেতন্নস্য পক্বস্য, তদপ্যচ্ছানচ্ছভেদেন দ্বিধেত্যাহ | তত্রাচ্ছং কিট্টমন্নস্য মূত্রং বিদ্যাদ্ধনং শকৃত্||৬১||
किट्टमपि यदेतन्नस्य पक्वस्य, तदप्यच्छानच्छभेदेन द्विधेत्याह | तत्राच्छं किट्टमन्नस्य मूत्रं विद्याद्धनं शकृत्||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sArasya saptAgniBiH pAkaH (62) · Śloka 62
সারস্তু সপ্তভির্ভূযো যথাস্বং পচ্যতেঽগ্নিভিঃ| |৬২|
सारस्तु सप्तभिर्भूयो यथास्वं पच्यतेऽग्निभिः| |६२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasAduttarottaradhAtusaMBavaH (62-63) · Śloka 63
অমুমর্থং দ্যোতযিতুমুবাচ | রসাদ্রক্তং ততো মাংসং মাংসান্মেদস্ততোঽস্থি চ||৬২|| অস্থ্নো মজ্জা ততঃ শুক্রং শুক্রাদ্গর্ভঃ প্রজাযতে| |৬৩|
अमुमर्थं द्योतयितुमुवाच | रसाद्रक्तं ततो मांसं मांसान्मेदस्ततोऽस्थि च||६२|| अस्थ्नो मज्जा ततः शुक्रं शुक्राद्गर्भः प्रजायते| |६३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasAdInAM dhAtUnAM malAH (63-64) · Śloka 64
এবং রসাদীনাং ধাতূনাং প্রসাদং দর্শযিত্বা, কিট্টং যথাক্রমং দর্শযিতুমাহ | কফঃ পিত্তং মলাঃ খেষু প্রস্বেদো নখরোম চ||৬৩|| স্নেহোঽক্ষিত্বগ্বিশামোজো ধাতূনাং ক্রমশো মলাঃ| |৬৪|
एवं रसादीनां धातूनां प्रसादं दर्शयित्वा, किट्टं यथाक्रमं दर्शयितुमाह | कफः पित्तं मलाः खेषु प्रस्वेदो नखरोम च||६३|| स्नेहोऽक्षित्वग्विशामोजो धातूनां क्रमशो मलाः| |६४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAtUnAmapi dvaividhyam (64) · Śloka 64
ন কেবলামাহারস্য প্রসাদকিট্টতযা দ্বৈবিধ্যম্, যাবদ্ধাতূনামপ্যাহাররসাপ্যাযিতানাং প্রসাদকিট্টতযা দ্বৈবিধ্যমিতি দর্শযন্নাহ | প্রসাদকিট্টৌ ধাতূনাং পাকাদেবং দ্বিধচ্ছতঃ||৬৪||
न केवलामाहारस्य प्रसादकिट्टतया द्वैविध्यम्, यावद्धातूनामप्याहाररसाप्यायितानां प्रसादकिट्टतया द्वैविध्यमिति दर्शयन्नाह | प्रसादकिट्टौ धातूनां पाकादेवं द्विधच्छतः||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAtusnehaparaMparAprakAraH (65) · Śloka 65
পরস্পরোপসংস্তম্ভাদ্ধাতুস্নেহপরম্পরা| |৬৫|
परस्परोपसंस्तम्भाद्धातुस्नेहपरम्परा| |६५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AhArasya pariNatikAlaH (65-66) · Śloka 66
ইদানীং পরিণতিকালমাহারস্য নিরুপযন্নাহ | কেচিদাহুরহোরাত্রাত্ষাডহাদপরে, পরে||৬৫|| মাসেন যাতি শুক্রত্বমন্নং পাকক্রমাদিভিঃ| |৬৬|
इदानीं परिणतिकालमाहारस्य निरुपयन्नाह | केचिदाहुरहोरात्रात्षाडहादपरे, परे||६५|| मासेन याति शुक्रत्वमन्नं पाकक्रमादिभिः| |६६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BojyadhAtUnAM parivRuttiH (66) · Śloka 66
অথৈতদন্নং রসাদিভাবেন পরিণমচ্ছুক্রত্বং যাতি| কিঞ্চিচ্ছিন্নং কৃত্বাঽথ কালবদনবরতং কৃত্বা পাকক্রমেণ ? অত আহ | সন্ত্ততা ভোজ্যধাতূনাং পরিবৃত্তিস্তু চক্রবত্||৬৬||
अथैतदन्नं रसादिभावेन परिणमच्छुक्रत्वं याति| किञ्चिच्छिन्नं कृत्वाऽथ कालवदनवरतं कृत्वा पाकक्रमेण ? अत आह | सन्त्तता भोज्यधातूनां परिवृत्तिस्तु चक्रवत्||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRuShyAdInAM sadyaH Sukrakaratvam (67) · Śloka 67
এবং পূর্বোক্তেন কালাবধিনা বৃষ্যাদ্যপি যদ্বস্তুজাতং তদপি শুক্রত্বং যাতীত্যাশঙ্কাযামিদমাহ বৃষ্যাদীনি প্রভাবেণ সদ্যঃ শুক্রাদি কুর্বতে| |৬৭|
एवं पूर्वोक्तेन कालावधिना वृष्याद्यपि यद्वस्तुजातं तदपि शुक्रत्वं यातीत्याशङ्कायामिदमाह वृष्यादीनि प्रभावेण सद्यः शुक्रादि कुर्वते| |६७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyadBeShajasyAhorAtrAtsvakarmakaratvam (67) · Śloka 67
| প্রাযঃ করোত্যহোরাত্রাত্কর্মান্যদপি ভেষজম্||৬৭||
| प्रायः करोत्यहोरात्रात्कर्मान्यदपि भेषजम्||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAnena rasadhAtuvikShepaNam ,rasasya svavaiguNyAdvikArakaratvam (68-69) · Śloka 69
আহাররসো রসধাতুনা সহৈকতমাপন্নো রসরক্তাদিভাবেন পরিণমতি যাবচ্চুক্রপ্রসাদো গর্ভত্বেনেত্যুক্তম্| তত্কথং কদাচিদেকদেশে রোগকৃদ্গুধিরমাংসাদ্যেকদেশবৃদ্ধিক্ষযবিকারকৃত্ত্বাদ্ভবতি ? ইতি সংশযাপনোদার্থমিদমাহ ব্যানেন রসধাতুর্হি বিক্ষেপোচিতকর্মণা| যুগত্পসর্বতোঽজস্রং দেহে বিক্ষিপ্যতে সদা||৬৮|| ক্ষিপ্যমাণঃ খবৈগুণ্যাদ্র্রসঃ সজ্জতি যত্র সঃ| তস্মিন্বিকারং কুরুতে খে বর্ষমিব তোযদঃ||৬৯||
आहाररसो रसधातुना सहैकतमापन्नो रसरक्तादिभावेन परिणमति यावच्चुक्रप्रसादो गर्भत्वेनेत्युक्तम्| तत्कथं कदाचिदेकदेशे रोगकृद्गुधिरमांसाद्येकदेशवृद्धिक्षयविकारकृत्त्वाद्भवति ? इति संशयापनोदार्थमिदमाह व्यानेन रसधातुर्हि विक्षेपोचितकर्मणा| युगत्पसर्वतोऽजस्रं देहे विक्षिप्यते सदा||६८|| क्षिप्यमाणः खवैगुण्याद्र्रसः सज्जति यत्र सः| तस्मिन्विकारं कुरुते खे वर्षमिव तोयदः||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShANAmapi ekadeSaprakopaNam (70) · Śloka 70
দোষাণামপি চৈবং স্যাদেকদেশপ্রকোপণম্| অন্নভৌতিকধাত্বগ্নিকর্মেতি পরিভাষিতম্||৭০||
दोषाणामपि चैवं स्यादेकदेशप्रकोपणम्| अन्नभौतिकधात्वग्निकर्मेति परिभाषितम्||७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jaTharAgneH pAlanAdikarma (71-72) · Śloka 72
অন্নস্য পক্তা সর্বেষাং পক্তৄণামধিকো মতঃ| তন্মূলাস্তে হি তদ্বৃদ্ধিক্ষযবৃদ্ধিক্ষযাত্মকাঃ||৭১|| তস্মাত্তং বিধিবদ্যুক্তৈরন্নপানেন্ধনৈর্হিতৈঃ| পালযেত্প্রযতস্তস্য স্থিতৌ হ্যাযুর্বলস্থিতিঃ||৭২||
अन्नस्य पक्ता सर्वेषां पक्तॄणामधिको मतः| तन्मूलास्ते हि तद्वृद्धिक्षयवृद्धिक्षयात्मकाः||७१|| तस्मात्तं विधिवद्युक्तैरन्नपानेन्धनैर्हितैः| पालयेत्प्रयतस्तस्य स्थितौ ह्यायुर्बलस्थितिः||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jaTharAgneScAturvidhyam (73) · Śloka 73
জাঠরাগ্নিমধুনা চতুর্বিধং বক্তি সমঃ সমানে স্থানস্থে বিষমোঽগ্নির্বিমার্গগে| পিত্তাভিমূর্চ্চিতে তীক্ষ্ণো মন্দোঽস্মিন্কফপীডিতে||৭৩||
जाठराग्निमधुना चतुर्विधं वक्ति समः समाने स्थानस्थे विषमोऽग्निर्विमार्गगे| पित्ताभिमूर्च्चिते तीक्ष्णो मन्दोऽस्मिन्कफपीडिते||७३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caturvidhAgnerlakShaNam (74-76) · Śloka 76
সমোঽগ্নির্বিষমস্তীক্ষ্ণো মন্দশ্চৈবং চতুর্বিধঃ| যঃ পচেত্সম্যগেবান্নং ভুক্তং সম্যক্ সমস্ত্বসৌ||৭৪|| বিষমোঽসম্যগপ্যাশু সম্যগ্বাঽপি চিরাত্পচেত্| তীক্ষ্ণো বহ্নিঃ পচেচ্চীঘ্রমসম্যগপি ভোজনম্||৭৫|| মন্দস্তু সম্যগপ্যন্নমুপযুক্তং চিরাত্পচেত্| কৃত্বাঽঽস্যশোষাটোপান্ত্রকূজনাধ্মানগৌরবম্||৭৬||
समोऽग्निर्विषमस्तीक्ष्णो मन्दश्चैवं चतुर्विधः| यः पचेत्सम्यगेवान्नं भुक्तं सम्यक् समस्त्वसौ||७४|| विषमोऽसम्यगप्याशु सम्यग्वाऽपि चिरात्पचेत्| तीक्ष्णो वह्निः पचेच्चीघ्रमसम्यगपि भोजनम्||७५|| मन्दस्तु सम्यगप्यन्नमुपयुक्तं चिरात्पचेत्| कृत्वाऽऽस्यशोषाटोपान्त्रकूजनाध्मानगौरवम्||७६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dehabalasya traividhyam (77) · Śloka 77
সহজং কালজং যুক্তিকৃতং দেহবলং ত্রিধা| |৭৭|
सहजं कालजं युक्तिकृतं देहबलं त्रिधा| |७७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tasyapRuthaglakShaNam (77-78) · Śloka 78
| তত্র সত্ত্বশরীরোত্থং প্রাকৃতং সহজং বলম্||৭৭|| বযস্কৃতমৃতূত্থং চ কালজং, যুক্তিজং পুনঃ| বিহারাহারজনিতং তথোর্জস্করযোগজম্||৭৮||
| तत्र सत्त्वशरीरोत्थं प्राकृतं सहजं बलम्||७७|| वयस्कृतमृतूत्थं च कालजं, युक्तिजं पुनः| विहाराहारजनितं तथोर्जस्करयोगजम्||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana deSa traividhyam (79) · Śloka 79
দেশোঽল্পবারিদ্রুনগো জাঙ্গলঃ স্বল্পরোগদঃ| আনূপো বিপরীতোঽস্মাত্সমঃ সাধারণঃ স্মৃতঃ||৭৯||
देशोऽल्पवारिद्रुनगो जाङ्गलः स्वल्परोगदः| आनूपो विपरीतोऽस्मात्समः साधारणः स्मृतः||७९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana majjAdInAM pramANam (80) · Śloka 80
এবং ভূমিলক্ষণং দেশমুক্ত্বা মজ্জাদীনাং পরিমাণার্থমাহ মজ্জমেদোবসামূত্রপিত্তশ্লেষ্মশকৃন্ত্যসৃক্| রসো জলং চ দেহেঽস্মিন্নেকৈকাঞ্জলিবর্দ্ধিতম্||৮০||
एवं भूमिलक्षणं देशमुक्त्वा मज्जादीनां परिमाणार्थमाह मज्जमेदोवसामूत्रपित्तश्लेष्मशकृन्त्यसृक्| रसो जलं च देहेऽस्मिन्नेकैकाञ्जलिवर्द्धितम्||८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ojAdInAM pramANam (81) · Śloka 81
পৃথক্ স্বপ্রসৃতং প্রোক্তমোজোমস্তিষ্করেতসাম্| দ্বাবঞ্জলী তু স্তন্যস্য চত্বারো রজসঃ স্ত্রিযাঃ||৮১||
पृथक् स्वप्रसृतं प्रोक्तमोजोमस्तिष्करेतसाम्| द्वावञ्जली तु स्तन्यस्य चत्वारो रजसः स्त्रियाः||८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samaprakRuteridaM mAnam (82) · Śloka 82
সমধাতোরিদং মানং বিদ্যাদ্বৃদ্ধিক্ষযাবতঃ||৮২||
समधातोरिदं मानं विद्याद्वृद्धिक्षयावतः||८२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SukrAsRugAdiShu doShAdhikyena saptadhA prakRutiH (83) · Śloka 83
অধুনা যদুক্রমাযুষ্কামীযাধ্যাযে (হৃ. সূ. অ. ১/৯)- "শুক্রার্তবস্থৈর্জন্মাদৌ বিষেণেব বিষক্রিমেঃ| (তৈশ্চ তিস্রঃ প্রকৃতযঃ" ইত্যাদি সূত্রস্যৈব বিবরণমাহ শুক্রাসৃগ্গর্ভিণীভোজ্যচেষ্টাগর্ভাশযর্তুষু| যঃ স্যাদ্দোষোঽধিকস্তেন প্রকৃতিঃ সপ্তধোদিতা||৮৩||
अधुना यदुक्रमायुष्कामीयाध्याये (हृ. सू. अ. १/९)- "शुक्रार्तवस्थैर्जन्मादौ विषेणेव विषक्रिमेः| (तैश्च तिस्रः प्रकृतयः" इत्यादि सूत्रस्यैव विवरणमाह शुक्रासृग्गर्भिणीभोज्यचेष्टागर्भाशयर्तुषु| यः स्याद्दोषोऽधिकस्तेन प्रकृतिः सप्तधोदिता||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShANAmanilasya balatvam (84) · Śloka 84
বিভুত্বাদাশুকারিত্বাদ্বলিত্বাদন্যকোপনাত্| স্বাতন্ত্র্যাদ্বহুরোগত্বাদ্দোষাণাং প্রবলোঽনিলঃ||৮৪||
विभुत्वादाशुकारित्वाद्वलित्वादन्यकोपनात्| स्वातन्त्र्याद्बहुरोगत्वाद्दोषाणां प्रवलोऽनिलः||८४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaprakRutInAM lakShaNAni (85-89) · Śloka 89
প্রাযোঽত এব পবনাধ্যুষিতা মনুষ্যা দোষাত্মকাঃ স্ফুটিতধূসরকেশগাত্রাঃ| শীতদ্বিষশ্চলধৃতিস্মৃতিবুদ্ধিচেষ্টা- সৌহার্দদৃষ্টিগতযোঽতিবহুপ্রলাপাঃ||৮৫|| অল্পবিত্তবলজীবিতনিদ্রাঃ সন্নসক্তচলজর্জরবাচঃ| নাস্তিকা বহুভুজঃ সবিলাসা গীতহাসমৃগযাকলিলোলাঃ||৮৬|| মধুরাম্লপটূষ্ণসাত্ম্যকাঙ্ক্ষাঃ কৃশদীর্ঘাকৃতযঃ সশব্দযাতাঃ| ন দৃঢা ন জিতেন্দ্রিযা ন চার্যা ন চ কান্তাদযিতা বহুপ্রজা বা||৮৭|| নেত্রাণি চৈষাং খরধূসরাণি বৃত্তান্যচারূণি মৃতোপমানি| উন্মীলিতানীব ভবন্তি সুপ্তে শৈলদ্রুমাংস্তে গগনং চ যান্তি||৮৮|| অধ্ন্যা মত্সরাধ্মাতাঃ স্তেনাঃ প্রোদ্বদ্ধপিণ্ডিকাঃ| শ্বশৃগালোষ্ট্রগৃধ্রাখুকাকানূকাশ্চ বাতিকাঃ||৮৯||
प्रायोऽत एव पवनाध्युषिता मनुष्या दोषात्मकाः स्फुटितधूसरकेशगात्राः| शीतद्विषश्चलधृतिस्मृतिबुद्धिचेष्टा- सौहार्ददृष्टिगतयोऽतिबहुप्रलापाः||८५|| अल्पवित्तबलजीवितनिद्राः सन्नसक्तचलजर्जरवाचः| नास्तिका बहुभुजः सविलासा गीतहासमृगयाकलिलोलाः||८६|| मधुराम्लपटूष्णसात्म्यकाङ्क्षाः कृशदीर्घाकृतयः सशब्दयाताः| न दृढा न जितेन्द्रिया न चार्या न च कान्तादयिता बहुप्रजा वा||८७|| नेत्राणि चैषां खरधूसराणि वृत्तान्यचारूणि मृतोपमानि| उन्मीलितानीव भवन्ति सुप्ते शैलद्रुमांस्ते गगनं च यान्ति||८८|| अध्न्या मत्सराध्माताः स्तेनाः प्रोद्बद्धपिण्डिकाः| श्वशृगालोष्ट्रगृध्राखुकाकानूकाश्च वातिकाः||८९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaprakRutilakShaNAni (90-95) · Śloka 95
অধুনা পিত্তপ্রকৃতিলক্ষণং প্রস্তৌতি-পিত্তং বহ্নির্বহ্নিজং বা যদস্মা ত্পিত্তোদ্রিক্তস্তীক্ষ্ণতৃষ্ণাবুভুক্ষঃ| গৌরোষ্ণাঙ্গস্তাম্রহস্তাঙ্ঘ্রিবক্রঃ শূরো মানী পিঙ্গকেশোঽল্পরোমা||৯০|| দযিতমাল্যবিলেপনমণ্ডনঃ সুচরিতঃ শুচিরাশ্রিতবত্সলঃ| বিভবসাহসবুদ্ধিবলান্বিতো ভবতি ভীষু গতির্দ্বিষতামপি||৯১|| মেধাবী প্রশিথিলসন্ধিবন্ধমাংসো নারীণামনভিমতোঽল্পশুক্রকামঃ| আবাসঃ পলিততরঙ্গনীলিকানাং ভুঙ্ক্তেঽন্নং মধুরকষাযতিক্তশীতম্||৯২|| ঘর্মদ্বেষী স্বেদনঃ পূতিগন্ধি র্ভূর্যুচ্চারক্রোধপানাশনের্ষ্যঃ| সুপ্তঃ পশ্যেত্কর্ণিকারন্পলাশান্ দিগ্দাহোল্কাবিদ্যুদর্কানলাংশ্চ||৯৩|| তনূনি পিঙ্গানি চলানি চৈষাং তন্বল্পপক্ষ্মাণি হিমপ্রিযাণি| ক্রোধেন মদ্যেন রবেশ্চ ভাসা রাগং ব্রজন্ত্যাশু বিলোচনানি||৯৪|| মধ্যাযুষো মধ্যবলাঃ পণ্ডিতাঃ ক্লেশভীরবঃ| ব্যাঘ্রর্ক্ষকপিমার্জারযক্ষানূকাশ্চ পৈত্তিকাঃ||৯৫||
अधुना पित्तप्रकृतिलक्षणं प्रस्तौति-पित्तं वह्निर्वह्निजं वा यदस्मा त्पित्तोद्रिक्तस्तीक्ष्णतृष्णाबुभुक्षः| गौरोष्णाङ्गस्ताम्रहस्ताङ्घ्रिवक्रः शूरो मानी पिङ्गकेशोऽल्परोमा||९०|| दयितमाल्यविलेपनमण्डनः सुचरितः शुचिराश्रितवत्सलः| विभवसाहसबुद्धिबलान्वितो भवति भीषु गतिर्द्विषतामपि||९१|| मेधावी प्रशिथिलसन्धिबन्धमांसो नारीणामनभिमतोऽल्पशुक्रकामः| आवासः पलिततरङ्गनीलिकानां भुङ्क्तेऽन्नं मधुरकषायतिक्तशीतम्||९२|| घर्मद्वेषी स्वेदनः पूतिगन्धि र्भूर्युच्चारक्रोधपानाशनेर्ष्यः| सुप्तः पश्येत्कर्णिकारन्पलाशान् दिग्दाहोल्काविद्युदर्कानलांश्च||९३|| तनूनि पिङ्गानि चलानि चैषां तन्वल्पपक्ष्माणि हिमप्रियाणि| क्रोधेन मद्येन रवेश्च भासा रागं व्रजन्त्याशु विलोचनानि||९४|| मध्यायुषो मध्यबलाः पण्डिताः क्लेशभीरवः| व्याघ्रर्क्षकपिमार्जारयक्षानूकाश्च पैत्तिकाः||९५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SleShmaprakRutilakShaNAni (96-103) · Śloka 103
শ্লেষ্মা সোমঃ শ্লেষ্মলস্তেন সৌম্যো গূঢস্নিগ্ধশ্লিষ্টসন্ধ্যস্থিমাংসঃ| ক্ষুত্তৃড্দুঃখক্লেশঘর্মৈরতপ্তো বুদ্ধ্যা যুক্তঃ সাত্বিকঃ সত্যসন্ধঃ||৯৬|| প্রিযঙ্গুদূর্বাশরকাণ্ডশস্ত্র- গোরোচনাপদ্মসুবর্ণবর্ণঃ| প্রলম্ববাহুঃ পৃথুপীনবক্ষা মহাললাটো ঘননীলকেশঃ||৯৭|| মৃদ্বঙ্গঃ সমসুবিভক্তচারুদেহো বহ্নোজোরতিরসশুক্রপুত্রভৃত্যঃ| ধর্মাত্মা বদতি ন নিষ্ঠুরং চ জাতু প্রচ্ছন্নং বহতি দৃঢং চিরং চ বৈরম্||৯৮|| সমদদ্বিরদেন্দ্রতুল্যযাতো জলদাম্ভোধিমৃদঙ্গসিংহঘোষঃ| স্মৃতিমানভিযোগবান্ বিনীতো ন চ বাল্যেঽপ্যতিরোদনো ন লোলঃ||৯৯|| তিক্তং কষাযং কটুকোষ্ণরূক্ষ- মল্পং স ভুঙ্ক্তে বলবাংস্তথাঽপি| রক্তান্তসুস্নিগ্ধবিশালদীর্ঘ- সুব্যক্তশুক্লাসিতপক্ষ্মলাক্ষঃ||১০০|| অল্পব্যাহারক্রোধপানাশনেহঃ প্রাজ্যাযুর্বিত্তো দীর্ঘদর্শী বদান্যঃ| শ্রাদ্ধো গম্ভীরঃ স্থূললক্ষঃ ক্ষমাবা- নার্যো নিদ্রালুর্দীর্ঘসূত্রঃ কৃতজ্ঞঃ||১০১|| ঋজুর্বিপশ্চিত্সুভগঃ সুলজ্জো ভক্তো গুরূণাং স্থিরসৌহৃদশ্চ| স্বপ্নে সপদ্মান্সবিহঙ্গমালাং- স্তোযাশযান্ পশ্যতি তোযদাংশ্চ||১০২|| ব্রহ্মরুদ্রেন্দ্রবরুণতার্ক্ষ্যহংসগজাধিপৈঃ| শ্লেষ্মপ্রকৃতযস্তুল্যাস্তথা সিংহাশ্বগোবৃষৈঃ||১০৩||
श्लेष्मा सोमः श्लेष्मलस्तेन सौम्यो गूढस्निग्धश्लिष्टसन्ध्यस्थिमांसः| क्षुत्तृड्दुःखक्लेशघर्मैरतप्तो बुद्ध्या युक्तः सात्विकः सत्यसन्धः||९६|| प्रियङ्गुदूर्वाशरकाण्डशस्त्र- गोरोचनापद्मसुवर्णवर्णः| प्रलम्बबाहुः पृथुपीनवक्षा महाललाटो घननीलकेशः||९७|| मृद्वङ्गः समसुविभक्तचारुदेहो बह्नोजोरतिरसशुक्रपुत्रभृत्यः| धर्मात्मा वदति न निष्ठुरं च जातु प्रच्छन्नं वहति दृढं चिरं च वैरम्||९८|| समदद्विरदेन्द्रतुल्ययातो जलदाम्भोधिमृदङ्गसिंहघोषः| स्मृतिमानभियोगवान् विनीतो न च बाल्येऽप्यतिरोदनो न लोलः||९९|| तिक्तं कषायं कटुकोष्णरूक्ष- मल्पं स भुङ्क्ते बलवांस्तथाऽपि| रक्तान्तसुस्निग्धविशालदीर्घ- सुव्यक्तशुक्लासितपक्ष्मलाक्षः||१००|| अल्पव्याहारक्रोधपानाशनेहः प्राज्यायुर्वित्तो दीर्घदर्शी वदान्यः| श्राद्धो गम्भीरः स्थूललक्षः क्षमावा- नार्यो निद्रालुर्दीर्घसूत्रः कृतज्ञः||१०१|| ऋजुर्विपश्चित्सुभगः सुलज्जो भक्तो गुरूणां स्थिरसौहृदश्च| स्वप्ने सपद्मान्सविहङ्गमालां- स्तोयाशयान् पश्यति तोयदांश्च||१०२|| ब्रह्मरुद्रेन्द्रवरुणतार्क्ष्यहंसगजाधिपैः| श्लेष्मप्रकृतयस्तुल्यास्तथा सिंहाश्वगोवृषैः||१०३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvandvasarvadoShaprakRutilakShaNam (104) · Śloka 104
প্রকৃতীর্দ্বযসর্বাত্থা দ্বন্দ্বসর্বগুণোদযে| |১০৪|
प्रकृतीर्द्वयसर्वात्था द्वन्द्वसर्वगुणोदये| |१०४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana satvAdiprakRutilakShaNam (104) · Śloka 104
| শৌচাস্তিক্যাদিভিশ্চৈবং গুণৈর্গুণমযীর্বদেত্||১০৪||
| शौचास्तिक्यादिभिश्चैवं गुणैर्गुणमयीर्वदेत्||१०४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vayoviBAgAdi (105) · Śloka 105
বযস্ত্বাষোডশাদ্বালং তত্র ধাত্বিন্দ্রিযৌজসাম্| বৃদ্ধিরাসপ্ততের্মধ্যং তত্রাবৃদ্ধিঃ পরং ক্ষযঃ||১০৫||
वयस्त्वाषोडशाद्वालं तत्र धात्विन्द्रियौजसाम्| वृद्धिरासप्ततेर्मध्यं तत्रावृद्धिः परं क्षयः||१०५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vapuShaH suKAyuShoH pAtratvam (106-107) · Śloka 107
স্বং স্বং হস্তত্রযং সার্দ্ধং বপুঃ পাত্রং সুখাযুষোঃ| ন চ যদ্যুক্তমুদ্রিক্তৈরষ্টাভির্নিন্দিতৈর্নিজৈঃ||১০৬|| অরোমশাসিতস্থূলদীর্ঘত্বৈঃ সবিপর্যযৈঃ| |১০৭|
स्वं स्वं हस्तत्रयं सार्द्धं वपुः पात्रं सुखायुषोः| न च यद्युक्तमुद्रिक्तैरष्टाभिर्निन्दितैर्निजैः||१०६|| अरोमशासितस्थूलदीर्घत्वैः सविपर्ययैः| |१०७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana suKAyuH pAtrasya vapuSho lakShaNAni (107-114) · Śloka 114
| সুস্নিগ্ধা মৃদবঃ সূক্ষ্মা নৈকমূলাঃ স্থিরাঃ কচাঃ||১০৭|| ললাটমুন্নতং শ্লিষ্টশঙ্খমর্ধেন্দুসন্নিভম্| কর্ণৌ নীচোন্নতৌ পশ্চান্মহান্তৌ শ্লিষ্টমাংসলৌ||১০৮|| নেত্রে ব্যক্তাসিতসিতে সুবদ্ধঘনপক্ষ্মণী| উন্নতাগ্রা মহোচ্ছ্বাসা পীনর্জুর্নাসিকা সমা||১০৯|| ওষ্ঠৌ রক্তাবনুদ্দৃত্তৌ, মহত্যৌ নোল্বণে হনূ| মহদাস্যং, ঘনা দন্তাঃ স্নিগ্ধাঃ শ্লক্ষ্ণাঃ সিতাঃসমাঃ||১১০|| জিহ্বা রক্তাঽঽযতা তন্বী, মাংসলং চিবুকং মহত্| গ্রীবা হ্রস্বা ঘনা বৃত্তা, স্কন্ধাবুন্নতপীবরৌ||১১১|| উদরং দক্ষিণাবর্তগূঢনাভি সমুন্নতম্| তনুরক্তোন্নতনখং স্নিগ্ধমাতাম্রমাংসলম্||১১২|| দীর্ঘাচ্ছিদ্রাঙ্গুলি মহত্পাণিপাদং প্রতিষ্ঠিতম্| গূঢবংশং বৃহত্পৃষ্ঠং, নিগূঢাঃ সন্ধযো দৃঢাঃ||১১৩|| ধীরঃ স্বরোঽনুনাদী চ, বর্ণঃ স্নিগ্ধঃ স্থিরপ্রভঃ| |১১৪|
| सुस्निग्धा मृदवः सूक्ष्मा नैकमूलाः स्थिराः कचाः||१०७|| ललाटमुन्नतं श्लिष्टशङ्खमर्धेन्दुसन्निभम्| कर्णौ नीचोन्नतौ पश्चान्महान्तौ श्लिष्टमांसलौ||१०८|| नेत्रे व्यक्तासितसिते सुबद्धघनपक्ष्मणी| उन्नताग्रा महोच्छ्वासा पीनर्जुर्नासिका समा||१०९|| ओष्ठौ रक्तावनुद्दृत्तौ, महत्यौ नोल्बणे हनू| महदास्यं, घना दन्ताः स्निग्धाः श्लक्ष्णाः सिताःसमाः||११०|| जिह्वा रक्ताऽऽयता तन्वी, मांसलं चिबुकं महत्| ग्रीवा ह्रस्वा घना वृत्ता, स्कन्धावुन्नतपीवरौ||१११|| उदरं दक्षिणावर्तगूढनाभि समुन्नतम्| तनुरक्तोन्नतनखं स्निग्धमाताम्रमांसलम्||११२|| दीर्घाच्छिद्राङ्गुलि महत्पाणिपादं प्रतिष्ठितम्| गूढवंशं बृहत्पृष्ठं, निगूढाः सन्धयो दृढाः||११३|| धीरः स्वरोऽनुनादी च, वर्णः स्निग्धः स्थिरप्रभः| |११४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pRuShTAdInAM prASastyam (114) · Śloka 114
| স্বভাজং স্থিরং সত্ত্বমবিকারি বিপত্স্বপি||১১৪||
| स्वभाजं स्थिरं सत्त्वमविकारि विपत्स्वपि||११४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vapuShaH SuBatvam (115) · Śloka 115
উত্তরোত্তরসুক্ষেত্রং বপুর্গর্ভাদিনীরুজম্| আযামজ্ঞানবিজ্ঞানৈর্বর্দ্ধমানং শনৈঃ শুভম্||১১৫||
उत्तरोत्तरसुक्षेत्रं वपुर्गर्भादिनीरुजम्| आयामज्ञानविज्ञानैर्वर्द्धमानं शनैः शुभम्||११५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvaguNopete SarIre SaradAM SatamAyuH (116) · Śloka 116
ইতি সর্বগুণোপেতে শরীরে শরদাং শতম্| আযুরৈশ্বর্যমিষ্টাশ্চ সর্বে ভাবাঃ প্রতিষ্ঠিতাঃ||১১৬||
इति सर्वगुणोपेते शरीरे शरदां शतम्| आयुरैश्वर्यमिष्टाश्च सर्वे भावाः प्रतिष्ठिताः||११६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balapramANaj~jAnam (117-118) · Śloka 118
এবং বপুষঃ প্রশস্তলক্ষণমুক্ত্বা বলপ্রমাণজ্ঞানার্থমাহ ত্বগ্রক্তাদীনি সত্ত্বান্তান্যগ্র্যাণ্যষ্টৌ যথোত্তরম্| বলপ্রমাণজ্ঞানার্থং সারাণ্যুক্তানি দেহিনাম্||১১৭|| সারৈরুপেতঃ সর্বৈঃ স্যাত্পরং গৌরবসংযুতঃ| সর্বারম্ভেষু চাশাবান্সহিষ্ণুঃ সন্মতিঃ স্থিরঃ||১১৮||
एवं वपुषः प्रशस्तलक्षणमुक्त्वा बलप्रमाणज्ञानार्थमाह त्वग्रक्तादीनि सत्त्वान्तान्यग्र्याण्यष्टौ यथोत्तरम्| बलप्रमाणज्ञानार्थं साराण्युक्तानि देहिनाम्||११७|| सारैरुपेतः सर्वैः स्यात्परं गौरवसंयुतः| सर्वारम्भेषु चाशावान्सहिष्णुः सन्मतिः स्थिरः||११८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana satvAdiprakRutInAM suKaduHKAnuBavaprakAraH (119) · Śloka 119
অনুত্সেকমদৈন্যং চ সুখং দুঃখং চ সেবতে| সত্ববাংস্তপ্যমানস্তু রাজসো নৈব তামসঃ||১১৯||
अनुत्सेकमदैन्यं च सुखं दुःखं च सेवते| सत्ववांस्तप्यमानस्तु राजसो नैव तामसः||११९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AyurvRuddhikaro gaNaH (3) · Śloka 3
ইদানীং প্রধানফলদাযি যত্প্রধানং প্রশ্স্তং লক্ষণং বপুষঃ, তদ্দর্শযিতুমাহ দানশীলদযাসত্যব্রহ্মচর্যকৃতজ্ঞতাঃ| রসাযনানি মৈত্রী চ পুণ্যাযুর্বৃদ্ধিকৃদ্গণঃ||১২০|| ইতি শ্রীবৈদ্যপতিসিংহগুপ্তসূনুশ্রীমদ্বাগ্ভটবিরচিতা যামষ্টাঙ্গহৃদযসংহিতাযাং দ্বিতীযে শারীরস্থা- নেঽঙ্গবিভাগো নাম তৃতীযোঽধ্যাযঃ||৩||
इदानीं प्रधानफलदायि यत्प्रधानं प्रश्स्तं लक्षणं वपुषः, तद्दर्शयितुमाह दानशीलदयासत्यब्रह्मचर्यकृतज्ञताः| रसायनानि मैत्री च पुण्यायुर्वृद्धिकृद्गणः||१२०|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचिता यामष्टाङ्गहृदयसंहितायां द्वितीये शारीरस्था- नेऽङ्गविभागो नाम तृतीयोऽध्यायः||३||
🔊 Audio coming soon