5. vikr̥tivijñānīyō'dhyāyaḥ

Adhikarana vikRuti vij~jAnIyo~adhyAyaH (2) · Śloka 2

അഥാതോ വികൃതിവിജ്ഞാനീയം ശാരീരം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| ഗദ്യസൂത്രേ|൨|

Adhikarana riShTaM mRutyorli~ggam (1-3) · Śloka 3

അത ഏവാഹ പുഷ്പം ഫലസ്യ ധൂമോऽഗ്നേര്വര്ഷസ്യ ജലദോദയഃ| യഥാ ഭവിഷ്യതോ ലിങ്ഗം രിഷ്ടം മൃത്യോസ്തഥാ ധ്രുവമ്||൧|| (ആയുഷ്മതി ക്രിയാഃ സര്വാഃ സഫലാഃ സമ്പ്രയോജിതാഃ| ഭവന്തി ഭിഷജാം ഭൂത്യൈ കൃതജ്ഞ ഇവ ഭൂഭുജി||൧|| ക്ഷീണായുഷി കൃതം കര്മ വ്യര്ഥം കൃതമിവാധമേ| അയശോ ദേഹസന്ദേഹം സ്വാര്ഥഹാനിം ച യച്ഛതി|൨| തര്ഹീദാനീം ഗതാസൂനാം ലക്ഷണം സമ്പ്രചക്ഷതേ| വികൃതിഃ പ്രകൃതേഃ പ്രാജ്ഞൈഃ പ്രദിഷ്ടാ രിഷ്ടസംജ്ഞയാ)||൩||

Adhikarana riShTABAve maraNABAvaH , dRuShTariShTe jIvitABAvaH (2) · Śloka 2

അത ഏവാഹ അരിഷ്ടം നാസ്തി മരണം ദൃഷ്ടരിഷ്ടം ച ജീവിതമ്| |൨|

Adhikarana ABAse maraNaM na (2) · Śloka 2

നനു, "ദൃഷ്ടരിഷ്ടം ജീവിതം നാസ്തി" ഇത്യയുക്തമേതത്, വ്യഭിചാരാത്| തഥാ ച വക്ഷ്യതി (ശ്ലോ. ൧൨൮)- "യം നരം സഹസാ രോഗോ ദുര്ബലം പരിമുഞ്ചതി| സംശയപ്രാപ്തമാത്രേയോ ജീവിതം തസ്യ മന്യതേ| " ഇത്യാഹ | അരിഷ്ടേ രിഷ്ടവിജ്ഞാനം ന ച രിഷ്ടേऽപ്യനൈപുണാത്||൨||

Adhikarana kRuShNAtreyamate riShTaBedanirdeSaH (3) · Śloka 3

കൃഷ്ണാത്രേയസ്തു ദ്വിധാ രിഷ്ടമിച്ഛതീതി തന്മതമാവിഷ്കുര്വന്നാഹ കേചിത്തു തദ്ദ്വിധേത്യാഹുഃ സ്ഥായ്യസ്ഥായിവിഭേദതഃ| |൩|

Adhikarana asthAyiriShTaBedanirdeSaH (3-4) · Śloka 4

തത്രാസ്ഥായിരിഷ്ടഭേദം ദര്ശയന്നാഹ | ദോഷാണാമപി ബാഹുല്യാദ്ഗിഷ്ടാഭാസഃ സമുദ്ഭവേത്||൩|| സ ദോഷാണാം ശമേ ശാമ്യേത്സ്ഥായ്യവശ്യം തു മൃത്യവേ| |൪|

Adhikarana riShTa lakShaNam (4-5) · Śloka 5

കിം തദ്രിഷ്ടമ് ? ഇത്യാഹ | രൂപേന്ദ്രിയസ്വരച്ഛായാപ്രതിച്ഛായാക്രിയാദിഷു||൪|| അന്യേഷ്വപി ച ഭാവേഷു പ്രാകൃതേഷ്വനിമിത്തതഃ| വികൃതിര്യാ സമാസേന രിഷ്ടം തദിതി ലക്ഷയേത്||൫||

Adhikarana keSaromNAM riShTam (6) · Śloka 6

കേശരോമ നിരഭ്യങ്ഗം യസ്യാഭ്യക്തമിവേക്ഷ്യതേ| |൬|

Adhikarana netrayoH riShTam (6-8) · Śloka 8

ഇന്ദ്രിയാണാമധിഷ്ഠാനസ്യ വികൃതിഃ-ഇന്ദ്രിയവികൃതിഃ, ഇത്യാഹ | യസ്യാത്യര്ഥം ചലേ നേത്രേ സ്തബ്ധാന്തര്ഗതനിര്ഗതേ||൬|| ജിഹ്മേ വിസ്തൃതസങ്ക്ഷിപ്തേ സങ്ക്ഷിപ്തവിനതഭ്രുണീ| ഉദ്ഭ്രാന്തദര്ശനേ ഹീനദര്ശനേ നകുലോപമേ||൭|| കപോതാഭേ അലാതാഭേ സ്രുതേ ലുലിതപക്ഷ്മണീ| |൮|

Adhikarana nAsikAyAH riShTam (8-9) · Śloka 9

| നാസികാऽത്യര്ഥവിവൃതാ സംവൃതാ പിടികാചിതാ||൮|| ഉച്ഛൂനാ സ്ഫുടിതാ മ്ലാനാ| |൯|

Adhikarana oShThayoH riShTam (9) · Śloka 9

യസ്യൌഷ്ഠോ യാത്യധോऽധരഃ| ഊര്ധ്വം ദ്വിതീയഃ സ്യാതാം വാ പക്വജമ്ബൂനിഭാവുഭൌ||൯||

Adhikarana dantAnAM riShTam (10) · Śloka 10

ദന്താഃ സശര്കരാഃ ശ്യാവാസ്താമ്രാഃ പുഷ്പിതപങ്കിതാഃ| സഹസൈവ പതേയുര്വാ|൧൦|

Adhikarana jihvAyAH riShTam (10-11) · Śloka 11

| ജിഹ്വാ ജിഹ്യാ വിസര്പിണീ||൧൦|| ശൂനാ ശുഷ്കാ ഗുരുഃ ശ്യാവാ ലിപ്താ സുപ്താ സകണ്ടകാ| |൧൧|

Adhikarana SirodharAyAH riShTam, pRuShThasya riShTam, hanvoH riShTam (11-12) · Śloka 12

| ശിരഃ ശിരോധരാ വോഢും പൃഷ്ഠം വാ ഭാരമാത്മനഃ||൧൧|| ഹനൂ വാ പിണ്ഡാമാസ്യസ്ഥം ശക്നുവന്തി ന യസ്യ ച| |൧൨|

Adhikarana a~ggAnAM riShTam (12) · Śloka 12

| യസ്യാനിമിത്തമങ്ഗാനി ഗുരൂണ്യതി ലഘൂനി വാ||൧൨||

Adhikarana randhrANAM riShTam (13) · Śloka 13

വിഷദോഷാദ്വിനാ യസ്യ ഖേഭ്യോ രക്തം പ്രവര്തതേ| |൧൩|

Adhikarana mehanasya riShTam, vRuShaNayoH riShTam (13-14) · Śloka 14

| ഉത്സിക്തം മേഹനം യസ്യ വൃഷണാവതിനിഃസൃതൌ||൧൩|| അതോऽന്യഥാ വാ യസ്യ സ്യാത് സര്വേ തേ കാലചോദിതാഃ| |൧൪|

Adhikarana lalATasya riShTam, bastiSIrShasya riShTam (14-15) · Śloka 15

| യസ്യാപൂര്വാഃ സിരാലേഖാ ബാലേന്ദ്വാകൃതയോऽപി വാ||൧൪|| ലലാടേ ബസ്തിശീര്ഷേ വാ ഷണ്മാസാന്ന സ ജീവതി| |൧൫|

Adhikarana plavamAnasya riShTam (15-16) · Śloka 16

| പദ്മിനീപത്രവത്തോയം ശരീരേ യസ്യ ദേഹിനഃ||൧൫|| പ്ലവതേ പ്ലവമാനസ്യ ഷണ്മാസാസ്തസ്യ ജീവിതമ്| |൧൬|

Adhikarana sirANAM riShTam, romakUpAnAM riShTam (16-17) · Śloka 17

| ഹരിതാഭാഃ സിരാ യസ്യ രോമകൂപാശ്ച സംവൃതാഃ||൧൬|| സോऽമ്ലാഭിലാഷീ പുരുഷഃ പിത്താന്മരണമശ്നുതേ| |൧൭|

Adhikarana mUrdhnaH riShTam, muKasya riShTam (17-18) · Śloka 18

| യസ്യ ഗോമയചൂര്ണാഭം ചൂര്ണം മൂര്ധ്നി മുഖേऽപി വാ||൧൭|| സസ്നേഹം, മൂര്ധ്നി ധൂമോ വാ, മാസാന്തം തസ്യ ജീവിതമ്| |൧൮|

Adhikarana mUrdhnaH BruvoSca riShTam (18-19) · Śloka 19

| മൂര്ധ്നി ഭ്രുവോര്വാ കുര്വന്തി സീമന്താവര്തകാ നവാഃ||൧൮|| മൃത്യും സ്വസ്ഥസ്യ ഷഡ്രാത്രാത്ത്രിരാത്രാദാതുരസ്യ തു| |൧൯|

Adhikarana jihvAmuKAkShimUrdhnAM riShTam (19-20) · Śloka 20

| ജിഹ്വാ ശ്യാവാ മുഖം പൂതി സവ്യമക്ഷി നിമജ്ജതി||൧൯|| ഖഗാ വാ മൂര്ധ്നി ലീയന്തേ യസ്യ തം പരിവര്ജയേത്| |൨൦|

Adhikarana snAtAnuliptasya riShTam (20-21) · Śloka 21

| യസ്യ സ്നാതാനുലിപ്തസ്യ പൂര്വം ശുഷ്യത്യുരോ ഭൃശമ്||൨൦|| ആര്ദ്രേഷു സര്വഗാത്രേഷു സോऽര്ധമാസം ന ജീവതി| |൨൧|

Adhikarana SarIravarNasya riShTam, upacayAdInAM riShTam (21-22) · Śloka 22

| അകസ്മാദ്യുഗപദ്ഗാത്രേ വര്ണൌ പ്രാകൃതവൈകൃതൌ||൨൧|| തഥൈവോപചയഗ്ലാനിരൌക്ഷ്യസ്നേഹാദി മൃത്യവേ| |൨൨|

Adhikarana a~ggulInAM riShTam, kShavakAsAdidhvaneH riShTam ,ucCvAsasya riShTam (22-23) · Śloka 23

| യസ്യ സ്ഫുടേയുരങ്ഗുല്യോ നാകൃഷ്ടാ ന സ ജീവതി||൨൨|| ക്ഷവകാസാദിഷു തഥാ യസ്യാപൂര്വോ ധ്വനിര്ഭവേത്| ഹ്രസ്വോ ദീര്ഘോऽതി വോച്ഛ്വാസഃ പൂതിഃ സുരഭിരേവ വാ||൨൩||

Adhikarana SarIragandhasya riShTam, malavastravraNAdigandhasya riShTam (24) · Śloka 24

ആപ്ലുതാനാപ്ലുതേ കായേ യസ്യ ഗന്ധോऽതിമാനുഷഃ| മലവസ്ത്രവ്രണാദൌ വാ വര്ഷാന്തം തസ്യ ജീവിതമ്||൨൪||

Adhikarana a~ggAtisaurasyasya riShTam, a~ggAtivairasyasya riShTam (25) · Śloka 25

ഭജന്തേऽയങ്ഗസൌരസ്യാദ്യം യൂകാമക്ഷികാദയഃ| ത്യജന്തി വാऽതിവൈരസ്യാത്സോऽപി വര്ഷം ന ജീവതി||൨൫||

Adhikarana UShmagAtrasya riShTam (26) · Śloka 26

സതതോഷ്മസു ഗാത്രേഷു ശൈത്യം യസ്യോപലക്ഷ്യതേ| ശീതേഷു ഭൃശമൌഷ്ണ്യം വാ സ്വേദഃ സ്തമ്ഭോऽപ്യഹേതുകഃ||൨൬||

Adhikarana SItagAtrasya riShTam, SItapiTikasya SItA~ggasya ca riShTam, SItArtasya riShTam (27) · Śloka 27

യോ ജാതശീതപിടികഃ ശീതാങ്ഗോ വാ വിദഹ്യതേ| ഉഷ്ണദ്വേഷീ ച ശീതാര്തഃ സ പ്രേതാധിപഗോചരഃ||൨൭||

Adhikarana urasyUShmAdi riShTam (28) · Śloka 28

ഉരസ്യൂഷ്മാ ഭവേദ്യസ്യ ജഠരേ ചാതിശീതതാ| ഭിന്നം പുരീഷം തൃഷ്ണാ ച യഥാ പ്രേതസ്തഥൈവ സഃ||൨൮||

Adhikarana mUtrapurIShAdikasya riShTam (29) · Śloka 29

മൂത്രം പുരീഷം നിഷ്ഠ്യൂതം ശുക്രം വാऽപ്സു നിമജ്ജതി| നിഷ്ഠ്യൂതം ബഹുവര്ണം വാ യസ്യ മാസാത്സ നശ്യതി||൨൯||

Adhikarana rUpasya riShTam (30-33) · Śloka 33

ഘനീഭൂതമിവാകാശമാകാശമിവ യോ ഘനമ്| അമൂര്തമിവ മൂര്തം ച മൂര്തം ചാമൂര്തവത്സ്ഥിതമ്||൩൦|| തേജസ്വ്യതേജസ്തദ്വച്ച ശുക്ലം കൃഷ്ണമസച്ച സത്| അനേത്രരോഗശ്ചന്ദ്രം ച ബഹുരൂപമലാഞ്ഛനമ്||൩൧|| ജാഗ്രദ്രക്ഷാംസി ഗന്ധര്വാന് പ്രേതനന്യാംശ്ച തദ്വിധാന്| രൂപം വ്യാകൃതി തത്തച്ച യഃ പശ്യതി സ നശ്യതി||൩൨|| സപ്തര്ഷീണാം സമീപസ്ഥാം യോ ന പശ്യത്യരൂന്ധതീമ്| ധ്രുവമാകാശഗങ്ഗാം വാ സ ന പശ്യതി താം സമാമ്||൩൩||

Adhikarana Sabdasya riShTam, gandhasya riShTam, rasasya riShTam, sparSasya riShTam, manasaH riShTam (34-38) · Śloka 38

ഇദനീമ് ശ്രോത്രേന്ദ്രിയസ്യ വിക്രുതിമാചിഖ്യാസുരാഹ മേഘതോയൌഘനിര്ഘോഷവീണാപണവവേണുജാന്| ശൃണോത്യന്യാംശ്ച യഃ ശബ്ദാനസതോ ന സതോऽപി വാ||൩൪|| നിഷ്പീഡ്യ കര്ണൌ ശൃണുയാന്ന യോ ധുകധുകാസ്വനമ്| തദ്വദ്ഗന്ധരസസ്പര്ശാന് മന്യതേ യോ വിപര്യയാത്||൩൫|| സര്വശോ വാ ന യോ, യശ്ച ദീപഗന്ധം ന ജിഘ്രതി| വിധിനാ യസ്യ ദോഷായ സ്വാസ്ഥ്യായാവിധിനാ രസാഃ||൩൬|| യഃ പാംസുനേവ കീര്ണാങ്ഗോ യോऽങ്ഗേ ഘാതം ന വേത്തി വാ| അന്തരേണ തപസ്തീവ്രം യോഗം വാ വിധിപൂര്വകമ്||൩൭|| ജാനാത്യതീന്ദ്രിയം യശ്ച തേഷാം മരണമാദിശേത്| |൩൮|

Adhikarana svarasya riShTam (38-39) · Śloka 39

അധുനാ ഖരവികൃതിമാഹ | ഹീനോ ദീനഃ സ്വരോऽവ്യക്തോ യസ്യ സ്യാദ്ഗദ്ഗദോऽപി വാ||൩൮|| സഹസാ യോ വിമുഹ്യോദ്വാ വിവക്ഷുര്ന സ ജീവതി| |൩൯|

Adhikarana svarabalavarNarogavRuddhInAM riShTam (39-40) · Śloka 40

| സ്വരസ്യ ദുര്ബലീഭാവം ഹാനിം ച ബലവര്ണയോഃ||൩൯|| രോഗവൃദ്ധിമയുക്ത്യാ ച ദൃഷ്ട്വാ മരണമാദിശേത്| |൪൦|

Adhikarana BAShamANasya riShTam, SrotuH riShTam (40-41) · Śloka 41

| അപസ്വരം ഭാഷമാണം പ്രാപ്തം മരണമാത്മനഃ||൪൦|| ശ്രോതാരം ചാസ്യ ശബ്ദസ്യ ദൂരതഃ പരിവര്ജയേത്| |൪൧|

Adhikarana CAyAyAH riShTam (41-42) · Śloka 42

സ്വരാശ്രയ രിഷ്ടമുക്ത്വാ ഛായാശ്രയം രിഷ്ടമഭീധിത്സുരാഹ | സംസ്ഥാനേന പ്രമാണേന വര്ണേന പ്രഭയാऽപി വാ||൪൧|| ഛായാ വിവര്തതേ യസ്യ സ്വപ്നേऽപി പ്രേത ഏവ സഃ| |൪൨|

Adhikarana CAyAyA dvairUpyam (42-43) · Śloka 43

അസ്യാശ്ച ഛായായാ ദ്വൈരൂപ്യം ദര്ശയിതുമാഹ | ആതപാദര്ശതോയാദൌ യാ സംസ്ഥാനപ്രമാണതഃ||൪൨|| ഛായാऽങ്ഗാത്സമ്ഭവത്യുക്താ പ്രതിച്ഛായേതി സാ പുനഃ| വര്ണപ്രഭാശ്രയാ യാ തു സാ ഛായൈവ ശരീരഗാ||൪൩||

Adhikarana praticCAyAyA riShTam (44-45) · Śloka 45

ഭവേദ്യസ്യ പ്രതിച്ഛായാ ഛിന്നാ ഭിന്നാऽധികാऽऽകുലാ| വിശിരാ ദ്വിശിരാ ജിഹ്മാ വികൃതാ യദി വാऽന്യഥാ||൪൪|| തം സമാപ്തായുഷം വിദ്യാന്ന ചേല്ലക്ഷ്യനിമിത്തജാ| പ്രതിച്ഛായാമയീ യസ്യ ന ചാക്ഷ്ണീക്ഷ്യേത കന്യകാ||൪൫||

Adhikarana KAdInAM mahABUtAnAM pa~jca CAyAH ,nABasI CAyA ,vAyavI CAyA ,AgneyI CAyA ,AmBasI CAyA, pArthivI CAyA (46-48) · Śloka 48

ഇദാനീം യസ്യ മഹാഭൂതസ്യ യാദൃശീ ഛായാ സ്യാത്, താം കഥയിതുമാഹ ഖാദീനാം പഞ്ച പഞ്ചാനാം ഛായാ വിവിധലക്ഷണാഃ| നാഭസീ നിര്മലാऽऽനീലാ സസ്നേഹാ സപ്രഭേവ ച||൪൬|| വാതാദ്രജോऽരുണാ ശ്യാവാ ഭസ്മരൂക്ഷാ ഹതപ്രഭാ| വിശുദ്ധരക്താ ത്വാഗ്നേയീ ദീപ്താഭാ ദര്ശനപ്രിയാ||൪൭|| ശുദ്ധവൈദൂര്യവിമലാ സുസ്നിഗ്ധാ തോയജാ സുഖാ| സ്ഥിരാസ്നിഗ്ധാ ഘനാ ശുദ്ധാ ശ്യാമാ ശ്വേതാ ച പാര്ഥിവീ||൪൮||

Adhikarana vAyavInAmanyAsAMcaguNAH (49) · Śloka 49

ഇദാനീമാസാം ഛായാനാം ഗുണനിര്ദേശമാഹ വായവീ രോഗമരണക്ലേശായാന്യാഃ സുഖോദയാഃ| |൪൯|

Adhikarana praBAyAH saptavidhatvam (49-50) · Śloka 50

| പ്രഭോക്താ തൈജസീ സര്വാ, സാ തു സപ്തവിധാ സ്മൃതാ||൪൯|| രക്താ പീതാ സിതാ ശ്യാവാ ഹരിതാ പാണ്ഡുരാऽസിതാ| |൫൦|

Adhikarana praBANAM SuBASuBatvam (50-51) · Śloka 51

| താസാം യാഃ സ്യുര്വികാസിന്യഃ സ്നിഗ്ധാശ്ച വിമലാശ്ച യാഃ||൫൦|| താഃ ശുഭാ, മലിനാ രൂക്ഷാഃ സങ്ക്ഷിപ്താശ്ചാശുഭോദയാഃ| |൫൧|

Adhikarana CAyApraBayorlakShaNam (51) · Śloka 51

ഛായാപ്രഭയോരന്യത്വം പ്രദര്ശയിതും ലക്ഷണമാഹ | വര്ണമാക്രാമതി ഛായാ പ്രഭാ വര്ണപ്രകാശിനീ||൫൧||

Adhikarana CAyApraBayorvyAptiH (52-53) · Śloka 53

തഥേദമപി ഛായാപ്രഭയോരന്യത്വേ ലക്ഷണമാഹ ആസന്നേ ലക്ഷ്യതേ ഛായാ വികൃഷ്ടേ ഭാ പ്രകാശതേ| നാച്ഛായോ നാപ്രഭഃ കശ്ചിദ്വിശേഷാശ്ചിഹ്നയന്തി തു||൫൨|| നൃണാം ശുഭാശുഭോത്പത്തിം കാലേ ഛായാസമാശ്രയാഃ| |൫൩|

Adhikarana ca~gkramato riShTam, hitamaSnataH riShTam, alpASinaH riShTam, bahvASinaH riShTam, kaPArtasya riShTam, SvAsocCvAsavataH riShTam, SirovikShepavataH riShTam, srutasvedasya riShTam, utthApyamAnasya riShTam, uttAnaSayAnasya riShTam, jiGRukShAvataH riShTam, ahAsyahAsinaH riShTam, uttarauShThalihataH riShTam, CAyABidravavataH riShTam, BiShagAdidveShavataH riShTam (53-61) · Śloka 61

| നികഷന്നിവ യഃ പാദൌ ച്യുതാംസഃ പരിസര്പതി||൫൩|| ഹീയതേ ബലതഃ ശശ്വദ്യോऽന്നമശ്നന് ഹിതം ബഹു| യോऽല്പാശീ ബഹുവിണ്മൂത്രോ ബഹ്വാശീ ചാല്പമൂത്രവിട്||൫൪|| യോ വാऽല്പാശീ കഫേനാര്തോ ദീര്ഘം ശ്വസിതി ചേഷ്ടതേ| ദീര്ഘമുച്ഛ്വസ്യ യോ ഹ്രസ്വം നിഃശ്വസ്യ പരിതാമ്യതി||൫൫|| ഹ്രസ്വം ച യഃ പ്രശ്വസിതി വ്യാവിദ്ധം സ്പന്ദതേ ഭൃശമ്| ശിരോ വിക്ഷിപതേ കൃച്ഛ്രാദ്യോऽഞ്ചയിത്വാ പ്രപാണികൌ||൫൬|| യോ ലലാടാത്സ്രുതസ്വേദഃ ശ്ലഥസന്ധാനബന്ധനഃ| ഉത്ഥാപ്യമാനഃ സമ്മുഹ്യേദ്യോ ബലീ ദുര്ബലോऽപി വാ||൫൭|| ഉത്താന ഏവ സ്വപിതി യഃ പാദൌ വികരോതി ച| ശയനാസനകുഡ്യാദേര്യോऽസദേവ ജിഘൃക്ഷതി||൫൮|| ആഹാസ്യഹാസീ സമ്മുഹ്യന് യോ ലേഢി ദശനച്ഛദൌ| ഉത്തരൌഷ്ഠം പരിലിഹന് ഫൂത്കാരാംശ്ച കരോതി യഃ||൫൯|| യമഭിദ്രവതി ച്ഛായാ കൃഷ്ണാ പീതാऽരുണാऽപി വാ| ഭിഷഗ്ഭേഷജപാനാന്നഗുരുമിത്രദ്വിഷശ്ച യേ||൬൦|| വശഗാഃ സര്വ ഏവൈതേ വിജ്ഞേയാഃ സമവര്തിനഃ| |൬൧|

Adhikarana grIvAdisvedavataH riShTam (61-1) · Śloka 1

(ഗ്രീവാലലാടഹൃദയം യസ്യ സ്വിദ്യതി ശീതലമ്||൬൧|| ഉഷ്ണോऽപരഃ പ്രദേശശ്ച ശരണം തസ്യ ദേവതാഃ| ) |പൂര്വരൂപാണി സര്വാണി ജ്വരാദിഷ്വതിമാത്രയാ| യം വിശംതി വിശത്യേനം മൃത്യുര്ജ്വരപുരഃസരഃ]||൧||

Adhikarana aNujyotyAdeH riShTam, medhAdiprAptavataH riShTam (62-64) · Śloka 64

| യോऽണുജ്യോതിരനേകാഗ്രോ ദുഃച്ഛായോ ദുര്മനാഃസദാ||൬൨|| ബലി ബലിഭൃതോ യസ്യ പ്രണീതം നോപഭുഞ്ജതേ| നിര്നിമിത്തം ച യോ മേധാം ശോഭാമുപചയം ശ്രിയമ്||൬൩|| പ്രാപ്നോത്യതോ വാ വിഭ്രംശം സ പ്രാപ്നോതി യമക്ഷയമ്| |൬൪|

Adhikarana guNadoShamayaprakRuteH riShTam (64-65) · Śloka 65

| ഗുണദോഷമയീ യസ്യ സ്വസ്ഥസ്യ വ്യാധിതസ്യ വാ||൬൪|| യാത്യന്യഥാത്വം പ്രകൃതിഃ പണ്മാസാന്ന സ ജീവതി| |൬൫|

Adhikarana BaktyAdinivartanavataH riShTam (65-66) · Śloka 66

| ഭക്തിഃ ശീലം സ്മൃതിസ്ത്യാഗോ ബുദ്ധിര്ബലമഹേതുകമ്||൬൫|| ഷഡേതാനി നിവര്തന്തേ ഷഡ്ഭിര്മാസൈര്മരിഷ്യതഃ| |൬൬|

Adhikarana mattavadgattyAdeH riShTam (66) · Śloka 66

| മത്തവദ്ഗതിവാക്കമ്പമോഹാ മാസാന്മരിഷ്യതഃ||൬൬||

Adhikarana keSotpATanapIDAj~jAnavataH riShTam, kaNThasya riShTam (67) · Śloka 67

നശ്യത്യജാനന് ഷഡഹാത്കേശലുഞ്ചനവേദനാമ്| ന യാതി യസ്യ ചാഹാരഃ കണ്ഠം കണ്ഠാമയാദൃതേ||൬൭||

Adhikarana preShyANAM riShTam ,pretAkRuteH riShTam nidrAyAH riShTam (68) · Śloka 68

പ്രേഷ്യാഃ പ്രതീപതാം യാന്തി പ്രേതാകൃതിരുദീര്യതേ| യസ്യ നിദ്രാ ഭവേന്നിത്യാ നൈവ വാ ന സ ജീവതി||൬൮||

Adhikarana vaktracaraNacakShuShAM riShTam (69) · Śloka 69

വക്ത്രമാപൂര്യതേऽശ്രൂണാം സ്വിദ്യതശ്വരണൌ ഭൃശമ്| ചക്ഷുശ്ചാകുലതാം യാതി യമരാജ്യം ഗമിഷ്യതഃ||൬൯||

Adhikarana BAvAnAM riShTam (70) · Śloka 70

യൈഃ പുരാ രമതേ ഭാവൈരരതിസ്തൈര്ന ജീവതി| |൭൦|

Adhikarana sahasA vikArasya riShTam (70-71) · Śloka 71

| സഹസാ ജായതി യസ്യ വികാരഃ സര്വലക്ഷണഃ||൭൦|| നിവര്തതേ വാ സഹസാ, സഹസാ സ വിനശ്യതി| |൭൧|

Adhikarana jvarasya riShTam (71-73) · Śloka 73

അധുനാ പ്രതിരോഗം രിഷ്ടം വക്തും സര്വവ്യാധിപ്രധാനസ്യ ജ്വരസ്യൈവ താവദ്വികൃതിം ലിലക്ഷയിഷുരാഹ | ജ്വരോ നിഹന്തി ബലവാന് ഗമ്ഭീരോ ദൈര്ഘരാത്രികഃ||൭൧|| സപ്രലാപഭ്രമശ്വാസഃ ക്ഷീണം ശൂനം ഹതാനലമ്| അക്ഷാമം സക്തവചനം രക്താക്ഷം ഹൃദി ശൂലിനമ്||൭൨|| സശുഷ്കകാസഃ പൂര്വാഹ്ണേ യോऽപരാഹ്ണേऽപി വാ ഭവേത്| ബലമാംസവിഹീനസ്യ ശ്ലേഷ്മകാസസമന്വിതഃ||൭൩||

Adhikarana raktapittasya riShTam (74-76) · Śloka 76

രക്തപിത്തവികൃതിലക്ഷണം രിഷ്ടമധികൃത്യാഹ രക്തപിത്തം ഭൃശം രക്തം കൃഷ്ണമിന്ദ്രധനുഷ്പ്രഭമ്| താമ്രഹാരിദ്രഹരിതം രൂപം രക്തം പ്രദര്ശയേത്||൭൪|| രോമകൂപപ്രവിസൃതം കണ്ഠാസ്യഹൃദയേ സജത്| വാസസോऽരഞ്ജനം പൂതി വേഗവച്ചാതി ഭൂരി ച||൭൫|| വൃദ്ധം പാണ്ഡുജ്വരച്ചര്ദികാസശോഫാതിസാരിണമ്| |൭൬|

Adhikarana kAsaSvAsayoH riShTam (76) · Śloka 76

| കാസശ്വാസൌ ജ്വരച്ഛര്ദിതൃഷ്ണാതീസാരശോഫിനമ്||൭൬||

Adhikarana rAjayakShmaNaH riShTam (77) · Śloka 77

യക്ഷ്മാ പാര്ശ്വരുജാനാഹരക്തച്ഛര്ദ്യംസതാപിനമ്| |൭൭|

Adhikarana CardeH riShTam (77-78) · Śloka 78

| ഛര്ദിര്വേഗവതീ മൂത്രശകൃദ്ഗന്ധിഃ സചന്ദ്രികാ||൭൭|| സാസ്രവിട്പൂയരുക്കാസശ്വാസവത്യനുഷങ്ഗിണീ| |൭൮|

Adhikarana tRuShNAyAH riShTam (78) · Śloka 78

| തൃഷ്ണാऽന്യാരോഗക്ഷപിതം ബഹിര്ജിഹ്വം വിചേതനമ്||൭൮||

Adhikarana madAtyayasya riShTam (79) · Śloka 79

മദാത്യയോऽതിശീതാര്തം ക്ഷീണം തൈലപ്രഭാനനമ്| |൭൯|

Adhikarana arSasAM riShTam (79-80) · Śloka 80

| അര്ശാംസി പാണിപന്നാഭിഗുദമുഷ്കാസ്യശോഫിനമ്||൭൯|| ഹൃത്പാര്ശ്വാങ്ഗരുജാഛര്ദിപായുപാകജ്വരാതുരമ്| |൮൦|

Adhikarana atIsArasya riShTam (80-84) · Śloka 84

അതീസാരവികൃതിമാഹ | അതീസാരോ യകൃത്പിണ്ഡമാംസധാവനമേചകൈഃ||൮൦|| തുല്യസ്തൈലഘൃതക്ഷീരദധിമജ്ജവസാസവൈഃ| മസ്തുലുങ്ഗമഷീപൂയവേസവാരാമ്ബുമാക്ഷികൈഃ||൮൧|| അതിരക്താസിതസ്നിഗ്ധപൂത്യച്ഛഘനവേദനഃ| കര്ബുരഃ പ്രസ്രവന് ധാതൂന് നിഷ്പുരീഷോऽഥവാऽതിവിട്||൮൨|| തന്തുമാന് മക്ഷികാക്രാന്തോ രാജീമാംശ്ചന്ദ്രകൈര്യുതഃ| ശീര്ണപായുവലിം മുക്തനാലം പര്വാസ്ഥിശൂലിനമ്||൮൩|| സ്രസ്തപായും ബലക്ഷീണമന്നമേവോപവേശയന്| സതൃട്ശ്വാസജ്വരച്ചര്ദിദാഹാനാഹപ്രവാഹികഃ||൮൪||

Adhikarana aSmaryAH riShTam (85) · Śloka 85

അശ്മരീ ശൂനവൃഷണം ബദ്ധമൂത്രം രൂജാര്ദിതമ്| |൮൫|

Adhikarana pramehasya riShTam (85) · Śloka 85

| മേഹസ്തൃഡ്ദാഹപിടികാമാംസകോഥാതിസാരിണമ്||൮൫||

Adhikarana piTikAyAH riShTam (86-87) · Śloka 87

പിടികാ മര്മഹൃത്പൃഷ്ഠസ്തനാംസഗുദമൂര്ദ്ധഗാഃ| പര്വപാദകരസ്ഥാ വാ മന്ദോത്സാഹം പ്രമേഹിണമ്||൮൬|| സര്വം ച മാംസസങ്കോഥദാഹതൃഷ്ണാമദജ്വരൈഃ| വിസര്പമര്മസംരോധഹിധ്മാശ്വാസഭ്രമക്ലമൈഃ||൮൭||

Adhikarana gulmasya riShTam (88-89) · Śloka 89

ഗുല്മഃ പൃഥുപരീണാഹോ ഘനഃ കൂര്മ ഇവോന്നതഃ| സിരാനദ്ധോ ജ്വരച്ഛര്ദിഹിധ്മാധ്മാനരുജാന്വിതഃ||൮൮|| കാസപീനസഹൃല്ലാസശ്വാസാതീസാരശോഫവാന്| |൮൯|

Adhikarana udarasya riShTam (89-91) · Śloka 91

ഇദാനീമുദരവ്യാധിനിമിത്തം രിഷ്ടമാഹ | വിണ്മൂത്രസങ്ഗ്രഹശ്വാസശോഫഹിധ്മാജ്വരഭ്രമൈഃ||൮൯|| മൂര്ച്ചാച്ചര്ദ്യതിസാരൈശ്ച ജഠരം ഹന്തി ദുര്ബലമ്| ശൂനാക്ഷം കുടിലോപസ്ഥമുപക്ലിന്നതനുത്വചമ്||൯൦|| വിരേചനഹൃതാനാഹമാനഹ്യന്തം പുനഃ പുനഃ| |൯൧|

Adhikarana pANDurogasya riShTam (91) · Śloka 91

പാണ്ഡുരോഗരിഷ്ടമാഹ | പാണ്ഡുരോഗഃ ശ്വയഥുമാന് പീതാക്ഷിനഖദര്ശനമ്||൯൧||

Adhikarana SoPasya riShTam (92-93) · Śloka 93

ശോഫരിഷ്ടം ബ്രൂതേ തന്ദ്രാദാഹാരുചിച്ഛര്ദിമൂര്ച്ഛാധ്മാനാതി സാരവാന്| അനേകോപദ്രവയുതഃ പാദാഭ്യാം പ്രസൃതോ നരമ്||൯൨|| നാരീം ശോഫോ മുഖാദ്ധന്തി കുക്ഷിഗുഹ്യാദുഭാവപി| രാജീചിതഃ സ്രവംശ്ഛര്ദി ജ്വരശ്വാസാതി സാരിണമ്||൯൩||

Adhikarana jvarAtIsArayoH riShTam (94-96) · Śloka 96

ജ്വരാതിസാരൌ ശോഫാന്തേ ശ്വയഥുര്വാ തയോഃ ക്ഷയേ| ദുര്ബലസ്യ വിശേഷേണ ജായന്തേऽന്തായ ദേഹിനഃ||൯൪|| ശ്വയഥുര്യസ്യ പാദസ്ഥഃ പരിസ്രസ്തേ ച പിണ്ഡികേ| സീദതഃ സക്ഥിനീ ചൈവ തം ഭിഷക് പരിവര്ജയേത്||൯൫|| ആനനം ഹസ്തപാദം ച വിശേഷാദ്യസ്യ ശുഷ്യതഃ| ശൂയേതേ വാ വിനാ ദേഹാത്സ മാസാദ്യാതി പഞ്ചതാമ്||൯൬||

Adhikarana visarpasya riShTam (97) · Śloka 97

വിസര്പഃ കാസവൈവര്ണ്യജ്വരമൂര്ഛാങ്ഗഭങ്ഗവാന്| ഭ്രമാസ്യശോഫഹൃല്ലാസദേഹസാദാതിസാരവാന്||൯൭||

Adhikarana kuShTasya riShTam (98) · Śloka 98

കുഷ്ടം വിശീര്യമാണാങ്ഗം രക്തനേത്രം ഹതസ്വരമ്| മന്ദാഗ്നിം ജന്തുഭിര്ജുഷ്ടം ഹന്തി തൃഷ്ണാതിസാരിണമ്||൯൮||

Adhikarana vAtavyAdeH riShTam (99) · Śloka 99

വായുഃ സുപ്തത്വചം ഭുഗ്നം കമ്പശോഫരുജാതുരമ്| |൯൯|

Adhikarana vAtaraktasya riShTam (99-100) · Śloka 100

| വാതാസ്രം മോഹമൂര്ച്ഛായമദാസ്വപ്നജ്വരാന്വിതമ്||൯൯|| ശിരോഗ്രഹാരുചിശ്വാസസങ്കോചസ്ഫോടകോഥവത്| |൧൦൦|

Adhikarana sarvAmayAnAM riShTam (100-101) · Śloka 101

| ശിരോരോഗാരുചിശ്വാസമോഹവിഡ്ഭേദതൃഡ്ഭ്രമൈഃ||൧൦൦|| ഘ്നന്തി സര്വാമയാഃ ക്ഷീണസ്വരധാതുബലാനലമ്| |൧൦൧|

Adhikarana alpasyApirogasya riShTam (101-102) · Śloka 102

| വാതവ്യാധിരപസ്മാരീ കുഷ്ഠീ രക്ത്യുദരീ ക്ഷയീ||൧൦൧|| ഗുല്മീ മേഹീ ച താന് ക്ഷീണാന് വികാരേऽല്പേऽപി വര്ജയേത്| |൧൦൨|

Adhikarana Aturasya riShTam (102-103) · Śloka 103

| ബലമാംസക്ഷയസ്തീവ്രോ രോഗവൃദ്ധിരരോചകഃ||൧൦൨|| യസ്യതുരസ്യ ലക്ഷ്യന്തേ ത്രീന് പക്ഷന്ന സ ജീവതി| |൧൦൩|

Adhikarana vAtAShThIlAyAH riShTam (103-104) · Śloka 104

| വാതാഷ്ഠീലാऽതിസംവൃദ്ധാ തിഷ്ടന്തീ ദാരുണാ ഹൃദി||൧൦൩|| തൃൗഷ്ണയാ നു പരീതസ്യ സദ്യോ മുഷ്ണാതി ജീവിതമ്| |൧൦൪|

Adhikarana vAyoH riShTam (104-108) · Śloka 108

| ശൈഥില്യം പിണ്ഡികേ വായുര്നീത്വാ നാസാം ച ജിഹ്മതാമ്||൧൦൪|| ക്ഷീണാത്യായമ്യ മന്യേ വാ സദ്യോ മുഷ്ണാതി ജീവിതമ്| നാഭീഗുദാന്തരം ഗത്വാ വങ്ക്ഷ്ണൌ വാ സമാശ്രയന്||൧൦൫|| ഗൃഹീത്വാ പായുഹൃദയേ ക്ഷീണദേഹസ്യ വാ ബലീ| മലാന് ബസ്തിശിരോ നാഭിം വിബദ്ധ്യ ജനയന് രുജമ്||൧൦൬|| കുര്വന് വങ്ക്ഷ്ണയോഃ ശൂലം തൃണാം ഭിന്നപുരീഷതാമ്| ശ്വാസം വാ ജനയന് വായുര്ഗൃഹീത്വാ ഗുദവങ്ക്ഷ്ണമ്||൧൦൭|| വിതത്യ പര്ശുകാഗ്രാണി ഗൃഹീത്വോരശ്ച മാരുതഃ| സ്തിമിതസ്യാതതാക്ഷസ്യ സദ്യോ മുഷ്ണാതി ജീവിതമ്||൧൦൮||

Adhikarana mumUrShoH riShTam (109) · Śloka 109

സഹസാ ജ്വരസന്താപസ്തൃഷ്ണാ മൂര്ച്ഛാ ബലക്ഷയഃ| വിശ്ലേഷണം ചസന്ധീനാം മുമൂര്ഷോരുപജായതേ||൧൦൯||

Adhikarana SleShmajvaropataptasya riShTam (110) · Śloka 110

ഗോസര്ഗേ വദനാദ്യസ്യ സ്വേദഃ പ്രച്യവതേ ഭൃശമ്| ലേപജ്വരോപതപ്തസ്യ ദുര്ലഭം തസ്യ ജീവിതമ്||൧൧൦||

Adhikarana masUrikAyAH riShTam (111) · Śloka 111

പ്രവാലഗുലികാഭാസാ യസ്യ ഗാത്രേ മസൂരികാഃ| ഉത്പദ്യാശു വിനശ്യന്തി ന ചിരാത്സ വിനശ്യതി||൧൧൧||

Adhikarana visPoTAnAM riShTam (112) · Śloka 112

മസൂരവിദലപ്രഖ്യാസ്തഥാ വിദൃമസന്നിഭാഃ| അന്തര്വക്രാഃ കിണാഭാശ്ച വിസ്ഫോടാ ദേഹനാശനാഃ||൧൧൨||

Adhikarana kAmalAyAH riShTam (113) · Śloka 113

കാമലാऽക്ഷ്ണോര്മുഖം പൂര്ണം ശങ്ഖയോര്മുക്തമാംസതാ| സന്ത്രാസശ്ചോഷ്ണതാऽങ്ഗേ ച യസ്യ തം പരിവര്ജയേത്||൧൧൩||

Adhikarana vighRuShTasya riShTam (114) · Śloka 114

അകസ്മാദനുധാവച്ച വിഘൃഷ്ടം ത്വക്സമാശ്രയമ്| ||൧൧൪||

Adhikarana vraNAnAM riShTam (1-116) · Śloka 116

(ചന്ദനോശീരമദിരാകുണപധ്വാങ്ക്ഷഗന്ധയഃ| ശൈവാലകുക്കുടശിഖാകുങ്കുമാലമഷീപ്രഭാഃ||൧|| അന്തര്ദാഹാ നിരൂഷ്മാണഃ പ്രാണനാശകരാ വ്രണാഃ| ) യോ വാതജോ ന ശൂലായ മര്മജശ്ച രുജേ ന യഃ| അചൂര്ണശ്ചൂര്ണകീര്ണാഭോ യത്രാകസ്മാച്ച ദൃശ്യതേ||൧൧൫|| രൂപം ശക്തിധ്വജാദീനാം സര്വാംസ്താന്വര്ജയേദ്വ്രണാന്| |൧൧൬|

Adhikarana Bagandarasya riShTam (116) · Śloka 116

| വിണ്മൂത്രമാരുതവഹം കൃമിണം ച ഭഗന്ദരമ്||൧൧൬||

Adhikarana jAnuGaTTanAdi riShTam (117) · Śloka 117

ഘട്ടയന് ജാനുനാ ജാനു പാദാവുദ്യമ്യ പാതയന്| യോऽപാസ്യതി മുഹുര്വക്രമാതുരോ ന സ ജീവതി||൧൧൭||

Adhikarana Aturasya lakShaNaviSeShAdi (118-120) · Śloka 120

ദന്തൈശ്ഛിന്ദന്നഖാഗ്രാണി തൈശ്ച കേശാംസ്തൃണാനി ച| ഭൂമിം കാഷ്ഠേന വിലിഖന് ലോഷ്ടം ലോഷ്ടേന താഡയന്||൧൧൮|| ഹൃഷ്ടരോമാ സാന്ദ്രമൂത്രഃ ശുഷ്കകാസീ ജ്വരീ ച യഃ| മുഹുര്ഹസന് മുഹുഃക്ഷ്വേഡന് ശയ്യാം പാദേന ഹന്തി യഃ||൧൧൯|| മുഹുശ്ഛിദ്രാണി വിസൃശന്നാതുരോ ന സ ജീവതി| |൧൨൦|

Adhikarana muKe tilakAdi lakShaNaviSeShAdi (120-121) · Śloka 121

| മൃത്യവേ സഹസാऽऽര്തസ്യ തിലകവ്യങ്ഗവിപ്ലവഃ||൧൨൦|| മുഖേ, ദന്തനഖേ പുഷ്പം, ജഠരേ വിവിധാഃ സിരാഃ| |൧൨൧|

Adhikarana urdhvaSvAsAdi lakShaNaviSeShAdi (121-122) · Śloka 122

| ഊര്ധ്വശ്വാസം ഗതോഷ്മാണം ശൂലോപഹതവങ്ക്ഷണമ്||൧൨൧|| ശര്മ ചാനധിഗച്ഛന്തം ബുദ്ധിമാന് പരിവര്ജയേത്| |൧൨൨|

Adhikarana vikAravardhanAdi lakShaNaviSeShAdi (122-123) · Śloka 123

| വികാരാ യസ്യ വര്ധന്തേ പ്രകൃതിഃ പരിഹീയതേ||൧൨൨|| സഹസാ സഹസാ തസ്യ മൃത്യുര്ഹരതി ജീവിതമ്| |൧൨൩|

Adhikarana auShadhasaMpAdanASakyatvaM (123-124) · Śloka 124

| യമുദ്ദിശ്യാതുരം വൈദ്യഃ സമ്പാദയിതുമൌഷധമ്||൧൨൩|| യതമാനോ ന ശക്നോതി ദുര്ലഭം തസ്യ ജീവിതമ്| |൧൨൪|

Adhikarana yogyauShadhasidhyaBAve aSakyatvaM (124-125) · Śloka 125

| വിജ്ഞാതം ബഹുശഃ സിദ്ധം വിധിവച്ചാവചാരിതമ്||൧൨൪|| ന സിധ്യത്യൌഷധം യസ്യ നാസ്തി തസ്യ ചികിത്സിതമ്| |൧൨൫|

Adhikarana auShadhAdivarNAderviparyaye aSakyatvaM (125-126) · Śloka 126

| ഭവേദ്യസ്യൌഷധേऽന്നേ വാ കല്പ്യമാനേ വിപര്യയഃ||൧൨൫|| അകസ്മാദ്വര്ണഗന്ധാദേഃ സ്വസ്ഥോऽപി ന സ ജീവതി| |൧൨൬|

Adhikarana nivAte sendhanajyotyupaSamane aSakyatvaM ,atimAtraBAjanapatane aSakyatvaM (126-127) · Śloka 127

| നിവാതേ സേന്ധനം യസ്യ ജ്യോതിശ്ചാപ്യുപശാമ്യതി||൧൨൬|| ആതുരസ്യ ഗൃഹേ യസ്യ ഭിദ്യന്തേ വാ പതന്തി വാ| അതിമാത്രമമത്രാണി ദുര്ലഭം തസ്യ ജീവിതമ്||൧൨൭||

Adhikarana sahasA rogamuktau aSakyatvaM (128) · Śloka 128

യം നരം സഹസാ രോഗോ ദുര്ബലം പരിമുഞ്ചതി| സംശയപ്രാപ്തമാത്രേയോ ജീവിതം തസ്യ മന്യതേ||൧൨൮||

Adhikarana pRuShTe~api maraNakathananiShedhaH (129) · Śloka 129

കഥയേന്ന ച പൃഷ്ടോऽപി ദുഃശ്രവം മരണം ഭിഷക്| ഗതാസോര്ബന്ധുമിത്രാണാം ന ചേച്ചേത്തം ചികിത്സിതുമ്||൧൨൯||

Adhikarana yamadUtAdiBirauShadhavIryanASaH (130) · Śloka 130

ചികിത്സാനൈഷ്ഫല്യാച്ച തം നോപക്രമേദിതി പ്രതിപാദയന്നാഹ യമദൂതപിശാചാദ്യൈയത്പരാസുരുപാസ്യതേ| ഘ്നദ്ഭിരൌഷധവീര്യാണി തസ്മാത്തം പരിവര്ജയേത്||൧൩൦||

Adhikarana riShTaj~jAnAvaSyakatA (131) · Śloka 131

ആയുര്വേദഫലം കൃത്സ്നം യദായുര്ജ്ഞേ പ്രതിഷ്ഠിതമ്| രിഷ്ടജ്ഞാനാദൃതസ്തസ്മാത്സര്വദൈവ ഭവേദ്ഭിഷക്||൧൩൧||

Adhikarana viShamaparihAriNAM maraNam (5) · Śloka 5

മരണം പ്രാണിനാം ദൃഷ്ടമായുഃപുണ്യോഭക്ഷയാത്| തയോരപ്യക്ഷയാദ്ദൃഷ്ടം വിഷമാപരിഹാരിണാമ്||൧൩൨|| ഇതി ശ്രീ വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്ബാഗ്ഭാടവിരചിതാ- യാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ദ്വിതീയേ ശാരീരസ്ഥാനേ വികൃതിവിജ്ഞാനീയോ നാമ പഞ്ചമോऽധ്യായഃ||൫||

Adhikarana athA~ggaviBAgo nAma pa~jcamo~adhyAyaH---pratij~jA (1) · Śloka 1

അഥാതോऽങ്ഗവിഭാഗം ശാരീരം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||

Adhikarana a~gga-pratya~ggAni (2) · Śloka 2

സകലമപി ശരീരമങ്ഗമിത്യുച്യതേ| തത്ര പുനഃ ഷഡങ്ഗമ്| ശിരേऽന്തരാധിര്ദ്വൌ ബാഹൂ സക്ഥിനീ ച| നേത്രനാഭിപാണിപാദാ- ദീനി ത്വസ്യ പ്രത്യങ്ഗാനി||൨||

Adhikarana mahABUteByo~a~gganirvRuttiH (3) · Śloka 3

മഹാഗുണമയേഭ്യശ്ച ഖപവനതേജോജലഭൂമ്യാഖ്യേഭ്യോ മഹാഭൂതേഭ്യശ്ചേതനാധിഷ്ഠിതേഭ്യോऽഭിനിര്വൃത്തിരങ്ഗസ്യ||൩||

Adhikarana prANinAM sArupyAsArUpya- tvasya kAraNam (4) · Śloka 4

ഭൂതാനാമേവ ച ദൃഷ്ടാദൃഷ്ടവിവിധകര്മവശാദനേകരൂപാത് സന്നിവേശഷദാകൃതിപ്രമാണസ്നേഹദീപ്തിസ്വരാദീനാം സാരുപ്യമസാരൂപ്യം വാ സൂക്ഷ്മസ്ഥൂലതാരതമ്യഭേദഭിന്നമതിബഹുപ്രകാരം നിഷ്പദ്യതേ||൪||

Adhikarana AkAshalakShaNam (5) · Śloka 5

തത്ര സത്ത്ബഹുലമാകശമ്||൫||

Adhikarana vAyorlakShaNam (1) · Śloka 1

രജോബഹുലോ വായുഃ|൧|

Adhikarana jalalakShaNam (1) · Śloka 1

സത്ത്വതമോബഹുലമമ്ബു|൧|

Adhikarana pRuthivyA lakShaNam (1) · Śloka 1

തമോബഹുലാ ഭൂഃ||൧||

Adhikarana AkAshAdInAM li~ggAni (6) · Śloka 6

തേഷാമപ്രതിഘാതശ്ചലത്വമൌഷ്ണ്യം ദ്രവതാ കാഠിന്യമിതി ക്രമാ- ല്ലിങ്ഗാനി||൬||

Adhikarana AkAshAdInAM visheShAdhiShThAnam (7) · Śloka 7

വിശേഷതശ്ച ശ്രോത്രാദിഷ്വിന്ദ്രിയേഷ്വവസ്ഥാനമ്||൭||

Adhikarana AkAshAdInAM guNAH (8) · Śloka 8

ശബ്ദസ്പര്ശരൂപരസഗന്ധൈരേകൈകപ്രവൃദ്ധൈരന്വയഃ||൮||

Adhikarana AkAshajA BAvAH (9) · Śloka 9

തത്രാऽऽകാശജാനി ശ്രോത്രം ശബ്ദഃ സര്വസ്ത്രോതാംസി വിവിക്തതാ||൯||

Adhikarana vAyavIyA BAvAH (10) · Śloka 10

വായവീയാനി സ്പര്ശനം സ്പര്ശഃ പ്രശ്വാസോച്ഛ്വാസാദിപരിസ്പന്ദനാനി ലാഘവം ച||൧൦||

Adhikarana AgneyA BAvAH (11) · Śloka 11

ആഗ്നേയാനി ദര്ശനം രൂപം പിത്തമൂഷ്മാ പക്തിഃ സന്താപോ മേധാ വര്ണോ ഭാസ്തേജഃ ശൌര്യ്യഞ്ച||൧൧||

Adhikarana AmBasA BAvAH (12) · Śloka 12

ആമ്ഭസാനി രസനം രസഃ സ്വേദക്ലേദവസാऽസൃകശുക്രമൂത്രാദിദ്രവസമൂഹഃ ശൈത്യം സ്നേഹശ്ച||൧൨||

Adhikarana pArthIvA BAvAH (13) · Śloka 13

പാര്ഥീവാനി ഘ്രാണം ഗന്ധഃ കേശനഖാസ്ഥ്യാദിമൂര്തസമൂഹോ ധൈര്യ്യസ്ഥൈര്യ്യഞ്ച||൧൩||

Adhikarana mAtRujAH BAvAH (14) · Śloka 14

തേശു മാതൃജാനി മൃദൂനി ത്വഗ്രക്തമാംസമേദോമജ്ജനാഭിഹൃദയാമാശയഗര്ഭാശയയകൃത്പ്ലീഹാക്ലോമാന്ത്രഗുദാദീനി||൧൪||

Adhikarana pitRujAH BAvAH (15) · Śloka 15

പിതൃജാനി സ്ഥിരാണി കേശനഖാസ്ഥിശുക്രസിരാസ്നായ്വാദീനി||൧൫||

Adhikarana AtmajAH BAvAH (16) · Śloka 16

ആത്മജാനി നാനായോനിഷൂത്പിത്തിര്മനശ്ചേതനേന്ദ്രിയാണി പ്രാണാപാനൌ ധാരണമാകൃതിസ്വരവര്ണവിശേഷാഃ കാമക്രോധലോഭഭയഹര്ഷധര്മശീലതാസ്മൃതിബുദ്ധീച്ഛാദ്വേഷപ്രയത്നാഹങ്കാരസുഖദുഃഖായുരാത്മജ്ഞാനാനി ച||൧൬||

Adhikarana sAtmyajA BAvAH (17) · Śloka 17

സാത്മ്യജാന്യായുരാരോഗ്യമനാലാസ്യലോലുപത്വമിന്ദ്രിയപ്രസാദസ്വരവര്ണൌജഃ സമ്പത്പ്രശസ്തതാ പ്രഹര്ഷഭൂയസ്ത്വം മേധാബലം ച||൧൭||

Adhikarana rasajA BAvAH (18) · Śloka 18

രസജാനി കൃത്സ്നസ്യ ദേഹസ്യ സമ്ഭവോ വൃത്തിര്വൃദ്ധിസ്തൃപ്തിരലൌല്യം പുഷ്ടിരുത്സാഹശ്ച||൧൮||

Adhikarana shuddhasattvajA BAvAH (19) · Śloka 19

ശുദ്ധസത്ത്വജാനി ശൌചമാസ്തികത്വം, കൃതജ്ഞതാ, ദാക്ഷിണ്യം, വ്യവസായഃ, ശൌര്യ്യം, ഗാമ്ഭിര്യം ബുദ്ധിര്മേധാ, സ്മൃതിഃ ശുക്ലവര്ത്മരുചിര്ഭക്തിരഭിഷങ്ഗാഭാവസ്തമോഗുണോ വിപര്യയശ്ച||൧൯||

Adhikarana rAjasA BAvAH (20) · Śloka 20

രാജസാനി ദുരുപചാരതാऽനാര്യം ശൌര്യ്യം മാത്സര്യമമിത- ഭാഷിത്വമഹങ്കാരോ ലോലുപത്വം ദമ്ഭോ മാനഃ ക്രോധോ ഹര്ഷഃ കാമശ്ച||൨൦||

Adhikarana tAmasA BAvAH (21) · Śloka 21

താമസാന്യജ്ഞാനം വിഷാദഃ പ്രമാദോ നിദ്രാऽऽലസ്യം ക്ഷുത്തൃഷ്ണാ ശോകോ മാത്സര്യം വിപ്രതിപത്തിഃ പരാതിസന്ധാനം സത്ത്വഗുണ വൈപരീത്യം ച||൨൧||

Adhikarana manasaH upaplavau dehasya BUtAtmakatABisandhishca (22) · Śloka 22

തത്ര സത്ത്വം മനസ്തസ്യോപപ്ലവോ രജസ്തമശ്ച ഇത്യേവമ്ഭൂതാത്മകം ദേഹമാഹുഃ||൨൨||

Adhikarana dehasya praviBAgaH (23) · Śloka 23

തസ്യ പുനഃ പ്രവിഭാഗഃ-ത്വചഃ കലാ ദോഷാ ധാതവോ മലാ ബുദ്ധീന്ദ്രിയാണി തദധിഷ്ഠിതാനി കര്മേന്ദ്രിയാണ്യതീന്ദ്രിയമാശയാഃ പ്രാണായതനാനി കണ്ഡരാജാലാനി കൂര്ചാരജ്ജ്വസ്സീവന്യോऽസ്ഥിസങ്ഘാതാഃ സീമന്താ അസ്ഥീന്യസ്ഥിസന്ധയഃ സ്നായൂനി പേശ്യഃ സിരാ ധമന്യഃ സ്രോതാംസ്യൂഷ്മാണോ മര്മണി കേശശ്മശ്രുലോമാനി പ്രകൃതിവികൃതിഭേദാശ്ച||൨൩||

Adhikarana tvacolakShaNaM sa~gKyA ca (24) · Śloka 24

തത്രാऽസൃജഃ പച്യമാനസ്യ ക്ഷീരസ്യേവ സന്താനികാഃ ഷട് ത്വചോ ഭവന്തി||൨൪||

Adhikarana tvakprasAdaphalam (25) · Śloka 25

ത്വക്പ്രസാദാദ്രക്തസ്യ പ്രസാദഃ| ഉദകധരാ ത്വക് താസാമുദകധരാ ചാദ്യാ||൨൫||

Adhikarana asRugdharA tvak (26) · Śloka 26

ദ്വിതീയാऽസൃഗ്ധരാ||൨൬||

Adhikarana sidhmakilAsAdhiShThAnA tvak (27) · Śloka 27

തൃതീയാ സിധ്മകിലാസാധിഷ്ഠാനാ||൨൭||

Adhikarana sarvakuShThAdhiShThAnA tvak (28) · Śloka 28

പഞ്ചമീ പുനരലജീവിദ്രധ്യധിഷ്ഠാനാ| പ്രാണധരാ ത്വക് ഷഷ്ഠീ തു പ്രാണധര| യസ്യാം ഛിന്നായാം താമ്യത്യന്ധമിവ ച തമഃ പ്രവിശതി യാം ചാധിഷ്ഠായാരൂംഷി ജായന്തേ| പര്വസു കൃഷ്ണരക്താനി സ്ഥൂലമൂലാനി ദുശ്ചികിത്സ്യതമാനി||൨൮||

Adhikarana matAntareNa tvacAM saptavidhatvam (29) · Śloka 29

അന്യേ സപ്ത ത്വചോ വദന്തി| ഭാസിനീ ത്വക് തത്ര പ്രഥമാ ഭാസിനീ നാമ യാ വര്ണാനാമവഭാസിനീ ഖാദീനാം ച പഞ്ചാനാം ഛായാനാം സാ വ്രീഹേരഷ്ടാദശഭാഗപ്രമാണാ||൨൯||

Adhikarana lohinI tvak (1) · Śloka 1

ദ്വിതീയാ ലോഹിനീ നാമ ഷോഡശഭാഗപ്രമാണാ|൧|

Adhikarana shvetA tvak (1) · Śloka 1

തൃതീയാ ശ്വേതാ നാമ ദ്വാദശഭാഗപ്രമാണാ|൧|

Adhikarana tAmrA tvak (1) · Śloka 1

ചതുര്ഥീ താമ്രാ നാമാऽഷ്ടഭാഗപ്രമാണാ|൧|

Adhikarana vedinI tvak (1) · Śloka 1

പഞ്ചമീ വേദിനീ നാമ പാഞ്ചഭാഗപ്രമാണാ|൧|

Adhikarana rohiNI tvak (1) · Śloka 1

ഷഷ്ഠീ രോഹിണീ നാമ വ്രീഹിപ്രമാണാ|൧|

Adhikarana mAMsadharA tvak (1) · Śloka 1

സപ്തമീ മാംസധരാ നാമ വ്രീഹിദ്വയപ്രമാണാ||൧||

Adhikarana kalAlakShaNam (30) · Śloka 30

യസ്തു ധാത്വാശയാന്തരേഷു ക്ലേദോऽവതിഷ്ഠതേ സ യഥാ സ്വമൂഷ്മഭിര്വിപക്വഃ സ്നായുശ്ലേഷ്മജരായുച്ഛന്നഃ കാഷ്ഠ ഇവ സാരോ ധാതുസാരശേഷോ രസശേഷോല്പത്വാത് കലാസംജ്ഞഃ|൩൦|

Adhikarana kalAlakShaNam (30) · Śloka 30

യസ്തു ധാത്വാശയാന്തരേഷു ക്ലേദോऽവതിഷ്ഠതേ സ യഥാ സ്വമൂഷ്മഭിര്വിപക്വഃ സ്നായുശ്ലേഷ്മജരായുച്ഛന്നഃ കാഷ്ഠ ഇവ സാരോ ധാതുസാരശേഷോ രസശേഷോല്പത്വാത് കലാസംജ്ഞഃ||൩൦||

Adhikarana saptakalAH (1) · Śloka 1

താ ധാത്വാശയന്തരമര്യാദാഃ സപ്ത കലാഃ||൧||

Adhikarana mAMsadhara kalA (31) · Śloka 31

താസാം പ്രഥമാ മാംസധരാ നാമ| യസ്യാം മാംസേ സിരാസ്നായുധമനീസ്രോതസാം ഭൂമാവിവ പങ്കോദകേന ബിസമൃണാലാനാം പ്രതാനാനി ഭവന്തി||൩൧||

Adhikarana raktadharA kalA (32) · Śloka 32

ദ്വിതീയാ രക്തധര നാമ മാംസസ്യാഭ്യന്തരതസ്തസ്യാം ശോണിതം വിശേഷതശ്ച സിരാപ്ലീഹയകൃത്സു ഭവതി| മാംസാച്ച ക്ഷതാത് ക്ഷതജം വൃക്ഷാദിവ ക്ഷീരിണഃ ക്ഷീരം പ്രവര്ത്തതേ||൩൨||

Adhikarana medodharA kalA (33) · Śloka 3

തൃതീയാ മേദോധരാ നാമ| മേദോ ഹി തസ്യാമുദരേऽണ്വസ്ഥിഷു ച സരക്തം ഭവതി| തദേവ ച ശിരസി കപാലപ്രതിച്ഛന്നം മസ്തിഷ്കാഖ്യം മസ്തുലുങ്ഗാഖ്യം ച സ്ഥൂലാസ്ഥിഷു ച മജ്ജാ||൩||

Adhikarana shleShmadhara kalA (34) · Śloka 34

ചതുര്ഥീ ശ്ലേഷ്മധരാ നാമ| തത്സ്ഥേന ഹി ശ്ലേഷ്മണാ ശ്ലേഷിതാഃ സര്വസന്ധയോ ദൃഢാ ഭവന്തി സോപാങ്ഗാ സാഭ്യങ്ഗാ||൩൪||

Adhikarana purIShadhara kalA (35) · Śloka 35

പഞ്ചമീ പുരീഷധരാ നാമ| സാ ഹ്യന്ത്രാമപക്വാശയാശ്രിതാ കോഷ്ഠാന്തരുണ്ഡുകസ്ഥം മലം വിഭജതി||൩൫||

Adhikarana pittadharA kalA (grahaNI) (36) · Śloka 36

ഷഷ്ഠീ പിത്തധര നാമ പക്വാമാശമധ്യസ്ഥാ| സാ ഹ്യന്തരഗ്നേരധിഷ്ഠാനതയാऽऽമാശയാത് പക്വാശയോന്മുഖമന്നം ബലേന വിധാര്യ പിത്തതേജസ ശോഷയതി പചതി പക്വഞ്ച വിമുഞ്ചതി| ദോഷാധിഷ്ഠിതാ തു ദൌര്ബല്യാദാമമേവാതതോऽസാവന്നസ്യ ഗ്രഹണാത് പുനര്ഗ്രഹണീസംജ്ഞാ| ബലം ച തസ്യാഃ പിത്തമേവാഗ്ന്യഭിധാനമതഃ സാऽഗ്നിസ്തബ്ധോപബൃംഹിതൈകയോഗക്ഷേമാ ശരീരം വര്തയതി||൩൬||

Adhikarana shukradhara kalA (37) · Śloka 37

സപ്തമീ ശുക്രധരാ നാമ ദ്വ്യങ്ഗുലേ ദക്ഷിണേ പാര്ശ്വേ ബസ്തിദ്വാരസ്യാധോ മൂത്രമാര്ഗമാശ്രിതാ സകലശരീരവ്യാപിനീ ശുക്രം പ്രവര്തയതി||൩൭||

Adhikarana doShadhAtumalAtideshaH (38) · Śloka 38

ദോഷാ ധാതവോ മലാശ്ച പ്രാഗുദിതാഃ||൩൮||

Adhikarana buddhIndriyANi (39) · Śloka 39

പഞ്ച ബുദ്ധീന്ദ്രിയാണി-ശ്രോത്രം സ്പര്ശനം ദര്ശനം രസനം ഘ്രാണഞ്ച| ശ്രോത്രാദീനി പഞ്ച ബുദ്ധീന്ദ്രിയാണി||൩൯||

Adhikarana buddhIndriyANAM viShayAH (40) · Śloka 1

തേഷാം സഭാഗതയാ ക്രമാദ്വിഷയഃ ശബ്ദസ്പര്ശരൂപരസഗന്ധാഃ||൧||

Adhikarana buddhIndriyANAmadhiShThAnAni (41) · Śloka 41

പഞ്ച ബുദ്ധീന്ദ്രിയാധിഷ്ഠാനാനി-കര്ണൌ ത്വഗക്ഷിണീ ജിഹ്വാ നാസികേ ച||൪൧||

Adhikarana karmendriyANi teShAM karmANi ca (42) · Śloka 1

പഞ്ച കര്മേന്ദ്രിയാണി-വാക്പായൂപസ്ഥപാണിപാദസംജ്ഞകാനി||൧||

Adhikarana karmendriyANAM karmANi (43) · Śloka 43

താന്യപി ച വചനോത്സര്ഗഹര്ഷാദാനഗമനാര്ഥാനി||൪൩||

Adhikarana manasaH atIndriyatvam (44) · Śloka 44

അതീന്ദ്രിയന്തു മനഃ സര്വാര്ഥൈരന്വയാത് തദ്യോഗേന പഞ്ചേന്ദ്രിയാ- ണാമര്ഥപ്രവൃത്തേഃ| ബുദ്ധികര്മേന്ദ്രിയോഭയാത്മകത്വാച്ച||൪൪||

Adhikarana sapta AshayAH strINAmaShTamashca (45) · Śloka 45

സപ്താശയാഃ ക്രമാദസൃക്കഫാമപിത്തപക്വവായുമൂത്രാധാരാഃ| സ്ത്രീണാം പിത്തപക്വാശയയോര്മധ്യേ ഗര്ഭാശയോऽഷ്ടമഃ||൪൫||

Adhikarana AshayoShvantarBUtA avayavAH (46) · Śloka 46

തേഷു സപ്തസു പ്രതിബദ്ധാനി കോഷ്ഠാങ്ഗാനി ഹൃദയകൃത്പ്ലീഹഫുപ്ഫുസോണ്ഡുകവൃക്കാന്ത്രാദീനി||൪൬||

Adhikarana yakRutplIhayorupattiH (1) · Śloka 1

തത്ര സമാനേനാധ്മായമാനസ്യ ദേഹോഷ്മണാ പച്യമാമാനസ്യ ശോണിതസ്യാച്ഛതോ ജായതേ യകൃത് പ്ലീഹാ ച|൧|

Adhikarana phupphusasyotpattiH (1) · Śloka 1

രക്തഫേനാത് ഫുപ്ഫുസമ്|൧|

Adhikarana uNDukasyotpattiH (1) · Śloka 1

രക്തകിട്ടാദുണ്ഡുകഃ|൧|

Adhikarana vRukkayorutpattiH (1) · Śloka 1

രക്തമേദഃ പ്രസാദാദ് വൃക്കൌ|൧|

Adhikarana antrANAmutpattiH (1) · Śloka 1

രക്തമാംസപ്രസാദാദാപ്രമാണം||൧||

Adhikarana strIpuMsayorAntrapramANamatAni (2) · Śloka 2

സാര്ധത്രിവ്യാമാനി പുംസാമ്| ത്രിവ്യാമാനി സ്ത്രീണാമ്||൨||

Adhikarana kAlIyasyotpattiH (1) · Śloka 1

രക്തസ്യാനിലയോഗാത് കാലീയമ്||൧||

Adhikarana hRudayasyotpattiH svarUpa~jca (47) · Śloka 47

ഹൃദയം പുനഃ ശ്ലേഷ്മരക്തപ്രസാദാത് സമ്ഭവതി പദ്മകോശസങ്കാശം സുഷിരമധോമുഖമ്| തദ്വിശേഷേണ ചേതനായാഃ സ്ഥാനം സര്വഭാവാനാം ച ചേതനാനുഗതാനാമ്| തസ്യ വാമപാര്ശ്വേ പ്ലീഹാ ഫുപ്ഫുസശ്ച്| ദക്ഷിണതോ യകൃത് ക്ലോമ ച||൪൭||

Adhikarana indriyasAmAnyotpattiH (48) · Śloka 48

തഥാ കഫരക്തവാഹിനാം സ്രോതസാം മഹാഭൂതാനാം ച പ്രസാദാദിന്ദ്രിയാണി||൪൮||

Adhikarana netrotpattistatsvarUpa~jca (49) · Śloka 49

തേഷ്വപി ച നേത്രേ ശ്ലേഷ്മണഃ പ്രസാദാച്ഛുക്ലമണ്ഡലം തത് പിതൃജമ്| അസൃജഃ കൃഷ്ണമണ്ഡലം തന്മാതൃജമ്| മധ്യേ ദൃഷ്ടിമണ്ഡലം തദുഭയാത്മകമ്||൪൯||

Adhikarana netramaNDalAni paTalAni ca (50) · Śloka 50

പക്ഷ്മവര്ത്മശുക്ലകൃഷ്ണദൃഷ്ട്യാഖ്യാനി പഞ്ച മണ്ഡലാനി| തത്സന്ധയശ്ചത്വാരഃ| ദ്വൌ ചാപാങ്ഗകനീനയോഃ ഇതി തേ ഷട്| ഷട് ച പടലാനി| ദ്വേ വര്ത്മനീ| ബാഹ്യം ചാശ്രിതമഗ്ന്യമ്ഭസീ| ദ്വിതീയം മാംസം തൃതീയം മേദശ്ചതുര്ഥമസ്ഥി| തേശാം ബഹലത ദൃഷ്ടേഃ പഞ്ചമാംശേന||൫൦||

Adhikarana catasro bandhanarajjavaH (51) · Śloka 1

ബന്ധനഗുണാസ്തു ചത്വാരഃ സിരാകണ്ഡരാമേദഃകഫാത്മകാഃ|൧|

Adhikarana shleShmaNaH sarvasandhibandhana- tvAtideshaH (1) · Śloka 1

ശ്ലേഷ്മാ തു പരം സര്വസന്ധിബന്ധനമിത്യുക്തം പ്രാക്||൧||

Adhikarana netratejasaH karmaNyata upaGAte ca hetuH (2) · Śloka 2

നേത്രാശ്രിതം തു തേജോ ബാഹ്യതേജസാ സ്വയോനിനാ യോഗാച്ഛസ്രമിവാശ്മനാ കര്മണ്യം ഭവതി| അതിയോഗാദുപഹന്യതേ||൨||

Adhikarana amBomadhyagasyApi netratejasaH na tejastvahAniH (1) · Śloka 1

തച്ച വൈദ്യുതവദ്ബഡവാമുഖവച്ചാമ്ഭോമധ്യഗമപി വീര്യ്യോത്കര്ഷാത്തേജസ്ത്വം ന ജഹാതി|൧|

Adhikarana jihvotpattiH (1) · Śloka 1

മാംസാസൃക്കഫപ്രസാദാത്തു ജിഹ്വാ ജായതേ||൧||

Adhikarana vRuShaNotpattiH (52) · Śloka 52

മാംസാസൃക്കഫമേദഃപ്രസാദാദ് വൃഷണാവിതി||൫൨||

Adhikarana dasha prANAyatanAni mahAmarmasaMj~jA ca (53) · Śloka 53

ദശ പ്രാണായതനാനി മൂര്ധാ ജിഹ്വാബന്ധനം കണ്ഠോ ഹൃദയം നാഭിര്ബസ്തിര്ഗുദഃ ശുക്രമോജോ രക്തഞ്ച| തേഷാമാദ്യാനി സപ്ത പുനര്മഹാമര്മസംജ്ഞാനി||൫൩||

Adhikarana ShoDasha kaNDarAH teshAM sthAnAni ca (54) · Śloka 54

ഷോഡശ കണ്ഡരാഃ| താസാം ദ്വേ ദ്വേ കരചരണേഷുചതസ്രഃ പൃഥഗ്ഗ്രീവാപൃഷ്ഠയോഃ||൫൪||

Adhikarana ShoDasha jAlakAni teShAM sthAnAni ca (55) · Śloka 55

ഷോഡശ ജാലാനി, തേഷാം മാംസസിരാസ്നായ്വസ്ഥിജാനി ചത്വാര്യ്യൈകൈകത്ര ഗുല്ഫേ മണിബന്ധേ ച പരസ്പരഗവാക്ഷിതാനി താനി സ്ഥിതാനി||൫൫||

Adhikarana ShaT kUrcAsteShAM sthAnAni ca (56) · Śloka 56

ഷട് കൂര്ചാഃ ഹസ്തപാദഗ്രീവാമേഢ്രേഷു||൫൬||

Adhikarana catasro mAMsarajjavaH teShAM sthAnAni ca (57) · Śloka 57

ചതസ്രോ മാംസരജ്ജവഃ പൃഷ്ഠവംശമുഭയതഃ പേശീനിബന്ധനാര്ഥം താസാം ദ്വേ ബാഹ്യേ| ദ്വേ ചാഭ്യന്തരസ്ഥിതേ||൫൭||

Adhikarana sapta sIvanyasteShAM sthAnAni ca (58) · Śloka 58

സപ്ത സീവന്യഃ| താഃ പഞ്ച ശിരസി ജിഹ്വാമേഹനയോരേകൈകാ| പരിഹാര്യാശ്ച ശസ്ത്രേണ||൫൮||

Adhikarana caturdashAsthisa~gGAtAH (59) · Śloka 59

ചതുര്ദശാസ്ഥിസങ്ഘാതാഃ| തേഷാമേകൈകോ ഗുല്ഫജാനുവങ്ക്ഷണമണിബന്ധകര്പൂരകക്ഷ്യാസു ത്രികശിരസോശ്ച||൫൯||

Adhikarana aShTAdasha sImantAH (60) · Śloka 60

തദ്വത്സീമന്താഃ, തേ തു പഞ്ച ശിരസീത്യഷ്ടാദശ||൬൦||

Adhikarana asthIni teShAM sthAnAni ca (61) · Śloka 61

ത്രീണി ഷഷ്ട്യऽധികാന്യസ്ഥിശതാനി| തേഷാം ച ചത്വാരിംശച്ഛതം ശാഖാസു| സവിംശം ശതമന്തരാധൌ| ശതമുര്ധ്വമിതി||൬൧||

Adhikarana shAKAsthIni (62) · Śloka 5

തത്രൈകൈകസ്മിന് സക്ഥ്നി പഞ്ച പാദനഖാഃ പ്രത്യേകമങ്ഗുല്യാം ത്രീണ്യസ്ഥീനി താനി പഞ്ചദശ| പഞ്ച പാദശലാകാഃ| തത്പ്രതിബന്ധകമേകമ്| ദ്വേ ദ്വേ കൂര്ചഗുല്ഫജങ്ഘാസ്വേകൈകം പാര്ഷ്ണജാന്രുഷു| സര്വാണി ച നഖാസ്ഥ്യാദീനി സക്ഥിവദ് ബാഹ്വോശ്ച||൫||

Adhikarana antarAdhyasthIni (63) · Śloka 63

ചതുര്വിംശതിഃ പരശുകാഃ| താവന്ത്യേവ സ്ഥാലകാന്യര്ബുദാനി ച| ത്രിംശത് പൃഷ്ഠേ| അഷ്ടാവുരസി ഏകൈകം ഭാഗേ ത്രികേ| നിതമ്ബയോശ്ച ദ്വേ| തദ്വദക്ഷകാംസാംസഫലകേഷു||൬൩||

Adhikarana mUrddhAsthIni (64) · Śloka 64

തഥാ ഗണ്ഡകര്ണശങ്ഖേഷു ജത്രുതാലുനോശ്ച| ത്രയോദശ ഗ്രീവായാമ്| ചത്വാരി കണ്ഠനാഡ്യാമ്| ദ്വേ ഹനുബന്ധനേ| ദ്വാത്രിംശദ്ദന്താഃ| തദ്വദുലൂഖലാനി ച| ത്രീണി നാസായാമ്| ഷട് ശിരസി||൬൪||

Adhikarana pa~jcavidhAnyasthIni (65) · Śloka 7

താനി ജാനുനിതമ്ബാംസഗണ്ഡതാലുശങ്ഖവങ്ക്ഷണമധ്യശിരസ്സു കപാലസംജ്ഞാനി| ദശനാസ്തു രുചകാഃ| ഘ്രാണകര്ണഗ്രീവാക്ഷികോശേഷു തരുണാനി| പാണിപാദപാര്ശ്വപൃഷ്ഠേഷു ബലയാനി| ശേഷാണി നലകാനീതി| നാമാനുഗതാകൃതീനി പഞ്ചവിധാന്യസ്ഥീനി| തേഷു ഹി സിരാഭിഃ സ്നായുഭിശ്ച നിബദ്ധാനി മാംസാനി||൭||

Adhikarana sandhyastAsAM sthAnAni ca (66) · Śloka 66

ദശോത്തരം ശതദ്വയമസ്ഥിസന്ധീനാമ്| തേശാമഷ്ടഷഷ്ടിഃ ശാഖാസു| ഏകോനഷഷ്ടിരന്തരാധൌ| ത്ര്യശീതിരുര്ധ്വമ്||൬൬||

Adhikarana shAKAgatAH sandhayaH (67) · Śloka 67

തത്രൈകൈകസ്മിന് സക്ഥ്നി പാദാങ്ഗുലൌ പ്രത്യേകം ത്രയഃ| ദ്വാവങ്ഗുഷ്ഠേ| തേ ചതുര്ദശ| ഏകൈകോ ഗുല്ഫജാനുവങ്ക്ഷണേഷു||൬൭||

Adhikarana antarAdhigatAH sandhayaH (68) · Śloka 68

ത്രയഃ കടികപാലേഷു| ചതുര്വിംശതിഃ പൃഷ്ഠവംശേ| തദ്വത് പാര്ശ്വയോഃ| അഷ്ടാവുരസി||൬൮||

Adhikarana mUrddhagatAH sandhayaH (69) · Śloka 69

അഷ്ടൌ ഗ്രീവായാമ്| ത്രയഃ കണ്ഠനാഡ്യാമ്| അഷ്ടാദശ കണ്ഠനാഡീനിബദ്ധാ ഹൃദയയകൃത്ക്ലോമനാഡീഷു| ദ്വാത്രിംശദ്ദന്തമൂലേഷു| ഏകൈകഃ കാകലനാസാമൂര്ദ്ധസു| ദ്വൌ ദ്വൌ ഗണ്ഡകര്ണശങ്ഖവര്ത്മനേത്രഹനുസന്ധിഷു| ദ്വാവുപരിഷ്ടാത് ഭ്രുവോഃ| പഞ്ച ശിരഃകപാലേഷു||൬൯||

Adhikarana sandhInAmaShTavidhatvam (70) · Śloka 70

തേऽങ്ഗുലിഗുല്ഫലജാനുമണിബന്ധകൂര്പരേഷു കോരസംജ്ഞാഃ| കക്ഷാവങ്ക്ഷണദന്തമൂലേഷൂലൂഖസംജ്ഞാഃ| അംസപീഠഗുദഭഗനിതമ്ബേഷു സാമുദ്ഗാഃ| ഗീവാപൃഷ്ഠവംശയോഃ പ്രതരാഃ| ശിരഃകടീകപാലേഷു തുന്നസേവനീസംജ്ഞാഃ| ഹനൂഭയതോ വായസതുണ്ഡാഃ| കണ്ഠനേത്രഹൃദയയകൃത്പ്ലീഹക്ലോമനാഡീഷു മണ്ഡലസംജ്ഞാഃ| ശ്രോത്രശൃങ്ഗാടകേഷു ശങ്ഖാവര്താഃ| ഇത്യസ്ഥിസന്ധയോऽഷ്ടവിധാഃ||൭൦||

Adhikarana snAyupeshIsirAshritAH sandhayaH (71) · Śloka 71

സ്നായുപേശീസിരാശ്രിതൈസ്തു സഹസ്രദ്വയം ന പുനഃ ശസ്ത്രപ്രണിധാനേ തേഷു വാച്യമസ്തീതി പൃഥങ്നോച്യതേ||൭൧||

Adhikarana snAyavasteShAM sthAnAni ca (72) · Śloka 72

നവ സ്നായുശതാനി| തേഷാം ഷട് ശതാനി ശാഖാസു| ത്രിംശച്ഛതദ്വയമന്തരാധൌ| ഊര്ധ്വം സപ്തതിഃ||൭൨||

Adhikarana shAKAgatAH snAyavaH (73) · Śloka 73

തത്രൈകൈകസ്മിന് സക്ഥ്നി പാദാങ്ഗുല്യാം പ്രത്യേകം ഷട്ഷട്| താനി ത്രിംശത്| ദശ ദശ പാദതലകൂര്ചഗുല്ഫേഷു ത്രിംശജ്ജങ്ഘായാമ്| ദശ ജാനുനി| ചത്വാരിംദൂരൌ| ദശ വങ്ക്ഷണേ||൭൩||

Adhikarana antarAdhigatAH snAyavaH (74) · Śloka 74

ചത്വാരിംശത് കട്യാമ്| വിംശതിര്മുഷ്കമേഢ്രബസ്ത്യന്ത്രേഷു| അശീതിഃ പൃഷ്ഠേ| ഷഷ്ടിഃ പാര്ശ്വയോഃ| അഷ്ടാദശോരസി| ചത്വാര്യക്ഷകയോഃ| അഷ്ടാവംസയോഃ||൭൪||

Adhikarana mUrddhagatAH snAyavaH (75) · Śloka 75

ദ്വേ ദ്വേ മന്യാവടുനേത്രൌഷ്ഠതാലുഷു| ത്രിംശദ് ഗ്രീവായാമ്| ത്രീണി ജത്രുണി| ചത്വാരി ഹന്വോഃ| പഞ്ച ജിഹ്വായാമ്| ദ്വാദശോത്തരാധരേശു ദന്തമാംസേഷു| ഷണ്മൂര്ധനി||൭൫||

Adhikarana snAyUnAM prakAshavisheShAH (76) · Śloka 76

തത്ര ശാഖാസു സന്ധിഷു ച പ്രതാനവന്തി| മഹാസ്നായ്വാനി തു വൃത്താനി താനി കണ്ഡരാസംജ്ഞാനി| ബസ്ത്യാമപക്വാശയാന്ത്രേഷു സുഷിരാണി| പാര്ശ്വപൃഷ്ഠോരശിശരസ്തു പൃഥൂനി||൭൬||

Adhikarana snAyUnAM rakShaNam (77) · Śloka 77

സ്നായുബന്ധനൈര്ഹി സന്ധിഷു സുബദ്ധാ തനുര്നൌരിവ സമ്യഗീഹതേ| തസ്മാദസ്ഥിസിരാദിഭ്യോऽപി താനി യത്നതോ രക്ഷേത്||൭൭||

Adhikarana gUDhashalyoddharaNe snAyUnAM samya- gj~jAnasyAvanivAryatvam (78) · Śloka 78

യശ്ച സ്നായ്വാനി ബാഹ്യാന്യഭ്യന്തരാണി ച സമ്യഗ് ജാനാതി സ ഗൂഢമപി ശല്യമാഹര്തും സമര്ഥോ ഭവതി||൭൮||

Adhikarana peshyastAsAM sthAnAni ca (79) · Śloka 79

പഞ്ച പേശീശതാനി| താസാം ചത്വാരി ശതാനി ശാഖാസു ഷഷ്ടിരന്തരാധൌ| ചത്വാരിംശദൂര്ധ്വമ്||൭൯||

Adhikarana shAKAgatAH peshyaH (80) · Śloka 80

തത്രൈകൈകസ്മിന് സക്ഥ്നി പാദാങ്ഗുല്യാം പ്രത്യേകം തിസ്രഃ| താഃ പഞ്ചദശ| ദശ ദശ പ്രപദേ പാദതലേ ഗുല്ഫേ ച, തഥാ പാദസ്യോപരി കൂര്ചേ സന്നിവിഷ്ടാഃ| വിംശതിര്ജങ്ഘായാമ്| പഞ്ച ജാനുനി വിംശതിരൂരൌ||൮൦||

Adhikarana antarAdhigatAH peshyaH (81) · Śloka 81

ഏകൈകാ മേഢ്രസേവന്യോഃ| ദ്വേ വൃഷണയോഃ| ദശ സ്ഫിജോഃ| തിസ്രോ ഗുദേ, താസ്തു വലീസംജ്ഞാഃ| ദ്വേ ബസ്തിശിരസി| ചതസ്ര ഉദരേ| നാഭ്യാമേകാ| ഹൃദ്യാമാശയേ ച| ഷട് യകൃത്പ്ലീഹോണ്ഡുകേഷു| പൃഷ്ഠേ പഞ്ചോര്ധ്വസന്നിവിഷ്ടാഃ| ദശ ദീര്ഘാഃ പാറ്ശ്വയോഃ| ദശ വക്ഷസി| തിസ്രോംऽസാക്ഷകോപരിതഃ||൮൧||

Adhikarana mUrddhagatAH peshyaH (82) · Śloka 82

ദശ ഗ്രീവായാമ്| അഷ്ടൌ ഗണ്ഡയോഃ| അഷ്ടൌ ഹന്വോഃ| ഏകൈകാ ഗലകാകലജിഹ്വാമൂര്ധസു| ദ്വേ ദ്വേ താലുലലാടയോഃ| നാസൌഷ്ഠകര്ണേഷു ച||൮൨||

Adhikarana strINAmadhikAH peshyastAsAM sthAnAni ca (83) · Śloka 83

സ്ത്രീണാം തു വിംശതിരധിക| തത്ര ദശ സ്തനയോഃ| താസാം യൌവനേ പരിവൃദ്ധിര്ഭവതി| ദശ യോനൌ||൮൩||

Adhikarana yonigarBAshayasvarUpaM tadgatAH peshyashca (84) · Śloka 84

താസാമഭ്യന്തരാശ്രിതേ ദ്വേ| മുഖാശ്രിതേ വൃത്തേ ദ്വേ| തിസ്രോ ഗര്ഭമാര്ഗാശ്രയാഃ| യസ്യാം ഗര്ഭസ്തിഷ്ഠതി| യോനിസ്തു ശങ്ഖനാഭ്യാകൃതിസ്ത്ര്യാവര്താ| തസ്യാസ്തൃതീയ ആവര്തേ പിത്തപക്വാശയാന്തരേ രോഹിതമത്സ്യമുഖാകാരാ ഗര്ഭശയ്യാ| തസ്യാം ശുക്രാര്ത്തവപ്രദേശിന്യസ്തിസ്രഃ പേശ്യഃ||൮൪||

Adhikarana peshInAM svarUpaM prayojana~jca (85) · Śloka 85

താഭിര്ഹി ശരീരേ തനുബഹലസ്ഥൂലാണുപൃഥുവൃത്തഹ്രസ്വദീര്ഘസ്ഥിരമൃദുശ്ലക്ഷ്ണകര്കശാഭിഃ സന്ധ്യസ്ഥിസിരാസ്നായ്വനി പ്രച്ഛദിതാനി||൮൫||

Adhikarana sirAdhamanImuKAnAM keshAdI- nA~jca saMKyAnam (86) · Śloka 86

സിരാധമനീമുഖാനാം ത്വണുശേ വിഭജ്യമാനാനാമേകോനത്രിംശച്ഛതസഹസ്രാണി നവ ച ശതാനി ഷട്പഞ്ചാശതാനി ഭവന്തി| താഭിരിദം ശരീരം ഗവാക്ഷിതം പിനദ്ധമാതതഞ്ച| താവന്തി ച കേശശ്മശ്രുലോമാനി||൮൬||

Adhikarana sirAdhamanInAM karma (87) · Śloka 87

താസാം ഹി മുഖാനി തത്പ്രതിബദ്ധാന്യതസ്താനി താഭിരാപ്യായ്യന്തേ| തൈശ്ച താഃ സ്വദേമഭിവഹന്തി| തഥാऽഭ്യങ്ഗലേപാദിവീര്യ്യം ത്വചി വിപക്വമന്തര്നയന്തി സ്പര്ശഞ്ച ഗൃഹ്ണന്തി||൮൭||

Adhikarana srotasAM sa~gKyeyatvAdi (88) · Śloka 88

സ്രോതാംസി പുനരസങ്ഖ്യേയാന്യേവ| തഥാപി തു സിരാദീനി യഥാസ്ഥൂലം യഥോപയോഗം ചാന്യത്രോപദേക്ഷ്യന്തേ||൮൮||

Adhikarana prakaraNopasaMhAraH (89) · Śloka 1

ഇത്യേവം പരിസങ്ഖ്യാതാഃ ശരീരേ മൂര്തിമന്തഃ സ്ഥിരാ ഭാവാഃ||൧||

Adhikarana sharIre udakAMshAH (90) · Śloka 90

ദ്രവാസ്തു യത്തദതിയോഗേന ച്യവമാനം പുരീഷമനുബധ്നാതി| തഥാ മൂത്രം രുധിരമന്യാംശ്ച ശരീരേ ധാതൂന്| യച്ച സര്വശരീരഗതം ബാഹ്യാ ത്വഗ്വിഭര്തി| യച്ച ത്വഗന്തരേ വ്രണഗതം ലസീകാശബ്ദവാച്യമ്| യച്ചോഷ്മാനുബദ്ധം രോമകൂപേഭ്യോऽഭിനിഷ്പതത്സ്വേദവാച്യമ്| തദുദകമ്||൯൦||

Adhikarana svasthasharIre rasAdInAM mAnam (91) · Śloka 1

തസ്യാദ്യസ്യ ചാഹാരസാരസ്യ രസാഖ്യസ്യ രക്തസ്യ ശകൃതഃ ശ്ലേഷ്മണഃ പിത്തസ്യ മൂത്രസ്യ വസായാഃ മേദസോ മജ്ജ്ഞശ്ച സ്വേന സ്വേനാഞ്ജലിപ്രമാണേന യഥാപൂര്വമേകാദിസങ്ഖ്യാപ്രവൃദ്ധിഃ|൧|

Adhikarana shukrasya parimANamam (1) · Śloka 1

അര്ദ്ധാഞ്ജലിഃ ശുക്രസ്യ||൧||

Adhikarana mastiShkamojasoH parimANam (92) · Śloka 92

താവദേവ മസ്തിഷ്കമോജശ്ച||൯൨||

Adhikarana stanyayormAnaM tatsamBavashca (93) · Śloka 93

സ്ത്രീണാം രജസോऽഞ്ജലയശ്ചത്വാരഃ| സ്തന്യസ്യ ദ്വൌ| ഉഭയമപി ചൈതദ്രസപ്രസാദാത്മകമിതി| സമധാതോഃ പരിമാണമിദമ്| അതോ വൃദ്ധിക്ഷയൌ യഥാസ്വം ലക്ഷണൈര്വിഭാവയേദപരാംശ്ചാപരിസങ്ഖ്യാതാന്മൂര്തോമൂര്താന് ഭാവാന്| തദ്യഥാ-മാംസകര്ണാദിമലാന് വായുബുദ്ധിസ്മൃത്യാദീംശ്ച||൯൩||

Adhikarana rasAdInAM mAnaviShaye dhAnvantarI- yANAmmatam (94) · Śloka 94

ധാന്വന്തരീയാഃ പുനഃ പഠന്തി| വിലക്ഷണാനി ഹി ശരീരാണി നിത്യമേവ ച ചലാ ദോഷധാതുമലാഃ| തസ്മാദുദകാദീനാമപി സമത്വം മാംസാദിവത് പരിമാണതോ നിര്ദേഷ്ടുമശക്യമ്| കേവലം സ്വാസ്ഥ്യമാത്രേണാനുമാനതോ ലക്ഷയേത് ഇതി||൯൪||

Adhikarana sarvAvayavAnAM paramANuBede- nAsa~gKyeyatvam (95) · Śloka 95

സര്വ ഏവ ത്വവയവാഃ പരമാണുഭേദേനാതിസൌക്ഷ്മ്യാദസങ്ഖ്യേയതാം യാന്തി||൯൫||

Adhikarana paramANUnAM saMyogaviBAge vAyuH kAraNam (96) · Śloka 96

തേഷാം സംയോഗവിഭാഗേ പരമാണൂനാം കര്മപ്രേരിതോ വായുഃ കാരണമ്||൯൬||

Adhikarana BedABedAByAM gRuhItena sharIreNa yathA- kramaM bandhamokShayoH prAptiH (97) · Śloka 97

തദേതദങ്ഗമഭേദേന ഭേദതശ്ച ഗൃഹ്യമാണം ബന്ധായ മോക്ഷായ ച ഭവതീതി||൯൭||

Adhikarana avayavashaH yathAvaraM sharIraj~jAnaphalam (98) · Śloka 98

ഭവതി ചാത്ര- ഇതി സര്വാവയശോ യോ ജാനാതി കലേവരമ്| അഹിതേഷു സ മോഹേന ന കദാചിത് പ്രവര്തതേ||൯൮||

Adhikarana atha sirAviBAgo nAma ShaShTho~adhyAyaH -- pratij~jA (1) · Śloka 1

അഥാതഃ സിരാവിഭാഗമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||

Adhikarana dashamUlasirAH (2) · Śloka 2

ദശമൂലസിരാ ഹൃദയപ്രതിബദ്ധാഃ സര്വാങ്ഗപ്രത്യങ്ഗേഷ്വോജോ നയന്തി| തത്പ്രതിബദ്ധാ ഹി ശരീരചേഷ്ടാ||൨||

Adhikarana sirANAM sa~gKyA (3) · Śloka 3

താസ്തു ദ്വ്യങ്ഗുലമങ്ഗുലമര്ധാങ്ഗുലം യവം യവാര്ധഞ്ച ഗത്വാ ദ്രുമപത്രസേവനീപ്രതാവനദ്ഭിദ്യമാനാഃ സപ്തശതാനി ഭവന്തി||൩||

Adhikarana shAKAgatAH sirAstatra vedhya- sirANAM sa~gKyA ca (4) · Śloka 4

താസാം ചതുഃശതീ ശാകാസു| തത്ര ഷോഡശാബ്യധനീയാഃ||൪||

Adhikarana antarAdhigatAH sirAstatrAvyadhanIyAshca (5) · Śloka 5

ഷട്ത്രിംശം ശതമന്തരാധൌ| തത്ര ദ്വാത്രിംശത്||൫||

Adhikarana mUrddhagatAH sirAstatrAvyadhanIyAshca (2) · Śloka 2

ചതുഷ്ഷഷ്ട്യധികം ശതമുര്ധ്വമ്| തത്രാപി പഞ്ചാശത്||൨||

Adhikarana shAKAsirAvivaraNam (6) · Śloka 6

താസാമേകൈകസ്മിന് സക്ഥ്നി ശതമ്| തത്ര ന വിധ്യേജ്ജാലന്ധരാമ്| തിസ്രശ്ചാഭ്യന്തരഗതാഃ||൬||

Adhikarana tatrAntarAdhigatasirAvivaraNam (2) · Śloka 2

ദ്വാത്രിംശച്ഛ്രോണ്യാ ഗുദമേഢ്രാശ്രയാഃ| താസാം ദ്വേ ദ്വേ വങ്ക്ഷണയോഃ കടീകതരുണയോശ്ചേത്യഷ്ടൌ ശസ്ത്രതോ രക്ഷേത്|൨|

Adhikarana pRuShThagatAH sirAH (2) · Śloka 2

ചതുര്വിംശതിഃ പൃഷ്ഠേ| താസാം പൃഷ്ഠവംശമുഭയതോ ദ്വേ ദ്വേ ഊര്ധ്വ- ഗാമിന്യൌ താശ്ചതസ്രഃ|൨|

Adhikarana udaragatAH sirAH (2) · Śloka 2

ചതുര്വിംശതിരുദരേ| താംസാം മേഢ്രസ്യോപരി രോമരാജീമുഭയതോ ദ്വേ ദ്വേ താ അപി ചതസ്രഃ||൨||

Adhikarana vakShogatAH sirAH (7) · Śloka 7

ചത്വാരിംശദ്വക്ഷസി| താസാം ദ്വേ ഹൃദയേ| ദ്വേ ച സ്തനമൂലസ്തനരോഹിതേഷു| ഏകൈകാപസ്തമ്ഭാപാലേഷ്വിതി| താശ്ചതുര്ദശ||൭||

Adhikarana mUrdhajatrUrdhvasirAvivaraNam (4) · Śloka 4

ചതുര്വിംശതിര്ഗ്രീവായാമ്| താസാം ചതസ്രോऽഷ്ടൌ ച മര്മസംജ്ഞാഃ| ദ്വേ കൃകാടികയോഃ| ദ്വേ വിധുരയോരിതി ഷോഡശ ശസ്ത്രേണ ന സ്പൃശേത്||൪||

Adhikarana hanugatAH sirAH (1) · Śloka 1

ഹന്വോഃ ഷോഡശ താസാം സന്ധിസമ്ബന്ധിന്യൌ ദ്വേ||൧||

Adhikarana jihvAgatAH sirAH (4) · Śloka 4

ഷോഡശ ജിഹ്വായാമ്| താസാമധോ ദ്വേ രസവേദിന്യൌ| ദ്വേ വാവാക്പ്രവര്ത്തിന്യൌ| താശ്ചതസ്രഃ||൪||

Adhikarana nAsAgatAH sirAH (7) · Śloka 7

ഷട്പഞ്ചാശന്നേത്രയോഃ| തയോരുന്മേഷനിമേഷക്രിയേ ദ്വേ-ദ്വേ| ദ്വേ ചാപാങ്ഗയോരിതി ഷട്| നാസാനേത്രഗതാസ്തു ലലാടേ ഷഷ്ടിഃ| താസാം കേശാന്താനുഗതാശ്ചതസ്രഃ| ദ്വേ ചാऽऽവര്തയോഃ| ഏകാ ച സ്ഥപന്യാമിതി സപ്ത||൭||

Adhikarana karNagatAH sirAH (3) · Śloka 3

കര്ണയോഃ ഷോഡശ| താസാം ശബ്ദവാഹിന്യൌ ദ്വേ| ത ഏവ ച ശങ്ഖയോസ്താസാം ശങ്ഖസന്ധിഗതേ ദ്വേ||൩||

Adhikarana shirogatAH sirAH (8) · Śloka 4

ദ്വാദശ മൂര്ധനി| താസാമുത്ക്ഷേപയോര്ദ്വേ| സീമന്തേഷ്വേകൈകാമേകാമധിപതാവിത്യഷ്ടൌ ശസ്ത്രേണ പരിഹരേത്| തഥാക്ഷുദ്രികാഃ കുടിലാഃ സങ്കീര്ണാഃ ഗ്രന്ഥിതാഃ സന്ധിഷു ചാശസ്ത്രകൃത്യാഃ||൪||

Adhikarana vAtAdiBishca shuddharaktavaha sirAsa~gKyAvivaraNam (9) · Śloka 9

താസാം യഥാസ്വം തുര്യാംശവിഭാഗേന പഞ്ചസപ്തത്യധികം ശതമനിലരക്തം വഹതി| ഏഷ വിഭാഗഃ പിത്തശ്ലേഷ്മശുദ്ധരക്തേഷ്വപി| സ്ഥിതാ ഹ്യേവം ദേഹമനുഗൃഹ്ണന്തി ദോഷാഃ| വ്യത്യയേന തു പീഡയന്തി||൯||

Adhikarana vAtaraktavahasirAlakShaNam (1) · Śloka 1

തത്ര ശ്യാവാരുണാഃ പ്രസ്പന്ദിന്യഃ സൂക്ഷ്മാഃ ക്ഷണപൂര്ണരിക്താ വാതരക്തം വഹന്തി|൧|

Adhikarana pittaraktavahasirAlakShaNam (1) · Śloka 1

നീലപീതാസിതാഃ സ്പര്ശോഷ്ണാഃ ക്ഷിപ്രസ്രാവിണ്യഃ പിത്തരക്തമ്|൧|

Adhikarana kaParaktavahasirAlakShaNam (1) · Śloka 1

ഗൌര്യ്യഃ സ്നിഗ്ധാഃ സ്ഥിരാഃ ശീതഃ കണ്ഡൂമത്യഃ കഫരക്തമ്|൧|

Adhikarana saMsargasannipAtavahasirAlakShaNam (1) · Śloka 1

ലക്ഷണസങ്കരേ സംസര്ഗസന്നിപാതരക്തമ്||൧||

Adhikarana shuddharaktavahasirAlakShaNam (10) · Śloka 10

സമാഗൂഢാഃ സ്നിഗ്ധാഃ രോഹിണ്യഃ ശുദ്ധരക്തമിതി||൧൦||

Adhikarana dhamanIsa~gKyA (11) · Śloka 11

ധമന്യസ്തു ചതുര്വിംശതിഃ||൧൧||

Adhikarana dhamanInAmupayogaH (1) · Śloka 1

താഭിഃ കായോऽയമാരാമ ഇവ ജലഹാരിണീഭിഃ കേദാര ഇവ കുല്യാഭിരുപസ്നിഹ്യതി||൧||

Adhikarana dhamanInAmadhiShThAnam (12) · Śloka 12

താഭിശ്ച നാഭിശ്ചക്രനാഭിരാരകൈരിവാവൃതാ||൧൨||

Adhikarana nAByAM visheShataH prANAnAmavasthAnam (13) · Śloka 13

തസ്യാം നാഭ്യാം വിശേഷേണ പ്രാണാ വ്യവസ്ഥിതാഃ| യതശ്ച സാऽന്തരഗ്ന്യധിഷ്ഠാനമ്|൧൩|

Adhikarana nAByAM visheShataH prANAnAmavasthAnam (13) · Śloka 13

തസ്യാം നാഭ്യാം വിശേഷേണ പ്രാണാ വ്യവസ്ഥിതാഃ| യതശ്ച സാऽന്തരഗ്ന്യധിഷ്ഠാനമ്||൧൩||

Adhikarana nABigatAnAM dhamanInAM prasaraNam (14) · Śloka 14

താസാം ഖലു ധമനീനാം ദശോര്ധ്വം പ്രസൃതാ ദശാധശ്ചതസ്രസ്തിര്യ്യക്| തതസ്താഭിര്യഥാസ്വമങ്ഗാവയവാ ധാര്യ്യന്തേ ആപയായ്യന്തേ ച||൧൪||

Adhikarana UrdhvadhamanInAM punarviBAgastatkAryya~jca (15) · Śloka 15

താസാമൂര്ധ്വഗാ ഹൃദയമഭിപ്രപന്നാഃ പ്രത്യേകം ത്രിധാ ജായന്തേ| തതസ്ത്രിംശതോ മധ്യേ ദ്വേ ദ്വേ വാതപിത്തകഫരക്തരസാന് വഹതഃ| അഷ്ടാഭിഃ ശബ്ദരൂപരസഗന്ധാ ഗൃഹ്യന്തേ| ദ്വാഭ്യാം ദ്വാഭ്യാം ഭാഷതേ ഘോഷം കരോതി സ്വപിതി പ്രതിബുധ്യതേ ച| ദ്വേ ചാശ്രു വഹതഃ| ദ്വേ ച സ്തനാശ്രിതേ| നാര്യാഃ സ്തന്യം നരസ്യ ശുക്രമ്||൧൫||

Adhikarana adhogAdhamanInAM punarviBAgastatkAryya~jca (16) · Śloka 16

അധോഗമാഃ പക്വാശയസ്ഥാ ഏവം ത്രിധാ ജായന്തേ| തത്ര ദശാദ്യാഃ പൂര്വവത്| ദ്വേ വഹതോऽന്നം മാത്രാശ്രയേണ| ദ്വേ തോയമ്| ദ്വേ മൂത്രമ്| ദ്വേ ശുക്രമ് വഹതോ ദ്വേ ച മുഞ്ചതഃ| ത ഏവ നാരീണാമാര്ത്തവമ്| ദ്വേ വര്ചോനിരസിന്യൌ സ്ഥൂലാന്ത്രപ്രതിബദ്ധേ| ഏവം ദ്വാദശ| ശേഷാ- സ്ത്വഷ്ടൌ ധമന്യസ്തിരശ്ചീനാഃ സ്വേദമഭിതര്പയന്തി||൧൬||

Adhikarana tiryyaggA dhamanInAM vivaraNam (17) · Śloka 17

തിര്യഗ്ഗാമിന്യശ്ചതസ്രോ ഭിദ്യമാനാഃ സുബഹുധാ ഭവന്തീത്യുക്തം പ്രാക്||൧൭||

Adhikarana nava bAhyAni srotAMsi (18) · Śloka 18

സ്രോതാംസി പുംസാം നവ കര്ണൌ നേത്രേ നാസാപുടൌ മുഖം പായുര്മൂത്രപഥഃ||൧൮||

Adhikarana strINAmadhikAni srotAMsi (19) · Śloka 19

അന്യാനി ച ത്രീണി സ്ത്രീണാം സ്തനൌ രക്തപഥശ്ച||൧൯||

Adhikarana jIvitAyatanAni srotAMsi (20) · Śloka 20

തഥാऽപരാണ്യന്തസ്സ്രോതാംസി ജീവിതായതനാനി ത്രയോദശ പ്രാണോദകാന്നധാതുമലാനാമയനാനി||൨൦||

Adhikarana prANavAhisrotasAM mUlam (21) · Śloka 21

തത്ര പ്രാണവാഹിനാം ഹൃദയം മൂലം മഹാസ്രോതശ്ച||൨൧||

Adhikarana prANavAhisrotasAM dUShaNAni (22) · Śloka 22

താനി ധാതുക്ഷയരൌക്ഷ്യപിപാസാക്ഷുദ്വ്യായാമവേഗധാരണാദിഭിര്ദുഷ്യന്തി||൨൨||

Adhikarana dUShitAnAM prANavAhisrotasAM lakShaNAni (23) · Śloka 23

തതോऽതിസൃഷ്ടം പ്രതിബദ്ധമല്പാല്പമഭീക്ഷ്ണം വാ സശബ്ദശൂലമുച്ഛ്വസനമ്| തത്ര ശ്വാസവത്സാധനമ്||൨൩||

Adhikarana udakavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ഉദകവാഹിനാം താലു മൂലം ക്ലോമ ച|൧|

Adhikarana udakavAhisrotasAM dUShaNAni (1) · Śloka 1

താന്യാമഭയാതിപാനോഷ്ണശുഷ്കാന്നകഷായതൃണനിഗ്രഹാദിഭിര്ദുഷ്യന്തി||൧||

Adhikarana dUShitAnAmudakavAhisrotasAM lakShaNAni (2) · Śloka 2

തതോऽതിതൃഷ്ണാ മുഖശോഷഃ കര്ണക്ഷ്വേഡനം തമോദര്ശനഞ്ച| ദുഷ്ടോദകവഹസ്രോതസ്സു ചികിത്സാ||൨||

Adhikarana duShTodakavahasrotassu cikitsA (24) · Śloka 24

തത്ര തൃഷ്ണോക്തമൌഷധമ്||൨൪||

Adhikarana annavahasrotasAM mUlam (1) · Śloka 1

അന്നവാഹിനാമാമാശയോ മൂലം വാമപാര്ശ്വഞ്ച||൧||

Adhikarana annavahasrotoduShTyAdi (25) · Śloka 25

തേഷാം ദുഷ്ടൌ സര്വം മാത്രാശിതീയോക്തമവഗച്ഛേത്||൨൫||

Adhikarana rasavAhinAM srotasAM mUlAni (1) · Śloka 1

രസവാഹിനാം ഹൃദയം മൂലം ദശ ധമന്യശ്ച|൧|

Adhikarana raktavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

രക്തവാഹിനാം യകൃത് പ്ലീഹാ ച|൧|

Adhikarana mAMsavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

മാംസവാഹിനാം സ്നായൂനി ത്വക് ച|൧|

Adhikarana medovAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

മേദോവാഹിനാം വൃക്കൌ മാംസം ച|൧|

Adhikarana asthivAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

അസ്ഥിവാഹിനാം ജഘനം മേദശ്ച|൧|

Adhikarana majjavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

മജ്ജവാഹിനാം പര്വാണ്യസ്ഥീനി ച|൧|

Adhikarana shukravAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ശുക്രവാഹിനാം സ്തനൌ മുഷ്കൌ മജ്ജാ ച|൧|

Adhikarana mUtravAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

മൂത്രവാഹിനാം ബസ്തിര്വങ്ക്ഷൈണാ ച|൧|

Adhikarana shakRudvAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

ശകൃദ്വാഹിനാം പക്വാശയഃ സ്ഥൂലാന്ത്രം ച|൧|

Adhikarana svedavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1

സ്വേദവാഹിനാം മേദോ രോമകൂപാശ്ച||൧||

Adhikarana rasavahAdisrotasAM dUShaNAdIni (26) · Śloka 26

തേഷാം ദൂഷണം വിവിധമഹിതാഹാരവിഹാരമുപദ്രവാന് പൃഥക്പൃഥക് സാധനം ദോഷാദിവിജ്ഞാനീയാദ്യഥാസ്വം വൃദ്ധിക്ഷയലക്ഷണേന ലക്ഷയേത്||൨൬||

Adhikarana srotasAM viddhalakShaNam (27) · Śloka 27

വ്യധേ തു സ്രോതസാം ഭ്രമമോഹകമ്പപ്രലാപാധ്മാനശൂലാऽരുചിതൃട്ഛര്ദിജ്വരാതിരുധിരസ്രുതിമൂത്രപുരീഷരോധാ മരണഞ്ച||൨൭||

Adhikarana srotoviddhaM pratyAKyAya -- cikitset (28) · Śloka 28

തസ്മാത്സ്രോതോവിദ്ധം പ്രത്യാഖ്യായോപചരേത്||൨൮||

Adhikarana uddhRutashalyasya cikitsAnirdeshaH (29) · Śloka 29

ഉദ്ധൃതശല്യം ച സദ്യോവ്രണവിധാനേന||൨൯||

Adhikarana sirAdhamanI srotasAmaBedaH (30) · Śloka 30

തത്ര സ്രോതസാമേവ വിശേഷാഃ സിരാധമന്യഃ||൩൦||

Adhikarana anyamatena sirAdInAM Binnatvam (31) · Śloka 31

അന്യേ ത്വന്യത്വമിച്ഛന്തി സിരാധമനീസ്രോതസാമ്| കേവലം പരസ്പരസന്നികര്ഷാത് സദൃശകര്മത്വാത് സൌക്ഷ്മ്യാച്ച വിഭക്തകര്മണാമപ്യവിഭാഗ ഇവ ലക്ഷ്യതേ||൩൧||

Adhikarana aparamatena dhAtvavakAshAH -- srotashshabdAdinAmAH (32) · Śloka 32

അപരേ പുനരാഹുഃ-സ്രോതാംസി സിരാധമന്യോ രസവാഹിന്യോ നാഡ്യഃ പന്ഥാനോऽയനാനി മാര്ഗാഃ ശരീരച്ഛിദ്രാണി സംവൃ താസംവൃതാനി സ്ഥാനാന്യാശയാഃ ക്ഷയാ നികേതാശ്ചേതി ശരീരേ ധാത്വവകാശാനാം ലക്ഷ്യാലക്ഷ്യാണാം നാമാനീതി||൩൨||

Adhikarana srotoduShTyA dhAtuduShTyAdi (3) · Śloka 3

തേ ചാവകാശാഃ പ്രകുപിതാഃ സ്ഥാനസ്ഥാന് മാര്ഗസ്ഥാംശ്ച ധാതൂന് പ്രകോപയന്തി| തേऽപി കുപിതാസ്താനി സ്രോതാംസി സ്രോതാംസി ച സ്രോതാംസി| ധാതവശ്ച ധാതൂന്||൩||

Adhikarana sarveShAmeva dUShayitAro doShAH (1) · Śloka 1

തേഷാം സര്വേഷാമേവ ദൂഷയിതാരോ ദുഷ്ടാ ദോഷാഃ|൧|

Adhikarana agnidoShAddoShaduShTiH (1) · Śloka 1

തേ ച പ്രായശോ ദുഷ്യന്ത്യഗ്നിദോഷാത്|൧|

Adhikarana agninimittAnyAyurArogyAdIni (1) · Śloka 1

തസ്മാത്തന്നിമിത്താന്യായുരാരോഗ്യബലോപചയവര്ണൌജാംസി|൧|

Adhikarana dhAtvagniBUtAgnipraBRutI- nyagnipratibaddhAnyeva (1) · Śloka 1

തത്പ്രതിബദ്ധാന്യേവ ച രഞ്ജകാദീനി ഭൂതാഗ്നയോ ധാത്വഗ്നയശ്ച||൧||

Adhikarana pakvamannamamRutaM viShaM cApakvam (33) · Śloka 33

തഥാऽന്നമപി പിത്തേനൈവ പക്വമമൃതതാം യാത്യപക്വം ച വിഷതാമ്||൩൩||

Adhikarana pAcakAgniH (34) · Śloka 1

തത്ര പിത്തവിശേഷഃ പാചകസംജ്ഞോऽഗ്നിരിതി പ്രാഗഭിഹിതഃ||൧||

Adhikarana matAntareNAgnisvarUpam (35) · Śloka 35

അന്യേ പുനരാചക്ഷതേ-ദോഷധാതുമലസന്നിപാതജനിതോऽന്തരുഷ്മാ യഥാനിര്ദിഷ്ടാധിഷ്ഠാനകര്മാഗ്നിരിതി||൩൫||

Adhikarana annasya sthUlapAkakramaH (36) · Śloka 36

സ ഖലു വിധിവദഭ്യവഹൃതമന്നജാതം പ്രാണേന വായുനാ കോഷ്ഠമാകൃഷ്ടം ദ്രവൈര്വിഭിന്നസങ്ഘാതം സ്നേഹേന മൃദൂകൃതമഭിസന്ധുക്ഷിതഃ സമാനേനാമാശയസ്ഥം സ്ഥാലീസ്ഥമിവാമ്ബുതണ്ഡുലമഗ്നിരന്തരഗ്നിഃ പചതി||൩൬||

Adhikarana annasyANupAkakramaH (37) · Śloka 37

തത്തു സര്വരസമപി പച്യമാനമാദൌ മധുരീഭൂതം കഫം ഫേനീഭൂതമുദീരയതി| തതോ വിദഗ്ധമമ്ലീഭൂതമാമാശയാത് ച്യവമാനമച്ഛം പിത്തമ്| പ്രാപ്യ ച പക്വാശയം കടുകീഭൂതമനിലമ്||൩൭||

Adhikarana BaurikAgnipAkaH (38) · Śloka 38

തതശ്ചൈവം വിക്ലിന്നം ആഹാരേ പഞ്ച പഞ്ചാത്മകാ മഹാഭൂതാഗ്നയോ വായുനാ വ്യസ്താന് യഥാസ്വം പഞ്ചൈവ ഭൂതഗുണാനാഹാരസ്ഥാന് പചന്തി| തേ പക്വാഃ പുനര്യഥാസ്വമേവ ദേഹാശ്രിതാംശ്ച സ്വവികാരഭൂതാന് ഭൂതഗുണാനാപ്യായയന്തി||൩൮||

Adhikarana sArakiTTaviBajanam (39) · Śloka 39

ഏവഞ്ച പക്വാദാഹാരാദ്വിവിധൌഷധഗര്ഭാദിവ സ്നേഹാദച്ഛഃ സാരഭൂതോ രസാഖ്യഃ കിട്ടാഖ്യശ്ച മലോऽഭിനിര്വര്തതേ||൩൯||

Adhikarana sArakiTTAByAM srotaHpUraNam (40) · Śloka 40

താഭ്യാഞ്ച സാരമലാഭ്യാം തദാത്മകാനാമേവ ശരീരഗുണാനാം ധാത്വാഖ്യാനാം യഥാസ്വം സ്രോതാംസി പാരമ്പര്യ്യേണാവിച്ഛിന്നസന്താനമാപൂര്യ്യന്തേ||൪൦||

Adhikarana dhAtupoShaNakramaH (41) · Śloka 1

സ്രോതോഭ്യശ്ച യഥാവിഭാഗം യഥായഥമേവ ധാതവഃ പുഷ്യന്തി||൧||

Adhikarana dhAtUnAM mithaH poShyapoShaka- tve~api na pUrveShAmapacayaH (42) · Śloka 42

ഉത്തരോത്തരാനുപ്രവേശേऽപി ച പുര്വേഷാം സ്രോതസാം യഥാകാലം സമ്യഗാഹാരോപയോഗേന പരിണാമവതാപ്യായ്യമാനാനാം നാപചയോ ഭവതി| തതശ്ച ധാത്വാഖ്യാഃ പ്രസാദമലാഃ സ്വം സ്വമേവ മാനമനുവര്തന്തേ യഥാവയഃശരീരമ്||൪൨||

Adhikarana kramadhAtupariNAmAdinirdeshaH (43) · Śloka 43

തത്രാऽऽഹാരരസോ വ്യാനവിക്ഷിപ്തോ യഥാസ്വം സപ്തസു ധാത്വഗ്നിഷു ക്രമാത് പച്യമാനഃ സ്വാത്മഭാവപ്രച്യുതിസമനന്തരമേവ പ്രാപ്തരക്താദിധാതുസംജ്ഞകഃ കാലവദസ്ഖലിതബലപ്രമാണോ ദേഹമൂര്ജയിത്വാ ധാതൂന് ധാതുമലാംശ്ച പുഷ്ണാതി||൪൩||

Adhikarana mUtrapurIShotpattiH (44) · Śloka 44

അഥാന്നകിട്ടമച്ഛം മൂത്രം ഘനം ശകൃത്||൪൪||

Adhikarana rasasya sArakiTTe (1) · Śloka 1

രസസ്യ സാരോ രക്തം മലഃ കഫോ ലസീകാ ച||൧||

Adhikarana raktasya sArakiTTe (2) · Śloka 2

രക്തസ്യ സാരോ മാംസം കണ്ഡരാഃ സിരാശ്ച| മലഃ പിത്തമ്|൨|

Adhikarana mAMsasya sArakiTTe (2) · Śloka 2

മാംസസ്യ സാരോ മേദസ്ത്വചോ വസാ ച| കിട്ടം കര്ണാക്ഷിനാസികാസ്യരോമകൂപപ്രജനനമലാഃ|൨|

Adhikarana medasaH sArakiTTe (2) · Śloka 2

മേദസഃ സാരോऽസ്ഥിസ്നായുസന്ധയഃ| കിട്ടം സ്വേദഃ|൨|

Adhikarana asthnaH sArakiTTe (2) · Śloka 2

അസ്ഥ്നഃ സാരോ മജ്ജാ| കിട്ടം കേശരോമനഖാഃ||൨||

Adhikarana majj~jaH sArakiTTe (45) · Śloka 45

മജ്ജ്ഞസ്തു സാരഃ ശുക്രം മലോऽക്ഷിവിട്ത്വചാം സ്നേഹഃ||൪൫||

Adhikarana shukrasya sAraH (46) · Śloka 46

ശുക്രസ്യ സാരമോജഃ| അത്യന്തശുദ്ധതയാऽസ്യ മലാഭാവഃ| അന്യേ പുനരത ഏവ തസ്യ നേച്ഛന്തി പാകമ്| അപരേ പുനഃ ശുക്രസാരം ഗര്ഭമേവാമനന്തി||൪൬||

Adhikarana pa~jcAtmakasya vAyorutpattiH (47) · Śloka 47

വായുഃ പുനരഗ്നേരാഹാരസ്യ ച ബഹ്വല്പതയാ തസ്മാത്തസ്മാന്മൂര്ച്ഛനാവിശേഷാദമൂര്ത്തഃ ശബ്ദവാനീഷച്ഛബ്ദഃ പ്രചുരോऽല്പോ വാ പഞ്ചാത്മാ കോഷ്ഠേ പ്രാദുര്ഭവതി||൪൭||

Adhikarana 'sarve~annamayA BAvAH' kramadhAtuvAda- siddhAntopasaMhAraH (48) · Śloka 48

ഏവം ച കൃത്വാऽന്നമയാ ഏവ ദേഹേ സര്വേ ഭാവാഃ| തേനൈവ ചേദമേവം ചിരേണ വ്യാപ്തമന്തര്ബഹിഃ ശരീരയന്ത്രമനവരതപ്രവാഹേണ സ്വാസ്ഥ്യബലോപചയയുക്തം യാവത് കര്മോപാദാനം യാപ്യതേ| അന്യഥാ ത്വന്നരസോക്ഷേപണാദ്വിബദ്ധസ്രോതസാ വാ യഥാവദന- ഭിസന്ധീയമാനധാതുപ്രവാഹമന്തരാ വ്യവച്ഛിദ്യതേ| വ്യാധി ഭാജനം വാ ഭവതി||൪൮||

Adhikarana anyamatena rasAdidhAtusamBavakramaH (49) · Śloka 49

അന്യേ തു വര്ണയന്തി-അഭ്യവഹൃതമാത്രസ്യാഹാऽऽരസ്യ കണ്ഠനാഡീപ്രലുഠിതസ്യ മഹാനിമ്നമവതീര്ണസ്യ യോ യ ഏവാംശഃ കായാഗ്നിനാऽവലീഢഃ പാകമുപനീയതേ തസ്യ തസ്യൈവ പ്രസാദാഖ്യോ രസലേശോऽഭിനിര്വൃത്തിസമനന്തരം സമം സമസ്തധാതുഷു സംവൃതാസംവൃതൈഃ പ്രവിസൃതോ വിവൃതമുഖേഷ്വാസന്നേഷു സ്രോതസ്സു ഭൂയാന് പ്രഥമതരം ചാന്വേതി| പര്യ്യായേണേതരേഷ്വപി| ഏവമന്നരസ ഏവ സാക്ഷാത്സര്വധാതൂന് കേനചിദേവ കാലഭേദേന പുഷ്ണാതി ന പുനര്ധാതവോ ധാത്വന്തരതാം സ്വരൂപോപമര്ദേന പ്രതിപദ്യന്ത ഇതി||൪൯||

Adhikarana balaBedenAgneshcAturvidhyam (2) · Śloka 2

അഗ്നിസ്തു ബലഭേദേന ചതുര്വിധോ ഭവതി| സമോ വിഷമസ്തീക്ഷ്ണോ മന്ദശ്ച||൨||

Adhikarana samAgnilakShaNam (1) · Śloka 1

തത്ര സമോ യഃ സമ്യഗേവോപയുക്തമന്നം സമ്യക് പചതി|൧|

Adhikarana viShamAgnilakShaNam (1) · Śloka 1

വിഷമോऽസമ്യഗപ്യപയുക്തം പചതി സമ്യഗപി ച ന പചതി||൧||

Adhikarana tIkShNAgnilakShaNam (2) · Śloka 2

തീക്ഷ്ണോऽസമ്യഗപ്യുപയുക്തമാശു പചതി| സ ഏവ വര്ധമാനോ ऽത്യഗ്നിര്ഭവതി||൨||

Adhikarana mandAgnilakShaNam (1) · Śloka 1

മന്ദസ്തു സമ്യഗപ്യുപയുക്തമുദരഗൌരവാധ്മാനവിബന്ധാടോപാന്ത്രകൂജനമുഖശോഷവായുസ്തമ്ഭാദീന്യാമലിങ്ഗാനി ദര്ശയിത്വാ ചിരാത് പചതി||൧||

Adhikarana jATharAgneH rakShaNIyatvaM tatra kramashca (50) · Śloka 50

ബാഹ്യേനാപി ച ജ്വാലാങ്ഗാരാത്മകേനാഗ്നിനാ നൈകാകാരഃ സര്വദാ പാകോ ഭവതി| കിമുതാന്തരാശ്രയേണോഷ്ണാത്മനാ സമേനാപി| തസ്മാത് തം പ്രയത്നതോ രക്ഷേത്||൫൦||

Adhikarana agnInAM rakShaNaM vaiShamye cikitsA ca (51) · Śloka 51

തത്ര പ്രവരേണ സാത്മ്യേന സമം യഥാസ്വമപരേണേതരാന് ക്രമശഃ സാത്മ്യമാപാദ്യ പ്രവരേണ പരിപാലയേദ്ദോഷോപക്രമണിയോക്തേന ച വാതാദിസാധനേന ഗ്രഹണീരോഗവിഹിതൈശ്ചൌഷധവ്യായാമമയോഗൈരിതി||൫൧||

Adhikarana srotasAM lakShaNam (52) · Śloka 52

ഭവതി ചാത്ര- സ്വധാതുസമവര്ണാനി വൃത്തസ്ഥൂലാന്യണൂനി ച| സ്രോതാംസി ദീര്ഘാണ്യാകൃത്യാ പ്രതാനസദൃശാനി ച| സ്രോതോദൂഷകഃ ആഹാരഃ വിഹാരശ്ച ആഹാരശ്ച വിഹാരശ്ച യഃ സ്യാദ്ദോഷഗുണൈഃ സമഃ| ധാതുഭിര്വിഗുണോ യശ്ച സ്രോതസാം സ പ്രദൂഷകഃ| സ്രോതോദുഷ്ടിലക്ഷണമ് അതിപ്രവൃത്തിഃ സങ്ഗോ വാ സിരാണാം ഗ്രന്ഥയോऽപി വാ| വിമാര്ഗതോ വാ ഗമനം സ്രോതസാം ദുഷ്ടിലക്ഷണമ്||൫൨||

Adhikarana srotodvArANAM svarUpam (53) · Śloka 53

ബിസാനാമിവ സൂക്ഷ്മാണി ദൂരം വിപ്രസൃതാനി ച| ദ്വാരാണി സ്രോതസാം ദേഹേ രസോ യൈരുപചീയതേ||൫൩||

Adhikarana annasya shukratvaprAptikAle mataBedAH (54) · Śloka 54

കേചിദാഹുരഹോരാത്രാത് ഷഡഹാദപരേ പരേ| മാസാത് പ്രയാതി ശുക്രത്വമന്നം പാകക്രമാദിഭിഃ| വൃവ്യാദീനി പ്രഭാവേണ സദ്യഃ ശുക്രാദി കുര്വതേ| പ്രായഃ കരോത്യഹോരാത്രാത് കര്മാന്യദപി ഭേഷജമ്||൫൪||

Adhikarana dhAtumalasaMgrahashlokaH (55) · Śloka 55

കഫഃ പിത്തം മലഃ ഖേഷു പ്രസ്വേദോ നഖരോമ ച| സ്നേഹോऽക്ഷിത്വഗ്വിശാമോജോ ധാതൂനാം ക്രമശോ മലാഃ||൫൫||

Adhikarana agnimUle maraNajIvane (57) · Śloka 57

ശാന്തേऽഗ്നൌ മ്രിയതേ യുക്തേ ചിരം ജീവത്യനാമയഃ| രോഗീ സ്യാദ്വികൃതേ തസ്മാത്തം പ്രയത്നേന പാലയേത്||൫൭||