Adhikarana vikRuti vij~jAnIyo~adhyAyaH (2) · Śloka 2
అథాతో వికృతివిజ్ఞానీయం శారీరం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః| గద్యసూత్రే|2|
अथातो विकृतिविज्ञानीयं शारीरं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| गद्यसूत्रे|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana riShTaM mRutyorli~ggam (1-3) · Śloka 3
అత ఏవాహ పుష్పం ఫలస్య ధూమోఽగ్నేర్వర్షస్య జలదోదయః| యథా భవిష్యతో లింగం రిష్టం మృత్యోస్తథా ధ్రువం||1|| (ఆయుష్మతి క్రియాః సర్వాః సఫలాః సంప్రయోజితాః| భవంతి భిషజాం భూత్యై కృతజ్ఞ ఇవ భూభుజి||1|| క్షీణాయుషి కృతం కర్మ వ్యర్థం కృతమివాధమే| అయశో దేహసందేహం స్వార్థహానిం చ యచ్ఛతి|2| తర్హీదానీం గతాసూనాం లక్షణం సంప్రచక్షతే| వికృతిః ప్రకృతేః ప్రాజ్ఞైః ప్రదిష్టా రిష్టసంజ్ఞయా)||3||
अत एवाह पुष्पं फलस्य धूमोऽग्नेर्वर्षस्य जलदोदयः| यथा भविष्यतो लिङ्गं रिष्टं मृत्योस्तथा ध्रुवम्||१|| (आयुष्मति क्रियाः सर्वाः सफलाः सम्प्रयोजिताः| भवन्ति भिषजां भूत्यै कृतज्ञ इव भूभुजि||१|| क्षीणायुषि कृतं कर्म व्यर्थं कृतमिवाधमे| अयशो देहसन्देहं स्वार्थहानिं च यच्छति|२| तर्हीदानीं गतासूनां लक्षणं सम्प्रचक्षते| विकृतिः प्रकृतेः प्राज्ञैः प्रदिष्टा रिष्टसंज्ञया)||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana riShTABAve maraNABAvaH , dRuShTariShTe jIvitABAvaH (2) · Śloka 2
అత ఏవాహ అరిష్టం నాస్తి మరణం దృష్టరిష్టం చ జీవితం| |2|
अत एवाह अरिष्टं नास्ति मरणं दृष्टरिष्टं च जीवितम्| |२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ABAse maraNaM na (2) · Śloka 2
నను, "దృష్టరిష్టం జీవితం నాస్తి" ఇత్యయుక్తమేతత్, వ్యభిచారాత్| తథా చ వక్ష్యతి (శ్లో. 128)- "యం నరం సహసా రోగో దుర్బలం పరిముంచతి| సంశయప్రాప్తమాత్రేయో జీవితం తస్య మన్యతే| " ఇత్యాహ | అరిష్టే రిష్టవిజ్ఞానం న చ రిష్టేఽప్యనైపుణాత్||2||
ननु, "दृष्टरिष्टं जीवितं नास्ति" इत्ययुक्तमेतत्, व्यभिचारात्| तथा च वक्ष्यति (श्लो. १२८)- "यं नरं सहसा रोगो दुर्बलं परिमुञ्चति| संशयप्राप्तमात्रेयो जीवितं तस्य मन्यते| " इत्याह | अरिष्टे रिष्टविज्ञानं न च रिष्टेऽप्यनैपुणात्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRuShNAtreyamate riShTaBedanirdeSaH (3) · Śloka 3
కృష్ణాత్రేయస్తు ద్విధా రిష్టమిచ్ఛతీతి తన్మతమావిష్కుర్వన్నాహ కేచిత్తు తద్ద్విధేత్యాహుః స్థాయ్యస్థాయివిభేదతః| |3|
कृष्णात्रेयस्तु द्विधा रिष्टमिच्छतीति तन्मतमाविष्कुर्वन्नाह केचित्तु तद्द्विधेत्याहुः स्थाय्यस्थायिविभेदतः| |३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asthAyiriShTaBedanirdeSaH (3-4) · Śloka 4
తత్రాస్థాయిరిష్టభేదం దర్శయన్నాహ | దోషాణామపి బాహుల్యాద్గిష్టాభాసః సముద్భవేత్||3|| స దోషాణాం శమే శామ్యేత్స్థాయ్యవశ్యం తు మృత్యవే| |4|
तत्रास्थायिरिष्टभेदं दर्शयन्नाह | दोषाणामपि बाहुल्याद्गिष्टाभासः समुद्भवेत्||३|| स दोषाणां शमे शाम्येत्स्थाय्यवश्यं तु मृत्यवे| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana riShTa lakShaNam (4-5) · Śloka 5
కిం తద్రిష్టం ? ఇత్యాహ | రూపేంద్రియస్వరచ్ఛాయాప్రతిచ్ఛాయాక్రియాదిషు||4|| అన్యేష్వపి చ భావేషు ప్రాకృతేష్వనిమిత్తతః| వికృతిర్యా సమాసేన రిష్టం తదితి లక్షయేత్||5||
किं तद्रिष्टम् ? इत्याह | रूपेन्द्रियस्वरच्छायाप्रतिच्छायाक्रियादिषु||४|| अन्येष्वपि च भावेषु प्राकृतेष्वनिमित्ततः| विकृतिर्या समासेन रिष्टं तदिति लक्षयेत्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana keSaromNAM riShTam (6) · Śloka 6
కేశరోమ నిరభ్యంగం యస్యాభ్యక్తమివేక్ష్యతే| |6|
केशरोम निरभ्यङ्गं यस्याभ्यक्तमिवेक्ष्यते| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana netrayoH riShTam (6-8) · Śloka 8
ఇంద్రియాణామధిష్ఠానస్య వికృతిః-ఇంద్రియవికృతిః, ఇత్యాహ | యస్యాత్యర్థం చలే నేత్రే స్తబ్ధాంతర్గతనిర్గతే||6|| జిహ్మే విస్తృతసంక్షిప్తే సంక్షిప్తవినతభ్రుణీ| ఉద్భ్రాంతదర్శనే హీనదర్శనే నకులోపమే||7|| కపోతాభే అలాతాభే స్రుతే లులితపక్ష్మణీ| |8|
इन्द्रियाणामधिष्ठानस्य विकृतिः-इन्द्रियविकृतिः, इत्याह | यस्यात्यर्थं चले नेत्रे स्तब्धान्तर्गतनिर्गते||६|| जिह्मे विस्तृतसङ्क्षिप्ते सङ्क्षिप्तविनतभ्रुणी| उद्भ्रान्तदर्शने हीनदर्शने नकुलोपमे||७|| कपोताभे अलाताभे स्रुते लुलितपक्ष्मणी| |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAsikAyAH riShTam (8-9) · Śloka 9
| నాసికాఽత్యర్థవివృతా సంవృతా పిటికాచితా||8|| ఉచ్ఛూనా స్ఫుటితా మ్లానా| |9|
| नासिकाऽत्यर्थविवृता संवृता पिटिकाचिता||८|| उच्छूना स्फुटिता म्लाना| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana oShThayoH riShTam (9) · Śloka 9
యస్యౌష్ఠో యాత్యధోఽధరః| ఊర్ధ్వం ద్వితీయః స్యాతాం వా పక్వజంబూనిభావుభౌ||9||
यस्यौष्ठो यात्यधोऽधरः| ऊर्ध्वं द्वितीयः स्यातां वा पक्वजम्बूनिभावुभौ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantAnAM riShTam (10) · Śloka 10
దంతాః సశర్కరాః శ్యావాస్తామ్రాః పుష్పితపంకితాః| సహసైవ పతేయుర్వా|10|
दन्ताः सशर्कराः श्यावास्ताम्राः पुष्पितपङ्किताः| सहसैव पतेयुर्वा|१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jihvAyAH riShTam (10-11) · Śloka 11
| జిహ్వా జిహ్యా విసర్పిణీ||10|| శూనా శుష్కా గురుః శ్యావా లిప్తా సుప్తా సకంటకా| |11|
| जिह्वा जिह्या विसर्पिणी||१०|| शूना शुष्का गुरुः श्यावा लिप्ता सुप्ता सकण्टका| |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SirodharAyAH riShTam, pRuShThasya riShTam, hanvoH riShTam (11-12) · Śloka 12
| శిరః శిరోధరా వోఢుం పృష్ఠం వా భారమాత్మనః||11|| హనూ వా పిండామాస్యస్థం శక్నువంతి న యస్య చ| |12|
| शिरः शिरोधरा वोढुं पृष्ठं वा भारमात्मनः||११|| हनू वा पिण्डामास्यस्थं शक्नुवन्ति न यस्य च| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~ggAnAM riShTam (12) · Śloka 12
| యస్యానిమిత్తమంగాని గురూణ్యతి లఘూని వా||12||
| यस्यानिमित्तमङ्गानि गुरूण्यति लघूनि वा||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana randhrANAM riShTam (13) · Śloka 13
విషదోషాద్వినా యస్య ఖేభ్యో రక్తం ప్రవర్తతే| |13|
विषदोषाद्विना यस्य खेभ्यो रक्तं प्रवर्तते| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mehanasya riShTam, vRuShaNayoH riShTam (13-14) · Śloka 14
| ఉత్సిక్తం మేహనం యస్య వృషణావతినిఃసృతౌ||13|| అతోఽన్యథా వా యస్య స్యాత్ సర్వే తే కాలచోదితాః| |14|
| उत्सिक्तं मेहनं यस्य वृषणावतिनिःसृतौ||१३|| अतोऽन्यथा वा यस्य स्यात् सर्वे ते कालचोदिताः| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lalATasya riShTam, bastiSIrShasya riShTam (14-15) · Śloka 15
| యస్యాపూర్వాః సిరాలేఖా బాలేంద్వాకృతయోఽపి వా||14|| లలాటే బస్తిశీర్షే వా షణ్మాసాన్న స జీవతి| |15|
| यस्यापूर्वाः सिरालेखा बालेन्द्वाकृतयोऽपि वा||१४|| ललाटे बस्तिशीर्षे वा षण्मासान्न स जीवति| |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana plavamAnasya riShTam (15-16) · Śloka 16
| పద్మినీపత్రవత్తోయం శరీరే యస్య దేహినః||15|| ప్లవతే ప్లవమానస్య షణ్మాసాస్తస్య జీవితం| |16|
| पद्मिनीपत्रवत्तोयं शरीरे यस्य देहिनः||१५|| प्लवते प्लवमानस्य षण्मासास्तस्य जीवितम्| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirANAM riShTam, romakUpAnAM riShTam (16-17) · Śloka 17
| హరితాభాః సిరా యస్య రోమకూపాశ్చ సంవృతాః||16|| సోఽమ్లాభిలాషీ పురుషః పిత్తాన్మరణమశ్నుతే| |17|
| हरिताभाः सिरा यस्य रोमकूपाश्च संवृताः||१६|| सोऽम्लाभिलाषी पुरुषः पित्तान्मरणमश्नुते| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUrdhnaH riShTam, muKasya riShTam (17-18) · Śloka 18
| యస్య గోమయచూర్ణాభం చూర్ణం మూర్ధ్ని ముఖేఽపి వా||17|| సస్నేహం, మూర్ధ్ని ధూమో వా, మాసాంతం తస్య జీవితం| |18|
| यस्य गोमयचूर्णाभं चूर्णं मूर्ध्नि मुख़ेऽपि वा||१७|| सस्नेहं, मूर्ध्नि धूमो वा, मासान्तं तस्य जीवितम्| |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUrdhnaH BruvoSca riShTam (18-19) · Śloka 19
| మూర్ధ్ని భ్రువోర్వా కుర్వంతి సీమంతావర్తకా నవాః||18|| మృత్యుం స్వస్థస్య షడ్రాత్రాత్త్రిరాత్రాదాతురస్య తు| |19|
| मूर्ध्नि भ्रुवोर्वा कुर्वन्ति सीमन्तावर्तका नवाः||१८|| मृत्युं स्वस्थस्य षड्रात्रात्त्रिरात्रादातुरस्य तु| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jihvAmuKAkShimUrdhnAM riShTam (19-20) · Śloka 20
| జిహ్వా శ్యావా ముఖం పూతి సవ్యమక్షి నిమజ్జతి||19|| ఖగా వా మూర్ధ్ని లీయంతే యస్య తం పరివర్జయేత్| |20|
| जिह्वा श्यावा मुख़ं पूति सव्यमक्षि निमज्जति||१९|| ख़गा वा मूर्ध्नि लीयन्ते यस्य तं परिवर्जयेत्| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snAtAnuliptasya riShTam (20-21) · Śloka 21
| యస్య స్నాతానులిప్తస్య పూర్వం శుష్యత్యురో భృశం||20|| ఆర్ద్రేషు సర్వగాత్రేషు సోఽర్ధమాసం న జీవతి| |21|
| यस्य स्नातानुलिप्तस्य पूर्वं शुष्यत्युरो भृशम्||२०|| आर्द्रेषु सर्वगात्रेषु सोऽर्धमासं न जीवति| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SarIravarNasya riShTam, upacayAdInAM riShTam (21-22) · Śloka 22
| అకస్మాద్యుగపద్గాత్రే వర్ణౌ ప్రాకృతవైకృతౌ||21|| తథైవోపచయగ్లానిరౌక్ష్యస్నేహాది మృత్యవే| |22|
| अकस्माद्युगपद्गात्रे वर्णौ प्राकृतवैकृतौ||२१|| तथैवोपचयग्लानिरौक्ष्यस्नेहादि मृत्यवे| |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~ggulInAM riShTam, kShavakAsAdidhvaneH riShTam ,ucCvAsasya riShTam (22-23) · Śloka 23
| యస్య స్ఫుటేయురంగుల్యో నాకృష్టా న స జీవతి||22|| క్షవకాసాదిషు తథా యస్యాపూర్వో ధ్వనిర్భవేత్| హ్రస్వో దీర్ఘోఽతి వోచ్ఛ్వాసః పూతిః సురభిరేవ వా||23||
| यस्य स्फुटेयुरङ्गुल्यो नाकृष्टा न स जीवति||२२|| क्षवकासादिषु तथा यस्यापूर्वो ध्वनिर्भवेत्| ह्रस्वो दीर्घोऽति वोच्छ्वासः पूतिः सुरभिरेव वा||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SarIragandhasya riShTam, malavastravraNAdigandhasya riShTam (24) · Śloka 24
ఆప్లుతానాప్లుతే కాయే యస్య గంధోఽతిమానుషః| మలవస్త్రవ్రణాదౌ వా వర్షాంతం తస్య జీవితం||24||
आप्लुतानाप्लुते काये यस्य गन्धोऽतिमानुषः| मलवस्त्रव्रणादौ वा वर्षान्तं तस्य जीवितम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~ggAtisaurasyasya riShTam, a~ggAtivairasyasya riShTam (25) · Śloka 25
భజంతేఽయంగసౌరస్యాద్యం యూకామక్షికాదయః| త్యజంతి వాఽతివైరస్యాత్సోఽపి వర్షం న జీవతి||25||
भजन्तेऽयङ्गसौरस्याद्यं यूकामक्षिकादयः| त्यजन्ति वाऽतिवैरस्यात्सोऽपि वर्षं न जीवति||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana UShmagAtrasya riShTam (26) · Śloka 26
సతతోష్మసు గాత్రేషు శైత్యం యస్యోపలక్ష్యతే| శీతేషు భృశమౌష్ణ్యం వా స్వేదః స్తంభోఽప్యహేతుకః||26||
सततोष्मसु गात्रेषु शैत्यं यस्योपलक्ष्यते| शीतेषु भृशमौष्ण्यं वा स्वेदः स्तम्भोऽप्यहेतुकः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SItagAtrasya riShTam, SItapiTikasya SItA~ggasya ca riShTam, SItArtasya riShTam (27) · Śloka 27
యో జాతశీతపిటికః శీతాంగో వా విదహ్యతే| ఉష్ణద్వేషీ చ శీతార్తః స ప్రేతాధిపగోచరః||27||
यो जातशीतपिटिकः शीताङ्गो वा विदह्यते| उष्णद्वेषी च शीतार्तः स प्रेताधिपगोचरः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana urasyUShmAdi riShTam (28) · Śloka 28
ఉరస్యూష్మా భవేద్యస్య జఠరే చాతిశీతతా| భిన్నం పురీషం తృష్ణా చ యథా ప్రేతస్తథైవ సః||28||
उरस्यूष्मा भवेद्यस्य जठरे चातिशीतता| भिन्नं पुरीषं तृष्णा च यथा प्रेतस्तथैव सः||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrapurIShAdikasya riShTam (29) · Śloka 29
మూత్రం పురీషం నిష్ఠ్యూతం శుక్రం వాఽప్సు నిమజ్జతి| నిష్ఠ్యూతం బహువర్ణం వా యస్య మాసాత్స నశ్యతి||29||
मूत्रं पुरीषं निष्ठ्यूतं शुक्रं वाऽप्सु निमज्जति| निष्ठ्यूतं बहुवर्णं वा यस्य मासात्स नश्यति||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUpasya riShTam (30-33) · Śloka 33
ఘనీభూతమివాకాశమాకాశమివ యో ఘనం| అమూర్తమివ మూర్తం చ మూర్తం చామూర్తవత్స్థితం||30|| తేజస్వ్యతేజస్తద్వచ్చ శుక్లం కృష్ణమసచ్చ సత్| అనేత్రరోగశ్చంద్రం చ బహురూపమలాంఛనం||31|| జాగ్రద్రక్షాంసి గంధర్వాన్ ప్రేతనన్యాంశ్చ తద్విధాన్| రూపం వ్యాకృతి తత్తచ్చ యః పశ్యతి స నశ్యతి||32|| సప్తర్షీణాం సమీపస్థాం యో న పశ్యత్యరూంధతీం| ధ్రువమాకాశగంగాం వా స న పశ్యతి తాం సమాం||33||
ग़नीभूतमिवाकाशमाकाशमिव यो ग़नम्| अमूर्तमिव मूर्तं च मूर्तं चामूर्तवत्स्थितम्||३०|| तेजस्व्यतेजस्तद्वच्च शुक्लं कृष्णमसच्च सत्| अनेत्ररोगश्चन्द्रं च बहुरूपमलाञ्छनम्||३१|| जाग्रद्रक्षांसि गन्धर्वान् प्रेतनन्यांश्च तद्विधान्| रूपं व्याकृति तत्तच्च यः पश्यति स नश्यति||३२|| सप्तर्षीणां समीपस्थां यो न पश्यत्यरून्धतीम्| ध्रुवमाकाशगङ्गां वा स न पश्यति तां समाम्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Sabdasya riShTam, gandhasya riShTam, rasasya riShTam, sparSasya riShTam, manasaH riShTam (34-38) · Śloka 38
ఇదనీం శ్రోత్రేంద్రియస్య విక్రుతిమాచిఖ్యాసురాహ మేఘతోయౌఘనిర్ఘోషవీణాపణవవేణుజాన్| శృణోత్యన్యాంశ్చ యః శబ్దానసతో న సతోఽపి వా||34|| నిష్పీడ్య కర్ణౌ శృణుయాన్న యో ధుకధుకాస్వనం| తద్వద్గంధరసస్పర్శాన్ మన్యతే యో విపర్యయాత్||35|| సర్వశో వా న యో, యశ్చ దీపగంధం న జిఘ్రతి| విధినా యస్య దోషాయ స్వాస్థ్యాయావిధినా రసాః||36|| యః పాంసునేవ కీర్ణాంగో యోఽంగే ఘాతం న వేత్తి వా| అంతరేణ తపస్తీవ్రం యోగం వా విధిపూర్వకం||37|| జానాత్యతీంద్రియం యశ్చ తేషాం మరణమాదిశేత్| |38|
इदनीम् श्रोत्रेन्द्रियस्य विक्रुतिमाचिख्यासुराह मेघतोयौघनिर्घोषवीणापणववेणुजान्| शृणोत्यन्यांश्च यः शब्दानसतो न सतोऽपि वा||३४|| निष्पीड्य कर्णौ शृणुयान्न यो धुकधुकास्वनम्| तद्वद्गन्धरसस्पर्शान् मन्यते यो विपर्ययात्||३५|| सर्वशो वा न यो, यश्च दीपगन्धं न जिघ्रति| विधिना यस्य दोषाय स्वास्थ्यायाविधिना रसाः||३६|| यः पांसुनेव कीर्णाङ्गो योऽङ्गे घातं न वेत्ति वा| अन्तरेण तपस्तीव्रं योगं वा विधिपूर्वकम्||३७|| जानात्यतीन्द्रियं यश्च तेषां मरणमादिशेत्| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svarasya riShTam (38-39) · Śloka 39
అధునా ఖరవికృతిమాహ | హీనో దీనః స్వరోఽవ్యక్తో యస్య స్యాద్గద్గదోఽపి వా||38|| సహసా యో విముహ్యోద్వా వివక్షుర్న స జీవతి| |39|
अधुना खरविकृतिमाह | हीनो दीनः स्वरोऽव्यक्तो यस्य स्याद्गद्गदोऽपि वा||३८|| सहसा यो विमुह्योद्वा विवक्षुर्न स जीवति| |३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svarabalavarNarogavRuddhInAM riShTam (39-40) · Śloka 40
| స్వరస్య దుర్బలీభావం హానిం చ బలవర్ణయోః||39|| రోగవృద్ధిమయుక్త్యా చ దృష్ట్వా మరణమాదిశేత్| |40|
| स्वरस्य दुर्बलीभावं हानिं च बलवर्णयोः||३९|| रोगवृद्धिमयुक्त्या च दृष्ट्वा मरणमादिशेत्| |४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BAShamANasya riShTam, SrotuH riShTam (40-41) · Śloka 41
| అపస్వరం భాషమాణం ప్రాప్తం మరణమాత్మనః||40|| శ్రోతారం చాస్య శబ్దస్య దూరతః పరివర్జయేత్| |41|
| अपस्वरं भाषमाणं प्राप्तं मरणमात्मनः||४०|| श्रोतारं चास्य शब्दस्य दूरतः परिवर्जयेत्| |४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana CAyAyAH riShTam (41-42) · Śloka 42
స్వరాశ్రయ రిష్టముక్త్వా ఛాయాశ్రయం రిష్టమభీధిత్సురాహ | సంస్థానేన ప్రమాణేన వర్ణేన ప్రభయాఽపి వా||41|| ఛాయా వివర్తతే యస్య స్వప్నేఽపి ప్రేత ఏవ సః| |42|
स्वराश्रय रिष्टमुक्त्वा छायाश्रयं रिष्टमभीधित्सुराह | संस्थानेन प्रमाणेन वर्णेन प्रभयाऽपि वा||४१|| छाया विवर्तते यस्य स्वप्नेऽपि प्रेत एव सः| |४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana CAyAyA dvairUpyam (42-43) · Śloka 43
అస్యాశ్చ ఛాయాయా ద్వైరూప్యం దర్శయితుమాహ | ఆతపాదర్శతోయాదౌ యా సంస్థానప్రమాణతః||42|| ఛాయాఽంగాత్సంభవత్యుక్తా ప్రతిచ్ఛాయేతి సా పునః| వర్ణప్రభాశ్రయా యా తు సా ఛాయైవ శరీరగా||43||
अस्याश्च छायाया द्वैरूप्यं दर्शयितुमाह | आतपादर्शतोयादौ या संस्थानप्रमाणतः||४२|| छायाऽङ्गात्सम्भवत्युक्ता प्रतिच्छायेति सा पुनः| वर्णप्रभाश्रया या तु सा छायैव शरीरगा||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana praticCAyAyA riShTam (44-45) · Śloka 45
భవేద్యస్య ప్రతిచ్ఛాయా ఛిన్నా భిన్నాఽధికాఽఽకులా| విశిరా ద్విశిరా జిహ్మా వికృతా యది వాఽన్యథా||44|| తం సమాప్తాయుషం విద్యాన్న చేల్లక్ష్యనిమిత్తజా| ప్రతిచ్ఛాయామయీ యస్య న చాక్ష్ణీక్ష్యేత కన్యకా||45||
भवेद्यस्य प्रतिच्छाया छिन्ना भिन्नाऽधिकाऽऽकुला| विशिरा द्विशिरा जिह्मा विकृता यदि वाऽन्यथा||४४|| तं समाप्तायुषं विद्यान्न चेल्लक्ष्यनिमित्तजा| प्रतिच्छायामयी यस्य न चाक्ष्णीक्ष्येत कन्यका||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana KAdInAM mahABUtAnAM pa~jca CAyAH ,nABasI CAyA ,vAyavI CAyA ,AgneyI CAyA ,AmBasI CAyA, pArthivI CAyA (46-48) · Śloka 48
ఇదానీం యస్య మహాభూతస్య యాదృశీ ఛాయా స్యాత్, తాం కథయితుమాహ ఖాదీనాం పంచ పంచానాం ఛాయా వివిధలక్షణాః| నాభసీ నిర్మలాఽఽనీలా సస్నేహా సప్రభేవ చ||46|| వాతాద్రజోఽరుణా శ్యావా భస్మరూక్షా హతప్రభా| విశుద్ధరక్తా త్వాగ్నేయీ దీప్తాభా దర్శనప్రియా||47|| శుద్ధవైదూర్యవిమలా సుస్నిగ్ధా తోయజా సుఖా| స్థిరాస్నిగ్ధా ఘనా శుద్ధా శ్యామా శ్వేతా చ పార్థివీ||48||
इदानीं यस्य महाभूतस्य यादृशी छाया स्यात्, तां कथयितुमाह खादीनां पञ्च पञ्चानां छाया विविधलक्षणाः| नाभसी निर्मलाऽऽनीला सस्नेहा सप्रभेव च||४६|| वाताद्रजोऽरुणा श्यावा भस्मरूक्षा हतप्रभा| विशुद्धरक्ता त्वाग्नेयी दीप्ताभा दर्शनप्रिया||४७|| शुद्धवैदूर्यविमला सुस्निग्धा तोयजा सुखा| स्थिरास्निग्धा घना शुद्धा श्यामा श्वेता च पार्थिवी||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAyavInAmanyAsAMcaguNAH (49) · Śloka 49
ఇదానీమాసాం ఛాయానాం గుణనిర్దేశమాహ వాయవీ రోగమరణక్లేశాయాన్యాః సుఖోదయాః| |49|
इदानीमासां छायानां गुणनिर्देशमाह वायवी रोगमरणक्लेशायान्याः सुखोदयाः| |४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana praBAyAH saptavidhatvam (49-50) · Śloka 50
| ప్రభోక్తా తైజసీ సర్వా, సా తు సప్తవిధా స్మృతా||49|| రక్తా పీతా సితా శ్యావా హరితా పాండురాఽసితా| |50|
| प्रभोक्ता तैजसी सर्वा, सा तु सप्तविधा स्मृता||४९|| रक्ता पीता सिता श्यावा हरिता पाण्डुराऽसिता| |५०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana praBANAM SuBASuBatvam (50-51) · Śloka 51
| తాసాం యాః స్యుర్వికాసిన్యః స్నిగ్ధాశ్చ విమలాశ్చ యాః||50|| తాః శుభా, మలినా రూక్షాః సంక్షిప్తాశ్చాశుభోదయాః| |51|
| तासां याः स्युर्विकासिन्यः स्निग्धाश्च विमलाश्च याः||५०|| ताः शुभा, मलिना रूक्षाः सङ्क्षिप्ताश्चाशुभोदयाः| |५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana CAyApraBayorlakShaNam (51) · Śloka 51
ఛాయాప్రభయోరన్యత్వం ప్రదర్శయితుం లక్షణమాహ | వర్ణమాక్రామతి ఛాయా ప్రభా వర్ణప్రకాశినీ||51||
छायाप्रभयोरन्यत्वं प्रदर्शयितुं लक्षणमाह | वर्णमाक्रामति छाया प्रभा वर्णप्रकाशिनी||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana CAyApraBayorvyAptiH (52-53) · Śloka 53
తథేదమపి ఛాయాప్రభయోరన్యత్వే లక్షణమాహ ఆసన్నే లక్ష్యతే ఛాయా వికృష్టే భా ప్రకాశతే| నాచ్ఛాయో నాప్రభః కశ్చిద్విశేషాశ్చిహ్నయంతి తు||52|| నృణాం శుభాశుభోత్పత్తిం కాలే ఛాయాసమాశ్రయాః| |53|
तथेदमपि छायाप्रभयोरन्यत्वे लक्षणमाह आसन्ने लक्ष्यते छाया विकृष्टे भा प्रकाशते| नाच्छायो नाप्रभः कश्चिद्विशेषाश्चिह्नयन्ति तु||५२|| नृणां शुभाशुभोत्पत्तिं काले छायासमाश्रयाः| |५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ca~gkramato riShTam, hitamaSnataH riShTam, alpASinaH riShTam, bahvASinaH riShTam, kaPArtasya riShTam, SvAsocCvAsavataH riShTam, SirovikShepavataH riShTam, srutasvedasya riShTam, utthApyamAnasya riShTam, uttAnaSayAnasya riShTam, jiGRukShAvataH riShTam, ahAsyahAsinaH riShTam, uttarauShThalihataH riShTam, CAyABidravavataH riShTam, BiShagAdidveShavataH riShTam (53-61) · Śloka 61
| నికషన్నివ యః పాదౌ చ్యుతాంసః పరిసర్పతి||53|| హీయతే బలతః శశ్వద్యోఽన్నమశ్నన్ హితం బహు| యోఽల్పాశీ బహువిణ్మూత్రో బహ్వాశీ చాల్పమూత్రవిట్||54|| యో వాఽల్పాశీ కఫేనార్తో దీర్ఘం శ్వసితి చేష్టతే| దీర్ఘముచ్ఛ్వస్య యో హ్రస్వం నిఃశ్వస్య పరితామ్యతి||55|| హ్రస్వం చ యః ప్రశ్వసితి వ్యావిద్ధం స్పందతే భృశం| శిరో విక్షిపతే కృచ్ఛ్రాద్యోఽంచయిత్వా ప్రపాణికౌ||56|| యో లలాటాత్స్రుతస్వేదః శ్లథసంధానబంధనః| ఉత్థాప్యమానః సమ్ముహ్యేద్యో బలీ దుర్బలోఽపి వా||57|| ఉత్తాన ఏవ స్వపితి యః పాదౌ వికరోతి చ| శయనాసనకుడ్యాదేర్యోఽసదేవ జిఘృక్షతి||58|| ఆహాస్యహాసీ సమ్ముహ్యన్ యో లేఢి దశనచ్ఛదౌ| ఉత్తరౌష్ఠం పరిలిహన్ ఫూత్కారాంశ్చ కరోతి యః||59|| యమభిద్రవతి చ్ఛాయా కృష్ణా పీతాఽరుణాఽపి వా| భిషగ్భేషజపానాన్నగురుమిత్రద్విషశ్చ యే||60|| వశగాః సర్వ ఏవైతే విజ్ఞేయాః సమవర్తినః| |61|
| निकषन्निव यः पादौ च्युतांसः परिसर्पति||५३|| हीयते बलतः शश्वद्योऽन्नमश्नन् हितं बहु| योऽल्पाशी बहुविण्मूत्रो बह्वाशी चाल्पमूत्रविट्||५४|| यो वाऽल्पाशी कफेनार्तो दीर्ग़ं श्वसिति चेष्टते| दीर्ग़मुच्छ्वस्य यो ह्रस्वं निःश्वस्य परिताम्यति||५५|| ह्रस्वं च यः प्रश्वसिति व्याविद्धं स्पन्दते भृशम्| शिरो विक्षिपते कृच्छ्राद्योऽञ्चयित्वा प्रपाणिकौ||५६|| यो ललाटात्स्रुतस्वेदः श्लथसन्धानबन्धनः| उत्थाप्यमानः सम्मुह्येद्यो बली दुर्बलोऽपि वा||५७|| उत्तान एव स्वपिति यः पादौ विकरोति च| शयनासनकुड्यादेर्योऽसदेव जिग़ृक्षति||५८|| आहास्यहासी सम्मुह्यन् यो लेढि दशनच्छदौ| उत्तरौष्ठं परिलिहन् फूत्कारांश्च करोति यः||५९|| यमभिद्रवति च्छाया कृष्णा पीताऽरुणाऽपि वा| भिषग्भेषजपानान्नगुरुमित्रद्विषश्च ये||६०|| वशगाः सर्व एवैते विज्ञेयाः समवर्तिनः| |६१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grIvAdisvedavataH riShTam (61-1) · Śloka 1
(గ్రీవాలలాటహృదయం యస్య స్విద్యతి శీతలం||61|| ఉష్ణోఽపరః ప్రదేశశ్చ శరణం తస్య దేవతాః| ) |పూర్వరూపాణి సర్వాణి జ్వరాదిష్వతిమాత్రయా| యం విశంతి విశత్యేనం మృత్యుర్జ్వరపురఃసరః]||1||
(ग्रीवाललाटहृदयं यस्य स्विद्यति शीतलम्||६१|| उष्णोऽपरः प्रदेशश्च शरणं तस्य देवताः| ) |पूर्वरूपाणि सर्वाणि ज्वरादिष्वतिमात्रया| यं विशंति विशत्येनं मृत्युर्ज्वरपुरःसरः]||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aNujyotyAdeH riShTam, medhAdiprAptavataH riShTam (62-64) · Śloka 64
| యోఽణుజ్యోతిరనేకాగ్రో దుఃచ్ఛాయో దుర్మనాఃసదా||62|| బలి బలిభృతో యస్య ప్రణీతం నోపభుంజతే| నిర్నిమిత్తం చ యో మేధాం శోభాముపచయం శ్రియం||63|| ప్రాప్నోత్యతో వా విభ్రంశం స ప్రాప్నోతి యమక్షయం| |64|
| योऽणुज्योतिरनेकाग्रो दुःच्छायो दुर्मनाःसदा||६२|| बलि बलिभृतो यस्य प्रणीतं नोपभुञ्जते| निर्निमित्तं च यो मेधां शोभामुपचयं श्रियम्||६३|| प्राप्नोत्यतो वा विभ्रंशं स प्राप्नोति यमक्षयम्| |६४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana guNadoShamayaprakRuteH riShTam (64-65) · Śloka 65
| గుణదోషమయీ యస్య స్వస్థస్య వ్యాధితస్య వా||64|| యాత్యన్యథాత్వం ప్రకృతిః పణ్మాసాన్న స జీవతి| |65|
| गुणदोषमयी यस्य स्वस्थस्य व्याधितस्य वा||६४|| यात्यन्यथात्वं प्रकृतिः पण्मासान्न स जीवति| |६५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BaktyAdinivartanavataH riShTam (65-66) · Śloka 66
| భక్తిః శీలం స్మృతిస్త్యాగో బుద్ధిర్బలమహేతుకం||65|| షడేతాని నివర్తంతే షడ్భిర్మాసైర్మరిష్యతః| |66|
| भक्तिः शीलं स्मृतिस्त्यागो बुद्धिर्बलमहेतुकम्||६५|| षडेतानि निवर्तन्ते षड्भिर्मासैर्मरिष्यतः| |६६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mattavadgattyAdeH riShTam (66) · Śloka 66
| మత్తవద్గతివాక్కంపమోహా మాసాన్మరిష్యతః||66||
| मत्तवद्गतिवाक्कम्पमोहा मासान्मरिष्यतः||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana keSotpATanapIDAj~jAnavataH riShTam, kaNThasya riShTam (67) · Śloka 67
నశ్యత్యజానన్ షడహాత్కేశలుంచనవేదనాం| న యాతి యస్య చాహారః కంఠం కంఠామయాదృతే||67||
नश्यत्यजानन् षडहात्केशलुञ्चनवेदनाम्| न याति यस्य चाहारः कण्ठं कण्ठामयादृते||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana preShyANAM riShTam ,pretAkRuteH riShTam nidrAyAH riShTam (68) · Śloka 68
ప్రేష్యాః ప్రతీపతాం యాంతి ప్రేతాకృతిరుదీర్యతే| యస్య నిద్రా భవేన్నిత్యా నైవ వా న స జీవతి||68||
प्रेष्याः प्रतीपतां यान्ति प्रेताकृतिरुदीर्यते| यस्य निद्रा भवेन्नित्या नैव वा न स जीवति||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vaktracaraNacakShuShAM riShTam (69) · Śloka 69
వక్త్రమాపూర్యతేఽశ్రూణాం స్విద్యతశ్వరణౌ భృశం| చక్షుశ్చాకులతాం యాతి యమరాజ్యం గమిష్యతః||69||
वक्त्रमापूर्यतेऽश्रूणां स्विद्यतश्वरणौ भृशम्| चक्षुश्चाकुलतां याति यमराज्यं गमिष्यतः||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BAvAnAM riShTam (70) · Śloka 70
యైః పురా రమతే భావైరరతిస్తైర్న జీవతి| |70|
यैः पुरा रमते भावैररतिस्तैर्न जीवति| |७०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sahasA vikArasya riShTam (70-71) · Śloka 71
| సహసా జాయతి యస్య వికారః సర్వలక్షణః||70|| నివర్తతే వా సహసా, సహసా స వినశ్యతి| |71|
| सहसा जायति यस्य विकारः सर्वलक्षणः||७०|| निवर्तते वा सहसा, सहसा स विनश्यति| |७१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasya riShTam (71-73) · Śloka 73
అధునా ప్రతిరోగం రిష్టం వక్తుం సర్వవ్యాధిప్రధానస్య జ్వరస్యైవ తావద్వికృతిం లిలక్షయిషురాహ | జ్వరో నిహంతి బలవాన్ గంభీరో దైర్ఘరాత్రికః||71|| సప్రలాపభ్రమశ్వాసః క్షీణం శూనం హతానలం| అక్షామం సక్తవచనం రక్తాక్షం హృది శూలినం||72|| సశుష్కకాసః పూర్వాహ్ణే యోఽపరాహ్ణేఽపి వా భవేత్| బలమాంసవిహీనస్య శ్లేష్మకాససమన్వితః||73||
अधुना प्रतिरोगं रिष्टं वक्तुं सर्वव्याधिप्रधानस्य ज्वरस्यैव तावद्विकृतिं लिलक्षयिषुराह | ज्वरो निहन्ति बलवान् गम्भीरो दैर्घरात्रिकः||७१|| सप्रलापभ्रमश्वासः क्षीणं शूनं हतानलम्| अक्षामं सक्तवचनं रक्ताक्षं हृदि शूलिनम्||७२|| सशुष्ककासः पूर्वाह्णे योऽपराह्णेऽपि वा भवेत्| बलमांसविहीनस्य श्लेष्मकाससमन्वितः||७३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktapittasya riShTam (74-76) · Śloka 76
రక్తపిత్తవికృతిలక్షణం రిష్టమధికృత్యాహ రక్తపిత్తం భృశం రక్తం కృష్ణమింద్రధనుష్ప్రభం| తామ్రహారిద్రహరితం రూపం రక్తం ప్రదర్శయేత్||74|| రోమకూపప్రవిసృతం కంఠాస్యహృదయే సజత్| వాససోఽరంజనం పూతి వేగవచ్చాతి భూరి చ||75|| వృద్ధం పాండుజ్వరచ్చర్దికాసశోఫాతిసారిణం| |76|
रक्तपित्तविकृतिलक्षणं रिष्टमधिकृत्याह रक्तपित्तं भृशं रक्तं कृष्णमिन्द्रधनुष्प्रभम्| ताम्रहारिद्रहरितं रूपं रक्तं प्रदर्शयेत्||७४|| रोमकूपप्रविसृतं कण्ठास्यहृदये सजत्| वाससोऽरञ्जनं पूति वेगवच्चाति भूरि च||७५|| वृद्धं पाण्डुज्वरच्चर्दिकासशोफातिसारिणम्| |७६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAsaSvAsayoH riShTam (76) · Śloka 76
| కాసశ్వాసౌ జ్వరచ్ఛర్దితృష్ణాతీసారశోఫినం||76||
| कासश्वासौ ज्वरच्छर्दितृष्णातीसारशोफिनम्||७६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjayakShmaNaH riShTam (77) · Śloka 77
యక్ష్మా పార్శ్వరుజానాహరక్తచ్ఛర్ద్యంసతాపినం| |77|
यक्ष्मा पार्श्वरुजानाहरक्तच्छर्द्यंसतापिनम्| |७७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana CardeH riShTam (77-78) · Śloka 78
| ఛర్దిర్వేగవతీ మూత్రశకృద్గంధిః సచంద్రికా||77|| సాస్రవిట్పూయరుక్కాసశ్వాసవత్యనుషంగిణీ| |78|
| छर्दिर्वेगवती मूत्रशकृद्गन्धिः सचन्द्रिका||७७|| सास्रविट्पूयरुक्कासश्वासवत्यनुषङ्गिणी| |७८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuShNAyAH riShTam (78) · Śloka 78
| తృష్ణాఽన్యారోగక్షపితం బహిర్జిహ్వం విచేతనం||78||
| तृष्णाऽन्यारोगक्षपितं बहिर्जिह्वं विचेतनम्||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madAtyayasya riShTam (79) · Śloka 79
మదాత్యయోఽతిశీతార్తం క్షీణం తైలప్రభాననం| |79|
मदात्ययोऽतिशीतार्तं क्षीणं तैलप्रभाननम्| |७९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arSasAM riShTam (79-80) · Śloka 80
| అర్శాంసి పాణిపన్నాభిగుదముష్కాస్యశోఫినం||79|| హృత్పార్శ్వాంగరుజాఛర్దిపాయుపాకజ్వరాతురం| |80|
| अर्शांसि पाणिपन्नाभिगुदमुष्कास्यशोफिनम्||७९|| हृत्पार्श्वाङ्गरुजाछर्दिपायुपाकज्वरातुरम्| |८०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atIsArasya riShTam (80-84) · Śloka 84
అతీసారవికృతిమాహ | అతీసారో యకృత్పిండమాంసధావనమేచకైః||80|| తుల్యస్తైలఘృతక్షీరదధిమజ్జవసాసవైః| మస్తులుంగమషీపూయవేసవారాంబుమాక్షికైః||81|| అతిరక్తాసితస్నిగ్ధపూత్యచ్ఛఘనవేదనః| కర్బురః ప్రస్రవన్ ధాతూన్ నిష్పురీషోఽథవాఽతివిట్||82|| తంతుమాన్ మక్షికాక్రాంతో రాజీమాంశ్చంద్రకైర్యుతః| శీర్ణపాయువలిం ముక్తనాలం పర్వాస్థిశూలినం||83|| స్రస్తపాయుం బలక్షీణమన్నమేవోపవేశయన్| సతృట్శ్వాసజ్వరచ్చర్దిదాహానాహప్రవాహికః||84||
अतीसारविकृतिमाह | अतीसारो यकृत्पिण्डमांसधावनमेचकैः||८०|| तुल्यस्तैलघृतक्षीरदधिमज्जवसासवैः| मस्तुलुङ्गमषीपूयवेसवाराम्बुमाक्षिकैः||८१|| अतिरक्तासितस्निग्धपूत्यच्छघनवेदनः| कर्बुरः प्रस्रवन् धातून् निष्पुरीषोऽथवाऽतिविट्||८२|| तन्तुमान् मक्षिकाक्रान्तो राजीमांश्चन्द्रकैर्युतः| शीर्णपायुवलिं मुक्तनालं पर्वास्थिशूलिनम्||८३|| स्रस्तपायुं बलक्षीणमन्नमेवोपवेशयन्| सतृट्श्वासज्वरच्चर्दिदाहानाहप्रवाहिकः||८४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aSmaryAH riShTam (85) · Śloka 85
అశ్మరీ శూనవృషణం బద్ధమూత్రం రూజార్దితం| |85|
अश्मरी शूनवृषणं बद्धमूत्रं रूजार्दितम्| |८५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pramehasya riShTam (85) · Śloka 85
| మేహస్తృడ్దాహపిటికామాంసకోథాతిసారిణం||85||
| मेहस्तृड्दाहपिटिकामांसकोथातिसारिणम्||८५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTikAyAH riShTam (86-87) · Śloka 87
పిటికా మర్మహృత్పృష్ఠస్తనాంసగుదమూర్ద్ధగాః| పర్వపాదకరస్థా వా మందోత్సాహం ప్రమేహిణం||86|| సర్వం చ మాంససంకోథదాహతృష్ణామదజ్వరైః| విసర్పమర్మసంరోధహిధ్మాశ్వాసభ్రమక్లమైః||87||
पिटिका मर्महृत्पृष्ठस्तनांसगुदमूर्द्धगाः| पर्वपादकरस्था वा मन्दोत्साहं प्रमेहिणम्||८६|| सर्वं च मांससङ्कोथदाहतृष्णामदज्वरैः| विसर्पमर्मसंरोधहिध्माश्वासभ्रमक्लमैः||८७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gulmasya riShTam (88-89) · Śloka 89
గుల్మః పృథుపరీణాహో ఘనః కూర్మ ఇవోన్నతః| సిరానద్ధో జ్వరచ్ఛర్దిహిధ్మాధ్మానరుజాన్వితః||88|| కాసపీనసహృల్లాసశ్వాసాతీసారశోఫవాన్| |89|
गुल्मः पृथुपरीणाहो घनः कूर्म इवोन्नतः| सिरानद्धो ज्वरच्छर्दिहिध्माध्मानरुजान्वितः||८८|| कासपीनसहृल्लासश्वासातीसारशोफवान्| |८९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udarasya riShTam (89-91) · Śloka 91
ఇదానీముదరవ్యాధినిమిత్తం రిష్టమాహ | విణ్మూత్రసంగ్రహశ్వాసశోఫహిధ్మాజ్వరభ్రమైః||89|| మూర్చ్చాచ్చర్ద్యతిసారైశ్చ జఠరం హంతి దుర్బలం| శూనాక్షం కుటిలోపస్థముపక్లిన్నతనుత్వచం||90|| విరేచనహృతానాహమానహ్యంతం పునః పునః| |91|
इदानीमुदरव्याधिनिमित्तं रिष्टमाह | विण्मूत्रसङ्ग्रहश्वासशोफहिध्माज्वरभ्रमैः||८९|| मूर्च्चाच्चर्द्यतिसारैश्च जठरं हन्ति दुर्बलम्| शूनाक्षं कुटिलोपस्थमुपक्लिन्नतनुत्वचम्||९०|| विरेचनहृतानाहमानह्यन्तं पुनः पुनः| |९१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDurogasya riShTam (91) · Śloka 91
పాండురోగరిష్టమాహ | పాండురోగః శ్వయథుమాన్ పీతాక్షినఖదర్శనం||91||
पाण्डुरोगरिष्टमाह | पाण्डुरोगः श्वयथुमान् पीताक्षिनखदर्शनम्||९१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SoPasya riShTam (92-93) · Śloka 93
శోఫరిష్టం బ్రూతే తంద్రాదాహారుచిచ్ఛర్దిమూర్చ్ఛాధ్మానాతి సారవాన్| అనేకోపద్రవయుతః పాదాభ్యాం ప్రసృతో నరం||92|| నారీం శోఫో ముఖాద్ధంతి కుక్షిగుహ్యాదుభావపి| రాజీచితః స్రవంశ్ఛర్ది జ్వరశ్వాసాతి సారిణం||93||
शोफरिष्टं ब्रूते तन्द्रादाहारुचिच्छर्दिमूर्च्छाध्मानाति सारवान्| अनेकोपद्रवयुतः पादाभ्यां प्रसृतो नरम्||९२|| नारीं शोफो मुखाद्धन्ति कुक्षिगुह्यादुभावपि| राजीचितः स्रवंश्छर्दि ज्वरश्वासाति सारिणम्||९३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarAtIsArayoH riShTam (94-96) · Śloka 96
జ్వరాతిసారౌ శోఫాంతే శ్వయథుర్వా తయోః క్షయే| దుర్బలస్య విశేషేణ జాయంతేఽంతాయ దేహినః||94|| శ్వయథుర్యస్య పాదస్థః పరిస్రస్తే చ పిండికే| సీదతః సక్థినీ చైవ తం భిషక్ పరివర్జయేత్||95|| ఆననం హస్తపాదం చ విశేషాద్యస్య శుష్యతః| శూయేతే వా వినా దేహాత్స మాసాద్యాతి పంచతాం||96||
ज्वरातिसारौ शोफान्ते श्वयथुर्वा तयोः क्षये| दुर्बलस्य विशेषेण जायन्तेऽन्ताय देहिनः||९४|| श्वयथुर्यस्य पादस्थः परिस्रस्ते च पिण्डिके| सीदतः सक्थिनी चैव तं भिषक् परिवर्जयेत्||९५|| आननं हस्तपादं च विशेषाद्यस्य शुष्यतः| शूयेते वा विना देहात्स मासाद्याति पञ्चताम्||९६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visarpasya riShTam (97) · Śloka 97
విసర్పః కాసవైవర్ణ్యజ్వరమూర్ఛాంగభంగవాన్| భ్రమాస్యశోఫహృల్లాసదేహసాదాతిసారవాన్||97||
विसर्पः कासवैवर्ण्यज्वरमूर्छाङ्गभङ्गवान्| भ्रमास्यशोफहृल्लासदेहसादातिसारवान्||९७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kuShTasya riShTam (98) · Śloka 98
కుష్టం విశీర్యమాణాంగం రక్తనేత్రం హతస్వరం| మందాగ్నిం జంతుభిర్జుష్టం హంతి తృష్ణాతిసారిణం||98||
कुष्टं विशीर्यमाणाङ्गं रक्तनेत्रं हतस्वरम्| मन्दाग्निं जन्तुभिर्जुष्टं हन्ति तृष्णातिसारिणम्||९८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtavyAdeH riShTam (99) · Śloka 99
వాయుః సుప్తత్వచం భుగ్నం కంపశోఫరుజాతురం| |99|
वायुः सुप्तत्वचं भुग्नं कम्पशोफरुजातुरम्| |९९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaraktasya riShTam (99-100) · Śloka 100
| వాతాస్రం మోహమూర్చ్ఛాయమదాస్వప్నజ్వరాన్వితం||99|| శిరోగ్రహారుచిశ్వాససంకోచస్ఫోటకోథవత్| |100|
| वातास्रं मोहमूर्च्छायमदास्वप्नज्वरान्वितम्||९९|| शिरोग्रहारुचिश्वाससङ्कोचस्फोटकोथवत्| |१००|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvAmayAnAM riShTam (100-101) · Śloka 101
| శిరోరోగారుచిశ్వాసమోహవిడ్భేదతృడ్భ్రమైః||100|| ఘ్నంతి సర్వామయాః క్షీణస్వరధాతుబలానలం| |101|
| शिरोरोगारुचिश्वासमोहविड्भेदतृड्भ्रमैः||१००|| घ्नन्ति सर्वामयाः क्षीणस्वरधातुबलानलम्| |१०१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alpasyApirogasya riShTam (101-102) · Śloka 102
| వాతవ్యాధిరపస్మారీ కుష్ఠీ రక్త్యుదరీ క్షయీ||101|| గుల్మీ మేహీ చ తాన్ క్షీణాన్ వికారేఽల్పేఽపి వర్జయేత్| |102|
| वातव्याधिरपस्मारी कुष्ठी रक्त्युदरी क्षयी||१०१|| गुल्मी मेही च तान् क्षीणान् विकारेऽल्पेऽपि वर्जयेत्| |१०२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Aturasya riShTam (102-103) · Śloka 103
| బలమాంసక్షయస్తీవ్రో రోగవృద్ధిరరోచకః||102|| యస్యతురస్య లక్ష్యంతే త్రీన్ పక్షన్న స జీవతి| |103|
| बलमांसक्षयस्तीव्रो रोगवृद्धिररोचकः||१०२|| यस्यतुरस्य लक्ष्यन्ते त्रीन् पक्षन्न स जीवति| |१०३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAShThIlAyAH riShTam (103-104) · Śloka 104
| వాతాష్ఠీలాఽతిసంవృద్ధా తిష్టంతీ దారుణా హృది||103|| తౄష్ణయా ను పరీతస్య సద్యో ముష్ణాతి జీవితం| |104|
| वाताष्ठीलाऽतिसंवृद्धा तिष्टन्ती दारुणा हृदि||१०३|| तॄष्णया नु परीतस्य सद्यो मुष्णाति जीवितम्| |१०४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAyoH riShTam (104-108) · Śloka 108
| శైథిల్యం పిండికే వాయుర్నీత్వా నాసాం చ జిహ్మతాం||104|| క్షీణాత్యాయమ్య మన్యే వా సద్యో ముష్ణాతి జీవితం| నాభీగుదాంతరం గత్వా వంక్ష్ణౌ వా సమాశ్రయన్||105|| గృహీత్వా పాయుహృదయే క్షీణదేహస్య వా బలీ| మలాన్ బస్తిశిరో నాభిం విబద్ధ్య జనయన్ రుజం||106|| కుర్వన్ వంక్ష్ణయోః శూలం తృణాం భిన్నపురీషతాం| శ్వాసం వా జనయన్ వాయుర్గృహీత్వా గుదవంక్ష్ణం||107|| వితత్య పర్శుకాగ్రాణి గృహీత్వోరశ్చ మారుతః| స్తిమితస్యాతతాక్షస్య సద్యో ముష్ణాతి జీవితం||108||
| शैथिल्यं पिण्डिके वायुर्नीत्वा नासां च जिह्मताम्||१०४|| क्षीणात्यायम्य मन्ये वा सद्यो मुष्णाति जीवितम्| नाभीगुदान्तरं गत्वा वङ्क्ष्णौ वा समाश्रयन्||१०५|| गृहीत्वा पायुहृदये क्षीणदेहस्य वा बली| मलान् बस्तिशिरो नाभिं विबद्ध्य जनयन् रुजम्||१०६|| कुर्वन् वङ्क्ष्णयोः शूलं तृणां भिन्नपुरीषताम्| श्वासं वा जनयन् वायुर्गृहीत्वा गुदवङ्क्ष्णम्||१०७|| वितत्य पर्शुकाग्राणि गृहीत्वोरश्च मारुतः| स्तिमितस्यातताक्षस्य सद्यो मुष्णाति जीवितम्||१०८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mumUrShoH riShTam (109) · Śloka 109
సహసా జ్వరసంతాపస్తృష్ణా మూర్చ్ఛా బలక్షయః| విశ్లేషణం చసంధీనాం ముమూర్షోరుపజాయతే||109||
सहसा ज्वरसन्तापस्तृष्णा मूर्च्छा बलक्षयः| विश्लेषणं चसन्धीनां मुमूर्षोरुपजायते||१०९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SleShmajvaropataptasya riShTam (110) · Śloka 110
గోసర్గే వదనాద్యస్య స్వేదః ప్రచ్యవతే భృశం| లేపజ్వరోపతప్తస్య దుర్లభం తస్య జీవితం||110||
गोसर्गे वदनाद्यस्य स्वेदः प्रच्यवते भृशम्| लेपज्वरोपतप्तस्य दुर्लभं तस्य जीवितम्||११०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana masUrikAyAH riShTam (111) · Śloka 111
ప్రవాలగులికాభాసా యస్య గాత్రే మసూరికాః| ఉత్పద్యాశు వినశ్యంతి న చిరాత్స వినశ్యతి||111||
प्रवालगुलिकाभासा यस्य गात्रे मसूरिकाः| उत्पद्याशु विनश्यन्ति न चिरात्स विनश्यति||१११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visPoTAnAM riShTam (112) · Śloka 112
మసూరవిదలప్రఖ్యాస్తథా విదృమసన్నిభాః| అంతర్వక్రాః కిణాభాశ్చ విస్ఫోటా దేహనాశనాః||112||
मसूरविदलप्रख्यास्तथा विदृमसन्निभाः| अन्तर्वक्राः किणाभाश्च विस्फोटा देहनाशनाः||११२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAmalAyAH riShTam (113) · Śloka 113
కామలాఽక్ష్ణోర్ముఖం పూర్ణం శంఖయోర్ముక్తమాంసతా| సంత్రాసశ్చోష్ణతాఽంగే చ యస్య తం పరివర్జయేత్||113||
कामलाऽक्ष्णोर्मुखं पूर्णं शङ्खयोर्मुक्तमांसता| सन्त्रासश्चोष्णताऽङ्गे च यस्य तं परिवर्जयेत्||११३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vighRuShTasya riShTam (114) · Śloka 114
అకస్మాదనుధావచ్చ విఘృష్టం త్వక్సమాశ్రయం| ||114||
अकस्मादनुधावच्च विघृष्टं त्वक्समाश्रयम्| ||११४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNAnAM riShTam (1-116) · Śloka 116
(చందనోశీరమదిరాకుణపధ్వాంక్షగంధయః| శైవాలకుక్కుటశిఖాకుంకుమాలమషీప్రభాః||1|| అంతర్దాహా నిరూష్మాణః ప్రాణనాశకరా వ్రణాః| ) యో వాతజో న శూలాయ మర్మజశ్చ రుజే న యః| అచూర్ణశ్చూర్ణకీర్ణాభో యత్రాకస్మాచ్చ దృశ్యతే||115|| రూపం శక్తిధ్వజాదీనాం సర్వాంస్తాన్వర్జయేద్వ్రణాన్| |116|
(चन्दनोशीरमदिराकुणपध्वाङ्क्षगन्धयः| शैवालकुक्कुटशिखाकुङ्कुमालमषीप्रभाः||१|| अन्तर्दाहा निरूष्माणः प्राणनाशकरा व्रणाः| ) यो वातजो न शूलाय मर्मजश्च रुजे न यः| अचूर्णश्चूर्णकीर्णाभो यत्राकस्माच्च दृश्यते||११५|| रूपं शक्तिध्वजादीनां सर्वांस्तान्वर्जयेद्व्रणान्| |११६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Bagandarasya riShTam (116) · Śloka 116
| విణ్మూత్రమారుతవహం కృమిణం చ భగందరం||116||
| विण्मूत्रमारुतवहं कृमिणं च भगन्दरम्||११६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jAnuGaTTanAdi riShTam (117) · Śloka 117
ఘట్టయన్ జానునా జాను పాదావుద్యమ్య పాతయన్| యోఽపాస్యతి ముహుర్వక్రమాతురో న స జీవతి||117||
घट्टयन् जानुना जानु पादावुद्यम्य पातयन्| योऽपास्यति मुहुर्वक्रमातुरो न स जीवति||११७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Aturasya lakShaNaviSeShAdi (118-120) · Śloka 120
దంతైశ్ఛిందన్నఖాగ్రాణి తైశ్చ కేశాంస్తృణాని చ| భూమిం కాష్ఠేన విలిఖన్ లోష్టం లోష్టేన తాడయన్||118|| హృష్టరోమా సాంద్రమూత్రః శుష్కకాసీ జ్వరీ చ యః| ముహుర్హసన్ ముహుఃక్ష్వేడన్ శయ్యాం పాదేన హంతి యః||119|| ముహుశ్ఛిద్రాణి విసృశన్నాతురో న స జీవతి| |120|
दन्तैश्छिन्दन्नखाग्राणि तैश्च केशांस्तृणानि च| भूमिं काष्ठेन विलिखन् लोष्टं लोष्टेन ताडयन्||११८|| हृष्टरोमा सान्द्रमूत्रः शुष्ककासी ज्वरी च यः| मुहुर्हसन् मुहुःक्ष्वेडन् शय्यां पादेन हन्ति यः||११९|| मुहुश्छिद्राणि विसृशन्नातुरो न स जीवति| |१२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana muKe tilakAdi lakShaNaviSeShAdi (120-121) · Śloka 121
| మృత్యవే సహసాఽఽర్తస్య తిలకవ్యంగవిప్లవః||120|| ముఖే, దంతనఖే పుష్పం, జఠరే వివిధాః సిరాః| |121|
| मृत्यवे सहसाऽऽर्तस्य तिलकव्यङ्गविप्लवः||१२०|| मुखे, दन्तनखे पुष्पं, जठरे विविधाः सिराः| |१२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana urdhvaSvAsAdi lakShaNaviSeShAdi (121-122) · Śloka 122
| ఊర్ధ్వశ్వాసం గతోష్మాణం శూలోపహతవంక్షణం||121|| శర్మ చానధిగచ్ఛంతం బుద్ధిమాన్ పరివర్జయేత్| |122|
| ऊर्ध्वश्वासं गतोष्माणं शूलोपहतवङ्क्षणम्||१२१|| शर्म चानधिगच्छन्तं बुद्धिमान् परिवर्जयेत्| |१२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vikAravardhanAdi lakShaNaviSeShAdi (122-123) · Śloka 123
| వికారా యస్య వర్ధంతే ప్రకృతిః పరిహీయతే||122|| సహసా సహసా తస్య మృత్యుర్హరతి జీవితం| |123|
| विकारा यस्य वर्धन्ते प्रकृतिः परिहीयते||१२२|| सहसा सहसा तस्य मृत्युर्हरति जीवितम्| |१२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana auShadhasaMpAdanASakyatvaM (123-124) · Śloka 124
| యముద్దిశ్యాతురం వైద్యః సంపాదయితుమౌషధం||123|| యతమానో న శక్నోతి దుర్లభం తస్య జీవితం| |124|
| यमुद्दिश्यातुरं वैद्यः सम्पादयितुमौषधम्||१२३|| यतमानो न शक्नोति दुर्लभं तस्य जीवितम्| |१२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yogyauShadhasidhyaBAve aSakyatvaM (124-125) · Śloka 125
| విజ్ఞాతం బహుశః సిద్ధం విధివచ్చావచారితం||124|| న సిధ్యత్యౌషధం యస్య నాస్తి తస్య చికిత్సితం| |125|
| विज्ञातं बहुशः सिद्धं विधिवच्चावचारितम्||१२४|| न सिध्यत्यौषधं यस्य नास्ति तस्य चिकित्सितम्| |१२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana auShadhAdivarNAderviparyaye aSakyatvaM (125-126) · Śloka 126
| భవేద్యస్యౌషధేఽన్నే వా కల్ప్యమానే విపర్యయః||125|| అకస్మాద్వర్ణగంధాదేః స్వస్థోఽపి న స జీవతి| |126|
| भवेद्यस्यौषधेऽन्ने वा कल्प्यमाने विपर्ययः||१२५|| अकस्माद्वर्णगन्धादेः स्वस्थोऽपि न स जीवति| |१२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nivAte sendhanajyotyupaSamane aSakyatvaM ,atimAtraBAjanapatane aSakyatvaM (126-127) · Śloka 127
| నివాతే సేంధనం యస్య జ్యోతిశ్చాప్యుపశామ్యతి||126|| ఆతురస్య గృహే యస్య భిద్యంతే వా పతంతి వా| అతిమాత్రమమత్రాణి దుర్లభం తస్య జీవితం||127||
| निवाते सेन्धनं यस्य ज्योतिश्चाप्युपशाम्यति||१२६|| आतुरस्य गृहे यस्य भिद्यन्ते वा पतन्ति वा| अतिमात्रममत्राणि दुर्लभं तस्य जीवितम्||१२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sahasA rogamuktau aSakyatvaM (128) · Śloka 128
యం నరం సహసా రోగో దుర్బలం పరిముంచతి| సంశయప్రాప్తమాత్రేయో జీవితం తస్య మన్యతే||128||
यं नरं सहसा रोगो दुर्बलं परिमुञ्चति| संशयप्राप्तमात्रेयो जीवितं तस्य मन्यते||१२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pRuShTe~api maraNakathananiShedhaH (129) · Śloka 129
కథయేన్న చ పృష్టోఽపి దుఃశ్రవం మరణం భిషక్| గతాసోర్బంధుమిత్రాణాం న చేచ్చేత్తం చికిత్సితుం||129||
कथयेन्न च पृष्टोऽपि दुःश्रवं मरणं भिषक्| गतासोर्बन्धुमित्राणां न चेच्चेत्तं चिकित्सितुम्||१२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yamadUtAdiBirauShadhavIryanASaH (130) · Śloka 130
చికిత్సానైష్ఫల్యాచ్చ తం నోపక్రమేదితి ప్రతిపాదయన్నాహ యమదూతపిశాచాద్యైయత్పరాసురుపాస్యతే| ఘ్నద్భిరౌషధవీర్యాణి తస్మాత్తం పరివర్జయేత్||130||
चिकित्सानैष्फल्याच्च तं नोपक्रमेदिति प्रतिपादयन्नाह यमदूतपिशाचाद्यैयत्परासुरुपास्यते| घ्नद्भिरौषधवीर्याणि तस्मात्तं परिवर्जयेत्||१३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana riShTaj~jAnAvaSyakatA (131) · Śloka 131
ఆయుర్వేదఫలం కృత్స్నం యదాయుర్జ్ఞే ప్రతిష్ఠితం| రిష్టజ్ఞానాదృతస్తస్మాత్సర్వదైవ భవేద్భిషక్||131||
आयुर्वेदफलं कृत्स्नं यदायुर्ज्ञे प्रतिष्ठितम्| रिष्टज्ञानादृतस्तस्मात्सर्वदैव भवेद्भिषक्||१३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamaparihAriNAM maraNam (5) · Śloka 5
మరణం ప్రాణినాం దృష్టమాయుఃపుణ్యోభక్షయాత్| తయోరప్యక్షయాద్దృష్టం విషమాపరిహారిణాం||132|| ఇతి శ్రీ వైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్బాగ్భాటవిరచితా- యామష్టాంగహృదయసంహితాయాం ద్వితీయే శారీరస్థానే వికృతివిజ్ఞానీయో నామ పంచమోఽధ్యాయః||5||
मरणं प्राणिनां दृष्टमायुःपुण्योभक्षयात्| तयोरप्यक्षयाद्दृष्टं विषमापरिहारिणाम्||१३२|| इति श्री वैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्बाग्भाटविरचिता- यामष्टाङ्गहृदयसंहितायां द्वितीये शारीरस्थाने विकृतिविज्ञानीयो नाम पञ्चमोऽध्यायः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana athA~ggaviBAgo nAma pa~jcamo~adhyAyaH---pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతోఽంగవిభాగం శారీరం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातोऽङ्गविभागं शारीरं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~gga-pratya~ggAni (2) · Śloka 2
సకలమపి శరీరమంగమిత్యుచ్యతే| తత్ర పునః షడంగం| శిరేఽంతరాధిర్ద్వౌ బాహూ సక్థినీ చ| నేత్రనాభిపాణిపాదా- దీని త్వస్య ప్రత్యంగాని||2||
सकलमपि शरीरमङ्गमित्युच्यते| तत्र पुनः षडङ्गम्| शिरेऽन्तराधिर्द्वौ बाहू सक्थिनी च| नेत्रनाभिपाणिपादा- दीनि त्वस्य प्रत्यङ्गानि||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahABUteByo~a~gganirvRuttiH (3) · Śloka 3
మహాగుణమయేభ్యశ్చ ఖపవనతేజోజలభూమ్యాఖ్యేభ్యో మహాభూతేభ్యశ్చేతనాధిష్ఠితేభ్యోఽభినిర్వృత్తిరంగస్య||3||
महागुणमयेभ्यश्च ख़पवनतेजोजलभूम्याख़्येभ्यो महाभूतेभ्यश्चेतनाधिष्ठितेभ्योऽभिनिर्वृत्तिरङ्गस्य||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prANinAM sArupyAsArUpya- tvasya kAraNam (4) · Śloka 4
భూతానామేవ చ దృష్టాదృష్టవివిధకర్మవశాదనేకరూపాత్ సన్నివేశషదాకృతిప్రమాణస్నేహదీప్తిస్వరాదీనాం సారుప్యమసారూప్యం వా సూక్ష్మస్థూలతారతమ్యభేదభిన్నమతిబహుప్రకారం నిష్పద్యతే||4||
भूतानामेव च दृष्टादृष्टविविधकर्मवशादनेकरूपात् सन्निवेशषदाकृतिप्रमाणस्नेहदीप्तिस्वरादीनां सारुप्यमसारूप्यं वा सूक्ष्मस्थूलतारतम्यभेदभिन्नमतिबहुप्रकारं निष्पद्यते||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AkAshalakShaNam (5) · Śloka 5
తత్ర సత్త్బహులమాకశం||5||
तत्र सत्त्बहुलमाकशम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAyorlakShaNam (1) · Śloka 1
రజోబహులో వాయుః|1|
रजोबहुलो वायुः|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jalalakShaNam (1) · Śloka 1
సత్త్వతమోబహులమంబు|1|
सत्त्वतमोबहुलमम्बु|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pRuthivyA lakShaNam (1) · Śloka 1
తమోబహులా భూః||1||
तमोबहुला भूः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AkAshAdInAM li~ggAni (6) · Śloka 6
తేషామప్రతిఘాతశ్చలత్వమౌష్ణ్యం ద్రవతా కాఠిన్యమితి క్రమా- ల్లింగాని||6||
तेषामप्रतिग़ातश्चलत्वमौष्ण्यं द्रवता काठिन्यमिति क्रमा- ल्लिङ्गानि||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AkAshAdInAM visheShAdhiShThAnam (7) · Śloka 7
విశేషతశ్చ శ్రోత్రాదిష్వింద్రియేష్వవస్థానం||7||
विशेषतश्च श्रोत्रादिष्विन्द्रियेष्ववस्थानम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AkAshAdInAM guNAH (8) · Śloka 8
శబ్దస్పర్శరూపరసగంధైరేకైకప్రవృద్ధైరన్వయః||8||
शब्दस्पर्शरूपरसगन्धैरेकैकप्रवृद्धैरन्वयः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AkAshajA BAvAH (9) · Śloka 9
తత్రాఽఽకాశజాని శ్రోత్రం శబ్దః సర్వస్త్రోతాంసి వివిక్తతా||9||
तत्राऽऽकाशजानि श्रोत्रं शब्दः सर्वस्त्रोतांसि विविक्तता||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAyavIyA BAvAH (10) · Śloka 10
వాయవీయాని స్పర్శనం స్పర్శః ప్రశ్వాసోచ్ఛ్వాసాదిపరిస్పందనాని లాఘవం చ||10||
वायवीयानि स्पर्शनं स्पर्शः प्रश्वासोच्छ्वासादिपरिस्पन्दनानि लाग़वं च||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AgneyA BAvAH (11) · Śloka 11
ఆగ్నేయాని దర్శనం రూపం పిత్తమూష్మా పక్తిః సంతాపో మేధా వర్ణో భాస్తేజః శౌర్య్యంచ||11||
आग्नेयानि दर्शनं रूपं पित्तमूष्मा पक्तिः सन्तापो मेधा वर्णो भास्तेजः शौर्य्यञ्च||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmBasA BAvAH (12) · Śloka 12
ఆంభసాని రసనం రసః స్వేదక్లేదవసాఽసృకశుక్రమూత్రాదిద్రవసమూహః శైత్యం స్నేహశ్చ||12||
आम्भसानि रसनं रसः स्वेदक्लेदवसाऽसृकशुक्रमूत्रादिद्रवसमूहः शैत्यं स्नेहश्च||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pArthIvA BAvAH (13) · Śloka 13
పార్థీవాని ఘ్రాణం గంధః కేశనఖాస్థ్యాదిమూర్తసమూహో ధైర్య్యస్థైర్య్యంచ||13||
पार्थीवानि ग़्राणं गन्धः केशनख़ास्थ्यादिमूर्तसमूहो धैर्य्यस्थैर्य्यञ्च||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAtRujAH BAvAH (14) · Śloka 14
తేశు మాతృజాని మృదూని త్వగ్రక్తమాంసమేదోమజ్జనాభిహృదయామాశయగర్భాశయయకృత్ప్లీహాక్లోమాంత్రగుదాదీని||14||
तेशु मातृजानि मृदूनि त्वग्रक्तमांसमेदोमज्जनाभिहृदयामाशयगर्भाशययकृत्प्लीहाक्लोमान्त्रगुदादीनि||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pitRujAH BAvAH (15) · Śloka 15
పితృజాని స్థిరాణి కేశనఖాస్థిశుక్రసిరాస్నాయ్వాదీని||15||
पितृजानि स्थिराणि केशनख़ास्थिशुक्रसिरास्नाय्वादीनि||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AtmajAH BAvAH (16) · Śloka 16
ఆత్మజాని నానాయోనిషూత్పిత్తిర్మనశ్చేతనేంద్రియాణి ప్రాణాపానౌ ధారణమాకృతిస్వరవర్ణవిశేషాః కామక్రోధలోభభయహర్షధర్మశీలతాస్మృతిబుద్ధీచ్ఛాద్వేషప్రయత్నాహంకారసుఖదుఃఖాయురాత్మజ్ఞానాని చ||16||
आत्मजानि नानायोनिषूत्पित्तिर्मनश्चेतनेन्द्रियाणि प्राणापानौ धारणमाकृतिस्वरवर्णविशेषाः कामक्रोधलोभभयहर्षधर्मशीलतास्मृतिबुद्धीच्छाद्वेषप्रयत्नाहङ्कारसुख़दुःख़ायुरात्मज्ञानानि च||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAtmyajA BAvAH (17) · Śloka 17
సాత్మ్యజాన్యాయురారోగ్యమనాలాస్యలోలుపత్వమింద్రియప్రసాదస్వరవర్ణౌజః సంపత్ప్రశస్తతా ప్రహర్షభూయస్త్వం మేధాబలం చ||17||
सात्म्यजान्यायुरारोग्यमनालास्यलोलुपत्वमिन्द्रियप्रसादस्वरवर्णौजः सम्पत्प्रशस्तता प्रहर्षभूयस्त्वं मेधाबलं च||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasajA BAvAH (18) · Śloka 18
రసజాని కృత్స్నస్య దేహస్య సంభవో వృత్తిర్వృద్ధిస్తృప్తిరలౌల్యం పుష్టిరుత్సాహశ్చ||18||
रसजानि कृत्स्नस्य देहस्य सम्भवो वृत्तिर्वृद्धिस्तृप्तिरलौल्यं पुष्टिरुत्साहश्च||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuddhasattvajA BAvAH (19) · Śloka 19
శుద్ధసత్త్వజాని శౌచమాస్తికత్వం, కృతజ్ఞతా, దాక్షిణ్యం, వ్యవసాయః, శౌర్య్యం, గాంభిర్యం బుద్ధిర్మేధా, స్మృతిః శుక్లవర్త్మరుచిర్భక్తిరభిషంగాభావస్తమోగుణో విపర్యయశ్చ||19||
शुद्धसत्त्वजानि शौचमास्तिकत्वं, कृतज्ञता, दाक्षिण्यं, व्यवसायः, शौर्य्यं, गाम्भिर्यं बुद्धिर्मेधा, स्मृतिः शुक्लवर्त्मरुचिर्भक्तिरभिषङ्गाभावस्तमोगुणो विपर्ययश्च||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjasA BAvAH (20) · Śloka 20
రాజసాని దురుపచారతాఽనార్యం శౌర్య్యం మాత్సర్యమమిత- భాషిత్వమహంకారో లోలుపత్వం దంభో మానః క్రోధో హర్షః కామశ్చ||20||
राजसानि दुरुपचारताऽनार्यं शौर्य्यं मात्सर्यममित- भाषित्वमहङ्कारो लोलुपत्वं दम्भो मानः क्रोधो हर्षः कामश्च||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAmasA BAvAH (21) · Śloka 21
తామసాన్యజ్ఞానం విషాదః ప్రమాదో నిద్రాఽఽలస్యం క్షుత్తృష్ణా శోకో మాత్సర్యం విప్రతిపత్తిః పరాతిసంధానం సత్త్వగుణ వైపరీత్యం చ||21||
तामसान्यज्ञानं विषादः प्रमादो निद्राऽऽलस्यं क्षुत्तृष्णा शोको मात्सर्यं विप्रतिपत्तिः परातिसन्धानं सत्त्वगुण वैपरीत्यं च||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana manasaH upaplavau dehasya BUtAtmakatABisandhishca (22) · Śloka 22
తత్ర సత్త్వం మనస్తస్యోపప్లవో రజస్తమశ్చ ఇత్యేవంభూతాత్మకం దేహమాహుః||22||
तत्र सत्त्वं मनस्तस्योपप्लवो रजस्तमश्च इत्येवम्भूतात्मकं देहमाहुः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dehasya praviBAgaH (23) · Śloka 23
తస్య పునః ప్రవిభాగః-త్వచః కలా దోషా ధాతవో మలా బుద్ధీంద్రియాణి తదధిష్ఠితాని కర్మేంద్రియాణ్యతీంద్రియమాశయాః ప్రాణాయతనాని కండరాజాలాని కూర్చారజ్జ్వస్సీవన్యోఽస్థిసంఘాతాః సీమంతా అస్థీన్యస్థిసంధయః స్నాయూని పేశ్యః సిరా ధమన్యః స్రోతాంస్యూష్మాణో మర్మణి కేశశ్మశ్రులోమాని ప్రకృతివికృతిభేదాశ్చ||23||
तस्य पुनः प्रविभागः-त्वचः कला दोषा धातवो मला बुद्धीन्द्रियाणि तदधिष्ठितानि कर्मेन्द्रियाण्यतीन्द्रियमाशयाः प्राणायतनानि कण्डराजालानि कूर्चारज्ज्वस्सीवन्योऽस्थिसङ्घाताः सीमन्ता अस्थीन्यस्थिसन्धयः स्नायूनि पेश्यः सिरा धमन्यः स्रोतांस्यूष्माणो मर्मणि केशश्मश्रुलोमानि प्रकृतिविकृतिभेदाश्च||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tvacolakShaNaM sa~gKyA ca (24) · Śloka 24
తత్రాఽసృజః పచ్యమానస్య క్షీరస్యేవ సంతానికాః షట్ త్వచో భవంతి||24||
तत्राऽसृजः पच्यमानस्य क्षीरस्येव सन्तानिकाः षट् त्वचो भवन्ति||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tvakprasAdaphalam (25) · Śloka 25
త్వక్ప్రసాదాద్రక్తస్య ప్రసాదః| ఉదకధరా త్వక్ తాసాముదకధరా చాద్యా||25||
त्वक्प्रसादाद्रक्तस्य प्रसादः| उदकधरा त्वक् तासामुदकधरा चाद्या||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asRugdharA tvak (26) · Śloka 26
ద్వితీయాఽసృగ్ధరా||26||
द्वितीयाऽसृग्धरा||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sidhmakilAsAdhiShThAnA tvak (27) · Śloka 27
తృతీయా సిధ్మకిలాసాధిష్ఠానా||27||
तृतीया सिध्मकिलासाधिष्ठाना||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvakuShThAdhiShThAnA tvak (28) · Śloka 28
పంచమీ పునరలజీవిద్రధ్యధిష్ఠానా| ప్రాణధరా త్వక్ షష్ఠీ తు ప్రాణధర| యస్యాం ఛిన్నాయాం తామ్యత్యంధమివ చ తమః ప్రవిశతి యాం చాధిష్ఠాయారూంషి జాయంతే| పర్వసు కృష్ణరక్తాని స్థూలమూలాని దుశ్చికిత్స్యతమాని||28||
पञ्चमी पुनरलजीविद्रध्यधिष्ठाना| प्राणधरा त्वक् षष्ठी तु प्राणधर| यस्यां छिन्नायां ताम्यत्यन्धमिव च तमः प्रविशति यां चाधिष्ठायारूंषि जायन्ते| पर्वसु कृष्णरक्तानि स्थूलमूलानि दुश्चिकित्स्यतमानि||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana matAntareNa tvacAM saptavidhatvam (29) · Śloka 29
అన్యే సప్త త్వచో వదంతి| భాసినీ త్వక్ తత్ర ప్రథమా భాసినీ నామ యా వర్ణానామవభాసినీ ఖాదీనాం చ పంచానాం ఛాయానాం సా వ్రీహేరష్టాదశభాగప్రమాణా||29||
अन्ये सप्त त्वचो वदन्ति| भासिनी त्वक् तत्र प्रथमा भासिनी नाम या वर्णानामवभासिनी ख़ादीनां च पञ्चानां छायानां सा व्रीहेरष्टादशभागप्रमाणा||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lohinI tvak (1) · Śloka 1
ద్వితీయా లోహినీ నామ షోడశభాగప్రమాణా|1|
द्वितीया लोहिनी नाम षोडशभागप्रमाणा|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shvetA tvak (1) · Śloka 1
తృతీయా శ్వేతా నామ ద్వాదశభాగప్రమాణా|1|
तृतीया श्वेता नाम द्वादशभागप्रमाणा|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAmrA tvak (1) · Śloka 1
చతుర్థీ తామ్రా నామాఽష్టభాగప్రమాణా|1|
चतुर्थी ताम्रा नामाऽष्टभागप्रमाणा|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vedinI tvak (1) · Śloka 1
పంచమీ వేదినీ నామ పాంచభాగప్రమాణా|1|
पञ्चमी वेदिनी नाम पाञ्चभागप्रमाणा|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rohiNI tvak (1) · Śloka 1
షష్ఠీ రోహిణీ నామ వ్రీహిప్రమాణా|1|
षष्ठी रोहिणी नाम व्रीहिप्रमाणा|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsadharA tvak (1) · Śloka 1
సప్తమీ మాంసధరా నామ వ్రీహిద్వయప్రమాణా||1||
सप्तमी मांसधरा नाम व्रीहिद्वयप्रमाणा||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kalAlakShaNam (30) · Śloka 30
యస్తు ధాత్వాశయాంతరేషు క్లేదోఽవతిష్ఠతే స యథా స్వమూష్మభిర్విపక్వః స్నాయుశ్లేష్మజరాయుచ్ఛన్నః కాష్ఠ ఇవ సారో ధాతుసారశేషో రసశేషోల్పత్వాత్ కలాసంజ్ఞః|30|
यस्तु धात्वाशयान्तरेषु क्लेदोऽवतिष्ठते स यथा स्वमूष्मभिर्विपक्वः स्नायुश्लेष्मजरायुच्छन्नः काष्ठ इव सारो धातुसारशेषो रसशेषोल्पत्वात् कलासंज्ञः|३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kalAlakShaNam (30) · Śloka 30
యస్తు ధాత్వాశయాంతరేషు క్లేదోఽవతిష్ఠతే స యథా స్వమూష్మభిర్విపక్వః స్నాయుశ్లేష్మజరాయుచ్ఛన్నః కాష్ఠ ఇవ సారో ధాతుసారశేషో రసశేషోల్పత్వాత్ కలాసంజ్ఞః||30||
यस्तु धात्वाशयान्तरेषु क्लेदोऽवतिष्ठते स यथा स्वमूष्मभिर्विपक्वः स्नायुश्लेष्मजरायुच्छन्नः काष्ठ इव सारो धातुसारशेषो रसशेषोल्पत्वात् कलासंज्ञः||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saptakalAH (1) · Śloka 1
తా ధాత్వాశయంతరమర్యాదాః సప్త కలాః||1||
ता धात्वाशयन्तरमर्यादाः सप्त कलाः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsadhara kalA (31) · Śloka 31
తాసాం ప్రథమా మాంసధరా నామ| యస్యాం మాంసే సిరాస్నాయుధమనీస్రోతసాం భూమావివ పంకోదకేన బిసమృణాలానాం ప్రతానాని భవంతి||31||
तासां प्रथमा मांसधरा नाम| यस्यां मांसे सिरास्नायुधमनीस्रोतसां भूमाविव पङ्कोदकेन बिसमृणालानां प्रतानानि भवन्ति||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktadharA kalA (32) · Śloka 32
ద్వితీయా రక్తధర నామ మాంసస్యాభ్యంతరతస్తస్యాం శోణితం విశేషతశ్చ సిరాప్లీహయకృత్సు భవతి| మాంసాచ్చ క్షతాత్ క్షతజం వృక్షాదివ క్షీరిణః క్షీరం ప్రవర్త్తతే||32||
द्वितीया रक्तधर नाम मांसस्याभ्यन्तरतस्तस्यां शोणितं विशेषतश्च सिराप्लीहयकृत्सु भवति| मांसाच्च क्षतात् क्षतजं वृक्षादिव क्षीरिणः क्षीरं प्रवर्त्तते||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medodharA kalA (33) · Śloka 3
తృతీయా మేదోధరా నామ| మేదో హి తస్యాముదరేఽణ్వస్థిషు చ సరక్తం భవతి| తదేవ చ శిరసి కపాలప్రతిచ్ఛన్నం మస్తిష్కాఖ్యం మస్తులుంగాఖ్యం చ స్థూలాస్థిషు చ మజ్జా||3||
तृतीया मेदोधरा नाम| मेदो हि तस्यामुदरेऽण्वस्थिषु च सरक्तं भवति| तदेव च शिरसि कपालप्रतिच्छन्नं मस्तिष्काख़्यं मस्तुलुङ्गाख़्यं च स्थूलास्थिषु च मज्जा||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmadhara kalA (34) · Śloka 34
చతుర్థీ శ్లేష్మధరా నామ| తత్స్థేన హి శ్లేష్మణా శ్లేషితాః సర్వసంధయో దృఢా భవంతి సోపాంగా సాభ్యంగా||34||
चतुर्थी श्लेष्मधरा नाम| तत्स्थेन हि श्लेष्मणा श्लेषिताः सर्वसन्धयो दृढा भवन्ति सोपाङ्गा साभ्यङ्गा||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana purIShadhara kalA (35) · Śloka 35
పంచమీ పురీషధరా నామ| సా హ్యంత్రామపక్వాశయాశ్రితా కోష్ఠాంతరుండుకస్థం మలం విభజతి||35||
पञ्चमी पुरीषधरा नाम| सा ह्यन्त्रामपक्वाशयाश्रिता कोष्ठान्तरुण्डुकस्थं मलं विभजति||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittadharA kalA (grahaNI) (36) · Śloka 36
షష్ఠీ పిత్తధర నామ పక్వామాశమధ్యస్థా| సా హ్యంతరగ్నేరధిష్ఠానతయాఽఽమాశయాత్ పక్వాశయోన్ముఖమన్నం బలేన విధార్య పిత్తతేజస శోషయతి పచతి పక్వంచ విముంచతి| దోషాధిష్ఠితా తు దౌర్బల్యాదామమేవాతతోఽసావన్నస్య గ్రహణాత్ పునర్గ్రహణీసంజ్ఞా| బలం చ తస్యాః పిత్తమేవాగ్న్యభిధానమతః సాఽగ్నిస్తబ్ధోపబృంహితైకయోగక్షేమా శరీరం వర్తయతి||36||
षष्ठी पित्तधर नाम पक्वामाशमध्यस्था| सा ह्यन्तरग्नेरधिष्ठानतयाऽऽमाशयात् पक्वाशयोन्मुख़मन्नं बलेन विधार्य पित्ततेजस शोषयति पचति पक्वञ्च विमुञ्चति| दोषाधिष्ठिता तु दौर्बल्यादाममेवाततोऽसावन्नस्य ग्रहणात् पुनर्ग्रहणीसंज्ञा| बलं च तस्याः पित्तमेवाग्न्यभिधानमतः साऽग्निस्तब्धोपबृंहितैकयोगक्षेमा शरीरं वर्तयति||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukradhara kalA (37) · Śloka 37
సప్తమీ శుక్రధరా నామ ద్వ్యంగులే దక్షిణే పార్శ్వే బస్తిద్వారస్యాధో మూత్రమార్గమాశ్రితా సకలశరీరవ్యాపినీ శుక్రం ప్రవర్తయతి||37||
सप्तमी शुक्रधरा नाम द्व्यङ्गुले दक्षिणे पार्श्वे बस्तिद्वारस्याधो मूत्रमार्गमाश्रिता सकलशरीरव्यापिनी शुक्रं प्रवर्तयति||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShadhAtumalAtideshaH (38) · Śloka 38
దోషా ధాతవో మలాశ్చ ప్రాగుదితాః||38||
दोषा धातवो मलाश्च प्रागुदिताः||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana buddhIndriyANi (39) · Śloka 39
పంచ బుద్ధీంద్రియాణి-శ్రోత్రం స్పర్శనం దర్శనం రసనం ఘ్రాణంచ| శ్రోత్రాదీని పంచ బుద్ధీంద్రియాణి||39||
पञ्च बुद्धीन्द्रियाणि-श्रोत्रं स्पर्शनं दर्शनं रसनं ग़्राणञ्च| श्रोत्रादीनि पञ्च बुद्धीन्द्रियाणि||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana buddhIndriyANAM viShayAH (40) · Śloka 1
తేషాం సభాగతయా క్రమాద్విషయః శబ్దస్పర్శరూపరసగంధాః||1||
तेषां सभागतया क्रमाद्विषयः शब्दस्पर्शरूपरसगन्धाः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana buddhIndriyANAmadhiShThAnAni (41) · Śloka 41
పంచ బుద్ధీంద్రియాధిష్ఠానాని-కర్ణౌ త్వగక్షిణీ జిహ్వా నాసికే చ||41||
पञ्च बुद्धीन्द्रियाधिष्ठानानि-कर्णौ त्वगक्षिणी जिह्वा नासिके च||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karmendriyANi teShAM karmANi ca (42) · Śloka 1
పంచ కర్మేంద్రియాణి-వాక్పాయూపస్థపాణిపాదసంజ్ఞకాని||1||
पञ्च कर्मेन्द्रियाणि-वाक्पायूपस्थपाणिपादसंज्ञकानि||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karmendriyANAM karmANi (43) · Śloka 43
తాన్యపి చ వచనోత్సర్గహర్షాదానగమనార్థాని||43||
तान्यपि च वचनोत्सर्गहर्षादानगमनार्थानि||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana manasaH atIndriyatvam (44) · Śloka 44
అతీంద్రియంతు మనః సర్వార్థైరన్వయాత్ తద్యోగేన పంచేంద్రియా- ణామర్థప్రవృత్తేః| బుద్ధికర్మేంద్రియోభయాత్మకత్వాచ్చ||44||
अतीन्द्रियन्तु मनः सर्वार्थैरन्वयात् तद्योगेन पञ्चेन्द्रिया- णामर्थप्रवृत्तेः| बुद्धिकर्मेन्द्रियोभयात्मकत्वाच्च||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sapta AshayAH strINAmaShTamashca (45) · Śloka 45
సప్తాశయాః క్రమాదసృక్కఫామపిత్తపక్వవాయుమూత్రాధారాః| స్త్రీణాం పిత్తపక్వాశయయోర్మధ్యే గర్భాశయోఽష్టమః||45||
सप्ताशयाः क्रमादसृक्कफामपित्तपक्ववायुमूत्राधाराः| स्त्रीणां पित्तपक्वाशययोर्मध्ये गर्भाशयोऽष्टमः||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AshayoShvantarBUtA avayavAH (46) · Śloka 46
తేషు సప్తసు ప్రతిబద్ధాని కోష్ఠాంగాని హృదయకృత్ప్లీహఫుప్ఫుసోండుకవృక్కాంత్రాదీని||46||
तेषु सप्तसु प्रतिबद्धानि कोष्ठाङ्गानि हृदयकृत्प्लीहफुप्फुसोण्डुकवृक्कान्त्रादीनि||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yakRutplIhayorupattiH (1) · Śloka 1
తత్ర సమానేనాధ్మాయమానస్య దేహోష్మణా పచ్యమామానస్య శోణితస్యాచ్ఛతో జాయతే యకృత్ ప్లీహా చ|1|
तत्र समानेनाध्मायमानस्य देहोष्मणा पच्यमामानस्य शोणितस्याच्छतो जायते यकृत् प्लीहा च|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana phupphusasyotpattiH (1) · Śloka 1
రక్తఫేనాత్ ఫుప్ఫుసం|1|
रक्तफेनात् फुप्फुसम्|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uNDukasyotpattiH (1) · Śloka 1
రక్తకిట్టాదుండుకః|1|
रक्तकिट्टादुण्डुकः|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRukkayorutpattiH (1) · Śloka 1
రక్తమేదః ప్రసాదాద్ వృక్కౌ|1|
रक्तमेदः प्रसादाद् वृक्कौ|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antrANAmutpattiH (1) · Śloka 1
రక్తమాంసప్రసాదాదాప్రమాణం||1||
रक्तमांसप्रसादादाप्रमाणं||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strIpuMsayorAntrapramANamatAni (2) · Śloka 2
సార్ధత్రివ్యామాని పుంసాం| త్రివ్యామాని స్త్రీణాం||2||
सार्धत्रिव्यामानि पुंसाम्| त्रिव्यामानि स्त्रीणाम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAlIyasyotpattiH (1) · Śloka 1
రక్తస్యానిలయోగాత్ కాలీయం||1||
रक्तस्यानिलयोगात् कालीयम्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hRudayasyotpattiH svarUpa~jca (47) · Śloka 47
హృదయం పునః శ్లేష్మరక్తప్రసాదాత్ సంభవతి పద్మకోశసంకాశం సుషిరమధోముఖం| తద్విశేషేణ చేతనాయాః స్థానం సర్వభావానాం చ చేతనానుగతానాం| తస్య వామపార్శ్వే ప్లీహా ఫుప్ఫుసశ్చ్| దక్షిణతో యకృత్ క్లోమ చ||47||
हृदयं पुनः श्लेष्मरक्तप्रसादात् सम्भवति पद्मकोशसङ्काशं सुषिरमधोमुख़म्| तद्विशेषेण चेतनायाः स्थानं सर्वभावानां च चेतनानुगतानाम्| तस्य वामपार्श्वे प्लीहा फुप्फुसश्च्| दक्षिणतो यकृत् क्लोम च||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana indriyasAmAnyotpattiH (48) · Śloka 48
తథా కఫరక్తవాహినాం స్రోతసాం మహాభూతానాం చ ప్రసాదాదింద్రియాణి||48||
तथा कफरक्तवाहिनां स्रोतसां महाभूतानां च प्रसादादिन्द्रियाणि||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana netrotpattistatsvarUpa~jca (49) · Śloka 49
తేష్వపి చ నేత్రే శ్లేష్మణః ప్రసాదాచ్ఛుక్లమండలం తత్ పితృజం| అసృజః కృష్ణమండలం తన్మాతృజం| మధ్యే దృష్టిమండలం తదుభయాత్మకం||49||
तेष्वपि च नेत्रे श्लेष्मणः प्रसादाच्छुक्लमण्डलं तत् पितृजम्| असृजः कृष्णमण्डलं तन्मातृजम्| मध्ये दृष्टिमण्डलं तदुभयात्मकम्||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana netramaNDalAni paTalAni ca (50) · Śloka 50
పక్ష్మవర్త్మశుక్లకృష్ణదృష్ట్యాఖ్యాని పంచ మండలాని| తత్సంధయశ్చత్వారః| ద్వౌ చాపాంగకనీనయోః ఇతి తే షట్| షట్ చ పటలాని| ద్వే వర్త్మనీ| బాహ్యం చాశ్రితమగ్న్యంభసీ| ద్వితీయం మాంసం తృతీయం మేదశ్చతుర్థమస్థి| తేశాం బహలత దృష్టేః పంచమాంశేన||50||
पक्ष्मवर्त्मशुक्लकृष्णदृष्ट्याख़्यानि पञ्च मण्डलानि| तत्सन्धयश्चत्वारः| द्वौ चापाङ्गकनीनयोः इति ते षट्| षट् च पटलानि| द्वे वर्त्मनी| बाह्यं चाश्रितमग्न्यम्भसी| द्वितीयं मांसं तृतीयं मेदश्चतुर्थमस्थि| तेशां बहलत दृष्टेः पञ्चमांशेन||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana catasro bandhanarajjavaH (51) · Śloka 1
బంధనగుణాస్తు చత్వారః సిరాకండరామేదఃకఫాత్మకాః|1|
बन्धनगुणास्तु चत्वारः सिराकण्डरामेदःकफात्मकाः|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmaNaH sarvasandhibandhana- tvAtideshaH (1) · Śloka 1
శ్లేష్మా తు పరం సర్వసంధిబంధనమిత్యుక్తం ప్రాక్||1||
श्लेष्मा तु परं सर्वसन्धिबन्धनमित्युक्तं प्राक्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana netratejasaH karmaNyata upaGAte ca hetuH (2) · Śloka 2
నేత్రాశ్రితం తు తేజో బాహ్యతేజసా స్వయోనినా యోగాచ్ఛస్రమివాశ్మనా కర్మణ్యం భవతి| అతియోగాదుపహన్యతే||2||
नेत्राश्रितं तु तेजो बाह्यतेजसा स्वयोनिना योगाच्छस्रमिवाश्मना कर्मण्यं भवति| अतियोगादुपहन्यते||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana amBomadhyagasyApi netratejasaH na tejastvahAniH (1) · Śloka 1
తచ్చ వైద్యుతవద్బడవాముఖవచ్చాంభోమధ్యగమపి వీర్య్యోత్కర్షాత్తేజస్త్వం న జహాతి|1|
तच्च वैद्युतवद्बडवामुख़वच्चाम्भोमध्यगमपि वीर्य्योत्कर्षात्तेजस्त्वं न जहाति|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jihvotpattiH (1) · Śloka 1
మాంసాసృక్కఫప్రసాదాత్తు జిహ్వా జాయతే||1||
मांसासृक्कफप्रसादात्तु जिह्वा जायते||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRuShaNotpattiH (52) · Śloka 52
మాంసాసృక్కఫమేదఃప్రసాదాద్ వృషణావితి||52||
मांसासृक्कफमेदःप्रसादाद् वृषणाविति||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dasha prANAyatanAni mahAmarmasaMj~jA ca (53) · Śloka 53
దశ ప్రాణాయతనాని మూర్ధా జిహ్వాబంధనం కంఠో హృదయం నాభిర్బస్తిర్గుదః శుక్రమోజో రక్తంచ| తేషామాద్యాని సప్త పునర్మహామర్మసంజ్ఞాని||53||
दश प्राणायतनानि मूर्धा जिह्वाबन्धनं कण्ठो हृदयं नाभिर्बस्तिर्गुदः शुक्रमोजो रक्तञ्च| तेषामाद्यानि सप्त पुनर्महामर्मसंज्ञानि||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShoDasha kaNDarAH teshAM sthAnAni ca (54) · Śloka 54
షోడశ కండరాః| తాసాం ద్వే ద్వే కరచరణేషుచతస్రః పృథగ్గ్రీవాపృష్ఠయోః||54||
षोडश कण्डराः| तासां द्वे द्वे करचरणेषुचतस्रः पृथग्ग्रीवापृष्ठयोः||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShoDasha jAlakAni teShAM sthAnAni ca (55) · Śloka 55
షోడశ జాలాని, తేషాం మాంససిరాస్నాయ్వస్థిజాని చత్వార్య్యైకైకత్ర గుల్ఫే మణిబంధే చ పరస్పరగవాక్షితాని తాని స్థితాని||55||
षोडश जालानि, तेषां मांससिरास्नाय्वस्थिजानि चत्वार्य्यैकैकत्र गुल्फे मणिबन्धे च परस्परगवाक्षितानि तानि स्थितानि||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShaT kUrcAsteShAM sthAnAni ca (56) · Śloka 56
షట్ కూర్చాః హస్తపాదగ్రీవామేఢ్రేషు||56||
षट् कूर्चाः हस्तपादग्रीवामेढ्रेषु||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana catasro mAMsarajjavaH teShAM sthAnAni ca (57) · Śloka 57
చతస్రో మాంసరజ్జవః పృష్ఠవంశముభయతః పేశీనిబంధనార్థం తాసాం ద్వే బాహ్యే| ద్వే చాభ్యంతరస్థితే||57||
चतस्रो मांसरज्जवः पृष्ठवंशमुभयतः पेशीनिबन्धनार्थं तासां द्वे बाह्ये| द्वे चाभ्यन्तरस्थिते||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sapta sIvanyasteShAM sthAnAni ca (58) · Śloka 58
సప్త సీవన్యః| తాః పంచ శిరసి జిహ్వామేహనయోరేకైకా| పరిహార్యాశ్చ శస్త్రేణ||58||
सप्त सीवन्यः| ताः पञ्च शिरसि जिह्वामेहनयोरेकैका| परिहार्याश्च शस्त्रेण||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caturdashAsthisa~gGAtAH (59) · Śloka 59
చతుర్దశాస్థిసంఘాతాః| తేషామేకైకో గుల్ఫజానువంక్షణమణిబంధకర్పూరకక్ష్యాసు త్రికశిరసోశ్చ||59||
चतुर्दशास्थिसङ्ग़ाताः| तेषामेकैको गुल्फजानुवङ्क्षणमणिबन्धकर्पूरकक्ष्यासु त्रिकशिरसोश्च||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTAdasha sImantAH (60) · Śloka 60
తద్వత్సీమంతాః, తే తు పంచ శిరసీత్యష్టాదశ||60||
तद्वत्सीमन्ताः, ते तु पञ्च शिरसीत्यष्टादश||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asthIni teShAM sthAnAni ca (61) · Śloka 61
త్రీణి షష్ట్యఽధికాన్యస్థిశతాని| తేషాం చ చత్వారింశచ్ఛతం శాఖాసు| సవింశం శతమంతరాధౌ| శతముర్ధ్వమితి||61||
त्रीणि षष्ट्यऽधिकान्यस्थिशतानि| तेषां च चत्वारिंशच्छतं शाख़ासु| सविंशं शतमन्तराधौ| शतमुर्ध्वमिति||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shAKAsthIni (62) · Śloka 5
తత్రైకైకస్మిన్ సక్థ్ని పంచ పాదనఖాః ప్రత్యేకమంగుల్యాం త్రీణ్యస్థీని తాని పంచదశ| పంచ పాదశలాకాః| తత్ప్రతిబంధకమేకం| ద్వే ద్వే కూర్చగుల్ఫజంఘాస్వేకైకం పార్ష్ణజాన్రుషు| సర్వాణి చ నఖాస్థ్యాదీని సక్థివద్ బాహ్వోశ్చ||5||
तत्रैकैकस्मिन् सक्थ्नि पञ्च पादनख़ाः प्रत्येकमङ्गुल्यां त्रीण्यस्थीनि तानि पञ्चदश| पञ्च पादशलाकाः| तत्प्रतिबन्धकमेकम्| द्वे द्वे कूर्चगुल्फजङ्ग़ास्वेकैकं पार्ष्णजान्रुषु| सर्वाणि च नख़ास्थ्यादीनि सक्थिवद् बाह्वोश्च||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antarAdhyasthIni (63) · Śloka 63
చతుర్వింశతిః పరశుకాః| తావంత్యేవ స్థాలకాన్యర్బుదాని చ| త్రింశత్ పృష్ఠే| అష్టావురసి ఏకైకం భాగే త్రికే| నితంబయోశ్చ ద్వే| తద్వదక్షకాంసాంసఫలకేషు||63||
चतुर्विंशतिः परशुकाः| तावन्त्येव स्थालकान्यर्बुदानि च| त्रिंशत् पृष्ठे| अष्टावुरसि एकैकं भागे त्रिके| नितम्बयोश्च द्वे| तद्वदक्षकांसांसफलकेषु||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUrddhAsthIni (64) · Śloka 64
తథా గండకర్ణశంఖేషు జత్రుతాలునోశ్చ| త్రయోదశ గ్రీవాయాం| చత్వారి కంఠనాడ్యాం| ద్వే హనుబంధనే| ద్వాత్రింశద్దంతాః| తద్వదులూఖలాని చ| త్రీణి నాసాయాం| షట్ శిరసి||64||
तथा गण्डकर्णशङ्ख़ेषु जत्रुतालुनोश्च| त्रयोदश ग्रीवायाम्| चत्वारि कण्ठनाड्याम्| द्वे हनुबन्धने| द्वात्रिंशद्दन्ताः| तद्वदुलूख़लानि च| त्रीणि नासायाम्| षट् शिरसि||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pa~jcavidhAnyasthIni (65) · Śloka 7
తాని జానునితంబాంసగండతాలుశంఖవంక్షణమధ్యశిరస్సు కపాలసంజ్ఞాని| దశనాస్తు రుచకాః| ఘ్రాణకర్ణగ్రీవాక్షికోశేషు తరుణాని| పాణిపాదపార్శ్వపృష్ఠేషు బలయాని| శేషాణి నలకానీతి| నామానుగతాకృతీని పంచవిధాన్యస్థీని| తేషు హి సిరాభిః స్నాయుభిశ్చ నిబద్ధాని మాంసాని||7||
तानि जानुनितम्बांसगण्डतालुशङ्ख़वङ्क्षणमध्यशिरस्सु कपालसंज्ञानि| दशनास्तु रुचकाः| ग़्राणकर्णग्रीवाक्षिकोशेषु तरुणानि| पाणिपादपार्श्वपृष्ठेषु बलयानि| शेषाणि नलकानीति| नामानुगताकृतीनि पञ्चविधान्यस्थीनि| तेषु हि सिराभिः स्नायुभिश्च निबद्धानि मांसानि||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sandhyastAsAM sthAnAni ca (66) · Śloka 66
దశోత్తరం శతద్వయమస్థిసంధీనాం| తేశామష్టషష్టిః శాఖాసు| ఏకోనషష్టిరంతరాధౌ| త్ర్యశీతిరుర్ధ్వం||66||
दशोत्तरं शतद्वयमस्थिसन्धीनाम्| तेशामष्टषष्टिः शाख़ासु| एकोनषष्टिरन्तराधौ| त्र्यशीतिरुर्ध्वम्||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shAKAgatAH sandhayaH (67) · Śloka 67
తత్రైకైకస్మిన్ సక్థ్ని పాదాంగులౌ ప్రత్యేకం త్రయః| ద్వావంగుష్ఠే| తే చతుర్దశ| ఏకైకో గుల్ఫజానువంక్షణేషు||67||
तत्रैकैकस्मिन् सक्थ्नि पादाङ्गुलौ प्रत्येकं त्रयः| द्वावङ्गुष्ठे| ते चतुर्दश| एकैको गुल्फजानुवङ्क्षणेषु||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antarAdhigatAH sandhayaH (68) · Śloka 68
త్రయః కటికపాలేషు| చతుర్వింశతిః పృష్ఠవంశే| తద్వత్ పార్శ్వయోః| అష్టావురసి||68||
त्रयः कटिकपालेषु| चतुर्विंशतिः पृष्ठवंशे| तद्वत् पार्श्वयोः| अष्टावुरसि||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUrddhagatAH sandhayaH (69) · Śloka 69
అష్టౌ గ్రీవాయాం| త్రయః కంఠనాడ్యాం| అష్టాదశ కంఠనాడీనిబద్ధా హృదయయకృత్క్లోమనాడీషు| ద్వాత్రింశద్దంతమూలేషు| ఏకైకః కాకలనాసామూర్ద్ధసు| ద్వౌ ద్వౌ గండకర్ణశంఖవర్త్మనేత్రహనుసంధిషు| ద్వావుపరిష్టాత్ భ్రువోః| పంచ శిరఃకపాలేషు||69||
अष्टौ ग्रीवायाम्| त्रयः कण्ठनाड्याम्| अष्टादश कण्ठनाडीनिबद्धा हृदययकृत्क्लोमनाडीषु| द्वात्रिंशद्दन्तमूलेषु| एकैकः काकलनासामूर्द्धसु| द्वौ द्वौ गण्डकर्णशङ्ख़वर्त्मनेत्रहनुसन्धिषु| द्वावुपरिष्टात् भ्रुवोः| पञ्च शिरःकपालेषु||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sandhInAmaShTavidhatvam (70) · Śloka 70
తేఽంగులిగుల్ఫలజానుమణిబంధకూర్పరేషు కోరసంజ్ఞాః| కక్షావంక్షణదంతమూలేషూలూఖసంజ్ఞాః| అంసపీఠగుదభగనితంబేషు సాముద్గాః| గీవాపృష్ఠవంశయోః ప్రతరాః| శిరఃకటీకపాలేషు తున్నసేవనీసంజ్ఞాః| హనూభయతో వాయసతుండాః| కంఠనేత్రహృదయయకృత్ప్లీహక్లోమనాడీషు మండలసంజ్ఞాః| శ్రోత్రశృంగాటకేషు శంఖావర్తాః| ఇత్యస్థిసంధయోఽష్టవిధాః||70||
तेऽङ्गुलिगुल्फलजानुमणिबन्धकूर्परेषु कोरसंज्ञाः| कक्षावङ्क्षणदन्तमूलेषूलूख़संज्ञाः| अंसपीठगुदभगनितम्बेषु सामुद्गाः| गीवापृष्ठवंशयोः प्रतराः| शिरःकटीकपालेषु तुन्नसेवनीसंज्ञाः| हनूभयतो वायसतुण्डाः| कण्ठनेत्रहृदययकृत्प्लीहक्लोमनाडीषु मण्डलसंज्ञाः| श्रोत्रशृङ्गाटकेषु शङ्ख़ावर्ताः| इत्यस्थिसन्धयोऽष्टविधाः||७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snAyupeshIsirAshritAH sandhayaH (71) · Śloka 71
స్నాయుపేశీసిరాశ్రితైస్తు సహస్రద్వయం న పునః శస్త్రప్రణిధానే తేషు వాచ్యమస్తీతి పృథఙ్నోచ్యతే||71||
स्नायुपेशीसिराश्रितैस्तु सहस्रद्वयं न पुनः शस्त्रप्रणिधाने तेषु वाच्यमस्तीति पृथङ्नोच्यते||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snAyavasteShAM sthAnAni ca (72) · Śloka 72
నవ స్నాయుశతాని| తేషాం షట్ శతాని శాఖాసు| త్రింశచ్ఛతద్వయమంతరాధౌ| ఊర్ధ్వం సప్తతిః||72||
नव स्नायुशतानि| तेषां षट् शतानि शाख़ासु| त्रिंशच्छतद्वयमन्तराधौ| ऊर्ध्वं सप्ततिः||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shAKAgatAH snAyavaH (73) · Śloka 73
తత్రైకైకస్మిన్ సక్థ్ని పాదాంగుల్యాం ప్రత్యేకం షట్షట్| తాని త్రింశత్| దశ దశ పాదతలకూర్చగుల్ఫేషు త్రింశజ్జంఘాయాం| దశ జానుని| చత్వారిందూరౌ| దశ వంక్షణే||73||
तत्रैकैकस्मिन् सक्थ्नि पादाङ्गुल्यां प्रत्येकं षट्षट्| तानि त्रिंशत्| दश दश पादतलकूर्चगुल्फेषु त्रिंशज्जङ्ग़ायाम्| दश जानुनि| चत्वारिंदूरौ| दश वङ्क्षणे||७३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antarAdhigatAH snAyavaH (74) · Śloka 74
చత్వారింశత్ కట్యాం| వింశతిర్ముష్కమేఢ్రబస్త్యంత్రేషు| అశీతిః పృష్ఠే| షష్టిః పార్శ్వయోః| అష్టాదశోరసి| చత్వార్యక్షకయోః| అష్టావంసయోః||74||
चत्वारिंशत् कट्याम्| विंशतिर्मुष्कमेढ्रबस्त्यन्त्रेषु| अशीतिः पृष्ठे| षष्टिः पार्श्वयोः| अष्टादशोरसि| चत्वार्यक्षकयोः| अष्टावंसयोः||७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUrddhagatAH snAyavaH (75) · Śloka 75
ద్వే ద్వే మన్యావటునేత్రౌష్ఠతాలుషు| త్రింశద్ గ్రీవాయాం| త్రీణి జత్రుణి| చత్వారి హన్వోః| పంచ జిహ్వాయాం| ద్వాదశోత్తరాధరేశు దంతమాంసేషు| షణ్మూర్ధని||75||
द्वे द्वे मन्यावटुनेत्रौष्ठतालुषु| त्रिंशद् ग्रीवायाम्| त्रीणि जत्रुणि| चत्वारि हन्वोः| पञ्च जिह्वायाम्| द्वादशोत्तराधरेशु दन्तमांसेषु| षण्मूर्धनि||७५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snAyUnAM prakAshavisheShAH (76) · Śloka 76
తత్ర శాఖాసు సంధిషు చ ప్రతానవంతి| మహాస్నాయ్వాని తు వృత్తాని తాని కండరాసంజ్ఞాని| బస్త్యామపక్వాశయాంత్రేషు సుషిరాణి| పార్శ్వపృష్ఠోరశిశరస్తు పృథూని||76||
तत्र शाख़ासु सन्धिषु च प्रतानवन्ति| महास्नाय्वानि तु वृत्तानि तानि कण्डरासंज्ञानि| बस्त्यामपक्वाशयान्त्रेषु सुषिराणि| पार्श्वपृष्ठोरशिशरस्तु पृथूनि||७६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snAyUnAM rakShaNam (77) · Śloka 77
స్నాయుబంధనైర్హి సంధిషు సుబద్ధా తనుర్నౌరివ సమ్యగీహతే| తస్మాదస్థిసిరాదిభ్యోఽపి తాని యత్నతో రక్షేత్||77||
स्नायुबन्धनैर्हि सन्धिषु सुबद्धा तनुर्नौरिव सम्यगीहते| तस्मादस्थिसिरादिभ्योऽपि तानि यत्नतो रक्षेत्||७७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gUDhashalyoddharaNe snAyUnAM samya- gj~jAnasyAvanivAryatvam (78) · Śloka 78
యశ్చ స్నాయ్వాని బాహ్యాన్యభ్యంతరాణి చ సమ్యగ్ జానాతి స గూఢమపి శల్యమాహర్తుం సమర్థో భవతి||78||
यश्च स्नाय्वानि बाह्यान्यभ्यन्तराणि च सम्यग् जानाति स गूढमपि शल्यमाहर्तुं समर्थो भवति||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peshyastAsAM sthAnAni ca (79) · Śloka 79
పంచ పేశీశతాని| తాసాం చత్వారి శతాని శాఖాసు షష్టిరంతరాధౌ| చత్వారింశదూర్ధ్వం||79||
पञ्च पेशीशतानि| तासां चत्वारि शतानि शाख़ासु षष्टिरन्तराधौ| चत्वारिंशदूर्ध्वम्||७९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shAKAgatAH peshyaH (80) · Śloka 80
తత్రైకైకస్మిన్ సక్థ్ని పాదాంగుల్యాం ప్రత్యేకం తిస్రః| తాః పంచదశ| దశ దశ ప్రపదే పాదతలే గుల్ఫే చ, తథా పాదస్యోపరి కూర్చే సన్నివిష్టాః| వింశతిర్జంఘాయాం| పంచ జానుని వింశతిరూరౌ||80||
तत्रैकैकस्मिन् सक्थ्नि पादाङ्गुल्यां प्रत्येकं तिस्रः| ताः पञ्चदश| दश दश प्रपदे पादतले गुल्फे च, तथा पादस्योपरि कूर्चे सन्निविष्टाः| विंशतिर्जङ्ग़ायाम्| पञ्च जानुनि विंशतिरूरौ||८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antarAdhigatAH peshyaH (81) · Śloka 81
ఏకైకా మేఢ్రసేవన్యోః| ద్వే వృషణయోః| దశ స్ఫిజోః| తిస్రో గుదే, తాస్తు వలీసంజ్ఞాః| ద్వే బస్తిశిరసి| చతస్ర ఉదరే| నాభ్యామేకా| హృద్యామాశయే చ| షట్ యకృత్ప్లీహోండుకేషు| పృష్ఠే పంచోర్ధ్వసన్నివిష్టాః| దశ దీర్ఘాః పాRశ్వయోః| దశ వక్షసి| తిస్రోంఽసాక్షకోపరితః||81||
एकैका मेढ्रसेवन्योः| द्वे वृषणयोः| दश स्फिजोः| तिस्रो गुदे, तास्तु वलीसंज्ञाः| द्वे बस्तिशिरसि| चतस्र उदरे| नाभ्यामेका| हृद्यामाशये च| षट् यकृत्प्लीहोण्डुकेषु| पृष्ठे पञ्चोर्ध्वसन्निविष्टाः| दश दीर्ग़ाः पाऱ्श्वयोः| दश वक्षसि| तिस्रोंऽसाक्षकोपरितः||८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUrddhagatAH peshyaH (82) · Śloka 82
దశ గ్రీవాయాం| అష్టౌ గండయోః| అష్టౌ హన్వోః| ఏకైకా గలకాకలజిహ్వామూర్ధసు| ద్వే ద్వే తాలులలాటయోః| నాసౌష్ఠకర్ణేషు చ||82||
दश ग्रीवायाम्| अष्टौ गण्डयोः| अष्टौ हन्वोः| एकैका गलकाकलजिह्वामूर्धसु| द्वे द्वे तालुललाटयोः| नासौष्ठकर्णेषु च||८२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strINAmadhikAH peshyastAsAM sthAnAni ca (83) · Śloka 83
స్త్రీణాం తు వింశతిరధిక| తత్ర దశ స్తనయోః| తాసాం యౌవనే పరివృద్ధిర్భవతి| దశ యోనౌ||83||
स्त्रीणां तु विंशतिरधिक| तत्र दश स्तनयोः| तासां यौवने परिवृद्धिर्भवति| दश योनौ||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yonigarBAshayasvarUpaM tadgatAH peshyashca (84) · Śloka 84
తాసామభ్యంతరాశ్రితే ద్వే| ముఖాశ్రితే వృత్తే ద్వే| తిస్రో గర్భమార్గాశ్రయాః| యస్యాం గర్భస్తిష్ఠతి| యోనిస్తు శంఖనాభ్యాకృతిస్త్ర్యావర్తా| తస్యాస్తృతీయ ఆవర్తే పిత్తపక్వాశయాంతరే రోహితమత్స్యముఖాకారా గర్భశయ్యా| తస్యాం శుక్రార్త్తవప్రదేశిన్యస్తిస్రః పేశ్యః||84||
तासामभ्यन्तराश्रिते द्वे| मुख़ाश्रिते वृत्ते द्वे| तिस्रो गर्भमार्गाश्रयाः| यस्यां गर्भस्तिष्ठति| योनिस्तु शङ्ख़नाभ्याकृतिस्त्र्यावर्ता| तस्यास्तृतीय आवर्ते पित्तपक्वाशयान्तरे रोहितमत्स्यमुख़ाकारा गर्भशय्या| तस्यां शुक्रार्त्तवप्रदेशिन्यस्तिस्रः पेश्यः||८४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peshInAM svarUpaM prayojana~jca (85) · Śloka 85
తాభిర్హి శరీరే తనుబహలస్థూలాణుపృథువృత్తహ్రస్వదీర్ఘస్థిరమృదుశ్లక్ష్ణకర్కశాభిః సంధ్యస్థిసిరాస్నాయ్వని ప్రచ్ఛదితాని||85||
ताभिर्हि शरीरे तनुबहलस्थूलाणुपृथुवृत्तह्रस्वदीर्ग़स्थिरमृदुश्लक्ष्णकर्कशाभिः सन्ध्यस्थिसिरास्नाय्वनि प्रच्छदितानि||८५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAdhamanImuKAnAM keshAdI- nA~jca saMKyAnam (86) · Śloka 86
సిరాధమనీముఖానాం త్వణుశే విభజ్యమానానామేకోనత్రింశచ్ఛతసహస్రాణి నవ చ శతాని షట్పంచాశతాని భవంతి| తాభిరిదం శరీరం గవాక్షితం పినద్ధమాతతంచ| తావంతి చ కేశశ్మశ్రులోమాని||86||
सिराधमनीमुख़ानां त्वणुशे विभज्यमानानामेकोनत्रिंशच्छतसहस्राणि नव च शतानि षट्पञ्चाशतानि भवन्ति| ताभिरिदं शरीरं गवाक्षितं पिनद्धमाततञ्च| तावन्ति च केशश्मश्रुलोमानि||८६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAdhamanInAM karma (87) · Śloka 87
తాసాం హి ముఖాని తత్ప్రతిబద్ధాన్యతస్తాని తాభిరాప్యాయ్యంతే| తైశ్చ తాః స్వదేమభివహంతి| తథాఽభ్యంగలేపాదివీర్య్యం త్వచి విపక్వమంతర్నయంతి స్పర్శంచ గృహ్ణంతి||87||
तासां हि मुख़ानि तत्प्रतिबद्धान्यतस्तानि ताभिराप्याय्यन्ते| तैश्च ताः स्वदेमभिवहन्ति| तथाऽभ्यङ्गलेपादिवीर्य्यं त्वचि विपक्वमन्तर्नयन्ति स्पर्शञ्च गृह्णन्ति||८७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana srotasAM sa~gKyeyatvAdi (88) · Śloka 88
స్రోతాంసి పునరసంఖ్యేయాన్యేవ| తథాపి తు సిరాదీని యథాస్థూలం యథోపయోగం చాన్యత్రోపదేక్ష్యంతే||88||
स्रोतांसि पुनरसङ्ख़्येयान्येव| तथापि तु सिरादीनि यथास्थूलं यथोपयोगं चान्यत्रोपदेक्ष्यन्ते||८८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prakaraNopasaMhAraH (89) · Śloka 1
ఇత్యేవం పరిసంఖ్యాతాః శరీరే మూర్తిమంతః స్థిరా భావాః||1||
इत्येवं परिसङ्ख़्याताः शरीरे मूर्तिमन्तः स्थिरा भावाः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharIre udakAMshAH (90) · Śloka 90
ద్రవాస్తు యత్తదతియోగేన చ్యవమానం పురీషమనుబధ్నాతి| తథా మూత్రం రుధిరమన్యాంశ్చ శరీరే ధాతూన్| యచ్చ సర్వశరీరగతం బాహ్యా త్వగ్విభర్తి| యచ్చ త్వగంతరే వ్రణగతం లసీకాశబ్దవాచ్యం| యచ్చోష్మానుబద్ధం రోమకూపేభ్యోఽభినిష్పతత్స్వేదవాచ్యం| తదుదకం||90||
द्रवास्तु यत्तदतियोगेन च्यवमानं पुरीषमनुबध्नाति| तथा मूत्रं रुधिरमन्यांश्च शरीरे धातून्| यच्च सर्वशरीरगतं बाह्या त्वग्विभर्ति| यच्च त्वगन्तरे व्रणगतं लसीकाशब्दवाच्यम्| यच्चोष्मानुबद्धं रोमकूपेभ्योऽभिनिष्पतत्स्वेदवाच्यम्| तदुदकम्||९०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svasthasharIre rasAdInAM mAnam (91) · Śloka 1
తస్యాద్యస్య చాహారసారస్య రసాఖ్యస్య రక్తస్య శకృతః శ్లేష్మణః పిత్తస్య మూత్రస్య వసాయాః మేదసో మజ్జ్ఞశ్చ స్వేన స్వేనాంజలిప్రమాణేన యథాపూర్వమేకాదిసంఖ్యాప్రవృద్ధిః|1|
तस्याद्यस्य चाहारसारस्य रसाख़्यस्य रक्तस्य शकृतः श्लेष्मणः पित्तस्य मूत्रस्य वसायाः मेदसो मज्ज्ञश्च स्वेन स्वेनाञ्जलिप्रमाणेन यथापूर्वमेकादिसङ्ख़्याप्रवृद्धिः|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukrasya parimANamam (1) · Śloka 1
అర్ద్ధాంజలిః శుక్రస్య||1||
अर्द्धाञ्जलिः शुक्रस्य||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mastiShkamojasoH parimANam (92) · Śloka 92
తావదేవ మస్తిష్కమోజశ్చ||92||
तावदेव मस्तिष्कमोजश्च||९२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana stanyayormAnaM tatsamBavashca (93) · Śloka 93
స్త్రీణాం రజసోఽంజలయశ్చత్వారః| స్తన్యస్య ద్వౌ| ఉభయమపి చైతద్రసప్రసాదాత్మకమితి| సమధాతోః పరిమాణమిదం| అతో వృద్ధిక్షయౌ యథాస్వం లక్షణైర్విభావయేదపరాంశ్చాపరిసంఖ్యాతాన్మూర్తోమూర్తాన్ భావాన్| తద్యథా-మాంసకర్ణాదిమలాన్ వాయుబుద్ధిస్మృత్యాదీంశ్చ||93||
स्त्रीणां रजसोऽञ्जलयश्चत्वारः| स्तन्यस्य द्वौ| उभयमपि चैतद्रसप्रसादात्मकमिति| समधातोः परिमाणमिदम्| अतो वृद्धिक्षयौ यथास्वं लक्षणैर्विभावयेदपरांश्चापरिसङ्ख़्यातान्मूर्तोमूर्तान् भावान्| तद्यथा-मांसकर्णादिमलान् वायुबुद्धिस्मृत्यादींश्च||९३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasAdInAM mAnaviShaye dhAnvantarI- yANAmmatam (94) · Śloka 94
ధాన్వంతరీయాః పునః పఠంతి| విలక్షణాని హి శరీరాణి నిత్యమేవ చ చలా దోషధాతుమలాః| తస్మాదుదకాదీనామపి సమత్వం మాంసాదివత్ పరిమాణతో నిర్దేష్టుమశక్యం| కేవలం స్వాస్థ్యమాత్రేణానుమానతో లక్షయేత్ ఇతి||94||
धान्वन्तरीयाः पुनः पठन्ति| विलक्षणानि हि शरीराणि नित्यमेव च चला दोषधातुमलाः| तस्मादुदकादीनामपि समत्वं मांसादिवत् परिमाणतो निर्देष्टुमशक्यम्| केवलं स्वास्थ्यमात्रेणानुमानतो लक्षयेत् इति||९४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvAvayavAnAM paramANuBede- nAsa~gKyeyatvam (95) · Śloka 95
సర్వ ఏవ త్వవయవాః పరమాణుభేదేనాతిసౌక్ష్మ్యాదసంఖ్యేయతాం యాంతి||95||
सर्व एव त्ववयवाः परमाणुभेदेनातिसौक्ष्म्यादसङ्ख़्येयतां यान्ति||९५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paramANUnAM saMyogaviBAge vAyuH kAraNam (96) · Śloka 96
తేషాం సంయోగవిభాగే పరమాణూనాం కర్మప్రేరితో వాయుః కారణం||96||
तेषां संयोगविभागे परमाणूनां कर्मप्रेरितो वायुः कारणम्||९६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BedABedAByAM gRuhItena sharIreNa yathA- kramaM bandhamokShayoH prAptiH (97) · Śloka 97
తదేతదంగమభేదేన భేదతశ్చ గృహ్యమాణం బంధాయ మోక్షాయ చ భవతీతి||97||
तदेतदङ्गमभेदेन भेदतश्च गृह्यमाणं बन्धाय मोक्षाय च भवतीति||९७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avayavashaH yathAvaraM sharIraj~jAnaphalam (98) · Śloka 98
భవతి చాత్ర- ఇతి సర్వావయశో యో జానాతి కలేవరం| అహితేషు స మోహేన న కదాచిత్ ప్రవర్తతే||98||
भवति चात्र- इति सर्वावयशो यो जानाति कलेवरम्| अहितेषु स मोहेन न कदाचित् प्रवर्तते||९८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atha sirAviBAgo nAma ShaShTho~adhyAyaH -- pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతః సిరావిభాగమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातः सिराविभागमध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dashamUlasirAH (2) · Śloka 2
దశమూలసిరా హృదయప్రతిబద్ధాః సర్వాంగప్రత్యంగేష్వోజో నయంతి| తత్ప్రతిబద్ధా హి శరీరచేష్టా||2||
दशमूलसिरा हृदयप्रतिबद्धाः सर्वाङ्गप्रत्यङ्गेष्वोजो नयन्ति| तत्प्रतिबद्धा हि शरीरचेष्टा||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirANAM sa~gKyA (3) · Śloka 3
తాస్తు ద్వ్యంగులమంగులమర్ధాంగులం యవం యవార్ధంచ గత్వా ద్రుమపత్రసేవనీప్రతావనద్భిద్యమానాః సప్తశతాని భవంతి||3||
तास्तु द्व्यङ्गुलमङ्गुलमर्धाङ्गुलं यवं यवार्धञ्च गत्वा द्रुमपत्रसेवनीप्रतावनद्भिद्यमानाः सप्तशतानि भवन्ति||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shAKAgatAH sirAstatra vedhya- sirANAM sa~gKyA ca (4) · Śloka 4
తాసాం చతుఃశతీ శాకాసు| తత్ర షోడశాబ్యధనీయాః||4||
तासां चतुःशती शाकासु| तत्र षोडशाब्यधनीयाः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antarAdhigatAH sirAstatrAvyadhanIyAshca (5) · Śloka 5
షట్త్రింశం శతమంతరాధౌ| తత్ర ద్వాత్రింశత్||5||
षट्त्रिंशं शतमन्तराधौ| तत्र द्वात्रिंशत्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUrddhagatAH sirAstatrAvyadhanIyAshca (2) · Śloka 2
చతుష్షష్ట్యధికం శతముర్ధ్వం| తత్రాపి పంచాశత్||2||
चतुष्षष्ट्यधिकं शतमुर्ध्वम्| तत्रापि पञ्चाशत्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shAKAsirAvivaraNam (6) · Śloka 6
తాసామేకైకస్మిన్ సక్థ్ని శతం| తత్ర న విధ్యేజ్జాలంధరాం| తిస్రశ్చాభ్యంతరగతాః||6||
तासामेकैकस्मिन् सक्थ्नि शतम्| तत्र न विध्येज्जालन्धराम्| तिस्रश्चाभ्यन्तरगताः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatrAntarAdhigatasirAvivaraNam (2) · Śloka 2
ద్వాత్రింశచ్ఛ్రోణ్యా గుదమేఢ్రాశ్రయాః| తాసాం ద్వే ద్వే వంక్షణయోః కటీకతరుణయోశ్చేత్యష్టౌ శస్త్రతో రక్షేత్|2|
द्वात्रिंशच्छ्रोण्या गुदमेढ्राश्रयाः| तासां द्वे द्वे वङ्क्षणयोः कटीकतरुणयोश्चेत्यष्टौ शस्त्रतो रक्षेत्|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pRuShThagatAH sirAH (2) · Śloka 2
చతుర్వింశతిః పృష్ఠే| తాసాం పృష్ఠవంశముభయతో ద్వే ద్వే ఊర్ధ్వ- గామిన్యౌ తాశ్చతస్రః|2|
चतुर्विंशतिः पृष्ठे| तासां पृष्ठवंशमुभयतो द्वे द्वे ऊर्ध्व- गामिन्यौ ताश्चतस्रः|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udaragatAH sirAH (2) · Śloka 2
చతుర్వింశతిరుదరే| తాంసాం మేఢ్రస్యోపరి రోమరాజీముభయతో ద్వే ద్వే తా అపి చతస్రః||2||
चतुर्विंशतिरुदरे| तांसां मेढ्रस्योपरि रोमराजीमुभयतो द्वे द्वे ता अपि चतस्रः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vakShogatAH sirAH (7) · Śloka 7
చత్వారింశద్వక్షసి| తాసాం ద్వే హృదయే| ద్వే చ స్తనమూలస్తనరోహితేషు| ఏకైకాపస్తంభాపాలేష్వితి| తాశ్చతుర్దశ||7||
चत्वारिंशद्वक्षसि| तासां द्वे हृदये| द्वे च स्तनमूलस्तनरोहितेषु| एकैकापस्तम्भापालेष्विति| ताश्चतुर्दश||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUrdhajatrUrdhvasirAvivaraNam (4) · Śloka 4
చతుర్వింశతిర్గ్రీవాయాం| తాసాం చతస్రోఽష్టౌ చ మర్మసంజ్ఞాః| ద్వే కృకాటికయోః| ద్వే విధురయోరితి షోడశ శస్త్రేణ న స్పృశేత్||4||
चतुर्विंशतिर्ग्रीवायाम्| तासां चतस्रोऽष्टौ च मर्मसंज्ञाः| द्वे कृकाटिकयोः| द्वे विधुरयोरिति षोडश शस्त्रेण न स्पृशेत्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hanugatAH sirAH (1) · Śloka 1
హన్వోః షోడశ తాసాం సంధిసంబంధిన్యౌ ద్వే||1||
हन्वोः षोडश तासां सन्धिसम्बन्धिन्यौ द्वे||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jihvAgatAH sirAH (4) · Śloka 4
షోడశ జిహ్వాయాం| తాసామధో ద్వే రసవేదిన్యౌ| ద్వే వావాక్ప్రవర్త్తిన్యౌ| తాశ్చతస్రః||4||
षोडश जिह्वायाम्| तासामधो द्वे रसवेदिन्यौ| द्वे वावाक्प्रवर्त्तिन्यौ| ताश्चतस्रः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAsAgatAH sirAH (7) · Śloka 7
షట్పంచాశన్నేత్రయోః| తయోరున్మేషనిమేషక్రియే ద్వే-ద్వే| ద్వే చాపాంగయోరితి షట్| నాసానేత్రగతాస్తు లలాటే షష్టిః| తాసాం కేశాంతానుగతాశ్చతస్రః| ద్వే చాఽఽవర్తయోః| ఏకా చ స్థపన్యామితి సప్త||7||
षट्पञ्चाशन्नेत्रयोः| तयोरुन्मेषनिमेषक्रिये द्वे-द्वे| द्वे चापाङ्गयोरिति षट्| नासानेत्रगतास्तु ललाटे षष्टिः| तासां केशान्तानुगताश्चतस्रः| द्वे चाऽऽवर्तयोः| एका च स्थपन्यामिति सप्त||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karNagatAH sirAH (3) · Śloka 3
కర్ణయోః షోడశ| తాసాం శబ్దవాహిన్యౌ ద్వే| త ఏవ చ శంఖయోస్తాసాం శంఖసంధిగతే ద్వే||3||
कर्णयोः षोडश| तासां शब्दवाहिन्यौ द्वे| त एव च शङ्ख़योस्तासां शङ्ख़सन्धिगते द्वे||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shirogatAH sirAH (8) · Śloka 4
ద్వాదశ మూర్ధని| తాసాముత్క్షేపయోర్ద్వే| సీమంతేష్వేకైకామేకామధిపతావిత్యష్టౌ శస్త్రేణ పరిహరేత్| తథాక్షుద్రికాః కుటిలాః సంకీర్ణాః గ్రంథితాః సంధిషు చాశస్త్రకృత్యాః||4||
द्वादश मूर्धनि| तासामुत्क्षेपयोर्द्वे| सीमन्तेष्वेकैकामेकामधिपतावित्यष्टौ शस्त्रेण परिहरेत्| तथाक्षुद्रिकाः कुटिलाः सङ्कीर्णाः ग्रन्थिताः सन्धिषु चाशस्त्रकृत्याः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdiBishca shuddharaktavaha sirAsa~gKyAvivaraNam (9) · Śloka 9
తాసాం యథాస్వం తుర్యాంశవిభాగేన పంచసప్తత్యధికం శతమనిలరక్తం వహతి| ఏష విభాగః పిత్తశ్లేష్మశుద్ధరక్తేష్వపి| స్థితా హ్యేవం దేహమనుగృహ్ణంతి దోషాః| వ్యత్యయేన తు పీడయంతి||9||
तासां यथास्वं तुर्यांशविभागेन पञ्चसप्तत्यधिकं शतमनिलरक्तं वहति| एष विभागः पित्तश्लेष्मशुद्धरक्तेष्वपि| स्थिता ह्येवं देहमनुगृह्णन्ति दोषाः| व्यत्ययेन तु पीडयन्ति||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaraktavahasirAlakShaNam (1) · Śloka 1
తత్ర శ్యావారుణాః ప్రస్పందిన్యః సూక్ష్మాః క్షణపూర్ణరిక్తా వాతరక్తం వహంతి|1|
तत्र श्यावारुणाः प्रस्पन्दिन्यः सूक्ष्माः क्षणपूर्णरिक्ता वातरक्तं वहन्ति|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaraktavahasirAlakShaNam (1) · Śloka 1
నీలపీతాసితాః స్పర్శోష్ణాః క్షిప్రస్రావిణ్యః పిత్తరక్తం|1|
नीलपीतासिताः स्पर्शोष्णाः क्षिप्रस्राविण्यः पित्तरक्तम्|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaParaktavahasirAlakShaNam (1) · Śloka 1
గౌర్య్యః స్నిగ్ధాః స్థిరాః శీతః కండూమత్యః కఫరక్తం|1|
गौर्य्यः स्निग्धाः स्थिराः शीतः कण्डूमत्यः कफरक्तम्|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargasannipAtavahasirAlakShaNam (1) · Śloka 1
లక్షణసంకరే సంసర్గసన్నిపాతరక్తం||1||
लक्षणसङ्करे संसर्गसन्निपातरक्तम्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuddharaktavahasirAlakShaNam (10) · Śloka 10
సమాగూఢాః స్నిగ్ధాః రోహిణ్యః శుద్ధరక్తమితి||10||
समागूढाः स्निग्धाः रोहिण्यः शुद्धरक्तमिति||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhamanIsa~gKyA (11) · Śloka 11
ధమన్యస్తు చతుర్వింశతిః||11||
धमन्यस्तु चतुर्विंशतिः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhamanInAmupayogaH (1) · Śloka 1
తాభిః కాయోఽయమారామ ఇవ జలహారిణీభిః కేదార ఇవ కుల్యాభిరుపస్నిహ్యతి||1||
ताभिः कायोऽयमाराम इव जलहारिणीभिः केदार इव कुल्याभिरुपस्निह्यति||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhamanInAmadhiShThAnam (12) · Śloka 12
తాభిశ్చ నాభిశ్చక్రనాభిరారకైరివావృతా||12||
ताभिश्च नाभिश्चक्रनाभिरारकैरिवावृता||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAByAM visheShataH prANAnAmavasthAnam (13) · Śloka 13
తస్యాం నాభ్యాం విశేషేణ ప్రాణా వ్యవస్థితాః| యతశ్చ సాఽంతరగ్న్యధిష్ఠానం|13|
तस्यां नाभ्यां विशेषेण प्राणा व्यवस्थिताः| यतश्च साऽन्तरग्न्यधिष्ठानम्|१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAByAM visheShataH prANAnAmavasthAnam (13) · Śloka 13
తస్యాం నాభ్యాం విశేషేణ ప్రాణా వ్యవస్థితాః| యతశ్చ సాఽంతరగ్న్యధిష్ఠానం||13||
तस्यां नाभ्यां विशेषेण प्राणा व्यवस्थिताः| यतश्च साऽन्तरग्न्यधिष्ठानम्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nABigatAnAM dhamanInAM prasaraNam (14) · Śloka 14
తాసాం ఖలు ధమనీనాం దశోర్ధ్వం ప్రసృతా దశాధశ్చతస్రస్తిర్య్యక్| తతస్తాభిర్యథాస్వమంగావయవా ధార్య్యంతే ఆపయాయ్యంతే చ||14||
तासां ख़लु धमनीनां दशोर्ध्वं प्रसृता दशाधश्चतस्रस्तिर्य्यक्| ततस्ताभिर्यथास्वमङ्गावयवा धार्य्यन्ते आपयाय्यन्ते च||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana UrdhvadhamanInAM punarviBAgastatkAryya~jca (15) · Śloka 15
తాసామూర్ధ్వగా హృదయమభిప్రపన్నాః ప్రత్యేకం త్రిధా జాయంతే| తతస్త్రింశతో మధ్యే ద్వే ద్వే వాతపిత్తకఫరక్తరసాన్ వహతః| అష్టాభిః శబ్దరూపరసగంధా గృహ్యంతే| ద్వాభ్యాం ద్వాభ్యాం భాషతే ఘోషం కరోతి స్వపితి ప్రతిబుధ్యతే చ| ద్వే చాశ్రు వహతః| ద్వే చ స్తనాశ్రితే| నార్యాః స్తన్యం నరస్య శుక్రం||15||
तासामूर्ध्वगा हृदयमभिप्रपन्नाः प्रत्येकं त्रिधा जायन्ते| ततस्त्रिंशतो मध्ये द्वे द्वे वातपित्तकफरक्तरसान् वहतः| अष्टाभिः शब्दरूपरसगन्धा गृह्यन्ते| द्वाभ्यां द्वाभ्यां भाषते ग़ोषं करोति स्वपिति प्रतिबुध्यते च| द्वे चाश्रु वहतः| द्वे च स्तनाश्रिते| नार्याः स्तन्यं नरस्य शुक्रम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhogAdhamanInAM punarviBAgastatkAryya~jca (16) · Śloka 16
అధోగమాః పక్వాశయస్థా ఏవం త్రిధా జాయంతే| తత్ర దశాద్యాః పూర్వవత్| ద్వే వహతోఽన్నం మాత్రాశ్రయేణ| ద్వే తోయం| ద్వే మూత్రం| ద్వే శుక్రం వహతో ద్వే చ ముంచతః| త ఏవ నారీణామార్త్తవం| ద్వే వర్చోనిరసిన్యౌ స్థూలాంత్రప్రతిబద్ధే| ఏవం ద్వాదశ| శేషా- స్త్వష్టౌ ధమన్యస్తిరశ్చీనాః స్వేదమభితర్పయంతి||16||
अधोगमाः पक्वाशयस्था एवं त्रिधा जायन्ते| तत्र दशाद्याः पूर्ववत्| द्वे वहतोऽन्नं मात्राश्रयेण| द्वे तोयम्| द्वे मूत्रम्| द्वे शुक्रम् वहतो द्वे च मुञ्चतः| त एव नारीणामार्त्तवम्| द्वे वर्चोनिरसिन्यौ स्थूलान्त्रप्रतिबद्धे| एवं द्वादश| शेषा- स्त्वष्टौ धमन्यस्तिरश्चीनाः स्वेदमभितर्पयन्ति||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tiryyaggA dhamanInAM vivaraNam (17) · Śloka 17
తిర్యగ్గామిన్యశ్చతస్రో భిద్యమానాః సుబహుధా భవంతీత్యుక్తం ప్రాక్||17||
तिर्यग्गामिन्यश्चतस्रो भिद्यमानाः सुबहुधा भवन्तीत्युक्तं प्राक्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nava bAhyAni srotAMsi (18) · Śloka 18
స్రోతాంసి పుంసాం నవ కర్ణౌ నేత్రే నాసాపుటౌ ముఖం పాయుర్మూత్రపథః||18||
स्रोतांसि पुंसां नव कर्णौ नेत्रे नासापुटौ मुख़ं पायुर्मूत्रपथः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strINAmadhikAni srotAMsi (19) · Śloka 19
అన్యాని చ త్రీణి స్త్రీణాం స్తనౌ రక్తపథశ్చ||19||
अन्यानि च त्रीणि स्त्रीणां स्तनौ रक्तपथश्च||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIvitAyatanAni srotAMsi (20) · Śloka 20
తథాఽపరాణ్యంతస్స్రోతాంసి జీవితాయతనాని త్రయోదశ ప్రాణోదకాన్నధాతుమలానామయనాని||20||
तथाऽपराण्यन्तस्स्रोतांसि जीवितायतनानि त्रयोदश प्राणोदकान्नधातुमलानामयनानि||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prANavAhisrotasAM mUlam (21) · Śloka 21
తత్ర ప్రాణవాహినాం హృదయం మూలం మహాస్రోతశ్చ||21||
तत्र प्राणवाहिनां हृदयं मूलं महास्रोतश्च||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prANavAhisrotasAM dUShaNAni (22) · Śloka 22
తాని ధాతుక్షయరౌక్ష్యపిపాసాక్షుద్వ్యాయామవేగధారణాదిభిర్దుష్యంతి||22||
तानि धातुक्षयरौक्ष्यपिपासाक्षुद्व्यायामवेगधारणादिभिर्दुष्यन्ति||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dUShitAnAM prANavAhisrotasAM lakShaNAni (23) · Śloka 23
తతోఽతిసృష్టం ప్రతిబద్ధమల్పాల్పమభీక్ష్ణం వా సశబ్దశూలముచ్ఛ్వసనం| తత్ర శ్వాసవత్సాధనం||23||
ततोऽतिसृष्टं प्रतिबद्धमल्पाल्पमभीक्ष्णं वा सशब्दशूलमुच्छ्वसनम्| तत्र श्वासवत्साधनम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udakavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1
ఉదకవాహినాం తాలు మూలం క్లోమ చ|1|
उदकवाहिनां तालु मूलं क्लोम च|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udakavAhisrotasAM dUShaNAni (1) · Śloka 1
తాన్యామభయాతిపానోష్ణశుష్కాన్నకషాయతృణనిగ్రహాదిభిర్దుష్యంతి||1||
तान्यामभयातिपानोष्णशुष्कान्नकषायतृणनिग्रहादिभिर्दुष्यन्ति||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dUShitAnAmudakavAhisrotasAM lakShaNAni (2) · Śloka 2
తతోఽతితృష్ణా ముఖశోషః కర్ణక్ష్వేడనం తమోదర్శనంచ| దుష్టోదకవహస్రోతస్సు చికిత్సా||2||
ततोऽतितृष्णा मुख़शोषः कर्णक्ष्वेडनं तमोदर्शनञ्च| दुष्टोदकवहस्रोतस्सु चिकित्सा||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTodakavahasrotassu cikitsA (24) · Śloka 24
తత్ర తృష్ణోక్తమౌషధం||24||
तत्र तृष्णोक्तमौषधम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annavahasrotasAM mUlam (1) · Śloka 1
అన్నవాహినామామాశయో మూలం వామపార్శ్వంచ||1||
अन्नवाहिनामामाशयो मूलं वामपार्श्वञ्च||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annavahasrotoduShTyAdi (25) · Śloka 25
తేషాం దుష్టౌ సర్వం మాత్రాశితీయోక్తమవగచ్ఛేత్||25||
तेषां दुष्टौ सर्वं मात्राशितीयोक्तमवगच्छेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasavAhinAM srotasAM mUlAni (1) · Śloka 1
రసవాహినాం హృదయం మూలం దశ ధమన్యశ్చ|1|
रसवाहिनां हृदयं मूलं दश धमन्यश्च|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1
రక్తవాహినాం యకృత్ ప్లీహా చ|1|
रक्तवाहिनां यकृत् प्लीहा च|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1
మాంసవాహినాం స్నాయూని త్వక్ చ|1|
मांसवाहिनां स्नायूनि त्वक् च|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medovAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1
మేదోవాహినాం వృక్కౌ మాంసం చ|1|
मेदोवाहिनां वृक्कौ मांसं च|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asthivAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1
అస్థివాహినాం జఘనం మేదశ్చ|1|
अस्थिवाहिनां जग़नं मेदश्च|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana majjavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1
మజ్జవాహినాం పర్వాణ్యస్థీని చ|1|
मज्जवाहिनां पर्वाण्यस्थीनि च|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukravAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1
శుక్రవాహినాం స్తనౌ ముష్కౌ మజ్జా చ|1|
शुक्रवाहिनां स्तनौ मुष्कौ मज्जा च|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtravAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1
మూత్రవాహినాం బస్తిర్వంక్షైణా చ|1|
मूत्रवाहिनां बस्तिर्वङ्क्षैणा च|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shakRudvAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1
శకృద్వాహినాం పక్వాశయః స్థూలాంత్రం చ|1|
शकृद्वाहिनां पक्वाशयः स्थूलान्त्रं च|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svedavAhinAM srotasAM mUlam (1) · Śloka 1
స్వేదవాహినాం మేదో రోమకూపాశ్చ||1||
स्वेदवाहिनां मेदो रोमकूपाश्च||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasavahAdisrotasAM dUShaNAdIni (26) · Śloka 26
తేషాం దూషణం వివిధమహితాహారవిహారముపద్రవాన్ పృథక్పృథక్ సాధనం దోషాదివిజ్ఞానీయాద్యథాస్వం వృద్ధిక్షయలక్షణేన లక్షయేత్||26||
तेषां दूषणं विविधमहिताहारविहारमुपद्रवान् पृथक्पृथक् साधनं दोषादिविज्ञानीयाद्यथास्वं वृद्धिक्षयलक्षणेन लक्षयेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana srotasAM viddhalakShaNam (27) · Śloka 27
వ్యధే తు స్రోతసాం భ్రమమోహకంపప్రలాపాధ్మానశూలాఽరుచితృట్ఛర్దిజ్వరాతిరుధిరస్రుతిమూత్రపురీషరోధా మరణంచ||27||
व्यधे तु स्रोतसां भ्रममोहकम्पप्रलापाध्मानशूलाऽरुचितृट्छर्दिज्वरातिरुधिरस्रुतिमूत्रपुरीषरोधा मरणञ्च||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana srotoviddhaM pratyAKyAya -- cikitset (28) · Śloka 28
తస్మాత్స్రోతోవిద్ధం ప్రత్యాఖ్యాయోపచరేత్||28||
तस्मात्स्रोतोविद्धं प्रत्याख़्यायोपचरेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uddhRutashalyasya cikitsAnirdeshaH (29) · Śloka 29
ఉద్ధృతశల్యం చ సద్యోవ్రణవిధానేన||29||
उद्धृतशल्यं च सद्योव्रणविधानेन||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAdhamanI srotasAmaBedaH (30) · Śloka 30
తత్ర స్రోతసామేవ విశేషాః సిరాధమన్యః||30||
तत्र स्रोतसामेव विशेषाः सिराधमन्यः||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyamatena sirAdInAM Binnatvam (31) · Śloka 31
అన్యే త్వన్యత్వమిచ్ఛంతి సిరాధమనీస్రోతసాం| కేవలం పరస్పరసన్నికర్షాత్ సదృశకర్మత్వాత్ సౌక్ష్మ్యాచ్చ విభక్తకర్మణామప్యవిభాగ ఇవ లక్ష్యతే||31||
अन्ये त्वन्यत्वमिच्छन्ति सिराधमनीस्रोतसाम्| केवलं परस्परसन्निकर्षात् सदृशकर्मत्वात् सौक्ष्म्याच्च विभक्तकर्मणामप्यविभाग इव लक्ष्यते||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aparamatena dhAtvavakAshAH -- srotashshabdAdinAmAH (32) · Śloka 32
అపరే పునరాహుః-స్రోతాంసి సిరాధమన్యో రసవాహిన్యో నాడ్యః పంథానోఽయనాని మార్గాః శరీరచ్ఛిద్రాణి సంవృ తాసంవృతాని స్థానాన్యాశయాః క్షయా నికేతాశ్చేతి శరీరే ధాత్వవకాశానాం లక్ష్యాలక్ష్యాణాం నామానీతి||32||
अपरे पुनराहुः-स्रोतांसि सिराधमन्यो रसवाहिन्यो नाड्यः पन्थानोऽयनानि मार्गाः शरीरच्छिद्राणि संवृ तासंवृतानि स्थानान्याशयाः क्षया निकेताश्चेति शरीरे धात्ववकाशानां लक्ष्यालक्ष्याणां नामानीति||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana srotoduShTyA dhAtuduShTyAdi (3) · Śloka 3
తే చావకాశాః ప్రకుపితాః స్థానస్థాన్ మార్గస్థాంశ్చ ధాతూన్ ప్రకోపయంతి| తేఽపి కుపితాస్తాని స్రోతాంసి స్రోతాంసి చ స్రోతాంసి| ధాతవశ్చ ధాతూన్||3||
ते चावकाशाः प्रकुपिताः स्थानस्थान् मार्गस्थांश्च धातून् प्रकोपयन्ति| तेऽपि कुपितास्तानि स्रोतांसि स्रोतांसि च स्रोतांसि| धातवश्च धातून्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarveShAmeva dUShayitAro doShAH (1) · Śloka 1
తేషాం సర్వేషామేవ దూషయితారో దుష్టా దోషాః|1|
तेषां सर्वेषामेव दूषयितारो दुष्टा दोषाः|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnidoShAddoShaduShTiH (1) · Śloka 1
తే చ ప్రాయశో దుష్యంత్యగ్నిదోషాత్|1|
ते च प्रायशो दुष्यन्त्यग्निदोषात्|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agninimittAnyAyurArogyAdIni (1) · Śloka 1
తస్మాత్తన్నిమిత్తాన్యాయురారోగ్యబలోపచయవర్ణౌజాంసి|1|
तस्मात्तन्निमित्तान्यायुरारोग्यबलोपचयवर्णौजांसि|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAtvagniBUtAgnipraBRutI- nyagnipratibaddhAnyeva (1) · Śloka 1
తత్ప్రతిబద్ధాన్యేవ చ రంజకాదీని భూతాగ్నయో ధాత్వగ్నయశ్చ||1||
तत्प्रतिबद्धान्येव च रञ्जकादीनि भूताग्नयो धात्वग्नयश्च||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakvamannamamRutaM viShaM cApakvam (33) · Śloka 33
తథాఽన్నమపి పిత్తేనైవ పక్వమమృతతాం యాత్యపక్వం చ విషతాం||33||
तथाऽन्नमपि पित्तेनैव पक्वममृततां यात्यपक्वं च विषताम्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAcakAgniH (34) · Śloka 1
తత్ర పిత్తవిశేషః పాచకసంజ్ఞోఽగ్నిరితి ప్రాగభిహితః||1||
तत्र पित्तविशेषः पाचकसंज्ञोऽग्निरिति प्रागभिहितः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana matAntareNAgnisvarUpam (35) · Śloka 35
అన్యే పునరాచక్షతే-దోషధాతుమలసన్నిపాతజనితోఽంతరుష్మా యథానిర్దిష్టాధిష్ఠానకర్మాగ్నిరితి||35||
अन्ये पुनराचक्षते-दोषधातुमलसन्निपातजनितोऽन्तरुष्मा यथानिर्दिष्टाधिष्ठानकर्माग्निरिति||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annasya sthUlapAkakramaH (36) · Śloka 36
స ఖలు విధివదభ్యవహృతమన్నజాతం ప్రాణేన వాయునా కోష్ఠమాకృష్టం ద్రవైర్విభిన్నసంఘాతం స్నేహేన మృదూకృతమభిసంధుక్షితః సమానేనామాశయస్థం స్థాలీస్థమివాంబుతండులమగ్నిరంతరగ్నిః పచతి||36||
स ख़लु विधिवदभ्यवहृतमन्नजातं प्राणेन वायुना कोष्ठमाकृष्टं द्रवैर्विभिन्नसङ्ग़ातं स्नेहेन मृदूकृतमभिसन्धुक्षितः समानेनामाशयस्थं स्थालीस्थमिवाम्बुतण्डुलमग्निरन्तरग्निः पचति||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annasyANupAkakramaH (37) · Śloka 37
తత్తు సర్వరసమపి పచ్యమానమాదౌ మధురీభూతం కఫం ఫేనీభూతముదీరయతి| తతో విదగ్ధమమ్లీభూతమామాశయాత్ చ్యవమానమచ్ఛం పిత్తం| ప్రాప్య చ పక్వాశయం కటుకీభూతమనిలం||37||
तत्तु सर्वरसमपि पच्यमानमादौ मधुरीभूतं कफं फेनीभूतमुदीरयति| ततो विदग्धमम्लीभूतमामाशयात् च्यवमानमच्छं पित्तम्| प्राप्य च पक्वाशयं कटुकीभूतमनिलम्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BaurikAgnipAkaH (38) · Śloka 38
తతశ్చైవం విక్లిన్నం ఆహారే పంచ పంచాత్మకా మహాభూతాగ్నయో వాయునా వ్యస్తాన్ యథాస్వం పంచైవ భూతగుణానాహారస్థాన్ పచంతి| తే పక్వాః పునర్యథాస్వమేవ దేహాశ్రితాంశ్చ స్వవికారభూతాన్ భూతగుణానాప్యాయయంతి||38||
ततश्चैवं विक्लिन्नं आहारे पञ्च पञ्चात्मका महाभूताग्नयो वायुना व्यस्तान् यथास्वं पञ्चैव भूतगुणानाहारस्थान् पचन्ति| ते पक्वाः पुनर्यथास्वमेव देहाश्रितांश्च स्वविकारभूतान् भूतगुणानाप्याययन्ति||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sArakiTTaviBajanam (39) · Śloka 39
ఏవంచ పక్వాదాహారాద్వివిధౌషధగర్భాదివ స్నేహాదచ్ఛః సారభూతో రసాఖ్యః కిట్టాఖ్యశ్చ మలోఽభినిర్వర్తతే||39||
एवञ्च पक्वादाहाराद्विविधौषधगर्भादिव स्नेहादच्छः सारभूतो रसाख़्यः किट्टाख़्यश्च मलोऽभिनिर्वर्तते||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sArakiTTAByAM srotaHpUraNam (40) · Śloka 40
తాభ్యాంచ సారమలాభ్యాం తదాత్మకానామేవ శరీరగుణానాం ధాత్వాఖ్యానాం యథాస్వం స్రోతాంసి పారంపర్య్యేణావిచ్ఛిన్నసంతానమాపూర్య్యంతే||40||
ताभ्याञ्च सारमलाभ्यां तदात्मकानामेव शरीरगुणानां धात्वाख़्यानां यथास्वं स्रोतांसि पारम्पर्य्येणाविच्छिन्नसन्तानमापूर्य्यन्ते||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAtupoShaNakramaH (41) · Śloka 1
స్రోతోభ్యశ్చ యథావిభాగం యథాయథమేవ ధాతవః పుష్యంతి||1||
स्रोतोभ्यश्च यथाविभागं यथायथमेव धातवः पुष्यन्ति||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAtUnAM mithaH poShyapoShaka- tve~api na pUrveShAmapacayaH (42) · Śloka 42
ఉత్తరోత్తరానుప్రవేశేఽపి చ పుర్వేషాం స్రోతసాం యథాకాలం సమ్యగాహారోపయోగేన పరిణామవతాప్యాయ్యమానానాం నాపచయో భవతి| తతశ్చ ధాత్వాఖ్యాః ప్రసాదమలాః స్వం స్వమేవ మానమనువర్తంతే యథావయఃశరీరం||42||
उत्तरोत्तरानुप्रवेशेऽपि च पुर्वेषां स्रोतसां यथाकालं सम्यगाहारोपयोगेन परिणामवताप्याय्यमानानां नापचयो भवति| ततश्च धात्वाख़्याः प्रसादमलाः स्वं स्वमेव मानमनुवर्तन्ते यथावयःशरीरम्||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kramadhAtupariNAmAdinirdeshaH (43) · Śloka 43
తత్రాఽఽహారరసో వ్యానవిక్షిప్తో యథాస్వం సప్తసు ధాత్వగ్నిషు క్రమాత్ పచ్యమానః స్వాత్మభావప్రచ్యుతిసమనంతరమేవ ప్రాప్తరక్తాదిధాతుసంజ్ఞకః కాలవదస్ఖలితబలప్రమాణో దేహమూర్జయిత్వా ధాతూన్ ధాతుమలాంశ్చ పుష్ణాతి||43||
तत्राऽऽहाररसो व्यानविक्षिप्तो यथास्वं सप्तसु धात्वग्निषु क्रमात् पच्यमानः स्वात्मभावप्रच्युतिसमनन्तरमेव प्राप्तरक्तादिधातुसंज्ञकः कालवदस्ख़लितबलप्रमाणो देहमूर्जयित्वा धातून् धातुमलांश्च पुष्णाति||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrapurIShotpattiH (44) · Śloka 44
అథాన్నకిట్టమచ్ఛం మూత్రం ఘనం శకృత్||44||
अथान्नकिट्टमच्छं मूत्रं ग़नं शकृत्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasasya sArakiTTe (1) · Śloka 1
రసస్య సారో రక్తం మలః కఫో లసీకా చ||1||
रसस्य सारो रक्तं मलः कफो लसीका च||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktasya sArakiTTe (2) · Śloka 2
రక్తస్య సారో మాంసం కండరాః సిరాశ్చ| మలః పిత్తం|2|
रक्तस्य सारो मांसं कण्डराः सिराश्च| मलः पित्तम्|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsasya sArakiTTe (2) · Śloka 2
మాంసస్య సారో మేదస్త్వచో వసా చ| కిట్టం కర్ణాక్షినాసికాస్యరోమకూపప్రజననమలాః|2|
मांसस्य सारो मेदस्त्वचो वसा च| किट्टं कर्णाक्षिनासिकास्यरोमकूपप्रजननमलाः|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medasaH sArakiTTe (2) · Śloka 2
మేదసః సారోఽస్థిస్నాయుసంధయః| కిట్టం స్వేదః|2|
मेदसः सारोऽस्थिस्नायुसन्धयः| किट्टं स्वेदः|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asthnaH sArakiTTe (2) · Śloka 2
అస్థ్నః సారో మజ్జా| కిట్టం కేశరోమనఖాః||2||
अस्थ्नः सारो मज्जा| किट्टं केशरोमनख़ाः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana majj~jaH sArakiTTe (45) · Śloka 45
మజ్జ్ఞస్తు సారః శుక్రం మలోఽక్షివిట్త్వచాం స్నేహః||45||
मज्ज्ञस्तु सारः शुक्रं मलोऽक्षिविट्त्वचां स्नेहः||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukrasya sAraH (46) · Śloka 46
శుక్రస్య సారమోజః| అత్యంతశుద్ధతయాఽస్య మలాభావః| అన్యే పునరత ఏవ తస్య నేచ్ఛంతి పాకం| అపరే పునః శుక్రసారం గర్భమేవామనంతి||46||
शुक्रस्य सारमोजः| अत्यन्तशुद्धतयाऽस्य मलाभावः| अन्ये पुनरत एव तस्य नेच्छन्ति पाकम्| अपरे पुनः शुक्रसारं गर्भमेवामनन्ति||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pa~jcAtmakasya vAyorutpattiH (47) · Śloka 47
వాయుః పునరగ్నేరాహారస్య చ బహ్వల్పతయా తస్మాత్తస్మాన్మూర్చ్ఛనావిశేషాదమూర్త్తః శబ్దవానీషచ్ఛబ్దః ప్రచురోఽల్పో వా పంచాత్మా కోష్ఠే ప్రాదుర్భవతి||47||
वायुः पुनरग्नेराहारस्य च बह्वल्पतया तस्मात्तस्मान्मूर्च्छनाविशेषादमूर्त्तः शब्दवानीषच्छब्दः प्रचुरोऽल्पो वा पञ्चात्मा कोष्ठे प्रादुर्भवति||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 'sarve~annamayA BAvAH' kramadhAtuvAda- siddhAntopasaMhAraH (48) · Śloka 48
ఏవం చ కృత్వాఽన్నమయా ఏవ దేహే సర్వే భావాః| తేనైవ చేదమేవం చిరేణ వ్యాప్తమంతర్బహిః శరీరయంత్రమనవరతప్రవాహేణ స్వాస్థ్యబలోపచయయుక్తం యావత్ కర్మోపాదానం యాప్యతే| అన్యథా త్వన్నరసోక్షేపణాద్విబద్ధస్రోతసా వా యథావదన- భిసంధీయమానధాతుప్రవాహమంతరా వ్యవచ్ఛిద్యతే| వ్యాధి భాజనం వా భవతి||48||
एवं च कृत्वाऽन्नमया एव देहे सर्वे भावाः| तेनैव चेदमेवं चिरेण व्याप्तमन्तर्बहिः शरीरयन्त्रमनवरतप्रवाहेण स्वास्थ्यबलोपचययुक्तं यावत् कर्मोपादानं याप्यते| अन्यथा त्वन्नरसोक्षेपणाद्विबद्धस्रोतसा वा यथावदन- भिसन्धीयमानधातुप्रवाहमन्तरा व्यवच्छिद्यते| व्याधि भाजनं वा भवति||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyamatena rasAdidhAtusamBavakramaH (49) · Śloka 49
అన్యే తు వర్ణయంతి-అభ్యవహృతమాత్రస్యాహాఽఽరస్య కంఠనాడీప్రలుఠితస్య మహానిమ్నమవతీర్ణస్య యో య ఏవాంశః కాయాగ్నినాఽవలీఢః పాకముపనీయతే తస్య తస్యైవ ప్రసాదాఖ్యో రసలేశోఽభినిర్వృత్తిసమనంతరం సమం సమస్తధాతుషు సంవృతాసంవృతైః ప్రవిసృతో వివృతముఖేష్వాసన్నేషు స్రోతస్సు భూయాన్ ప్రథమతరం చాన్వేతి| పర్య్యాయేణేతరేష్వపి| ఏవమన్నరస ఏవ సాక్షాత్సర్వధాతూన్ కేనచిదేవ కాలభేదేన పుష్ణాతి న పునర్ధాతవో ధాత్వంతరతాం స్వరూపోపమర్దేన ప్రతిపద్యంత ఇతి||49||
अन्ये तु वर्णयन्ति-अभ्यवहृतमात्रस्याहाऽऽरस्य कण्ठनाडीप्रलुठितस्य महानिम्नमवतीर्णस्य यो य एवांशः कायाग्निनाऽवलीढः पाकमुपनीयते तस्य तस्यैव प्रसादाख़्यो रसलेशोऽभिनिर्वृत्तिसमनन्तरं समं समस्तधातुषु संवृतासंवृतैः प्रविसृतो विवृतमुख़ेष्वासन्नेषु स्रोतस्सु भूयान् प्रथमतरं चान्वेति| पर्य्यायेणेतरेष्वपि| एवमन्नरस एव साक्षात्सर्वधातून् केनचिदेव कालभेदेन पुष्णाति न पुनर्धातवो धात्वन्तरतां स्वरूपोपमर्देन प्रतिपद्यन्त इति||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balaBedenAgneshcAturvidhyam (2) · Śloka 2
అగ్నిస్తు బలభేదేన చతుర్విధో భవతి| సమో విషమస్తీక్ష్ణో మందశ్చ||2||
अग्निस्तु बलभेदेन चतुर्विधो भवति| समो विषमस्तीक्ष्णो मन्दश्च||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samAgnilakShaNam (1) · Śloka 1
తత్ర సమో యః సమ్యగేవోపయుక్తమన్నం సమ్యక్ పచతి|1|
तत्र समो यः सम्यगेवोपयुक्तमन्नं सम्यक् पचति|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamAgnilakShaNam (1) · Śloka 1
విషమోఽసమ్యగప్యపయుక్తం పచతి సమ్యగపి చ న పచతి||1||
विषमोऽसम्यगप्यपयुक्तं पचति सम्यगपि च न पचति||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tIkShNAgnilakShaNam (2) · Śloka 2
తీక్ష్ణోఽసమ్యగప్యుపయుక్తమాశు పచతి| స ఏవ వర్ధమానో ఽత్యగ్నిర్భవతి||2||
तीक्ष्णोऽसम्यगप्युपयुक्तमाशु पचति| स एव वर्धमानो ऽत्यग्निर्भवति||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mandAgnilakShaNam (1) · Śloka 1
మందస్తు సమ్యగప్యుపయుక్తముదరగౌరవాధ్మానవిబంధాటోపాంత్రకూజనముఖశోషవాయుస్తంభాదీన్యామలింగాని దర్శయిత్వా చిరాత్ పచతి||1||
मन्दस्तु सम्यगप्युपयुक्तमुदरगौरवाध्मानविबन्धाटोपान्त्रकूजनमुख़शोषवायुस्तम्भादीन्यामलिङ्गानि दर्शयित्वा चिरात् पचति||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jATharAgneH rakShaNIyatvaM tatra kramashca (50) · Śloka 50
బాహ్యేనాపి చ జ్వాలాంగారాత్మకేనాగ్నినా నైకాకారః సర్వదా పాకో భవతి| కిముతాంతరాశ్రయేణోష్ణాత్మనా సమేనాపి| తస్మాత్ తం ప్రయత్నతో రక్షేత్||50||
बाह्येनापि च ज्वालाङ्गारात्मकेनाग्निना नैकाकारः सर्वदा पाको भवति| किमुतान्तराश्रयेणोष्णात्मना समेनापि| तस्मात् तं प्रयत्नतो रक्षेत्||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnInAM rakShaNaM vaiShamye cikitsA ca (51) · Śloka 51
తత్ర ప్రవరేణ సాత్మ్యేన సమం యథాస్వమపరేణేతరాన్ క్రమశః సాత్మ్యమాపాద్య ప్రవరేణ పరిపాలయేద్దోషోపక్రమణియోక్తేన చ వాతాదిసాధనేన గ్రహణీరోగవిహితైశ్చౌషధవ్యాయామమయోగైరితి||51||
तत्र प्रवरेण सात्म्येन समं यथास्वमपरेणेतरान् क्रमशः सात्म्यमापाद्य प्रवरेण परिपालयेद्दोषोपक्रमणियोक्तेन च वातादिसाधनेन ग्रहणीरोगविहितैश्चौषधव्यायाममयोगैरिति||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana srotasAM lakShaNam (52) · Śloka 52
భవతి చాత్ర- స్వధాతుసమవర్ణాని వృత్తస్థూలాన్యణూని చ| స్రోతాంసి దీర్ఘాణ్యాకృత్యా ప్రతానసదృశాని చ| స్రోతోదూషకః ఆహారః విహారశ్చ ఆహారశ్చ విహారశ్చ యః స్యాద్దోషగుణైః సమః| ధాతుభిర్విగుణో యశ్చ స్రోతసాం స ప్రదూషకః| స్రోతోదుష్టిలక్షణం అతిప్రవృత్తిః సంగో వా సిరాణాం గ్రంథయోఽపి వా| విమార్గతో వా గమనం స్రోతసాం దుష్టిలక్షణం||52||
भवति चात्र- स्वधातुसमवर्णानि वृत्तस्थूलान्यणूनि च| स्रोतांसि दीर्ग़ाण्याकृत्या प्रतानसदृशानि च| स्रोतोदूषकः आहारः विहारश्च आहारश्च विहारश्च यः स्याद्दोषगुणैः समः| धातुभिर्विगुणो यश्च स्रोतसां स प्रदूषकः| स्रोतोदुष्टिलक्षणम् अतिप्रवृत्तिः सङ्गो वा सिराणां ग्रन्थयोऽपि वा| विमार्गतो वा गमनं स्रोतसां दुष्टिलक्षणम्||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana srotodvArANAM svarUpam (53) · Śloka 53
బిసానామివ సూక్ష్మాణి దూరం విప్రసృతాని చ| ద్వారాణి స్రోతసాం దేహే రసో యైరుపచీయతే||53||
बिसानामिव सूक्ष्माणि दूरं विप्रसृतानि च| द्वाराणि स्रोतसां देहे रसो यैरुपचीयते||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annasya shukratvaprAptikAle mataBedAH (54) · Śloka 54
కేచిదాహురహోరాత్రాత్ షడహాదపరే పరే| మాసాత్ ప్రయాతి శుక్రత్వమన్నం పాకక్రమాదిభిః| వృవ్యాదీని ప్రభావేణ సద్యః శుక్రాది కుర్వతే| ప్రాయః కరోత్యహోరాత్రాత్ కర్మాన్యదపి భేషజం||54||
केचिदाहुरहोरात्रात् षडहादपरे परे| मासात् प्रयाति शुक्रत्वमन्नं पाकक्रमादिभिः| वृव्यादीनि प्रभावेण सद्यः शुक्रादि कुर्वते| प्रायः करोत्यहोरात्रात् कर्मान्यदपि भेषजम्||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAtumalasaMgrahashlokaH (55) · Śloka 55
కఫః పిత్తం మలః ఖేషు ప్రస్వేదో నఖరోమ చ| స్నేహోఽక్షిత్వగ్విశామోజో ధాతూనాం క్రమశో మలాః||55||
कफः पित्तं मलः ख़ेषु प्रस्वेदो नख़रोम च| स्नेहोऽक्षित्वग्विशामोजो धातूनां क्रमशो मलाः||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnimUle maraNajIvane (57) · Śloka 57
శాంతేఽగ్నౌ మ్రియతే యుక్తే చిరం జీవత్యనామయః| రోగీ స్యాద్వికృతే తస్మాత్తం ప్రయత్నేన పాలయేత్||57||
शान्तेऽग्नौ म्रियते युक्ते चिरं जीवत्यनामयः| रोगी स्याद्विकृते तस्मात्तं प्रयत्नेन पालयेत्||५७||
🔊 Audio coming soon