Adhikarana bastividhiradhyAyaH (2) · Śloka 2
ਮਲਹਰਣਾਰ੍ਥਂ ਪੂਰ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯ ਉਕ੍ਤਃ| ਬਸ੍ਤਿਨਾਪਿ ਮਲੋ ਨਿਰ੍ਹ੍ਰਿਯਤ ਇਤਿ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਵਿਧੇਰਨਨ੍ਤਰਂ ਬਸ੍ਤਿਵਿਧੇਰੁਪਦੇਸ਼ੋ ਯੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਹ - - - - ਅਥਾਤੋ ਬਸ੍ਤਿਵਿਧਿਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨|
मलहरणार्थं पूर्वाध्याय उक्तः| बस्तिनाऽपि मलो निर्ह्रियत इति वमनविरेचनविधेरनन्तरं बस्तिविधेरुपदेशो युक्त इत्याह - - - - अथातो बस्तिविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana basterviShayaH, basteH sarvopakramashreShThatvam, bastibhedAH (1-2) · Śloka 2
ਵਾਤੋਲ੍ਬਣੇਸੁ ਦੋਸੇਸੁ ਵਾਤੇ ਵਾ ਬਸ੍ਤਿਰਿਸ੍ਯਤੇ| ਉਪਕ੍ਰਮਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਸੋਗ੍ਰਣੀਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਸ੍ਤੁ ਸਃ||੧|| ਨਿਰੂਹੋਨ੍ਵਾਸਨਂ ਬਸ੍ਤਿਰੁਤ੍ਤਰਃ| |੨|
वातोल्बणेषु दोषेषु वाते वा बस्तिरिष्यते| उपक्रमाणां सर्वेषां सोऽग्रणीस्त्रिविधस्तु सः||१|| निरूहोऽन्वासनं बस्तिरुत्तरः| |२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhasya visheShato viShayaH (2-3) · Śloka 3
ਤੇਨ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਗੁਲ੍ਮਾਨਾਹਖੁਡਪ੍ਲੀਹਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤੀਸਾਰਸ਼ੂਲਿਨਃ||੨|| ਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਸ਼ੁਕ੍ਰਾਨਿਲਮਲਗ੍ਰਹਾਨ੍| ਵਰ੍ਧ੍ਮਾਸ਼੍ਮਰੀਰਜੋਨਾਸ਼ਾਨ੍ ਦਾਰੁਣਾਂਸ਼੍ਚਾਨਿਲਾਮਯਾਨ੍||੩||
तेन साधयेत्| गुल्मानाहखुडप्लीहशुद्धातीसारशूलिनः||२|| जीर्णज्वरप्रतिश्यायशुक्रानिलमलग्रहान्| वर्ध्माश्मरीरजोनाशान् दारुणांश्चानिलामयान्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aniruhyAH (4-6) · Śloka 6
ਅਨਾਸ੍ਥਾਪ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਕ੍ਸਤੋਰਸ੍ਕੋ ਭਸ਼ਂ ਕਸ਼ਃ| ਆਮਾਤਿਸਾਰੀ ਵਮਿਮਾਨ੍ ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧੋ ਦਤ੍ਤਨਾਵਨਃ||੪|| ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਪ੍ਰਸੇਕਾਰ੍ਸ਼ੋਹਿਧ੍ਮਾਧ੍ਮਾਨਾਲ੍ਪਵਹ੍ਨਯਃ| ਸ਼ੂਨਪਾਯੁਃ ਕਤਹਾਰੋ ਬਦ੍ਧਚ੍ਛਿਦ੍ਰੋਦਕੋਦਰੀ||੫|| ਕੁਸ੍ਠੀ ਚ ਮਧੁਮੇਹੀ ਚ ਮਾਸਾਨ੍ ਸਪ੍ਤ ਚ ਗਰ੍ਭਿਣੀ| |੬|
अनास्थाप्यास्त्वतिस्निग्धः क्षतोरस्को भृशं कृशः| आमातिसारी वमिमान् संशुद्धो दत्तनावनः||४|| श्वासकासप्रसेकार्शोहिध्माध्मानाल्पवह्नयः| शूनपायुः कृतहारो बद्धच्छिद्रोदकोदरी||५|| कुष्ठी च मधुमेही च मासान् सप्त च गर्भिणी| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsanasya visheShato viShayAH (6-7) · Śloka 7
| ਆਸ੍ਥਾਪ੍ਯਾ ਏਵ ਚਾਨ੍ਵਾਸ੍ਯਾ ਵਿਸ਼ੇਸਾਦਤਿਵਹ੍ਨਯਃ||੬|| ਰੂਕ੍ਸਾਃ ਕੇਵਲਵਾਤਾਰ੍ਤਾਃ| |੭|
| आस्थाप्या एव चान्वास्या विशेषादतिवह्नयः||६|| रूक्षाः केवलवातार्ताः| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAnuvAsyAH (7-9) · Śloka 9
ਨਾਨੁਵਾਸ੍ਯਾਸ੍ਤ ਏਵ ਚ| ਯੇਨਾਸ੍ਥਾਪ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾ ਪਾਣ੍ਡੁਕਾਮਲਾਮੇਹਪੀਨਸਾਃ||੭|| ਨਿਰਨ੍ਨਪ੍ਲੀਹਵਿਡ੍ਭੇਦਿਗੁਰੁਕੋਸ੍ਠਕਫੋਦਰਾਃ| ਅਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਭਸ਼ਸ੍ਥੂਲਕਮਿਕੋਸ੍ਠਾਢ੍ਯਮਾਰੁਤਾਃ||੮|| ਪੀਤੇ ਵਿਸੇ ਗਰੇਪਚ੍ਯਾਂ ਸ਼੍ਲੀਪਦੀ ਗਲਗਣ੍ਡਵਾਨ੍| |੯|
नानुवास्यास्त एव च| येऽनास्थाप्यास्तथा पाण्डुकामलामेहपीनसाः||७|| निरन्नप्लीहविड्भेदिगुरुकोष्ठकफोदराः| अभिष्यन्दिभृशस्थूलकृमिकोष्ठाढ्यमारुताः||८|| पीते विषे गरेऽपच्यां श्लीपदी गलगण्डवान्| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhAnvAsanayantrasya lakShaNam (9-10) · Śloka 10
| ਨਿਰੂਹਾਨ੍ਵਾਸਨਯੋਰ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ - ] - - - | ਤਯੋਸ੍ਤੁ ਨੇਤ੍ਰਂ ਹੇਮਾਦਿਧਾਤੁਦਾਰ੍ਵਸ੍ਥਿਵੇਣੁਜਮ੍||੯|| ਗੋਪੁਚ੍ਛਾਕਾਰਮਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਰ੍ਜੁ ਗੁਲਿਕਾਮੁਖਮ੍| |੧੦|
| निरूहान्वासनयोर्यन्त्रस्य लक्षणमाह - ] - - - | तयोस्तु नेत्रं हेमादिधातुदार्वस्थिवेणुजम्||९|| गोपुच्छाकारमच्छिद्रं श्लक्ष्णर्जु गुलिकामुखम्| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yantrapramANam (10-12) · Śloka 12
ਅਥਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮਾਣਮਾਹ - - - - | ਊਨੇਬ੍ਦੇ ਪਞ੍ਚ, ਪੂਰ੍ਣੇਸ੍ਮਿਨ੍ਨਾਸਪ੍ਤਭ੍ਯੋਙ੍ਗੁਲਾਨਿ ਸਟ੍||੧੦|| ਸਪ੍ਤਮੇ ਸਪ੍ਤ, ਤਾਨ੍ਯਸ੍ਟੌ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੇ, ਸੋਡਸ਼ੇ ਨਵ| ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੈਵ ਪਰਂ ਵਿਂਸ਼ਾਦ੍ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ਵਰ੍ਸਾਨ੍ਤਰੇਸੁ ਚ||੧੧|| ਵਯੋਬਲਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਪ੍ਰਮਾਣਮਭਿਵਰ੍ਦ੍ਧਯੇਤ੍| |੧੨|
अथास्य प्रमाणमाह - - - - | ऊनेऽब्दे पञ्च, पूर्णेऽस्मिन्नासप्तभ्योऽङ्गुलानि षट्||१०|| सप्तमे सप्त, तान्यष्टौ द्वादशे, षोडशे नव| द्वादशैव परं विंशाद्वीक्ष्य वर्षान्तरेषु च||११|| वयोबलशरीराणि प्रमाणमभिवर्द्धयेत्| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yantrasthaulyam (12) · Śloka 12
| ਸ੍ਵਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠੇਨ ਸਮਂ ਮੂਲੇ ਸ੍ਥੌਲ੍ਯੇਨਾਗ੍ਰੇ ਕਨਿਸ੍ਠਯਾ||੧੨||
| स्वाङ्गुष्ठेन समं मूले स्थौल्येनाग्रे कनिष्ठया||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yantracchidrapramANam (13-14) · Śloka 14
ਅਧੁਨਾ ਛਿਦ੍ਰਦ੍ਵਾਰੇਣ ਨੇਤ੍ਰਸ੍ਥੌਲ੍ਯਪ੍ਰਮਾਣਮਧਿਕਮਪਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ - - - - ਪੂਰ੍ਣੇਬ੍ਦੇਙ੍ਗੁਲਮਾਦਾਯ ਤਦਰ੍ਦ੍ਧਾਰ੍ਦ੍ਧਪ੍ਰਵਰ੍ਦ੍ਧਿਤਮ੍| ਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗੁਲਂ ਪਰਮਂ ਛਿਦ੍ਰਂ ਮੂਲੇਗ੍ਰੇ ਵਹਤੇ ਤੁ ਯਤ੍||੧੩|| ਮੁਦ੍ਗਂ ਮਾਸਂ ਕਲਾਯਂ ਚ ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਂ ਕਰ੍ਕਨ੍ਧੁਕਂ ਕ੍ਰਮਾਤ੍| |੧੪|
अधुना छिद्रद्वारेण नेत्रस्थौल्यप्रमाणमधिकमपि दर्शयन्नाह - - - - पूर्णेऽब्देऽङ्गुलमादाय तदर्द्धार्द्धप्रवर्द्धितम्| त्र्यङ्गुलं परमं छिद्रं मूलेऽग्रे वहते तु यत्||१३|| मुद्गं माषं कलायं च क्लिन्नं कर्कन्धुकं क्रमात्| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yantraprAnte karNikAsthApanam, yantrAgracchidraM vartyA pidheyam, karNikAdvayamadhye dvya~ggulamantaram (14-15) · Śloka 15
| ਮੂਲਾਚ੍ਛਿਦ੍ਰਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਪ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਘਟਿਤਕਰ੍ਣਿਕਮ੍||੧੪|| ਵਰ੍ਤ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਪਿਹਿਤਂ, ਮੂਲੇ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਹ੍ਯਙ੍ਗੁਲਾਨ੍ਤਰਮ੍| ਕਰ੍ਣਿਕਾਦ੍ਵਿਤਯਂ ਨੇਤ੍ਰੇ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|੧੫|
| मूलाच्छिद्रप्रमाणेन प्रान्ते घटितकर्णिकम्||१४|| वर्त्याऽग्रे पिहितं, मूले यथास्वं ह्यङ्गुलान्तरम्| कर्णिकाद्वितयं नेत्रे कुर्यात्|१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karNikAdvaye bastibandhanam (15-17) · Śloka 17
ਅਤ ਏਵਾਹ - - - - | ਤਤ੍ਰ ਚ ਯੋਜਯੇਤ੍||੧੫|| ਅਜਾਵਿਮਹਿਸਾਦੀਨਾਂ ਬਸ੍ਤਿਂ ਸੁਮਦਿਤਂ ਦਢਮ੍| ਕਸਾਯਰਕ੍ਤਂ ਨਿਸ਼੍ਛਿਦ੍ਰਗ੍ਰਨ੍ਥਿਗਨ੍ਧਸ਼ਿਰਂ ਤਨੁਮ੍||੧੬|| ਗ੍ਰਥਿਤਂ ਸਾਧੁ ਸੂਤ੍ਰੇਣ ਸੁਖਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯਭੇਸਜਮ੍| |੧੭|
अत एवाह - - - - | तत्र च योजयेत्||१५|| अजाविमहिषादीनां बस्तिं सुमृदितं दृढम्| कषायरक्तं निश्छिद्रग्रन्थिगन्धशिरं तनुम्||१६|| ग्रथितं साधु सूत्रेण सुखसंस्थाप्यभेषजम्| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tadalAbhe caritArthatA (17) · Śloka 17
| ਬਸ੍ਤ੍ਯਭਾਵੇਙ੍ਕਪਾਦਂ ਵਾਨ੍ਯਸੇਦ੍ਵਾਸੋਥਵਾ ਘਨਮ੍||੧੭||
| बस्त्यभावेऽङ्कपादं वान्यसेद्वासोऽथवा घनम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhauShadhamAtrA (18-19) · Śloka 19
ਨਿਰੂਹਮਾਤ੍ਰਾ ਪ੍ਰਥਮੇ ਪ੍ਰਕੁਞ੍ਚੋ ਵਤ੍ਸਰੇ ਪਰਮ੍| ਪ੍ਰਕੁਞ੍ਚਵਦ੍ਧਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਬ੍ਦਂ ਯਾਵਤ੍ਸਟ੍ਪ੍ਰਸਤਾਸ੍ਤਤਃ||੧੮|| ਪ੍ਰਸਤਂ ਵਰ੍ਦ੍ਧਯੇਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਸ੍ਟਾਦਸ਼ਸ੍ਯ ਤੁ| ਆਸਪ੍ਤਤੇਰਿਦਂ ਮਾਨਂ, ਦਸ਼ੈਵ ਪ੍ਰਸਤਾਃ ਪਰਮ੍||੧੯||
निरूहमात्रा प्रथमे प्रकुञ्चो वत्सरे परम्| प्रकुञ्चवृद्धिः प्रत्यब्दं यावत्षट्प्रसृतास्ततः||१८|| प्रसृतं वर्द्धयेदूर्ध्वं द्वादशाष्टादशस्य तु| आसप्ततेरिदं मानं, दशैव प्रसृताः परम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsanauShadhamAtrA (20) · Śloka 20
ਏਵਂ ਸਾਂਵਤ੍ਸਰੀਕਾਦਾਰਭ੍ਯ ਯਾਵਦ੍ਵਰ੍ਸਸ਼ਤਿਕਸ੍ਤਾਵਨ੍ਨਿਰੂਹਮਾਤ੍ਰਾਮਭਿਧਾਯ, ਅਨੁਵਾਸਨਮਾਤ੍ਰਾਮਧਿਕਤ੍ਯਾਹ - - - - ਯਥਾਯਥਂ ਨਿਰੂਹਸ੍ਯ ਪਾਦੋ ਮਾਤ੍ਰਾਨੁਵਾਸਨੇ| |੨੦|
एवं सांवत्सरीकादारभ्य यावद्वर्षशतिकस्तावन्निरूहमात्रामभिधाय, अनुवासनमात्रामधिकृत्याह - - - - यथायथं निरूहस्य पादो मात्राऽनुवासने| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhyasyAnuvAsanam, anuvAsanakAlaH, anuvasanIyasya pUrvakartavyam (20-24) · Śloka 24
| ਆਸ੍ਥਾਪ੍ਯਂ ਸ੍ਨੇਹਿਤਂ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਲਬ੍ਧਬਲਂ ਪੁਨਃ||੨੦|| ਅਨ੍ਵਾਸਨਾਰ੍ਹਂ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਪੂਰ੍ਵਮੇਵਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍| ਸ਼ੀਤੇ ਵਸਨ੍ਤੇ ਚ ਦਿਵਾ ਰਾਤ੍ਰੌ ਕੇਚਿਤ੍ਤਤੋਨ੍ਯਦਾ||੨੧|| ਅਭ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਨਾਤਮੁਚਿਤਾਤ੍ਪਾਦਹੀਨਂ ਹਿਤਂ ਲਘੁ| ਅਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸਮਸ਼ਿਤਂ ਸਾਨੁਪਾਨਂ ਦ੍ਰਵਾਦਿ ਚ||੨੨|| ਕਤਚਙ੍ਕ੍ਰਮਣਂ ਮੁਕ੍ਤਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਸ਼ਯਨੇ ਸੁਖੇ| ਨਾਤ੍ਯੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤੇ ਨ ਚੋਚ੍ਛੀਰ੍ਸੇ ਸਂਵਿਸ੍ਟਂ ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤਃ||੨੩|| ਸਙ੍ਕੋਚ੍ਯ ਦਕ੍ਸਿਣਂ ਸਕ੍ਥਿ ਪ੍ਰਸਾਰ੍ਯ ਚ ਤਤੋਪਰਮ੍| |੨੪|
| आस्थाप्यं स्नेहितं स्विन्नं शुद्धं लब्धबलं पुनः||२०|| अन्वासनार्हं विज्ञाय पूर्वमेवानुवासयेत्| शीते वसन्ते च दिवा रात्रौ केचित्ततोऽन्यदा||२१|| अभ्यक्तस्नातमुचितात्पादहीनं हितं लघु| अस्निग्धरूक्षमशितं सानुपानं द्रवादि च||२२|| कृतचङ्क्रमणं मुक्तविण्मूत्रं शयने सुखे| नात्युच्छ्रिते न चोच्छीर्षे संविष्टं वामपार्श्वतः||२३|| सङ्कोच्य दक्षिणं सक्थि प्रसार्य च ततोऽपरम्| |२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsane vaidyakRutyam (24-26) · Śloka 26
| ਅਥਾਸ੍ਯ ਨੇਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਣਯੇਤ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੁਖਂ ਗੁਦੇ||੨੪|| ਉਚ੍ਛ੍ਵਾਸ੍ਯ ਬਸ੍ਤੇਰ੍ਵਦਨੇ ਬਦ੍ਧੇ ਹਸ੍ਤਮਕਮ੍ਪਯਨ੍| ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ਂ ਪ੍ਰਤਿ ਤਤੋ ਨਾਤਿਦ੍ਰੁਤਵਿਲਮ੍ਬਿਤਮ੍||੨੫|| ਨਾਤਿਵੇਗਂ ਨ ਵਾ ਮਨ੍ਦਂ ਸਕਦੇਵ ਪ੍ਰਪੀਡਯੇਤ੍| ਸਾਵਸ਼ੇਸਂ ਚ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਵਾਯੁਃ ਸ਼ੇਸੇ ਹਿ ਤਿਸ੍ਠਤਿ||੨੬||
| अथास्य नेत्रं प्रणयेत्स्निग्धे स्निग्धमुखं गुदे||२४|| उच्छ्वास्य बस्तेर्वदने बद्धे हस्तमकम्पयन्| पृष्ठवंशं प्रति ततो नातिद्रुतविलम्बितम्||२५|| नातिवेगं न वा मन्दं सकृदेव प्रपीडयेत्| सावशेषं च कुर्वीत वायुः शेषे हि तिष्ठति||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vaidyakRutyasya phalam, shIghranivRuttau punaranuvAsanam (27-29) · Śloka 29
ਦਤ੍ਤੇ ਤੂਤ੍ਤਾਨਦੇਹਸ੍ਯ ਪਾਣਿਨਾ ਤਾਡਯੇਤ੍ਸ੍ਫਿਜੌ| ਤਤ੍ਪਾਰ੍ਸ੍ਣਿਭ੍ਯਾਂ ਤਥਾ ਸ਼ਯ੍ਯਾਂ ਪਾਦਤਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਰੁਤ੍ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍||੨੭|| ਤਤਃ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤਾਙ੍ਹ੍ਗਸ੍ਯ ਸੋਪਧਾਨਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਸ੍ਣਿਕੇ| ਆਹਨ੍ਯਾਨ੍ਮੁਸ੍ਟਿਨਾਙ੍ਹ੍ਗਂ ਚ ਸ੍ਨੇਹੇਨਾਭ੍ਯਜ੍ਯ ਮਰ੍ਦਯੇਤ੍||੨੮|| ਵੇਦਨਾਰ੍ਤਮਿਤਿ ਸ੍ਨੇਹੋ ਨ ਹਿ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ| ਯੋਜ੍ਯਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਨਿਵਤ੍ਤੇਨ੍ਯਃ ਸ੍ਨੇਹੋਤਿਸ੍ਠਨ੍ਨਕਾਰ੍ਯਕਤ੍||੨੯||
दत्ते तूत्तानदेहस्य पाणिना ताडयेत्स्फिजौ| तत्पार्ष्णिभ्यां तथा शय्यां पादतश्च त्रिरुत्क्षिपेत्||२७|| ततः प्रसारिताङ्ह्गस्य सोपधानस्य पार्ष्णिके| आहन्यान्मुष्टिनाऽङ्ह्गं च स्नेहेनाभ्यज्य मर्दयेत्||२८|| वेदनार्तमिति स्नेहो न हि शीघ्रं निवर्तते| योज्यः शीघ्रं निवृत्तेऽन्यः स्नेहोऽतिष्ठन्नकार्यकृत्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mandAgnimanAgatasnehaM ca sAyaM na bhojayet (30) · Śloka 30
ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨਿਂ ਤ੍ਵਾਗਤਸ੍ਨੇਹਂ ਸਾਯਾਸ੍ਨੇ ਭੋਜਯੇਲ੍ਲਘੁ| |੩੦|
दीप्ताग्निं त्वागतस्नेहं सायास्ने भोजयेल्लघु| |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsanasya nivRuttikAlaH, anivRuttau upekShA pratIkArashca (30-31) · Śloka 31
| ਨਿਵਤ੍ਤਿਕਾਲਃ ਪਰਮਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਯਾਮਾਸ੍ਤਤਃ ਪਰਮ੍||੩੦|| ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਮੁਪੇਕ੍ਸੇਤ, ਪਰਤਃ ਫਲਵਰ੍ਤਿਭਿਃ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਵਾ ਬਸ੍ਤਿਭਿਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਯਤ੍ਨਂ ਸ੍ਨੇਹਨਿਵਤ੍ਤਯੇ||੩੧||
| निवृत्तिकालः परमस्त्रयो यामास्ततः परम्||३०|| अहोरात्रमुपेक्षेत, परतः फलवर्तिभिः| तीक्ष्णैर्वा बस्तिभिः कुर्याद्यत्नं स्नेहनिवृत्तये||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pratIkArasyApavAdaH, snehasheShapAkArthamauShadham (32-33) · Śloka 33
ਅਤਿਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦਨਾਗਚ੍ਛਨ੍ਨ ਚੇਜ੍ਜਾਡ੍ਯਾਦਿਦੋਸਕਤ੍| ਉਪੇਕ੍ਸੇਤੈਵ ਹਿ ਤਤੋਧ੍ਯੁਸਿਤਸ਼੍ਚ ਨਿਸ਼ਾਂ ਪਿਬੇਤ੍||੩੨|| ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਨਾਗਰਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਭਃ ਕੋਸ੍ਣਂ, ਕੇਵਲਮੇਵ ਵਾ| |੩੩|
अतिरौक्ष्यादनागच्छन्न चेज्जाड्यादिदोषकृत्| उपेक्षेतैव हि ततोऽध्युषितश्च निशां पिबेत्||३२|| प्रातर्नागरधान्याम्भः कोष्णं, केवलमेव वा| |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana punaranuvAsanasya kAlaH (33-34) · Śloka 34
| ਅਨ੍ਵਾਸਯੇਤ੍ਤਤੀਯੇਹ੍ਨਿ ਪਞ੍ਚਮੇ ਵਾ ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਤਮ੍||੩੩|| ਯਥਾ ਵਾ ਸ੍ਨੇਹਪਕ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਦਤੋਤ੍ਯੁਲ੍ਬਣਮਾਰੁਤਾਨ੍| ਵ੍ਯਾਯਾਮਨਿਤ੍ਯਾਨ੍ ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨੀਨ੍ ਰੂਕ੍ਸਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤਿਵਾਸਰਮ੍||੩੪||
| अन्वासयेत्तृतीयेऽह्नि पञ्चमे वा पुनश्च तम्||३३|| यथा वा स्नेहपक्तिः स्यादतोऽत्युल्बणमारुतान्| व्यायामनित्यान् दीप्ताग्नीन् रूक्षांश्च प्रतिवासरम्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvasanAnantaraM nirUhaH, anuvAsanaM vinaiva niruhaH (35) · Śloka 35
ਇਤਿ ਸ੍ਨੇਹੈਸ੍ਤ੍ਰਿਚਤੁਰੈਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇ ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਯੇ| ਨਿਰੂਹਂ ਸ਼ੋਧਨਂ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਦਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇ ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਤਨੋਃ||੩੫||
इति स्नेहैस्त्रिचतुरैः स्निग्धे स्रोतोविशुद्धये| निरूहं शोधनं युञ्ज्यादस्निग्धे स्नेहनं तनोः||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhavidhiH (36-38) · Śloka 38
ਪਞ੍ਚਮੇਥ ਤਤੀਯੇ ਵਾ ਦਿਵਸੇ ਸਾਧਕੇ ਸ਼ੁਭੇ| ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਕਿਞ੍ਚਿਦਾਵਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੇ ਬਲਿਮਙ੍ਗਲੇ||੩੬|| ਅਭ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਵੇਦਿਤੋਤ੍ਸਸ੍ਟਮਲਂ ਨਾਤਿਬੁਭੁਕ੍ਸਿਤਮ੍| ਅਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਂ ਦੋਸਭੇਸਜਾਦੀਨਿ ਚਾਦਰਾਤ੍||੩੭|| ਬਸ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਦ੍ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਯੈਰ੍ਬਹੁਭਿਃ ਸਹ| |੩੮|
पञ्चमेऽथ तृतीये वा दिवसे साधके शुभे| मध्याह्ने किञ्चिदावृत्ते प्रयुक्ते बलिमङ्गले||३६|| अभ्यक्तस्वेदितोत्सृष्टमलं नातिबुभुक्षितम्| अवेक्ष्य पुरुषं दोषभेषजादीनि चादरात्||३७|| बस्तिं प्रकल्पयेद्वैद्यस्तद्विद्यैर्बहुभिः सह| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhadravyANAM mAtrA (38-41) · Śloka 41
ਅਥ ਨਿਰੂਹਕਲ੍ਪਨਾਮਾਹ - - - - | ਕ੍ਵਾਥਯੇਦ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਪਲਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਟੌ ਫਲਾਨਿ ਚ||੩੮|| ਤਤਃ ਕ੍ਵਾਥਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ਂ ਸ੍ਨੇਹਂ ਵਾਤੇ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਪਿਤ੍ਤੇ ਸ੍ਵਸ੍ਥੇ ਚ ਸਸ੍ਠਾਂਸ਼ਮਸ੍ਟਮਾਂਸ਼ਂ ਕਫੇਧਿਕੇ||੩੯|| ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਚਾਸ੍ਟਮਂ ਭਾਗਂ ਕਲ੍ਕਾਦ੍ਭਵਤਿ ਵਾ ਯਥਾ| ਨਾਸ੍ਯਚ੍ਛਸਾਨ੍ਦ੍ਰਤਾ ਬਸ੍ਤੇਃ ਪਲਮਾਤ੍ਰਂ ਗੁਡਸ੍ਯ ਚ||੪੦|| ਮਧੁਪਟ੍ਵਾਦਿਸ਼ੇਸਂ ਚ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ| |੪੧|
अथ निरूहकल्पनामाह - - - - | क्वाथयेद्विंशतिपलं द्रव्यस्याष्टौ फलानि च||३८|| ततः क्वाथाच्चतुर्थांशं स्नेहं वाते प्रकल्पयेत्| पित्ते स्वस्थे च षष्ठांशमष्टमांशं कफेऽधिके||३९|| सर्वत्र चाष्टमं भागं कल्काद्भवति वा यथा| नास्यच्छसान्द्रता बस्तेः पलमात्रं गुडस्य च||४०|| मधुपट्वादिशेषं च युक्त्या| |४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhadravyANAM saMskAraH (41-43) · Śloka 43
ਸਰ੍ਵਂ ਤਦੇਕਤਃ| ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਕੁਮ੍ਭੀਬਾਸ੍ਪੇਣ ਤਪ੍ਤਂ ਖਜਸਮਾਹਤਮ੍||੪੧|| ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਬਸ੍ਤੌ ਪ੍ਰਣਯੇਤ੍ਪਾਯੌ ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਨਾਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਨ ਵਾ ਰੂਕ੍ਸਂ ਨਾਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਨ ਵਾ ਮਦੁ||੪੨|| ਨਾਤ੍ਯਚ੍ਛਸਾਨ੍ਦ੍ਰਂ ਨੋਨਾਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਨਾਪਟੁ ਨਾਤਿ ਚ| ਲਵਣਂ ਤਦ੍ਵਦਮ੍ਲਂ ਚ|੪੩|
सर्वं तदेकतः| उष्णाम्बुकुम्भीबाष्पेण तप्तं खजसमाहतम्||४१|| प्रक्षिप्य बस्तौ प्रणयेत्पायौ नात्युष्णशीतलम्| नातिस्निग्धं न वा रूक्षं नातितीक्ष्णं न वा मृदु||४२|| नात्यच्छसान्द्रं नोनातिमात्रं नापटु नाति च| लवणं तद्वदम्लं च|४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana matAntareNa svasthaviShayaM mAnam (43-45) · Śloka 45
ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਮਨ੍ਯਮਤਮਭਿਧਤ੍ਤੇ - - - - ਪਠਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਤੁ ਤਦ੍ਵਿਦਃ||੪੩|| ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਤ੍ਰਿਪਲਿਕਾਂ ਕਰ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਨੇਹਮਾਕ੍ਸਿਕਯੋਃ ਪਥਕ੍| ਕਰ੍ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਮਾਣਿਮਨ੍ਥਸ੍ਯ ਸ੍ਵਸ੍ਥੇ ਕਲ੍ਕਪਲਦ੍ਵਯਮ੍||੪੪|| ਸਰ੍ਵਦ੍ਰਵਾਣਾਂ ਸ਼ੇਸਾਣਾਂ ਪਲਾਨਿ ਦਸ਼ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| |੪੫|
साम्प्रतमन्यमतमभिधत्ते - - - - पठन्त्यन्ये तु तद्विदः||४३|| मात्रां त्रिपलिकां कृर्यात्स्नेहमाक्षिकयोः पृथक्| कर्षार्द्धं माणिमन्थस्य स्वस्थे कल्कपलद्वयम्||४४|| सर्वद्रवाणां शेषाणां पलानि दश कल्पयेत्| |४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhadravyANAM melanakramaH (45-46) · Śloka 46
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਨਿਰੂਹਾਵਯਵਾਨਾਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਾਦੀਨਾਂ ਸਂਯੋਜਨਵਿਧਿਮਾਹ - - - - | ਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਲਵਣਂ ਸ੍ਨੇਹਂ ਕਲ੍ਕਂ ਕ੍ਵਾਥਮਿਤਿ ਕ੍ਰਮਾਤ੍||੪੫|| ਆਵਪੇਤ ਨਿਰੂਹਾਣਾਮੇਸ ਸਂਯੋਜਨੇ ਵਿਧਿਃ| |੪੬|
सम्प्रति निरूहावयवानां माक्षिकादीनां संयोजनविधिमाह - - - - | माक्षिकं लवणं स्नेहं कल्कं क्वाथमिति क्रमात्||४५|| आवपेत निरूहाणामेष संयोजने विधिः| |४६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana datte nirUhe rogiNaH kRutyam (46-47) · Śloka 47
| ਉਤ੍ਤਾਨੋ ਦਤ੍ਤਮਾਤ੍ਰੇ ਤੁ ਨਿਰੂਹੇ ਤਨ੍ਮਨਾ ਭਵੇਤ੍||੪੬|| ਕਤੋਪਧਾਨਃ ਸਞ੍ਜਾਤਵੇਗਸ਼੍ਚੋਤ੍ਕਟਕਃ ਸਜੇਤ੍| |੪੭|
| उत्तानो दत्तमात्रे तु निरूहे तन्मना भवेत्||४६|| कृतोपधानः सञ्जातवेगश्चोत्कटकः सृजेत्| |४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhasya nivRuttikAlaH, anivRuttau pratIkAraH (47-49) · Śloka 49
| ਆਗਤੌ ਪਰਮਃ ਕਾਲੋ ਮੁਹੂਰ੍ਤੋ ਮਤ੍ਯਵੇ ਪਰਮ੍||੪੭|| ਤਤ੍ਰਾਨੁਲੋਮਿਕਂ ਸ੍ਨੇਹਕ੍ਸਾਰਮੂਤ੍ਰਾਮ੍ਲਕਲ੍ਪਿਤਮ੍| ਤ੍ਵਰਿਤਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਬਸ੍ਤਿਮਨ੍ਯਂ ਪ੍ਰਪੀਡਯੇਤ੍||੪੮|| ਵਿਦਦ੍ਯਾਤ੍ਫਲਵਰ੍ਤਿਂ ਵਾ ਸ੍ਵੇਦਨੋਤ੍ਰਾਸਨਾਦਿ ਚ| |੪੯|
| आगतौ परमः कालो मुहूर्तो मृत्यवे परम्||४७|| तत्रानुलोमिकं स्नेहक्षारमूत्राम्लकल्पितम्| त्वरितं स्निग्धतीक्ष्णोष्णं बस्तिमन्यं प्रपीडयेत्||४८|| विदद्यात्फलवर्तिं वा स्वेदनोत्रासनादि च| |४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asamyagyogAtpunaH punardAnam (49-50) · Śloka 50
| ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਨਿਵਤ੍ਤੇ ਤੁ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਬਸ੍ਤਿਰਿਸ੍ਯਤੇ||੪੯|| ਤਤੀਯੋਪਿ ਚਤੁਰ੍ਥੋਪਿ ਯਾਵਦ੍ਵਾ ਸੁਨਿਰੂਢਤਾ| |੫੦|
| स्वयमेव निवृत्ते तु द्वितीयो बस्तिरिष्यते||४९|| तृतीयोऽपि चतुर्थोऽपि यावद्वा सुनिरूढता| |५०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagyogAdilakShaNam (50) · Śloka 50
ਕਾਨਿ ਪੁਨਃ ਸਮ੍ਯਙ੍ਨਿਰੂਢਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ? ਇਤ੍ਯਾਹ - - - - | ਵਿਰਿਕ੍ਤਵਚ੍ਚ ਯੋਗਾਦੀਨ੍ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍|੫੦|
कानि पुनः सम्यङ्निरूढलिङ्गानि ? इत्याह - - - - | विरिक्तवच्च योगादीन्विद्यात्|५०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagyoge snAnaM bhojanaM ca (50-51) · Śloka 51
| ਯੋਗੇ ਤੁ ਭੋਜਯੇਤ੍||੫੦|| ਕੋਸ੍ਣੇਨ ਵਾਰਿਣਾ ਸ੍ਨਾਤਂ ਤਨੁਧਨ੍ਵਰਸੌਦਨਮ੍| |੫੧|
| योगे तु भोजयेत्||५०|| कोष्णेन वारिणा स्नातं तनुधन्वरसौदनम्| |५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snAnabhojanayoH phalam (51-52) · Śloka 52
| ਵਿਕਾਰਾ ਯੇ ਨਿਰੂਢਸ੍ਯ ਭਵਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਚਲੈਰ੍ਮਲੈਃ||੫੧|| ਤੇ ਸੁਖੋਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਸਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਯਾਨ੍ਤਿ ਭੁਕ੍ਤਵਤਃ ਸ਼ਮਮ੍| |੫੨|
| विकारा ये निरूढस्य भवन्ति प्रचलैर्मलैः||५१|| ते सुखोष्णाम्बुसिक्तस्य यान्ति भुक्तवतः शमम्| |५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtArditasya nirUhadina evAnuvAsanam (52) · Śloka 52
| ਅਥ ਵਾਤਾਰ੍ਦਿਤਂ ਭੂਯਃ ਸਦ੍ਯ ਏਵਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍||੫੨||
| अथ वातार्दितं भूयः सद्य एवानुवासयेत्||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsanasya samyagyogAdi lakShaNam (53) · Śloka 53
ਸਮ੍ਯਗ੍ਘੀਨਾਤਿਯੋਗਾਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਯੁਃ ਸ੍ਨੇਹਪੀਤਵਤ੍| |੫੩|
सम्यग्घीनातियोगाश्च तस्य स्युः स्नेहपीतवत्| |५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visheShaM samyagyogalakShaNam (53-54) · Śloka 54
ਅਨ੍ਯਦਪ੍ਯਨੁਵਾਸਨਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਲਕ੍ਸਣਮਾਹ - - - - | ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਾਲਂ ਸ੍ਥਿਤੋ ਯਸ਼੍ਚ ਸਪੁਰੀਸੋ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ||੫੩|| ਸਾਨੁਲੋਮਾਨਿਲਃ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧਮਨੁਵਾਸਨਮ੍| |੫੪|
अन्यदप्यनुवासनस्य सम्यग्योगलक्षणमाह - - - - | किञ्चित्कालं स्थितो यश्च सपुरीषो निवर्तते||५३|| सानुलोमानिलः स्नेहस्तत्सिद्धमनुवासनम्| |५४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsanAvRuttau doShabhedena sa~gkhyAniyamaH madhyemadhye nirUhaH (54-55) · Śloka 55
| ਏਕਂ ਤ੍ਰੀਨ੍ ਵਾ ਬਲਾਸੇ ਤੁ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤੀਨ੍ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍||੫੪|| ਪਞ੍ਚ ਵਾ ਸਪ੍ਤ ਵਾ ਪਿਤ੍ਤੇ, ਨਵੈਕਾਦਸ਼ ਵਾਨਿਲੇ| ਪੁਨਸ੍ਤਤੋਪ੍ਯਯੁਗ੍ਮਾਂਸ੍ਤੁ ਪੁਨਰਾਸ੍ਥਾਪਨਂ ਤਤਃ||੫੫||
| एकं त्रीन् वा बलासे तु स्नेहबस्तीन् प्रकल्पयेत्||५४|| पञ्च वा सप्त वा पित्ते, नवैकादश वाऽनिले| पुनस्ततोऽप्ययुग्मांस्तु पुनरास्थापनं ततः||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atra doShabhedena yUShAdibhirbhojanam (56) · Śloka 56
ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲੇਸ੍ਵਨ੍ਨਂ ਯੂਸਕ੍ਸੀਰਰਸੈਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍| |੫੬|
कफपित्तानिलेष्वन्नं यूषक्षीररसैः क्रमात्| |५६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAte nirUhaM prati visheShaH (56-57) · Śloka 57
| ਵਾਤਘ੍ਨੌਸਧਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥਤ੍ਰਿਵਤਾਸੈਨ੍ਧਵੈਰ੍ਯੁਤਃ||੫੬|| ਬਸ੍ਤਿਰੇਕੋਨਿਲੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲੋਸ੍ਣੋ ਰਸਾਨ੍ਵਿਤਃ| |੫੭|
| वातघ्नौषधनिष्क्वाथत्रिवृतासैन्धवैर्युतः||५६|| बस्तिरेकोऽनिले स्निग्धः स्वाद्वम्लोष्णो रसान्वितः| |५७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pitte nirUhaM prati visheShaH (57-58) · Śloka 58
| ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਗਣਕ੍ਵਾਥਪਦ੍ਮਕਾਦਿਸਿਤਾਯੁਤੌ||੫੭|| ਪਿਤ੍ਤੇ ਸ੍ਵਾਦੁਹਿਮੌ ਸਾਜ੍ਯਕ੍ਸੀਰੇਕ੍ਸੁਰਸਮਾਕ੍ਸਿਕੌ| |੫੮|
| न्यग्रोधादिगणक्वाथपद्मकादिसितायुतौ||५७|| पित्ते स्वादुहिमौ साज्यक्षीरेक्षुरसमाक्षिकौ| |५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphe nirUhaM prati visheShaH (58-59) · Śloka 59
| ਆਰਗ੍ਵਧਾਦਿਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥਵਤ੍ਸਕਾਦਿਯੁਤਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ||੫੮|| ਰੂਕ੍ਸਾਃ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਗੋਮੂਤ੍ਰਾਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਕਟੁਕਾਃ ਕਫੇ| |੫੯|
| आरग्वधादिनिष्क्वाथवत्सकादियुतास्त्रयः||५८|| रूक्षाः सक्षौद्रगोमूत्रास्तीक्ष्णोष्णकटुकाः कफे| |५९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAte ta eva trayaH (59) · Śloka 59
| ਤ੍ਰਯਸ੍ਤੇ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਪਿ ਦੋਸਾਨ੍ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਯਤਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍||੫੯||
| त्रयस्ते सन्निपातेऽपि दोषान् घ्नन्ति यतः क्रमात्||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uktaniyamasya matAntaratvam, na hi doShashcaturtho~asti (60) · Śloka 60
ਤ੍ਰਿਭ੍ਯਃ ਪਰਂ ਬਸ੍ਤਿਮਤੋ ਨੇਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਕਾਃ| ਨ ਹਿ ਦੋਸਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥੋਸ੍ਤਿ ਪੁਨਰ੍ਦੀਯੇਤ ਯਂ ਪ੍ਰਤਿ||੬੦||
त्रिभ्यः परं बस्तिमतो नेच्छन्त्यन्ये चिकित्सकाः| न हि दोषश्चतुर्थोऽस्ति पुनर्दीयेत यं प्रति||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tribhyo nyUnatA~api na kAryA (61) · Śloka 61
ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਨਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਰਂ ਦੋਸਾਣਾਂ ਸ਼ਮਨਂ ਕ੍ਰਮਾਤ੍| ਤ੍ਰਿਧੈਵ ਕਲ੍ਪਯੇਦ੍ਵਸ੍ਤਿਮਿਤ੍ਯਨ੍ਯੇਪਿ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸਤੇ||੬੧||
उत्क्लेशनं शुद्धिकरं दोषाणां शमनं क्रमात्| त्रिधैव कल्पयेद्वस्तिमित्यन्येऽपि प्रचक्षते||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana matayorviShayavyavasyA (62) · Śloka 62
| ਤਤ੍ਰ ਕਿਂ ਕ੍ਰਿਯਤਾਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ - - - -] ਦੋਸੌਸਧਾਦਿਬਲਤਃ ਸਰ੍ਵਮੇਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਯੇਤ੍| |੬੨|
| तत्र किं क्रियताम् ? इत्याह - - - -] दोषौषधादिबलतः सर्वमेतत्प्रमाणयेत्| |६२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svamatamAha (62) · Śloka 62
ਅਥ ਸਰ੍ਵਮਤਾਨੁਗ੍ਰਾਹਿ ਸ੍ਵਮਤਮਾਹ - - - - | ਸਮ੍ਯਙ੍ਨਿਰੂਢਲਿਙ੍ਗਂ ਤੁ ਨਾਸਮ੍ਭਾਵ੍ਯ ਨਿਵਰ੍ਤਯੇਤ੍||੬੨||
अथ सर्वमतानुग्राहि स्वमतमाह - - - - | सम्यङ्निरूढलिङ्गं तु नासम्भाव्य निवर्तयेत्||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karmabastiH (63) · Śloka 63
ਇਦਾਨੀਂ ਕਰ੍ਮਕਾਲਯੋਗਾਖ੍ਯਾਨ੍ ਬਸ੍ਤਿਵਿਸ਼ੇਸਾਨਾਹ - - - - ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ੍ਨੇਹ ਏਕਃ ਪਞ੍ਚਾਨ੍ਤੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਸ੍ਥਾਪਨਾਨਿ ਚ| ਸਾਨ੍ਵਾਸਨਾਨਿ ਕਰ੍ਮੈਵਂ ਬਸ੍ਤਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦੀਰਿਤਾਃ||੬੩||
इदानीं कर्मकालयोगाख्यान् बस्तिविशेषानाह - - - - प्राक्स्नेह एकः पञ्चान्ते द्वादशास्थापनानि च| सान्वासनानि कर्मैवं बस्तयस्त्रिंशदीरिताः||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAlabastiH (64) · Śloka 64
ਕਾਲਃ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੈਕੋਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਸ੍ਨੇਹੋਨ੍ਤੇ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤਥਾ| ਸਟ੍ ਪਞ੍ਚਬਸ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤਰਿਤਾਃ|੬੪|
कालः पञ्चदशैकोऽत्र प्राक् स्नेहोऽन्ते त्रयस्तथा| षट् पञ्चबस्त्यन्तरिताः|६४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yogabastiH (64-65) · Śloka 65
| ਯੋਗੋਸ੍ਟੌ ਬਸ੍ਤਯੋਤ੍ਰ ਤੁ||੬੪|| ਤ੍ਰਯੋ ਨਿਰੂਹਾਃ ਸ੍ਨੇਹਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨੇਹਾਵਾਦ੍ਯਨ੍ਤਯੋਰੁਭੌ| |੬੫|
| योगोऽष्टौ बस्तयोऽत्र तु||६४|| त्रयो निरूहाः स्नेहाश्च स्नेहावाद्यन्तयोरुभौ| |६५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prayoganiyame yuktiH, prayogAtikrame doShaH (65-66) · Śloka 66
| ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਂ ਨਿਰੂਹਂ ਵਾ ਨੈਕਮੇਵਾਤਿ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍||੬੫|| ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਗ੍ਨਿਵਧੌ ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ਨਿਰੂਹਾਨ੍ਮਰੁਤੋ ਭਯਮ੍| |੬੬|
| स्नेहबस्तिं निरूहं वा नैकमेवाति शीलयेत्||६५|| उत्क्लेशाग्निवधौ स्नेहान्निरूहान्मरुतो भयम्| |६६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana niyamatAtparyam (66) · Śloka 66
| ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਰੂਢਃ ਸ੍ਨੇਹ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਿਰੂਹ੍ਯਸ਼੍ਚਾਨੁਵਾਸਿਤਃ||੬੬||
| तस्मान्निरूढः स्नेह्यः स्यान्निरूह्यश्चानुवासितः||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prayoganiyamasya phalam (67) · Śloka 67
ਸ੍ਨੇਹਸ਼ੋਧਨਯੁਕ੍ਤ੍ਯੈਵਂ ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਿਤ੍| |੬੭|
स्नेहशोधनयुक्त्यैवं बस्तिकर्म त्रिदोषजित्| |६७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAtrAbastilakShaNam (67-68) · Śloka 68
ਅਧੁਨਾ ਮਾਤ੍ਰਾਬਸ੍ਤਿਂ ਲਕ੍ਸਯਤਿ - - - - | ਹ੍ਰਸ੍ਵਯਾ ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਸ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਯੋਜਿਤਃ ਸਮਃ||੬੭|| ਮਾਤ੍ਰਾਬਸ੍ਤਿਃ ਸ੍ਮਤਃ ਸ੍ਨੇਹਃ| |੬੮|
अधुना मात्राबस्तिं लक्षयति - - - - | ह्रस्वया स्नेहपानस्य मात्रया योजितः समः||६७|| मात्राबस्तिः स्मृतः स्नेहः| |६८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAtrAbasterviShayaH, mAtrAbasteH phalam (68-69) · Śloka 69
ਸ਼ੀਲਨੀਯਃ ਸਦਾ ਚ ਸਃ| ਬਾਲਵਦ੍ਧਾਧ੍ਵਭਾਰਸ੍ਤ੍ਰੀਵ੍ਯਾਯਾਮਾਸਕ੍ਤਚਿਨ੍ਤਕੈਃ||੬੮|| ਵਾਤਭਗ੍ਨਾਬਲਾਲ੍ਪਾਗ੍ਨਿਨਪੇਸ਼੍ਵਰਸੁਖਾਤ੍ਮਭਿਃ| ਦੋਸਘ੍ਨੋ ਨਿਸ੍ਪਰੀਹਾਰੋ ਬਲ੍ਯਃ ਸਸ੍ਟਮਲਃ ਸੁਖਃ||੬੯||
शीलनीयः सदा च सः| बालवृद्धाध्वभारस्त्रीव्यायामासक्तचिन्तकैः||६८|| वातभग्नाबलाल्पाग्निनृपेश्वरसुखात्मभिः| दोषघ्नो निष्परीहारो बल्यः सृष्टमलः सुखः||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttaravastervisheShato viShayaH (70) · Śloka 70
ਬਸ੍ਤੌ ਰੋਗੇਸੁ ਨਾਰੀਣਾਂ ਯੋਨਿਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯੇਸੁ ਚ| ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਾਸ੍ਥਾਪਨਸ਼ੁਦ੍ਧੇਭ੍ਯੋ ਵਿਦਧ੍ਯਾਦ੍ਬਸ੍ਤਿਮੁਤ੍ਤਰਮ੍||੭੦||
बस्तौ रोगेषु नारीणां योनिगर्भाशयेषु च| द्वित्रास्थापनशुद्धेभ्यो विदध्याद्बस्तिमुत्तरम्||७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttarabasternetramAnam (71-72) · Śloka 72
ਅਥ ਨੇਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪਰਿਮਾਣਮਾਹ - - - - ਆਤੁਰਾਙ੍ਗੁਲਮਾਨੇਨ ਤਨ੍ਨੇਤ੍ਰਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਮ੍| ਵਤ੍ਤਂ ਗੋਪੁਚ੍ਛਵਨ੍ਮੂਲਮਧ੍ਯਯੋਃ ਕਤਕਰ੍ਣਿਕਮ੍||੭੧|| ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਪ੍ਰਵੇਸ਼ਾਗ੍ਰਂ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਂ ਹੇਮਾਦਿਸਮ੍ਭਵਮ੍| ਕੁਨ੍ਦਾਸ਼੍ਵਮਾਰਸੁਮਨਃਪੁਸ੍ਪਵਨ੍ਤੋਪਮਂ ਦਢਮ੍||੭੨||
अथ नेत्रस्य परिमाणमाह - - - - आतुराङ्गुलमानेन तन्नेत्रं द्वादशाङ्गुलम्| वृत्तं गोपुच्छवन्मूलमध्ययोः कृतकर्णिकम्||७१|| सिद्धार्थकप्रवेशाग्रं श्लक्ष्णं हेमादिसम्भवम्| कुन्दाश्वमारसुमनःपुष्पवृन्तोपमं दृढम्||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttarabastau bastiH, uttarabastermAtrA (73) · Śloka 73
ਤਸ੍ਯ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਮਦੁਲਘੁਰ੍ਮਾਤ੍ਰਾ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯ ਵਾ| |੭੩|
तस्य बस्तिर्मृदुलघुर्मात्रा शुक्तिर्विकल्प्य वा| |७३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttarabastervidhiH (73-76) · Śloka 76
| ਅਥ ਸ੍ਨਾਤਾਸ਼ਿਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਵਿਧਾਨਤਃ||੭੩|| ਜੋਃ ਸੁਖੋਪਵਿਸ੍ਟਸ੍ਯ ਪੀਠੇ ਜਾਨੁਸਮੇ ਮਦੌ| ਹਸ੍ਟੇ ਮੇਢ੍ਰੇ ਸ੍ਥਿਤੇ ਚਰ੍ਜੌ ਸ਼ਨੈਃ ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਯੇ||੭੪|| ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਂ ਸ਼ਲਾਕਾਂ ਪ੍ਰਣਯੇਤ੍ਤਯਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇਨੁਸੇਵਨਿ| ਆਮੇਹਨਾਨ੍ਤਂ ਨੇਤ੍ਰਂ ਚ ਨਿਸ੍ਕਮ੍ਪਂ ਗੁਦਵਤ੍ਤਤਃ||੭੫|| ਪੀਡਿਤੇਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਸ੍ਨੇਹੇ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਕ੍ਰਮੋ ਹਿਤਃ| |੭੬|
| अथ स्नाताशितस्यास्य स्नेहबस्तिविधानतः||७३|| ऋजोः सुखोपविष्टस्य पीठे जानुसमे मृदौ| हृष्टे मेढ्रे स्थिते चर्जौ शनैः स्रोतोविशुद्धये||७४|| सूक्ष्मां शलाकां प्रणयेत्तया शुद्धेऽनुसेवनि| आमेहनान्तं नेत्रं च निष्कम्पं गुदवत्ततः||७५|| पीडितेऽन्तर्गते स्नेहे स्नेहबस्तिक्रमो हितः| |७६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttarabastyAvRuttau sa~gkhyA, sheShamanuvAsanavat (76-77) · Śloka 77
| ਬਸ੍ਤੀਨਨੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਰੀਂਸ਼੍ਚਤੁਰੋਪਿ ਵਾ||੭੬|| ਅਨੁਵਾਸਨਵਚ੍ਛੇਸਂ ਸਰ੍ਵਮੇਵਾਸ੍ਯ ਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍| |੭੭|
| बस्तीननेन विधिना दद्यात्त्रींश्चतुरोऽपि वा||७६|| अनुवासनवच्छेषं सर्वमेवास्य चिन्तयेत्| |७७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strINAmuttarabastikAlaH (77-78) · Śloka 78
ਏਵਮ੍ ਪੁਰੁਸਾਣਾਮੁਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਵਿਧਾਨਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਵਕ੍ਤਿ - - - - | ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮਾਰ੍ਤਵਕਾਲੇ ਤੁ ਯੋਨਿਰ੍ਗਹ੍ਣਾਤ੍ਯਪਾਵਤੇਃ||੭੭|| ਵਿਦਧੀਤ ਤਦਾ ਤਸ੍ਮਾਦਨਤਾਵਪਿ ਚਾਤ੍ਯਤੇ| ਯੋਨਿਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਸ਼ੂਲੇਸੁ ਯੋਨਿਵ੍ਯਾਪਦ੍ਯਸਗ੍ਦਰੇ||੭੮||
एवम् पुरुषाणामुत्तरबस्तिविधानमुक्त्वा स्त्रीणां वक्ति - - - - | स्त्रीणामार्तवकाले तु योनिर्गृह्णात्यपावृतेः||७७|| विदधीत तदा तस्मादनृतावपि चात्यते| योनिविभ्रंशशूलेषु योनिव्यापद्यसृग्दरे||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strINAM rogabhedena yantrabhedo mArgabhedashca (79-80) · Śloka 80
ਅਥਾਤ੍ਰ ਤੁ ਨੇਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮਾਣਮਾਹ - - - - ਨੇਤ੍ਰਂ ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਂ ਮੁਦ੍ਗਪ੍ਰਵੇਸ਼ਂ ਚਤੁਰਙੁਲਮ੍| ਅਪਤ੍ਯਮਾਰ੍ਗੇ ਯੋਜ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਹ੍ਯਙ੍ਗੁਲਂ ਮੂਤ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਮਨਿ||੭੯|| ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਵਿਕਾਰੇਸੁ, ਬਾਲਾਨਾਂ ਤ੍ਵੇਕਮਙ੍ਗੁਲਮ੍| |੮੦|
अथात्र तु नेत्रस्य प्रमाणमाह - - - - नेत्रं दशाङ्गुलं मुद्गप्रवेशं चतुरङुलम्| अपत्यमार्गे योज्यं स्याद् ह्यङ्गुलं मूत्रवर्त्मनि||७९|| मूत्रकृच्छ्रविकारेषु, बालानां त्वेकमङ्गुलम्| |८०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strINAmuttarabastau mAtrA (80) · Śloka 80
| ਪ੍ਰਕੁਞ੍ਚੋ ਮਧ੍ਯਮਾ ਮਾਤ੍ਰਾ. ਬਾਲਾਨਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਰੇਵ ਤੁ||੮੦||
| प्रकुञ्चो मध्यमा मात्रा. बालानां शुक्तिरेव तु||८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strINAmuttarabastividhiH, strINAmuttarabastAvAvRuttikramaH (81-82) · Śloka 82
ਅਧੁਨੋਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤ੍ਯਵਸ੍ਥਾਨਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਯਾ ਅਪਿ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਵਦਤਿ - - - - ਉਤ੍ਤਾਨਾਯਾਃ ਸ਼ਯਾਨਾਯਾਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸਙ੍ਕੋਚ੍ਯ ਸਕ੍ਥਿਨੀ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਜਾਨ੍ਵਾਸ੍ਤ੍ਰਿਚਤੁਰਾਨਹੋਰਾਤ੍ਰੇਣ ਯੋਜਯੇਤ੍||੮੧|| ਬਸ੍ਤੀਂਸ੍ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਮੇਵਂ ਚ ਸ੍ਨੇਹਮਾਤ੍ਰਾਂ ਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਯਨ੍| ਤ੍ਰ੍ਯਹਮੇਵ ਚ ਵਿਸ਼੍ਰਭ੍ਯ ਪ੍ਰਣਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਹਮ੍||੮੨||
अधुनोत्तरबस्त्यवस्थानं त्रिविधाया अपि स्त्रिया वदति - - - - उत्तानायाः शयानायाः सम्यक् सङ्कोच्य सक्थिनी| ऊर्ध्वजान्वास्त्रिचतुरानहोरात्रेण योजयेत्||८१|| बस्तींस्त्रिरात्रमेवं च स्नेहमात्रां विवर्द्धयन्| त्र्यहमेव च विश्रभ्य प्रणिदध्यात्पुनस्त्र्यहम्||८२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanAdInAmantaram (83) · Śloka 83
ਯੁਕ੍ਤ੍ਯੋਕ੍ਤਮੇਵਾਮੁਮਰ੍ਥਂ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥਂ ਪੁਨਰਾਹ - - - - ਪਕ੍ਸਾਦ੍ਵਿਰੇਕੋ ਵਮਿਤੇ ਤਤਃ ਪਕ੍ਸਾਨ੍ਨਿਰੂਹਣਮ੍| ਸਦ੍ਯੋ ਨਿਰੂਢਸ਼੍ਚਾਨ੍ਵਾਸ੍ਯਃ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਾਦ੍ਵਿਰੇਚਿਤਃ||੮੩||
युक्त्योक्तमेवामुमर्थं सङ्क्षेपसङ्ग्रहार्थं पुनराह - - - - पक्षाद्विरेको वमिते ततः पक्षान्निरूहणम्| सद्यो निरूढश्चान्वास्यः सप्तरात्राद्विरेचितः||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuddhAshuddhasamparke~ashuddhameva bastirnirharet (84) · Śloka 84
ਨਨੁ, ਦੋਸਾਣਾਂ ਧਾਤੂਨਾਂ ਚ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਭ੍ਯਾਮੇਕਲੋਲੀਭਾਵਾਤ੍ ਕਥਂ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਦੋਸਾਨੇਵ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍ ਨ ਧਾਤੂਨ੍ ? ਇਤ੍ਯੇਤਚ੍ਚੋਦ੍ਯਂ ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤਦ੍ਵਾਰੇਣ ਪਰਿਜਿਹੀਰ੍ਸੁਰਿਦਮਾਹ - - - - ਯਥਾ ਕੁਸੁਮ੍ਭਾਦਿਯੁਤਾਤ੍ਤੋਯਾਦ੍ਰਾਗਂ ਹਰੇਤ੍ਪਟਃ| ਤਥਾ ਦ੍ਰਵੀਕਤਾਦ੍ਦੇਹਾਦ੍ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਨਿਰ੍ਹਰਤੇ ਮਲਾਨ੍||੮੪||
ननु, दोषाणां धातूनां च स्नेहस्वेदाभ्यामेकलोलीभावात् कथं बस्तिर्दोषानेव निर्हरेत् न धातून् ? इत्येतच्चोद्यं दृष्टान्तद्वारेण परिजिहीर्षुरिदमाह - - - - यथा कुसुम्भादियुतात्तोयाद्रागं हरेत्पटः| तथा द्रवीकृताद्देहाद्बस्तिर्निर्हरते मलान्||८४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana basteH sarvottamatve yuktiH (85-87) · Śloka 87
ਅਧੁਨਾ ਵਾਯੋਃ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਪ੍ਰਥਯਨ੍ ਬਸ੍ਤਿਂ ਸ਼੍ਲਾਘਯਨ੍ਨਾਹ - - - - ਸ਼ਾਖਾਗਤਾਃ ਕੋਸ੍ਠਗਤਾਸ਼੍ਚ ਰੋਗਾ ਮਰ੍ਮੋਰ੍ਧ੍ਵਸਰ੍ਵਾਵਯਵਾਙ੍ਗਜਾਸ਼੍ਚ| ਯੇ ਸਨ੍ਤਿ ਤੇਸਾਂ ਨ ਤੁ ਕਸ਼੍ਚਿਦਨ੍ਯੋ ਵਾਯੋਃ ਪਰਂ ਜਨ੍ਮਨਿ ਹੇਤੁਰਸ੍ਤਿ||੮੫|| ਵਿਟ੍ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਾਦਿਮਲੋਚ੍ਚਯਾਨਾਂ ਵਿਕ੍ਸੇਪਸਂਹਾਰਕਰਃ ਸ ਯਸ੍ਮਾਤ੍| ਤਸ੍ਯਾਤਿਵਦ੍ਧਂਸ੍ਯ ਸ਼ਮਾਯ ਨ੍ਯਾਯ- ਦ੍ਬਸ੍ਤੇਰ੍ਵਿਨਾ ਭੇਸਜਮਸ੍ਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍||੮੬|| ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਰ੍ਦ੍ਧ ਇਤਿ ਪ੍ਰਦਿਸ੍ਟਃ ਕਤ੍ਸ੍ਨਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪਿ ਚ ਬਸ੍ਤਿਰੇਕੈਃ| |੮੭|
अधुना वायोः स्वरूपं प्रथयन् बस्तिं श्लाघयन्नाह - - - - शाखागताः कोष्ठगताश्च रोगा मर्मोर्ध्वसर्वावयवाङ्गजाश्च| ये सन्ति तेषां न तु कश्चिदन्यो वायोः परं जन्मनि हेतुरस्ति||८५|| विट्श्लेष्मपित्तादिमलोच्चयानां विक्षेपसंहारकरः स यस्मात्| तस्यातिवृद्धंस्य शमाय न्याय- द्बस्तेर्विना भेषजमस्ति किञ्चित्||८६|| तस्माच्चिकित्सार्द्ध इति प्रदिष्टः कृत्स्ना चिकित्साऽपि च बस्तिरेकैः| |८७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shirAvyadho~api bastitulyaH (19) · Śloka 19
| ਤਥਾ ਨਿਜਾਗਨ੍ਤੁਵਿਕਾਰਕਾਰਿ- ਰਕ੍ਤੌਸਧਤ੍ਵੇਨ ਸ਼ਿਰਾਵ੍ਯਧੋਪਿ||੮੭|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਬਸ੍ਤਿਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮੈਕੋਨਵਿਂਤਿਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੯||
| तथा निजागन्तुविकारकारि- रक्तौषधत्वेन शिराव्यधोऽपि||८७|| इति श्री वैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने बस्तिविधिर्नामैकोनविंतितमोऽध्यायः||१९||
🔊 Audio coming soon