11. dōśāhivijñānīyādhyāyaḥ

Adhikarana doShAdivij~jAnIyAdhyAyaH (2) · Śloka 2

ರಸಭೇದೀಯಾದನನ್ತರಂ ದೋಷಾದಿವಿಜ್ಞಾನೀಯ ಆರಭ್ಯತೇ| ಯತೋ "ದೋಷಭೇಷಜವಶಾದುಪಯೋಜ್ಯಾಃ" ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್, ಅತ ಈದೃಕ್ಸ್ವರೂಪಾಸ್ತೇ ದೋಷಾ ಇತಿ ಜ್ಞಾಪನಾರ್ಥಮಧ್ಯಾಯೋಽಯಮುಚ್ಯತೇ - - - - ಅಥಾತೋ ದೋಷಾದಿವಿಜ್ಞಾನೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ||೨||

Adhikarana dehasya mUlaM doShAdayaH (1) · Śloka 1

ದೋಷಧಾತುಮಲಾ ಮೂಲಂ ಸದಾ ದೇಹಸ್ಯ--| |೧|

Adhikarana vAyoH sAmyalakShaNam, pittasya sAmyalakShaNam, shcleShmaNaH sAmyalakShaNam (1-3) · Śloka 3

ತಂ ಚಲಃ| ಉತ್ಸಾಹೋಚ್ಛ್ವಾಸನಿಶ್ವಾಸಚೇಷ್ಟಾವೇಗಪ್ರವರ್ತನೈಃ||೧|| ಸಮ್ಯಗ್ಗತ್ಯಾ ಚ ಧಾತೂನಾಮಕ್ಷಾಣಾಂ ಪಾಟವೇನ ಚ| ಅನುಗೃಹ್ಣಾತ್ಯವಿಕೃತಃ, ಪಿತ್ತಂ ಪಕ್ತ್ಯೂಷ್ಮದರ್ಶನೈಃ||೨|| ಕ್ಷುತ್ತೃಡ್ರುಚಿಪ್ರಭಾಮೇಧಾಧೀಶೌರ್ಯತನುಮಾರ್ದವೈಃ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಸ್ಥಿರತ್ವಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವಸನ್ಧಿಬನ್ಧಕ್ಷಮಾದಿಭಿಃ||೩||

Adhikarana dhAtUnAM shreShThakarmANi (4) · Śloka 4

ಇದಾನೀಂ ಧಾತೂನಾಂ ಕರ್ಮಾಣ್ಯಾಹ - - - - ಪ್ರೀಣನಂ ಜೀವನಂ ಲೇಪಃ ಸ್ನೇಹೋ ಧಾರಣಪೂರಣೇ| ಗರ್ಭೋತ್ಪಾದಶ್ಚ ಧಾತೂನಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಕರ್ಮ ಕ್ರಮಾತ್ಸ್ಮೃತಮ್||೪||

Adhikarana malAnAM karmANi (5) · Śloka 5

ಇದಾನೀಂ ಮಲಾನಾಂ ಕರ್ಮಾಣ್ಯಾಹ - - - - ಅವಷ್ಟಮ್ಭಃ ಪುರೀಷಸ್ಯ, ಮೂತ್ರಸ್ಯ ಕ್ಲೇದವಾಹನಮ್| ಸ್ವೇದಸ್ಯ ಕ್ಲೇದವಿಧೃತಿಃ|೫|

Adhikarana vRuddhavAyoH karmANi (5-6) · Śloka 6

| ವೃದ್ಧಸ್ತು ಕುರುತೇಽನಿಲಃ||೫|| ಕಾರ್ಶ್ಯಕಾರ್ಷ್ಣ್ಯೋಷ್ಣಕಾಮತ್ವಕಮ್ಪಾನಾಹಶಕೃದ್ಗ್ರಹಾನ್| ಬಲನಿದ್ರೇನ್ದ್ರಿಯಭ್ರಂಶಪ್ರಲಾಪಭ್ರಮದೀನತಾಃ||೬||

Adhikarana vRuddhapittasya karmANi (7) · Śloka 7

ಪೀತವಿಣ್ಮೂತ್ರನೇತ್ರತ್ವಕ್ಕ್ಷುತ್ತೃಡ್ದಾಹಾಲ್ಪನಿದ್ರತಾಃ| ಪಿತ್ತಮ್|೭|

Adhikarana vRuddhashleshmaNaH karmANi (7-8) · Śloka 8

| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಽಗ್ನಿಸದನಪ್ರಸೇಕಾಲಸ್ಯಗೌರವಮ್||೭|| ಶ್ವೈತ್ಯಶೈತ್ಯಶ್ಲಥಾಙ್ಗತ್ವಂ ಶ್ವಾಸಕಾಸಾತಿನಿದ್ರತಾಃ| |೮|

Adhikarana vRuddharasasya karmANi (8) · Śloka 8

| ರಸೋಽಪಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮವತ್|೮|

Adhikarana vRuddharaktasya karmANi (8-9) · Śloka 9

| ರಕ್ತಂ ವಿಸರ್ಪಪ್ಲೀಹವಿದ್ರಧೀನ್||೮|| ಕುಷ್ಠವಾತಾಸ್ರಪಿತ್ತಾಸ್ರಗುಲ್ಮೋಪಕುಶಕಾಮಲಾಃ| ವ್ಯಙ್ಗಾಗ್ನಿನಾಶಸಮ್ಮೋಹರಕ್ತತ್ವಙ್ನೇತ್ರಮೂತ್ರತಾಃ||೯||

Adhikarana vRuddhamAMsasya karmANi (10) · Śloka 10

ಮಾಂಸಂ ಗಣ್ಡಾರ್ಬುದಗ್ರನ್ಥಿಗಣ್ಡೋರೂದರವೃದ್ಧಿತಾಃ| ಕಣ್ಠಾದಿಷ್ವಧಿಮಾಂಸಂ ಚ|೧೦|

Adhikarana vRuddhamedasaH karmANi (10-11) · Śloka 11

ತದ್ವನ್ಮೇದಸ್ತಥಾ ಶ್ರಮಮ್||೧೦|| ಅಲ್ಪೇಽಪಿ ಚೇಷ್ಟಿತೇ ಶ್ವಾಸಂ ಸ್ಫಿಕ್ಸ್ತನೋದರಲಮ್ಬನಮ್| |೧೧|

Adhikarana vRuddhAsthnaH karmANi (11) · Śloka 11

| ಅಸ್ಥ್ಯಧ್ಯಸ್ಥ್ಯಧಿದನ್ತಾಂಶ್ಚ|೧೧|

Adhikarana vRuddhamajj~jaH karmANi (11-12) · Śloka 12

ಮಜ್ಜಾ ನೇತ್ರಾಙ್ಗಗೌರವಮ್||೧೧|| ಪರ್ವಸು ಸ್ಥೂಲಮೂಲಾನಿ ಕುರ್ಯಾತ್ಕೃಚ್ಛ್ರಾಣ್ಯರೂಂಷಿ ಚ| |೧೨|

Adhikarana vRuddhashukrasya karmANi (12) · Śloka 12

| ಅತಿಸ್ತ್ರೀಕಾಮತಾಂ ವೃದ್ಧಂ ಶುಕ್ರಂ ಶುಕ್ರಾಶ್ಮರೀಮಪಿ||೧೨||

Adhikarana vRuddhashakRutaH karmANi (13) · Śloka 13

ಕುಕ್ಷಾವಾಧ್ಮಾನಮಾಟೋಪಂ ಗೌರವಂ ವೇದನಾಂ ಶಕೃತ್| |೧೩|

Adhikarana vRuddhamUtrasya karmANi (13) · Śloka 13

| ಮೂತ್ರಂ ತು ಬಸ್ತಿನಿಸ್ತೋದಂ ಕೃತೇಽಪ್ಯಕೃತಸಂಜ್ಞತಾಮ್||೧೩||

Adhikarana vRuddhasvedasya karmANi (14) · Śloka 14

ಸ್ವೇದೋಽತಿಸ್ವೇದದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಕಣ್ಡೂಃ| |೧೪|

Adhikarana evaM dUShikAdayo malAH (14) · Śloka 14

ಏವಂ ಚ ಲಕ್ಷಯೇತ್| ದೂಷಿಕಾದೀನಪಿ ಮಲಾನ್ ಬಾಹುಲ್ಯಗುರುತಾದಿಭಿಃ||೧೪||

Adhikarana kShINAnilasya karmANi (15) · Śloka 15

ವೃದ್ಧಾನಾಂ ವಾತಾದೀನಾಂ ಲಿಙ್ಗಾನ್ಯಭಿಧಾಯ, ಕ್ಷೀಣಾನಾಂ ವಾತಾದೀನಾಂ ಲಿಙ್ಗಾನ್ಯಾಹ - - - - ಲಿಙ್ಗಂ ಕ್ಷೀಣೇಽನಿಲೇಽಙ್ಗಸ್ಯ ಸಾದೋಽಲ್ಪಂ ಭಾಷಿತೇಹಿತಮ್| ಸಂಜ್ಞಾಮೋಹಸ್ತಥಾ ಶ್ಲೇಷ್ಮವೃದ್ಧಯುಕ್ತಾಮಯಸಮ್ಭವಃ||೧೫||

Adhikarana kShINapittasya karmANi (16) · Śloka 16

ಪಿತ್ತೇ ಮನ್ದೋಽನಲಃ ಶೀತಂ ಪ್ರಭಾಹಾನಿಃ| |೧೬|

Adhikarana kShINakaphasya karmANi (16) · Śloka 16

ಕಫೇ ಭ್ರಮಃ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಶಯಾನಾಂ ಶೂನ್ಯತ್ವಂ ಹೃದ್ದ್ರವಃ ಶ್ಲಥಸನ್ಧಿತಾ||೧೬||

Adhikarana kShINarasasya karmANi (17) · Śloka 17

ರಸೇ ರೌಕ್ಷ್ಯಂ ಶ್ರಮಃ ಶೋಷೋ ಗ್ಲಾನಿಃ ಶಬ್ದಾಸಹಿಷ್ಣುತಾ| |೧೭|

Adhikarana kShINaraktasya karmANi (17) · Śloka 17

| ರಕ್ತೇಽಮ್ಲಶಿಶಿರಪ್ರೀತಿಶಿರಾಶೈಥಿಲ್ಯರೂಕ್ಷತಾಃ||೧೭||

Adhikarana kShINamAMsasya karmANi (18) · Śloka 18

ಮಾಂಸೇಽಕ್ಷಗ್ಲಾನಿಗಣ್ಡಸ್ಫಿಕ್ಽಽಶುಷ್ಕತಾಸನ್ಧಿವೇದನಾಃ| |೧೮|

Adhikarana kShINamedasaH karmANi (18) · Śloka 18

| ಮೇದಸಿ ಕ್ಷೀಣೇ ಕಟ್ಯಾಃ ಪ್ಲೀಹ್ನೋ ವೃದ್ಧಿಃ ಕೃಶಾಙ್ಗತಾ||೧೮||

Adhikarana kShINasyAsthnaH karmANi (19) · Śloka 19

ಅಸ್ಥ್ನ್ಯಸ್ಥಿತೋದಃ ಶದನಂ ದನ್ತಕೇಶನಖಾದಿಷು| |೧೯|

Adhikarana kShINamajj~jaH karmANi (19) · Śloka 19

| ಅಸ್ಥ್ನಾಂ ಮಜ್ಜನಿ ಸೌಷಿರ್ಯಂ ಭ್ರಮಸ್ತಿಮಿರದರ್ಶನಮ್||೧೯||

Adhikarana kShINashukrasya karmANi (20) · Śloka 20

ಶುಕ್ರೇ ಚಿರಾತ್ ಪ್ರಸಿಚ್ಯೇತ ಶುಕ್ರಂ ಶೋಣಿತಮೇವ ವಾ| ತೋದೋಽತ್ಯರ್ಥಂ ವೃಷಣಯೋರ್ಮೇಢ್ರಂ ಧೂಮಾಯತೀವ ಚ||೨೦||

Adhikarana kShINapurIShasya karmANi (21) · Śloka 21

ಪುರೀಷೇ ವಾಯುರನ್ತ್ರಾಣಿ ಸಶಬ್ದೋ ವೇಷ್ಟಯನ್ನಿವ| ಕುಕ್ಷೌ ಭ್ರಮತಿ ಯಾತ್ಯೂರ್ಧ್ವಂ ಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಪೀಡಯನ್ ಭೃಶಮ್||೨೧||

Adhikarana kShINamUtrasya karmANi (22) · Śloka 22

ಮೂತ್ರೇಽಲ್ಪಂ ಮೂತ್ರಯೇತ್ಕೃಚ್ಛ್ರಾದ್ವಿವರ್ಣಂ ಸಾಸ್ರಮೇವ ವಾ| |೨೨|

Adhikarana kShINasvedasya karmANi (22) · Śloka 22

| ಸ್ವೇದೇ ರೋಮಚ್ಯುತಿಃ ಸ್ತಬ್ಧರೋಮತಾ ಸ್ಫುಟನಂ ತ್ವಚಃ||೨೨||

Adhikarana ghrANAmalAnAM kShayali~ggam (23) · Śloka 23

ಇದಾನೀಂ ಘ್ರಾಣಾದಿಮಲಾನಾಮಪಿ ಸಾಮಾನ್ಯೇನಕ್ಷಯಲಿಙ್ಗಮಾಹ - - - - ಮಲಾನಾಮತಿಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣಾಂ ದುರ್ಲಕ್ಷ್ಯಂ ಲಕ್ಷಯೇತ್ ಕ್ಷಯಮ್| ಸ್ವಮಲಾಯನಸಂಶೋಷತೋದಶೂನ್ಯತ್ವಲಾಘವೈಃ||೨೩||

Adhikarana doShadhAtumalAnAM samAsato vRuddhikShayanidAnam (24-25) · Śloka 25

ಏವಂ ವ್ಯಾಸೇನ ದೋಷಧಾತುಮಲಾನಾಂ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಾವಭಿಧಾಯ ಸಮಾಸತೋಽಭಿಧಾತುಮಿದಮಾಹ- ದೋಷಾದೀನಾಂ ಯಥಾಸ್ವಂ ಚ ವಿದ್ಯಾದ್ದೃದ್ಧಿಕ್ಷಯೌ ಭಿಷಕ್| ಕ್ಷಯೇಣ ವಿಪರೀತಾನಾಂ ಗುಣಾನಾಂ ವರ್ಧನೇನ ಚ||೨೪|| ವೃದ್ಧಿಂ ಮಲಾನಾಂ ಸಙ್ಗಾಚ್ಚ ಕ್ಷಯಂ ಚಾತಿ ವಿಸರ್ಗತಃ| |೨೫|

Adhikarana kShayavRuddhyoH pIDAkaratve tAratamyam (25) · Śloka 25

| ಮಲೋಚಿತತ್ವಾದ್ದೇಹಸ್ಯ ಕ್ಷಯೋ ವೃದ್ಧೇಸ್ತು ಪೀಡನಃ||೨೫||

Adhikarana doShadUShyayorAshrayAshrayibhAvaH, AshrayAshrayibhAvasya phalam, apavAdaH, vRuddhikShayajavikAreShu la~gghana bRuMhaNam (26-29) · Śloka 29

ಅಥ ದೋಷಾದೀನಾಮಾಶ್ರಯಾಶ್ರಯಿಭಾವಂ ದರ್ಶಯತಿ - - - - ತತ್ರಾಸ್ಥನಿ ಸ್ಥಿತೋ ವಾಯುಃ, ಪಿತ್ತಂ ತು ಸ್ವೇದರಕ್ತಯೋಃ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಶೇಷೇಷು, ತೇನೈಷಾಮಾಶ್ರಯಾಶ್ರಯಿಣಾಂ ಮಿಥಃ||೨೬|| ಯದೇಕಸ್ಯ ತದನ್ಯಸ್ಯ ವರ್ಧನಕ್ಷಪಣೌಷಧಮ್| ಅಸ್ಥಿಮಾರುತಯೋರ್ನೈವಂ, ಪ್ರಾಯೋ ವೃದ್ಧಿರ್ಹಿ ತರ್ಪಣಾತ್||೨೭|| ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾಽನುಗತಾ ತಸ್ಮಾತ್ ಸಙ್ಕ್ಷಯಸ್ತದ್ವಿಪರ್ಯಾತ್| ವಾಯುನಾಽನುಗತೋಽಸ್ಮಾಚ್ಚ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಸಮುದ್ಭವಾನ್||೨೮|| ವಿಕಾರಾನ್ ಸಾಧಯೇಚ್ಛೀಘ್ರಂ ಕ್ರಮಾಲ್ಲಙ್ಘನಬೃಂಹಣೈಃ| |೨೯|

Adhikarana apavAdaH (29) · Śloka 29

ನನು, ಏವಂ ವಾತವೃದ್ಧ್ಯುತ್ಥಾನ್ ವಿಕಾರಾನ್ ಲಙ್ಘನೈಸ್ತತ್ಕ್ಷಯೋತ್ಥಾನ್ ಬೃಂಹಣೈರಿತಿ ಸ್ಯಾತ್| ಅತ ಇದಮಾಹ - - - - | ವಾಯೋರನ್ಯತ್ರ, ತಜ್ಜಾಂಸ್ತು ತೈರೇವೋತ್ಕ್ರಮಯೋಜಿತೈಃ||೨೯||

Adhikarana raktavRuddhyutthAdInAM raktasrutivirecanAdibhirupakramaH, dhAtorvRuddhikShayakaraNaprakAraH (30-33) · Śloka 33

ದೋಷಾಣಾಂ ವಿಶೇಷಚಿಕಿತ್ಸೇಹ ನೋಕ್ತಾ, ದೋಷೋಪಕ್ರಮಣೀಯೇ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣತ್ವಾತ್| ರಸಚಿಕಿತ್ಸಾ ಚ "ರಸೋಽಪಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮವತ್" ಇತ್ಯುಕ್ತೇರ್ನೇಹ ಪುನರ್ನಿರ್ದಿಷ್ಟಾ| ಅತೋ ರಕ್ತಾದೀನಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ - - - - ವಿಶೇಷಾದ್ರಕ್ತವೃದ್ಧ್ಯುತ್ಥಾನ್ ರಕ್ತಸ್ರುತಿವಿರೇಚನೈಃ| ಮಾಂಸವೃದ್ಧಿಭವಾನ್ ರೋಗಾನ್ ಶಸ್ತ್ರಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿಕರ್ಮಭಿಃ||೩೦|| ಸ್ಥೌಲ್ಯಕಾರ್ಶ್ಯೋಪಚಾರೇಣ ಮೇದೋಜಾನಸ್ಥಿಸಙ್ಕ್ಷಯಾತ್| ಜಾತಾನ್ ಕ್ಷೀರಘೃತೈಸ್ತಿಕ್ತಸಂಯುತರ್ಬಸ್ತಿಭಿಸ್ತಥಾ||೩೧|| ವಿಡ್ವೃದ್ಧಿಜಾನತೀಸಾರಕ್ರಿಯಯಾ, ವಿಟ್ಕ್ಷಯೋದ್ಭವಾನ್| ಮೇಷಾಜಮಧ್ಯಕುಲ್ಮಾಷಯವಮಾಷದ್ವಯಾದಿಭಿಃ||೩೨|| ಮೂತ್ರವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯೋತ್ಥಾಂಶ್ಚ ಮೇಹಕೃಚ್ಛ್ರಚಿಕಿತ್ಸಯಾ| ವ್ಯಾಯಾಮಾಭ್ಯಞ್ಜನಸ್ವೇದಮದ್ಯೈಃ ಸ್ವೇದಕ್ಷಯೋದ್ಭವಾನ್||೩೩||

Adhikarana dhAtujAnAmupakramAntaram (34-35) · Śloka 35

ಸ್ವಸ್ಥಾನಸ್ಥಸ್ಯ ಕಾಯಗ್ನೇರಂಶಾ ಧಾತುಷು ಸಂಶ್ರಿತಾಃ| ತೇಷಾಂ ಸಾದಾತಿದೀಪ್ತಿಭ್ಯಾಂ ಧಾತುವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯೋದ್ಭವಃ||೩೪|| ಪೂರ್ವೋ ಧಾತುಃ ಪರಂ ಕುರ್ಯಾದ್ದೃದ್ಧಃ ಕ್ಷೀಣಶ್ಚ ತದ್ವಿಧಮ್| |೩೫|

Adhikarana vRuddhikShayavikArasaMprAptiH, malAyanAni (35-36) · Śloka 36

| ದೋಷಾ ದುಷ್ಟಾ ರಸೈರ್ಧಾತೂನ್ ದೂಷಯನ್ತ್ಯುಭಯೇ ಮಲಾನ್||೩೫|| ಅಧೋ ದ್ವೇ, ಸಪ್ತ ಶಿರಸಿ, ಖಾನಿ ಸ್ವೇದವಹಾನಿ ಚ| ಮಲಾ ಮಲಾಯನಾನಿ ಸ್ಯುರ್ಯಥಾಸ್ವಂ ತೇಷ್ವತೋ ಗದಾಃ||೩೬||

Adhikarana ojasaH prAdhAnyam (37-39) · Śloka 39

ದೋಷಧಾತುಮಲಾನಾಂ ಸಮವಿಷಮಾವಸ್ಥಾ ಗದಿತಾ| ಓಜಸಸ್ತು ನಿರೂಪಯನ್ನಾಹ - - - - ಓಜಸ್ತು ತೇಜೋ ಧಾತೂನಾಂ ಶುಕ್ರಾನ್ತಾನಾಂ ಪರಂ ಸ್ಮೃತಮ್| ಹೃದಯಸ್ಥಮಪಿ ವ್ಯಾಪಿ ದೇಹಸ್ಥಿತಿನಿಬನ್ಧನಮ್||೩೭|| ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸೋಮಾತ್ಮಕಂ ಶುದ್ಧಮೀಷಲ್ಲೋಹಿತಪೀತಕಮ್| ಯನ್ನಾಶೇ ನಿಯತಂ ನಾಶೋ ಯಸ್ಮಿಂಸ್ತಿಷ್ಠತಿ ತಿಷ್ಠತಿ||೩೮|| ನಿಷ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ಯತೋ ಭಾವಾ ವಿವಿಧಾ ದೇಹಸಂಶ್ರಯಾಃ| |೩೯|

Adhikarana ojaHkShayalakShaNaM cikitsA (39-41) · Śloka 41

| ಓಜಃ ಕ್ಷೀಯೇತ ಕೋಪಕ್ಷುದ್ಧ್ಯಾನಶೋಕಶ್ರಮಾದಿಭಿಃ||೩೯|| ಬಿಭೇತಿ ದುರ್ಬಲೋಽಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ಧ್ಯಾಯತಿ ವ್ಯಥಿತೇನ್ದ್ರಿಯಃ| ದುಃಚ್ಛಾಯೋ ದುರ್ಮನಾ ರೂಕ್ಷೋ ಭವೇತ್ಕ್ಷಾಮಶ್ಚ ತತ್ಕ್ಷಯೇ||೪೦|| ಜೀವನೀಯೌಷಧಕ್ಷೀರರಸಾದ್ಯಾಸ್ತತ್ರ ಭೇಷಜಮ್| |೪೧|

Adhikarana ojovRuddhilakShaNam (41) · Śloka 41

| ಓಜೋವೃದ್ಧೌ ಹಿ ದೇಹಸ್ಯ ತುಷ್ಟಿಪುಷ್ಟಿಬಲೋದಯಃ||೪೧||

Adhikarana saMkShepeNa vRuddhikShayabheShajakathanam (42) · Śloka 42

ಇದಾನೀಂ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪೇಣ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಭೇಷಜಂ ಕಥಯನ್ನಾಹ - - - - ಯದನ್ನಂ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಯದಪಿ ಪ್ರಾರ್ಥಯೇತಾವಿರೋಧಿ ತು| ತತ್ತತ್ತ್ಯಜನ್ ಸಮಶ್ನಂಶ್ಚ ತೌ ತೌ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯೌ ಜಯೇತ್||೪೨||

Adhikarana yathArucyupacArasya nAnucitatvam, vAtAdInAM viparItasamAnayo rucikaratvam (43) · Śloka 43

ನನು, ದ್ವೇಷ್ಯಾನ್ನತ್ಯಾಗೇನೇಷ್ಟಾನ್ನಭಕ್ಷಣೇನ | ಚ ] ಕುತೋ ಹೇತೋರ್ದೋಷಾಣಾಂ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯೌ ಜಯೇತ್ ? ಇತ್ಯಾಹ - - - - ಕುರ್ವತೇ ಹಿ ರುಚಿಂ ದೋಷಾ ವಿಪರೀತಸಮಾನಯೋಃ| ವೃದ್ಧಾಃ ಕ್ಷೀಣಾಶ್ಚ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಲಕ್ಷಯನ್ತ್ಯಬುಧಾಸ್ತು ನ||೪೩||

Adhikarana uktayo rucidveShayorupapattiH (44) · Śloka 44

ನ ಚಾನೇನೈವ ಲಕ್ಷಣೇನ ವೃದ್ಧಾಃ ಕ್ಷೀಣಾಶ್ಚ ಲಕ್ಷಣೀಯಾಃ| ಕಿಂ ತರ್ಹಿ ? ಅನ್ಯದಪಿ ಲಕ್ಷಣಮಸ್ತೀತ್ಯಾಹ - - - - ಯಥಾಬಲಂ ಯಥಾಸ್ವಂ ಚ ದೋಷಾ ವೃದ್ಧಾ ವಿತನ್ವತೇ| ರೂಪಾಣಿ, ಜಹತಿ ಕ್ಷೀಣಾಃ, ಸಮಾಃ ಸ್ವಂ ಕರ್ಮ ಕುರ್ವತೇ||೪೪||

Adhikarana doShavaiShamyAnutpAdane yatnaH (11) · Śloka 11

ಕ್ಷೀಣಾ ದೋಷಾಃ ಕ್ಷೀಣತ್ವಾದೇವಾಕಿಞ್ಚಿತ್ಕರತ್ವಾತ್ ಕದಾಚಿತ್ಪೀಡಾಂ ನೋತ್ಪಾದಯನ್ತ್ಯೇವ, ಇತಿ ವಿಚಿನ್ತ್ಯಾಲ್ಪಮತಯೋ ವೈದ್ಯಾಃ ಕ್ಷೀಣದೋಷವರ್ಧನಾರ್ಥಂ ಕದಾಚಿದನಾದರಂ ಕುರ್ಯುರಿತ್ಯಾಹ - - - - ಯ ಏವ ದೇಹಸ್ಯ ಸಮಾ ವಿವೃದ್ಧ್ಯೈ ತ ಏವ ದೋಷಾ ವಿಷಮಾ ವಧಾಯ| ಯಸ್ಮಾದತಸ್ತೇ ಹಿತಚರ್ಯಯೈವ ಕ್ಷಯಾದ್ವಿವೃದ್ಧೇರಿವ ರಕ್ಷಣೀಯಾಃ||೪೫|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸುನೂಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ದೋಷಾದಿವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮೈಕಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೧||