Adhikarana atha viruddhAnnavij~jAnIyo nAma navamo~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతో విరుద్ధాన్నవిజ్ఞానీయమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातो विरुद्धान्नविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grAmyamAMsAnAM madhuguDAdibhiH saha bhakShaNe niShedhaH (2) · Śloka 2
గ్రామ్యానూపౌదకపిశితాని, మధుగుడతిలపయోమాషమూలకబిసైర్విరూఢధాన్యైశ్చ నైకధ్యమద్యాత్||2||
ग्राम्यानूपौदकपिशितानि, मधुगुडतिलपयोमाषमूलकबिसैर्विरूढधान्यैश्च नैकध्यमद्यात्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana payasA saha matsyabhakShaNe niShedhaH (3) · Śloka 3
విశేషతః పయసా మత్స్యాన్| ఉభయం హ్యేతన్మధురసవిపాకిత్వాదభిష్యంది, శీతోష్ణవీర్యత్వాత్పరస్పరం విరుద్ధం||3||
विशेषतः पयसा मत्स्यान्| उभयं ह्येतन्मधुरसविपाकित्वादभिष्यन्दि, शीतोष्णवीर्यत्वात्परस्परं विरुद्धम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana payasA saha visheSheNa cilicimasya bhakShaNe niShedhaH cilicimalakShaNa~jca (4) · Śloka 4
తేష్వపి విశేషేణ చిలిచిమః| స పునః శకలీ లోహితనయనః సర్వతో లోహితరాజిర్లోహితప్రభాకరః ప్రాయో భూమౌ చరతి, సోఽత్యభిష్యందితమత్వాత్ సుతరాం వ్యాధీనుపజనయత్యామవిషం చ||4||
तेष्वपि विशेषेण चिलिचिमः| स पुनः शकली लोहितनयनः सर्वतो लोहितराजिर्लोहितप्रभाकरः प्रायो भूमौ चरति, सोऽत्यभिष्यन्दितमत्वात् सुतरां व्याधीनुपजनयत्यामविषं च||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvamamladravyaM ka~ggvAdayashca payasA saha viruddhyante (5) · Śloka 5
సర్వంచామ్లం ద్రవమద్రవం పయసైకధ్యం విరుద్ధం| తత ఉత్తరం వా విరుద్ధం ఫలంచ కంగువరకమకుష్ఠకులత్థమాషనిష్పావాశ్చ||5||
सर्वञ्चाम्लं द्रवमद्रवं पयसैकध्यं विरुद्धम्| तत उत्तरं वा विरुद्धं फलञ्च कङ्गुवरकमकुष्ठकुलत्थमाषनिष्पावाश्च||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUlakAdiharitakabhakShaNottaraM payaH na sevyam (6) · Śloka 6
న మూలకాదిరహితం భక్షయిత్వా పయః సేవ్యం కుష్ఠాబాధభయాత్||6||
न मूलकादिरहितं भक्षयित्वा पयः सेव्यं कुष्ठाबाधभयात्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShIramadhubhyAM viruddhAni dravyANi (7) · Śloka 7
పౌష్కరం రౌహిణీకం జాతుకం వా శాకం సహ మధుపయోభ్యాం నాభ్యవహరేత్| తాభ్యాంచ సహ కపోతాన్ సర్షపతైలభృష్టాన్||7||
पौष्करं रौहिणीकं जातुकं वा शाकं सह मधुपयोभ्यां नाभ्यवहरेत्| ताभ्याञ्च सह कपोतान् सर्षपतैलभृष्टान्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarShapatailabhRuShTAni matsyavarAhamAMsAni viruddhAni (8) · Śloka 8
తథా సర్షపతైలభృష్టానాం మత్స్యబదరాణాం బదరాణి శ్వావిద్వరాహమాంసం చైకధ్యం పిత్తేనామమాంసాని||8||
तथा सर्षपतैलभृष्टानां मत्स्यबदराणां बदराणि श्वाविद्वराहमांसं चैकध्यं पित्तेनाममांसानि||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMyogaviruddhAni (9) · Śloka 9
దధ్నా కుక్కుటం పృషతం చ| కుసుంభశాకేనౌరభ్రం| సౌవీరకేణ తిలశష్కులీః| క్షీరేణ లవణం| మూలకేన మాషసూపం| నవనీతేన మూలశాకం| ఉపోదకాం మైరేయమార్ద్వీకాభ్యాం| పీలూని కరీరైః| బిసైర్విరూఢకాని| దధ్నా మాషసూపేన గుడేన మధునా ఘృతేన వా లకుచ ఫలం| దధ్నా తక్రేణ తాలఫలేన వా కదలీఫలం| పిప్పలీమరిచాభ్యాం, మధునా గుడేన వా కాకమాచీం||9||
दध्ना कुक्कुटं पृषतं च| कुसुम्भशाकेनौरभ्रम्| सौवीरकेण तिलशष्कुलीः| क्षीरेण लवणम्| मूलकेन माषसूपम्| नवनीतेन मूलशाकम्| उपोदकां मैरेयमार्द्वीकाभ्याम्| पीलूनि करीरैः| बिसैर्विरूढकानि| दध्ना माषसूपेन गुडेन मधुना घृतेन वा लकुच फलम्| दध्ना तक्रेण तालफलेन वा कदलीफलम्| पिप्पलीमरिचाभ्यां, मधुना गुडेन वा काकमाचीं||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAkamAcyA saMskArAdibhirvirodhaH (10) · Śloka 10
తామేవ మత్స్యపచనే శృంగివేరపచనే వా భాజనే సిద్ధామన్యత్ర వా సిద్ధాం రాత్రిముషితాం||10||
तामेव मत्स्यपचने शृङ्गिवेरपचने वा भाजने सिद्धामन्यत्र वा सिद्धां रात्रिमुषिताम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAMsyabhAjane dasharAtrasthitaM sarpirna sevyam (11) · Śloka 11
కాంస్యభాజనే దశరాత్రోషితం సర్పిః||11||
कांस्यभाजने दशरात्रोषितं सर्पिः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMyogasaMskArAdi viruddhAni (12) · Śloka 12
మద్యదధిమధుభల్లాతకేషు చోష్ణం| తక్రసిద్ధకాసంపిల్లకో విరుద్ధః| అంగారశూల్యో భాసః| సురాకృసరాపాయసాశ్చైకధ్యం విరుద్ధాః| మధుసర్పిర్వసాతైలోదకాని సమధృతాని ద్విశస్త్రిశః సమస్తాని వా| మధుఘృతే భిన్నాంశే దివ్యోదకానుపానే| మధుపుష్కరబీజం| పద్మోత్తరికాశాకం శార్కరో మైరేయో మధు చ సహోపయుక్తం సర్వే విరుద్ధం; వాతం చాతికోపయతి| హారిద్రకః సర్షపతైలభృష్టో విరుద్ధః| పిత్తం చాతికోపయతి| పాయసో మంథానుపానో విరుద్ధః| శ్లేష్మాణం చాతికోపయతి| ఉపోదకా తిలకల్కసిద్ధా హేతురతీసారస్య| బలాకా వారుణ్యా కుల్మాషైశ్చ విరుద్ధా| సైవ వరాహవసయా పరిభృష్టో సద్యో వ్యాపాదయతి| గోధాలావతిత్తిరిమయూరకపింజలాశ్చైరండదార్వగ్నిసిద్ధా ఏరండతైలసమ్మూర్చ్ఛితాః| హారీతమాంసం హరిద్రశూలకావసకం హారిద్రాగ్నిప్లుష్టం చ| తదేవ భస్మపాంసుపరిధ్వస్తం సక్షౌద్రం చ| తథా మత్స్యనిస్తాలితస్నేహసాధితాః పిప్పల్యః||12||
मद्यदधिमधुभल्लातकेषु चोष्णम्| तक्रसिद्धकासम्पिल्लको विरुद्धः| अङ्गारशूल्यो भासः| सुराकृसरापायसाश्चैकध्यं विरुद्धाः| मधुसर्पिर्वसातैलोदकानि समधृतानि द्विशस्त्रिशः समस्तानि वा| मधुघृते भिन्नांशे दिव्योदकानुपाने| मधुपुष्करबीजम्| पद्मोत्तरिकाशाकं शार्करो मैरेयो मधु च सहोपयुक्तं सर्वे विरुद्धम्; वातं चातिकोपयति| हारिद्रकः सर्षपतैलभृष्टो विरुद्धः| पित्तं चातिकोपयति| पायसो मन्थानुपानो विरुद्धः| श्लेष्माणं चातिकोपयति| उपोदका तिलकल्कसिद्धा हेतुरतीसारस्य| बलाका वारुण्या कुल्माषैश्च विरुद्धा| सैव वराहवसया परिभृष्टो सद्यो व्यापादयति| गोधालावतित्तिरिमयूरकपिञ्जलाश्चैरण्डदार्वग्निसिद्धा एरण्डतैलसम्मूर्च्छिताः| हारीतमांसं हरिद्रशूलकावसकं हारिद्राग्निप्लुष्टं च| तदेव भस्मपांसुपरिध्वस्तं सक्षौद्रं च| तथा मत्स्यनिस्तालितस्नेहसाधिताः पिप्पल्यः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItoShNanavapurANAdIni sammilitAni na sevyAni (13) · Śloka 13
శీతోష్ణం నవపురాణమామపక్వంచ నైకమైకధ్యమద్యాత్||13||
शीतोष्णं नवपुराणमामपक्वञ्च नैकमैकध्यमद्यात्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uShNAbhitaptasya sahasA salilAvagAhAdiniShedhaH (14) · Śloka 14
సలిలావగాహః సహసోష్ణాభితప్తస్య త్వగ్దృష్ట్యోరుపపాతాయ| తృష్ణాభిప్రవృద్ధయే చ| తథైవ చ పయఃపానం రక్తపిత్తాయ||14||
सलिलावगाहः सहसोष्णाभितप्तस्य त्वग्दृष्ट्योरुपपाताय| तृष्णाभिप्रवृद्धये च| तथैव च पयःपानं रक्तपित्ताय||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shrAntasya sahasA bhojane doShaH (15) · Śloka 15
శరీరేణాయస్తస్య సహసాఽభ్యవహారః ఛర్దిషే గుల్మాయ వా| వాచా త్వాయస్తస్య స్వరసాదాయ||15||
शरीरेणायस्तस्य सहसाऽभ्यवहारः छर्दिषे गुल्माय वा| वाचा त्वायस्तस्य स्वरसादाय||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prakaraNopasaMhAraH (16) · Śloka 16
ఇత్యన్నపానద్రవ్యవిరోధైకదేశో బాహుల్యేనోపయోగీ కథితః| భేషజద్రవ్యాణాంతు యథోపదేశమేవ ప్రయోగే న్యాయ్యతరః| తద్విరోధః పునరతిప్రసంగభయాన్నోక్తః| న చ తద్విజ్ఞానమేకాంతభద్రకం||16||
इत्यन्नपानद्रव्यविरोधैकदेशो बाहुल्येनोपयोगी कथितः| भेषजद्रव्याणान्तु यथोपदेशमेव प्रयोगे न्याय्यतरः| तद्विरोधः पुनरतिप्रसङ्गभयान्नोक्तः| न च तद्विज्ञानमेकान्तभद्रकम्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viruddhadravyalakShaNam (17) · Śloka 17
అపి చ- ఉత్క్లేశ్య దోషాన్న హరేత్ ద్రవ్యం యత్తత్సమాసతః| విరుద్ధం తద్ధి ధాతూనాం ప్రత్యనీకతయా స్థితం||17||
अपि च- उत्क्लेश्य दोषान्न हरेत् द्रव्यं यत्तत्समासतः| विरुद्धं तद्धि धातूनां प्रत्यनीकतया स्थितम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virodhaprakArAH (18) · Śloka 18
బలినాం మిథోగుణానాం విషమతయా సమతయాఽప్యుభయథాపి| సంస్కారాదివశేన చ భవతి నిసర్గాదపి విరోధః||18||
बलिनां मिथोगुणानां विषमतया समतयाऽप्युभयथापि| संस्कारादिवशेन च भवति निसर्गादपि विरोधः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virodhaprakArANAmudAharaNAni (19) · Śloka 19
క్షీరం కులత్థైః పనసేన మత్స్యైః తప్తం దధిక్షౌద్రఘృతే సమాంశే| వార్యూషరే రాత్రిషు సక్తావశ్చ తోయాంతరాస్తే యవకాస్తథా చ||19||
क्षीरं कुलत्थैः पनसेन मत्स्यैः तप्तं दधिक्षौद्रघृते समांशे| वार्यूषरे रात्रिषु सक्तावश्च तोयान्तरास्ते यवकास्तथा च||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kushAgrabuddhInAmetadudAharaNamAtram (20) · Śloka 20
కుశాగ్రీయధియామేతదుదాహరణమాత్రకం| ఉపనీతమలం విద్వాన్ సర్వత్ర క్రమతే యతః||20||
कुशाग्रीयधियामेतदुदाहरणमात्रकम्| उपनीतमलं विद्वान् सर्वत्र क्रमते यतः||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viruddhAshane vyApada (21) · Śloka 21
విస్ఫోటశోఫమదవిద్రధిగుల్మయక్ష్మతేజోబలస్మృతిమతీంద్రియచిత్తనాశాన్| కుర్యాద్ విరుద్ధమశనం జ్వరమస్రపిత్తమష్టౌ గదాంశ్చ మహతో విషవచ్చ మృత్యుం||21||
विस्फोटशोफमदविद्रधिगुल्मयक्ष्मतेजोबलस्मृतिमतीन्द्रियचित्तनाशान्| कुर्याद् विरुद्धमशनं ज्वरमस्रपित्तमष्टौ गदांश्च महतो विषवच्च मृत्युम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viruddhAshanajeShu rogeShu pratIkAraH (22) · Śloka 22
తేష్వాశు కుర్యాత్సంశుద్ధిం శమం వా తద్విరోధిభిః| ద్రవ్యైస్తైరేవ వా పూర్వం శరీరస్యాభిసంస్కృతిం||22||
तेष्वाशु कुर्यात्संशुद्धिं शमं वा तद्विरोधिभिः| द्रव्यैस्तैरेव वा पूर्वं शरीरस्याभिसंस्कृतिम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAyAmasnigdhAdInAM virodhyapi na bAdhakam (23) · Śloka 23
వ్యాయామస్నిగ్ధదీప్తాగ్నివయస్థబలశాలినాం| విరోధ్యపి న పీడాయై సాత్మ్యమల్పం చ భోజనం||23||
व्यायामस्निग्धदीप्ताग्निवयस्थबलशालिनाम्| विरोध्यपि न पीडायै सात्म्यमल्पं च भोजनम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viruddhopayoge~api roganivRuttau bIjam (24) · Śloka 24
దోషాదివైపరీత్యేన హరతే రోగిణాం రుజం| ఏకధ్యం దధిదుగ్ధాదియోజనా న విరుధ్యతే| యోగాదిభేదాద్యద్యద్వా పథ్యానామప్యపథ్యతా| తద్భేదాంతరతస్తద్వద్విరోధోఽపి నివర్త్తతే||24||
दोषादिवैपरीत्येन हरते रोगिणां रुजम्| एकध्यं दधिदुग्धादियोजना न विरुध्यते| योगादिभेदाद्यद्यद्वा पथ्यानामप्यपथ्यता| तद्भेदान्तरतस्तद्वद्विरोधोऽपि निवर्त्तते||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pathyApathyayostyAgashIlanayorvidhiH (25) · Śloka 25
పాదాంశేన త్యజేత్సాత్మ్యమహితం హితమాచరేత్| ఏకాంతరం తతశ్చోర్ధ్వం ద్వ్యంతరం త్ర్యంతరం తథా||25||
पादांशेन त्यजेत्सात्म्यमहितं हितमाचरेत्| एकान्तरं ततश्चोर्ध्वं द्व्यन्तरं त्र्यन्तरं तथा||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kramashaH pathyApathyashIlanaparihAraguNAH (26) · Śloka 26
క్రమేణానేన సాంత్యక్తా దోషాః సంవర్ధితా గుణాః| ప్రభవంతి న పీడాయై ప్రాప్నువంతి స్థిరాత్మతాం||26||
क्रमेणानेन सान्त्यक्ता दोषाः संवर्धिता गुणाः| प्रभवन्ति न पीडायै प्राप्नुवन्ति स्थिरात्मताम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trayaH upastambhAH (27) · Śloka 27
త్రితయం చైతదుపస్తంభనమాహారః స్వప్నోఽబ్రహ్మచర్యం చ| ఏభిర్యుక్తియుక్తైరుపాతబ్ధముపస్తంభైః శరీరం బలవర్ణోపచయోచితమనువర్తతే యావదాయుః సంస్కారః| తత్రాఽఽహార ఉక్తో వక్ష్యతే చ||27||
त्रितयं चैतदुपस्तम्भनमाहारः स्वप्नोऽब्रह्मचर्यं च| एभिर्युक्तियुक्तैरुपातब्धमुपस्तम्भैः शरीरं बलवर्णोपचयोचितमनुवर्तते यावदायुः संस्कारः| तत्राऽऽहार उक्तो वक्ष्यते च||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidrAyAH svarUpam (28) · Śloka 28
లోకాదిసర్గప్రభవా తమోమూలా తమోమయీ| బాహుల్యాత్తమసో రాత్రౌ నిద్రా ప్రాయేణ జాయతే||28||
लोकादिसर्गप्रभवा तमोमूला तमोमयी| बाहुल्यात्तमसो रात्रौ निद्रा प्रायेण जायते||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidrAveshAvasthA (29) · Śloka 29
శ్లేష్మావృతేషు స్రోతస్సు శ్రమాదుపరతేషు చ| ఇంద్రియేషు స్వకర్మభ్యో నిద్రా విశతి దేహినం||29||
श्लेष्मावृतेषु स्रोतस्सु श्रमादुपरतेषु च| इन्द्रियेषु स्वकर्मभ्यो निद्रा विशति देहिनम्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svapnAvasthA (30) · Śloka 30
సర్వేంద్రియవ్యుపరతౌ మనోఽనుపరతం యదా| విషయేభ్యస్తదా స్వప్నం నానారూపం ప్రపశ్యతి||30||
सर्वेन्द्रियव्युपरतौ मनोऽनुपरतं यदा| विषयेभ्यस्तदा स्वप्नं नानारूपं प्रपश्यति||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidrAyAM mAhAtmyam (31) · Śloka 31
నిద్రాయత్తం సుఖం దుఃఖం పుష్టిః కార్శ్యం బలాబలం| వృషతాం క్లీబతా జ్ఞానమజ్ఞానం జీవితం న చ||31||
निद्रायत्तं सुखं दुःखं पुष्टिः कार्श्यं बलाबलम्| वृषतां क्लीबता ज्ञानमज्ञानं जीवितं न च||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana akAlanidrAdidoShAH (32) · Śloka 32
అకాలేఽతిప్రసంగాచ్చ న చ నిద్రా నివేషితా| సుఖాయుషీ పరాత్కుర్యాత్కాలరాత్రిరివాపరా||32||
अकालेऽतिप्रसङ्गाच्च न च निद्रा निवेषिता| सुखायुषी परात्कुर्यात्कालरात्रिरिवापरा||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yuktanidrAyAH guNAH (33) · Śloka 33
సైవ యుక్తా పునర్యుంక్తే నిద్రాదేహం సుఖాయుషా| యోగాభియోగినో బుద్ధిర్నిర్మలాఽతమసా యథా||33||
सैव युक्ता पुनर्युङ्क्ते निद्रादेहं सुखायुषा| योगाभियोगिनो बुद्धिर्निर्मलाऽतमसा यथा||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAtrijAgaraNAdInAM guNAH (34) · Śloka 34
రాత్రౌ జాగరణం రూక్షం స్నిగ్ధం ప్రస్వపనం దివా| అరూక్షమనభిష్యంది త్వాసీనప్రచలాయితం||34||
रात्रौ जागरणं रूक्षं स्निग्धं प्रस्वपनं दिवा| अरूक्षमनभिष्यन्दि त्वासीनप्रचलायितम्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grIShme divAsvapnaM hitam (35) · Śloka 35
గ్రీష్మే వాయుచయాదానరౌక్ష్యరాత్ర్యల్పభావతః| దివాస్వప్నో హితోఽన్యస్మిన్ కఫపిత్తకరో హి సః||35||
ग्रीष्मे वायुचयादानरौक्ष्यरात्र्यल्पभावतः| दिवास्वप्नो हितोऽन्यस्मिन् कफपित्तकरो हि सः||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grIShmavarjyeShu RutuShu divAsvApaniShedhaH apavAdashca (36) · Śloka 36
ముక్తాఽతిభాష్యయానాధ్వమద్యస్త్రీభారకర్మభిః| క్రోధశోకభయైః క్లాంతాన్ శ్వాసహిధ్మాతిసారిణః| వృద్ధబాలాబలక్షీణక్షతతృట్చ్ఛూలపీడితాన్| అజీర్ణ్యభిహతోన్మత్తాందివాస్వప్నోచితానపి| ధాతుసామ్యం తథా హ్యేషాం శ్లేష్మా చాంగాని పుష్యతి||36||
मुक्ताऽतिभाष्ययानाध्वमद्यस्त्रीभारकर्मभिः| क्रोधशोकभयैः क्लान्तान् श्वासहिध्मातिसारिणः| वृद्धबालाबलक्षीणक्षततृट्च्छूलपीडितान्| अजीर्ण्यभिहतोन्मत्तान्दिवास्वप्नोचितानपि| धातुसाम्यं तथा ह्येषां श्लेष्मा चाङ्गानि पुष्यति||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grIShme~api divAsvApe~ayogyAH (37) · Śloka 37
బహుమేదః కఫాః స్వప్యుః స్నేహనిత్యాశ్చ నాహని||37||
बहुमेदः कफाः स्वप्युः स्नेहनित्याश्च नाहनि||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAtriShvapi svapne~anarhAH (38) · Śloka 38
విషార్త్తః కంఠరోగీ చ నైవ జాతు నిశాస్వపి||38||
विषार्त्तः कण्ठरोगी च नैव जातु निशास्वपि||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ahitanidrayA jAyamAnA rogAH (39) · Śloka 39
హలీమకశిరోజాడ్యస్తైమిత్యగురుగాత్రతాః| జ్వరభ్రమమతిభ్రంశస్రోతోరోధాగ్నిమందతాః| శోఫారోచనహృల్లాసపీనసార్ద్ధావభేదకాః| కండూరుక్కోఠపిటకాకాసతంద్రాగలామయాః| విషవేగప్రవృత్తిశ్చ భవేదహితనిద్రయా||39||
हलीमकशिरोजाड्यस्तैमित्यगुरुगात्रताः| ज्वरभ्रममतिभ्रंशस्रोतोरोधाग्निमन्दताः| शोफारोचनहृल्लासपीनसार्द्धावभेदकाः| कण्डूरुक्कोठपिटकाकासतन्द्रागलामयाः| विषवेगप्रवृत्तिश्च भवेदहितनिद्रया||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atinidrAyAH kAraNam (40) · Śloka 40
అపచ్యమానో బాహుల్యాత్స్రోతాంస్యావృణుతే కఫః| తతః స్రోతస్సు రుద్ధేషు జాయతే గాత్రగౌరవం| గురుగాత్రస్య చాలస్యమాలస్యాదతినిద్రతా||40||
अपच्यमानो बाहुल्यात्स्रोतांस्यावृणुते कफः| ततः स्रोतस्सु रुद्धेषु जायते गात्रगौरवम्| गुरुगात्रस्य चालस्यमालस्यादतिनिद्रता||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atinidrAnAshakAni (41) · Śloka 41
విరేకః కాయశిరసోర్వమనం రక్తమోక్షణం| ధూమః క్షుత్తృడ్వ్యథాహర్షశోకమైథునభీక్రుధః| చింతోత్కంఠాఽసుఖా శయ్యా సత్త్వౌదార్యం తమోజయః| రూక్షాన్నం చాహితాం నిద్రాం వారయంతి ప్రసంగినీం||41||
विरेकः कायशिरसोर्वमनं रक्तमोक्षणम्| धूमः क्षुत्तृड्व्यथाहर्षशोकमैथुनभीक्रुधः| चिन्तोत्कण्ठाऽसुखा शय्या सत्त्वौदार्यं तमोजयः| रूक्षान्नं चाहितां निद्रां वारयन्ति प्रसङ्गिनीम्||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidrAnAshe hetavaH (42) · Śloka 42
ఏత ఏవ చ విజ్ఞేయా నిద్రానాశస్య హేతవః| కాలశీలక్షయో వ్యాధిర్వృద్ధిశ్చానిలపిత్తయోః||42||
एत एव च विज्ञेया निद्रानाशस्य हेतवः| कालशीलक्षयो व्याधिर्वृद्धिश्चानिलपित्तयोः||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidrAnAshAjjAyamAnA rogAH (43) · Śloka 43
నిద్రానాశాదంగమర్ద్దశిరోగౌరవజృంభికాః| జాడ్యగ్లానిభ్రమాపక్తితంద్రారోగాశ్చ వాతజాః||43||
निद्रानाशादङ्गमर्द्दशिरोगौरवजृम्भिकाः| जाड्यग्लानिभ्रमापक्तितन्द्रारोगाश्च वातजाः||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tandrAnidAnAni (44) · Śloka 44
కఫోఽల్పో వాయునోద్ధూతో ధమనీః సన్నిరుధ్య తు| కుర్యాత్సంజ్ఞాపహాం తంద్రాం దారుణాం మోహకారిణీం| ఉన్మీలితవినిర్భుగ్నే పరివర్తితతారకే| భవతస్తత్ర నయనే స్రుతే లులితపక్ష్మణీ| అర్ద్ధత్రిరాత్రాత్సా సాధ్యా న సా సాధ్యా తతః పరం||44||
कफोऽल्पो वायुनोद्धूतो धमनीः सन्निरुध्य तु| कुर्यात्संज्ञापहां तन्द्रां दारुणां मोहकारिणीम्| उन्मीलितविनिर्भुग्ने परिवर्तिततारके| भवतस्तत्र नयने स्रुते लुलितपक्ष्मणी| अर्द्धत्रिरात्रात्सा साध्या न सा साध्या ततः परम्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAtrau sAtmyataH nidrAM seveta (45) · Śloka 45
యథాకాలమతో నిద్రాం రాత్రౌ సేవేత సాత్మ్యతః||45||
यथाकालमतो निद्रां रात्रौ सेवेत सात्म्यतः||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAtrau jAgaritasya prAtaH svApavidhiH (46) · Śloka 46
అసాత్మ్యాజ్జాగరాదర్ధం ప్రాతః స్వప్యాదభుక్తవాన్||46||
असात्म्याज्जागरादर्धं प्रातः स्वप्यादभुक्तवान्||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mandanidrasya upacArAH (47) · Śloka 47
శీలయేన్మందనిద్రస్తు క్షీరమిక్షురసం రసాన్| ఆనూపౌదకమాంసానాం భక్ష్యాన్ గౌడికపౌష్టికాన్| శాలీన్మద్యాని మాషాంశ్చ కీలాటాన్ మాహిషం దధి| అభ్యంగోద్వర్త్తనస్నానమూర్ధ్వశ్రవణపూరణం| చక్షుషస్తర్పణం లేపః శిరసో వదనస్య చ| ప్రవాతే సురభౌ దేశే సుఖాం శయ్యాం యథోచితే| సంవాహనం స్పర్శసుఖం చిత్తజ్ఞైరనుజీవిభిః| సర్పిః క్షీరానుపానం చ జీవనీయైః శృతం పిబేత్| కాంతాబాహులతాశ్లేషో నిర్వృత్తిః కృతకృత్యతా| మనోఽనుకూలా విషయాః కామం నిద్రాసుఖప్రదాః||47||
शीलयेन्मन्दनिद्रस्तु क्षीरमिक्षुरसं रसान्| आनूपौदकमांसानां भक्ष्यान् गौडिकपौष्टिकान्| शालीन्मद्यानि माषांश्च कीलाटान् माहिषं दधि| अभ्यङ्गोद्वर्त्तनस्नानमूर्ध्वश्रवणपूरणम्| चक्षुषस्तर्पणं लेपः शिरसो वदनस्य च| प्रवाते सुरभौ देशे सुखां शय्यां यथोचिते| संवाहनं स्पर्शसुखं चित्तज्ञैरनुजीविभिः| सर्पिः क्षीरानुपानं च जीवनीयैः शृतं पिबेत्| कान्ताबाहुलताश्लेषो निर्वृत्तिः कृतकृत्यता| मनोऽनुकूला विषयाः कामं निद्रासुखप्रदाः||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana brahmacaryAdiyutasya nidrA kAle bhavatyeva,mandanidropacArANAM varjanIyatvenAtideshaH (48) · Śloka 48
బ్రహ్మచర్యరతేర్గ్రామ్యసుఖనిః స్పృహచేతసః| నిద్రా సంతోషతృప్తస్య స్వం కాలం నాతివర్త్తతే| ఏతాన్యేవ చ భూయిష్ఠం నిద్రాలుః పరివర్జయేత్||48||
ब्रह्मचर्यरतेर्ग्राम्यसुखनिः स्पृहचेतसः| निद्रा सन्तोषतृप्तस्य स्वं कालं नातिवर्त्तते| एतान्येव च भूयिष्ठं निद्रालुः परिवर्जयेत्||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saptavidhAH nidrAH tAsAM vivaraNa~jca (49) · Śloka 49
కాలస్వభావామయచిత్తదేహ- ఖేదైః కఫాగంతుతమోభవా చ| నిద్రా బిభర్తి ప్రథమా శరీరం పాప్మాఽంతగా వ్యాధినిమిత్తమన్యాః||49||
कालस्वभावामयचित्तदेह- खेदैः कफागन्तुतमोभवा च| निद्रा बिभर्ति प्रथमा शरीरं पाप्माऽन्तगा व्याधिनिमित्तमन्याः||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sambhoge niShiddhA strI deshakAlAdi ca (50) · Śloka 50
గ్రామ్యధర్మప్రవృత్తౌ తు రజస్వలామనిష్టాచారామశస్తామతిస్థూలామతికృశాం గర్భిణీం సూతికామనుత్తానాం వికృతాంగాం గణికామప్రజసం దుష్టయోనిమన్యయోనిమన్యస్త్రియం విశేషాచ్చ వయోవర్ణవృద్ధాం సగోత్రాం గురుమిత్రబంధుభృత్యపత్నీం వర్ణినీం తథా చైత్యచత్వరచతుష్పథోపవనశ్మశానాఘాతసలిలౌషధద్విజగురుసురనృపాలయేష్వహని గోసర్గే మధ్యందినేఽర్ద్ధరాత్రౌ పర్వేష్వనంగే పిపాసురప్రణీతసంకల్పో వా న గచ్ఛేత్||50||
ग्राम्यधर्मप्रवृत्तौ तु रजस्वलामनिष्टाचारामशस्तामतिस्थूलामतिकृशां गर्भिणीं सूतिकामनुत्तानां विकृताङ्गां गणिकामप्रजसं दुष्टयोनिमन्ययोनिमन्यस्त्रियं विशेषाच्च वयोवर्णवृद्धां सगोत्रां गुरुमित्रबन्धुभृत्यपत्नीं वर्णिनीं तथा चैत्यचत्वरचतुष्पथोपवनश्मशानाघातसलिलौषधद्विजगुरुसुरनृपालयेष्वहनि गोसर्गे मध्यन्दिनेऽर्द्धरात्रौ पर्वेष्वनङ्गे पिपासुरप्रणीतसङ्कल्पो वा न गच्छेत्||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viparItavyavAyAdInAM niShedhaH (51) · Śloka 51
న చ విపరీతవ్యవాయే యోజయేత్||51||
न च विपरीतव्यवाये योजयेत्||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sambhoge mahAbhogasharIrAdInAM visheShaniShedhaH (52) · Śloka 52
విశేషేణ చాతివ్యాయతాం గర్భిణీం నవప్రసూతామృతుమతీం సంవృతయోనించ||52||
विशेषेण चातिव्यायतां गर्भिणीं नवप्रसूतामृतुमतीं संवृतयोनिञ्च||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUrddhAbhighAtaniShedhaH (53) · Śloka 53
మూర్ద్ధాభిఘాతం చ పరిహరేత్| న చ నిషేకాభిముఖం శుక్రం ధారయేదితి||53||
मूर्द्धाभिघातं च परिहरेत्| न च निषेकाभिमुखं शुक्रं धारयेदिति||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyavAyamAtrA (54) · Śloka 54
మనఃశరీరస్థితిమాత్రమేవ వ్యవాయం సేవేత| న తత్పరః స్యాదితి||54||
मनःशरीरस्थितिमात्रमेव व्यवायं सेवेत| न तत्परः स्यादिति||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sambhoganiyamAH (55) · Śloka 55
భవతి చాత్ర శ్లేకః- విస్రబ్ధహృష్టో రహసి తత్కామస్తరుణః పుమాన్| సమస్థితాంగః సురభిర్ముక్తమూత్రాదిరవ్యథః| నానాశితో నాత్యశితో వృష్యాణాం తర్పితస్త్ర్యహం| నారీం నారీర్గుణైర్యుక్తాం సహపూర్ణగుణాం వ్రజేత్||55||
भवति चात्र श्लेकः- विस्रब्धहृष्टो रहसि तत्कामस्तरुणः पुमान्| समस्थिताङ्गः सुरभिर्मुक्तमूत्रादिरव्यथः| नानाशितो नात्यशितो वृष्याणां तर्पितस्त्र्यहम्| नारीं नारीर्गुणैर्युक्तां सहपूर्णगुणां व्रजेत्||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana RutuvisheSheNa saMyoge kAlaniyamaH (56) · Śloka 56
ద్వ్యహాద్వసంతే తస్యాంతే పక్షాత్తద్వద్ ఘనోదయే| సేవేత కామతః కామం హేమంతే శిశిరే బలీ||56||
द्व्यहाद्वसन्ते तस्यान्ते पक्षात्तद्वद् घनोदये| सेवेत कामतः कामं हेमन्ते शिशिरे बली||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana maithunAnantaraM sevanIyAni (57) · Śloka 57
స్నానాంగరాగవ్యజనేందుపాద- మాంసాసవక్షీరరసాన్ రసాలాం| భక్ష్యాన్ సితాఢ్యాన్ సలిలం సుశీతం సేవేత నిద్రాంచ రతాంతతాంతః||57||
स्नानाङ्गरागव्यजनेन्दुपाद- मांसासवक्षीररसान् रसालाम्| भक्ष्यान् सिताढ्यान् सलिलं सुशीतं सेवेत निद्राञ्च रतान्ततान्तः||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grAmyadharmottaraM snAnAdisevanasya phalam (58) · Śloka 58
స్త్రీసంసర్గాద్ధి సద్యః స్యాత్క్లీబతా బలినామపి| ఏవం చాప్యాయతే శీఘ్రం తేషాం శుక్రం చ ధామ చ||58||
स्त्रीसंसर्गाद्धि सद्यः स्यात्क्लीबता बलिनामपि| एवं चाप्यायते शीघ्रं तेषां शुक्रं च धाम च||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avidhigrAmyadharmasevAyA doShAH (59) · Śloka 59
దుష్ట్యాయురోజఃశుక్రాణాం క్షయం మేఢ్రాశ్రయాన్ గదాన్| వాయోః కోపమధర్మం చ మూఢః ప్రాప్నోత్యతోఽన్యథా| ఉత్తానో వేగరోధీ వా వృద్ధిమేహాశ్మశర్కరాః| తిమిరాదిగదోత్పత్తిర్మూర్ద్ధాద్యహననాద్ ధ్రువం||59||
दुष्ट्यायुरोजःशुक्राणां क्षयं मेढ्राश्रयान् गदान्| वायोः कोपमधर्मं च मूढः प्राप्नोत्यतोऽन्यथा| उत्तानो वेगरोधी वा वृद्धिमेहाश्मशर्कराः| तिमिरादिगदोत्पत्तिर्मूर्द्धाद्यहननाद् ध्रुवम्||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atimaithune vyApadaH (60) · Śloka 60
భ్రమక్లమోరుదౌర్బల్యబలధాత్వింద్రియక్షయః| అపర్వమరణం చ స్యాద్విశేషేణాతిమైథునాత్||60||
भ्रमक्लमोरुदौर्बल्यबलधात्विन्द्रियक्षयः| अपर्वमरणं च स्याद्विशेषेणातिमैथुनात्||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sambhoge niyamaH (61) · Śloka 61
న చోనః షోడశాద్వర్షాత్ సప్తతేః పరతో న చ| ఆయుష్కామో నరః స్త్రీభిః సంయోగం గంతుమర్హతి||61||
न चोनः षोडशाद्वर्षात् सप्ततेः परतो न च| आयुष्कामो नरः स्त्रीभिः संयोगं गन्तुमर्हति||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlyAvasthAyAM sambhoge hAniH (62) · Śloka 62
అతిబాలో హ్యాసంపూర్ణసర్వధాతుః స్త్రియం వ్రజన్| ఉపతప్యేత సహసా తటాకమివ కాజలం||62||
अतिबालो ह्यासम्पूर्णसर्वधातुः स्त्रियं व्रजन्| उपतप्येत सहसा तटाकमिव काजलम्||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRuddhasya strIgamane hAniH (63) · Śloka 63
శుష్కం రూక్షం యథా కాష్ఠం జంతుజగ్ధం విజర్జరం| స్పృష్టమాశు విశీర్యేత తథా వృద్ధః స్త్రియం వ్రజన్||63||
शुष्कं रूक्षं यथा काष्ठं जन्तुजग्धं विजर्जरम्| स्पृष्टमाशु विशीर्येत तथा वृद्धः स्त्रियं व्रजन्||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukraparirakShaNopadeshaH (64) · Śloka 64
కాయస్య తేజః పరమం హి శుక్రమాహారసారాదపి సారభూతం| జితాత్మనా తత్పరిరక్షణీయం తతో వపుః సంతతిరప్యుదారా||64||
कायस्य तेजः परमं हि शुक्रमाहारसारादपि सारभूतम्| जितात्मना तत्परिरक्षणीयं ततो वपुः सन्ततिरप्युदारा||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAtkAlikasukhakarANyapramattena sevyAni shAshvatasukha-dAyikAni tu tatpareNa sevyAni (65) · Śloka 65
అప్రమతో భజేద్భావాంస్తదాత్వసుఖసంజ్ఞకాన్| సుఖోదర్కేషు సజ్జేత దేహస్యైతదలం హితం||65||
अप्रमतो भजेद्भावांस्तदात्वसुखसंज्ञकान्| सुखोदर्केषु सज्जेत देहस्यैतदलं हितम्||६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hitAhArasevane~api rogodbhave kAraNam (66) · Śloka 66
ప్రజ్ఞాపరాధోఽసాత్మ్యార్థసంయోగః కాలవైకృతం| హితేఽపి రతమాహారే యోజయంత్యామయైర్నరం||66||
प्रज्ञापराधोऽसात्म्यार्थसंयोगः कालवैकृतम्| हितेऽपि रतमाहारे योजयन्त्यामयैर्नरम्||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ahitAhArAsevane~api rogAsambhave kAraNam (67) · Śloka 67
నాపథ్యసేవనం సద్యః ప్రబాధంతే తదా మలాః| ప్రకోపం ప్రతివిఘ్నంతి భిన్నైర్దూష్యాదిభిర్యదా| న చ సర్వోపచారోఽపి సర్వదా సర్వదోషకృత్| న హి సర్వాణ్యపథ్యాని తుల్యదోషాణి నైవ చ| సర్వే తుల్యబలా దోషా న సర్వాణి వపూంషి చ| వ్యాధిక్శమత్వే శక్తాని...................||67||
नापथ्यसेवनं सद्यः प्रबाधन्ते तदा मलाः| प्रकोपं प्रतिविघ्नन्ति भिन्नैर्दूष्यादिभिर्यदा| न च सर्वोपचारोऽपि सर्वदा सर्वदोषकृत्| न हि सर्वाण्यपथ्यानि तुल्यदोषाणि नैव च| सर्वे तुल्यबला दोषा न सर्वाणि वपूंषि च| व्याधिक्शमत्वे शक्तानि...................||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apathyasyApathyatamatve bhAve kAraNam (68) · Śloka 68
....................యతోఽపథ్యం తదేవ తు| గచ్ఛత్యపథ్యతమతాం తుల్యదోషాదివర్ద్ధితం||68||
....................यतोऽपथ्यं तदेव तु| गच्छत्यपथ्यतमतां तुल्यदोषादिवर्द्धितम्||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bahubhiH kAraNaiH prakupitAnAM doShANAmAshukAritvam (69) · Śloka 69
త ఏవ చ పునర్దోషా హేతుభిర్బహుభిశ్చితాః| మిథే విరుద్ధా బలినో దీర్ఘకాలానుబంధినః| సర్వే సమప్రకుపితాః ప్రాప్యాల్పమపి కారణం| ప్రాణాయతనమాశ్రిత్య గంభీరాః సర్వమార్గగాః| దేహేఽహితోచితే తే స్యుశ్చిరాదప్యాశుకారిణః||69||
त एव च पुनर्दोषा हेतुभिर्बहुभिश्चिताः| मिथे विरुद्धा बलिनो दीर्घकालानुबन्धिनः| सर्वे समप्रकुपिताः प्राप्याल्पमपि कारणम्| प्राणायतनमाश्रित्य गम्भीराः सर्वमार्गगाः| देहेऽहितोचिते ते स्युश्चिरादप्याशुकारिणः||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana keShA~jcidahitAhArAdibhirapi sAtmyatvAdi (70) · Śloka 70
అహితాన్యపి చాన్యేషామభ్యాసాదుపశేరతే| దోషాశ్చైషాం క్షయం యాంతి కర్మవాతాతపాదిభిః||70||
अहितान्यपि चान्येषामभ्यासादुपशेरते| दोषाश्चैषां क्षयं यान्ति कर्मवातातपादिभिः||७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhinnAhArAdimatAmapi bahUnAmekarogotpattau hetuH (71) · Śloka 71
భినాహారావయఃసాత్మ్యప్రకృతీనాం సమం భవేత్| ఏకో వికృవాయ్వాదియుగపత్సేవనాద్గదః||71||
भिनाहारावयःसात्म्यप्रकृतीनां समं भवेत्| एको विकृवाय्वादियुगपत्सेवनाद्गदः||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdInAM vikRutau kAraNAni (72) · Śloka 72
వాతాదీనాం తు వికృతిర్వికృతాద్గ్రహచారతః| భౌమాంతరిక్షదివ్యేభ్య ఉత్పాతేభ్యశ్చ జాయతే||72||
वातादीनां तु विकृतिर्विकृताद्ग्रहचारतः| भौमान्तरिक्षदिव्येभ्य उत्पातेभ्यश्च जायते||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vikRutagrahacArAdisambhavahetuH (73) · Śloka 73
సంభవః పునరేతేషాం కర్మణః సాముదాయికాత్||73||
सम्भवः पुनरेतेषां कर्मणः सामुदायिकात्||७३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTavAyorlakShaNam (74) · Śloka 74
దుష్టో వాయురభిష్యందీ స్తిమితోఽత్యూష్ణశీతలః| కుండలీ భైరవరవః పరుషోఽనార్త్తవో బలీ| అన్యోన్యవ్యాహతగతిః పాంసుబాష్పవిషాన్వితః||74||
दुष्टो वायुरभिष्यन्दी स्तिमितोऽत्यूष्णशीतलः| कुण्डली भैरवरवः परुषोऽनार्त्तवो बली| अन्योन्यव्याहतगतिः पांसुबाष्पविषान्वितः||७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTajalalakShaNam (75) · Śloka 75
రసవర్ణాదివికృతమపక్రాంతవిహంగమం| నిందితప్రభవం తోయముపక్షీణజలాశయం||75||
रसवर्णादिविकृतमपक्रान्तविहङ्गमम्| निन्दितप्रभवं तोयमुपक्षीणजलाशयम्||७५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTadeshalakShaNam (76) · Śloka 76
మక్షికామూషికావ్యాలబహూత్పాతప్రదూషితః| దేశోఽపథ్యాన్నబహులో నష్టధర్మమహౌషధిః||76||
मक्षिकामूषिकाव्यालबहूत्पातप्रदूषितः| देशोऽपथ्यान्नबहुलो नष्टधर्ममहौषधिः||७६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTakAlalakShaNam (77) · Śloka 77
కాలశ్చ విపరీతోఽతిహీనలింగో యథాయథం||77||
कालश्च विपरीतोऽतिहीनलिङ्गो यथायथम्||७७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTavAtAdInAmuttaramahitatvam (78) · Śloka 78
ఏతే దుష్పరిహారత్వాదహితాయోత్తరోత్తరం||78||
एते दुष्परिहारत्वादहितायोत्तरोत्तरम्||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vikRutavAtAdisambhave pratIkAraH (79) · Śloka 79
యేషామనియతం కర్మ తస్మిన్ కాలే సుదారుణే| కర్మ పంచవిధం తేషాం యోజ్యం తద్వద్రసాయనం| శస్యతే దేహవృద్ధిశ్చ భేషజైః పూర్వముద్ధృతైః| బ్రహ్మచర్యం దయా దానం సదాచారరతిః శమః| సద్ధర్మః సత్కథా పూజా దేవర్షీణాం జితాత్మనాం| దేశానామవిపన్నానాం సాధూనాం చ నిషేవణం| దైవవ్యపాశ్రయం చేష్టం కర్మ జీవితరక్షణం||79||
येषामनियतं कर्म तस्मिन् काले सुदारुणे| कर्म पञ्चविधं तेषां योज्यं तद्वद्रसायनम्| शस्यते देहवृद्धिश्च भेषजैः पूर्वमुद्धृतैः| ब्रह्मचर्यं दया दानं सदाचाररतिः शमः| सद्धर्मः सत्कथा पूजा देवर्षीणां जितात्मनाम्| देशानामविपन्नानां साधूनां च निषेवणम्| दैवव्यपाश्रयं चेष्टं कर्म जीवितरक्षणम्||७९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AkAlikaRutucaryAnusaraNam (80) · Śloka 80
హేమంతాదిషు కుర్వీత స్వం స్వం చాకాలికేష్వపి| విధిం తచ్ఛీలనం యస్మాచ్ఛీతాదిద్వంద్వకారితం| ఋతుచర్యాదిశీతోష్ణవృష్టిదోషప్రతిక్రియా| అతఏవ చ చర్యాయాంహేమంతశిశిరే సమే||80||
हेमन्तादिषु कुर्वीत स्वं स्वं चाकालिकेष्वपि| विधिं तच्छीलनं यस्माच्छीतादिद्वन्द्वकारितम्| ऋतुचर्यादिशीतोष्णवृष्टिदोषप्रतिक्रिया| अतएव च चर्यायांहेमन्तशिशिरे समे||८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AyuSho yuktyapekShatvamsarvaprANabhRutAM nityamAyuryuktimapekShate| (81) · Śloka 81
దైవే పురుషకారే చ స్థితం తస్య బలాబలం||81||
दैवे पुरुषकारे च स्थितं तस्य बलाबलम्||८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana daivapuruShakArayorlakShaNam (82) · Śloka 82
అన్యజన్మకృతం కర్మ దైవం పౌరుషమైహికం||82||
अन्यजन्मकृतं कर्म दैवं पौरुषमैहिकम्||८२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana daivapuruShakarmaNastraividhyam (83) · Śloka 83
విద్యాత్తే కర్మణీ త్రేధా శ్రేష్ఠమధ్యావరత్వతః||83||
विद्यात्ते कर्मणी त्रेधा श्रेष्ठमध्यावरत्वतः||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana daivapuruShakArayoryuktyA dIrghAyustvAdisambhavaH (84) · Śloka 84
తయోరుదారయోర్యుక్తిర్దీర్ఘస్య సుసుఖస్య చ| నియతస్యాయుషో హేతుర్విపరీతస్య చాపరా| మధ్యా మధ్యస్య మిశ్రస్య సంకీర్ణా...........................||84||
तयोरुदारयोर्युक्तिर्दीर्घस्य सुसुखस्य च| नियतस्यायुषो हेतुर्विपरीतस्य चापरा| मध्या मध्यस्य मिश्रस्य संकीर्णा...........................||८४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balIyena pauruSheNa durbalaM daivamupahanyate (85) · Śloka 85
..................................శృణు చాపరం| దైవం పురుషకారేణ దుర్బలం హ్యుపహన్యతే| తథా దైవేన బలినా పౌరుషం కర్మ దుర్బలం||85||
..................................शृणु चापरम्| दैवं पुरुषकारेण दुर्बलं ह्युपहन्यते| तथा दैवेन बलिना पौरुषं कर्म दुर्बलम्||८५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana keShA~jcinmatenAyuShorniyatapramANam (86) · Śloka 86
దృష్ట్వా యదేకే మన్యంతే నియతం మానమాయుషః||86||
दृष्ट्वा यदेके मन्यन्ते नियतं मानमायुषः||८६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana daivasya karmaNaH dvaividhyam (87) · Śloka 87
కర్మ కించిత్క్వచిత్కాలే విపాకనియతం మహత్| కించిచ్చ కాలనియతం ప్రత్యయైః ప్రతిబోధ్యతే||87||
कर्म किञ्चित्क्वचित्काले विपाकनियतं महत्| किञ्चिच्च कालनियतं प्रत्ययैः प्रतिबोध्यते||८७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mRutyordvaividhyam (88) · Śloka 88
ఏవం చ ద్వివిధో మృత్యుః కాలాకాలవిభేదతః| అకాలమృత్యుపరిహారాయైవ హితాహితోపదేశః ఉపదిష్టస్తతశ్చైష హితాహితవిధిక్రమః||88||
एवं च द्विविधो मृत्युः कालाकालविभेदतः| अकालमृत्युपरिहारायैव हिताहितोपदेशः उपदिष्टस्ततश्चैष हिताहितविधिक्रमः||८८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vedavAdInAM matena kAlagantumRutyuvicAraH (89) · Śloka 89
ఏకోత్తరం మృత్యుశతం బ్రువతే వేదవాదినః| తత్రైకః కాలసంయుక్తః శేషాస్త్వాగంతవః స్మృతాః||89||
एकोत्तरं मृत्युशतं ब्रुवते वेदवादिनः| तत्रैकः कालसंयुक्तः शेषास्त्वागन्तवः स्मृताः||८९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AyuShaH upAyApekShatve pramANam (90) · Śloka 90
శ్యేనాదినా చ యాగేన భ్రాతృవ్యస్య తథా చ తైః| దీర్ఘశ్రవససోమాద్యైర్విహితశ్చాత్మనో వధః| ఆయుష్కామస్య తత్ప్రాప్తిస్తథేష్ట్యా మిత్రవిందయా| సర్వస్మాదేవ చాత్మానం గోపాయేదీదృశీ స్మృతిః||90||
श्येनादिना च यागेन भ्रातृव्यस्य तथा च तैः| दीर्घश्रवससोमाद्यैर्विहितश्चात्मनो वधः| आयुष्कामस्य तत्प्राप्तिस्तथेष्ट्या मित्रविन्दया| सर्वस्मादेव चात्मानं गोपायेदीदृशी स्मृतिः||९०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saugatamatena maraNasya cAturvidhyam (91) · Śloka 91
తథా మరణౌద్దిష్టం సౌగతానాం చతుర్విధం||91||
तथा मरणौद्दिष्टं सौगतानां चतुर्विधम्||९१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana niyatAyuShAmapathyasevayA rogitvaM aniyatAyuShAM tu mRutyureva (92) · Śloka 92
విషమాపరిహారేణ జాయతే నియతాయుషాం||92||
विषमापरिहारेण जायते नियतायुषाम्||९२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apathyasevayA mRutyureva (93) · Śloka 93
ధ్రువం రోగిత్వమన్యేషాం మృత్యురేవ త్వపర్వణి| అకాండే శస్త్రఘాతాద్యైః ప్రత్యక్షో మృత్యురన్యథా||93||
ध्रुवं रोगित्वमन्येषां मृत्युरेव त्वपर्वणि| अकाण्डे शस्त्रघाताद्यैः प्रत्यक्षो मृत्युरन्यथा||९३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana akAlamRutyusadbhAve pramANam (94) · Śloka 94
ఉద్భ్రాంతచండమాతంగతురంగాదిసమాగమం| ఆరాతిదుష్టవాయ్వాదిసాహసాహితభోజనం| వర్జయేదితి న బ్రూయుర్మునయో దివ్యచక్షుషః| దైవవ్యపాశ్రయాదీంశ్చ రసాయనవిధీంస్తథా| న వా తేఽపి యథాకామమాయుషః స్థితిమాప్నుయుః| అహిసింహగజాదిభ్యో విదుషాం న భయం భవేత్| మిథ్యాప్రాకారదుర్గాణి మిథ్యామారణరక్షణం| ఆయుష్కామస్య మిథ్యైవ పరదారాదివర్జనం| మంత్రదేవతయాహూతా నాచక్షీరన్ మహాహయః| విషసుప్తప్రబుద్ధస్థా భావాభావౌ తదాయుషః| సంన్యాసరోహిణీకాదిగ్రస్తస్య సహసా భవేత్| ఉపేక్షయా న మరణం జీవితం వా చికిత్సయా| ప్రత్యహం నృసహస్రస్య యుద్ధేఽన్యోన్యమభిఘ్నతః| సాధువృత్తస్య చాతుల్యా న భవేదాయుషః స్థితిః| నాయుధైర్ద్విషమింద్రాద్యా నౌషధైరార్తమశ్వినౌ| ఉపక్రమేరన్ న భవేదకాలమరణం యది| ఘటానామామపక్వానాం పాలనాపరిపాలనైః| చిరాల్పకాలవర్తిత్వం చిత్రస్థానాం చ దృశ్యతే| ఇత్యత్యంతప్రసిద్ధేఽపి సిద్ధే సర్వాగమైరపి| దృష్టేఽప్యకాలమరణే విచికిత్సేత్కథం బుధః||94||
उद्भ्रान्तचण्डमातङ्गतुरङ्गादिसमागमम्| आरातिदुष्टवाय्वादिसाहसाहितभोजनम्| वर्जयेदिति न ब्रूयुर्मुनयो दिव्यचक्षुषः| दैवव्यपाश्रयादींश्च रसायनविधींस्तथा| न वा तेऽपि यथाकाममायुषः स्थितिमाप्नुयुः| अहिसिंहगजादिभ्यो विदुषां न भयं भवेत्| मिथ्याप्राकारदुर्गाणि मिथ्यामारणरक्षणम्| आयुष्कामस्य मिथ्यैव परदारादिवर्जनम्| मन्त्रदेवतयाहूता नाचक्षीरन् महाहयः| विषसुप्तप्रबुद्धस्था भावाभावौ तदायुषः| संन्यासरोहिणीकादिग्रस्तस्य सहसा भवेत्| उपेक्षया न मरणं जीवितं वा चिकित्सया| प्रत्यहं नृसहस्रस्य युद्धेऽन्योन्यमभिघ्नतः| साधुवृत्तस्य चातुल्या न भवेदायुषः स्थितिः| नायुधैर्द्विषमिन्द्राद्या नौषधैरार्तमश्विनौ| उपक्रमेरन् न भवेदकालमरणं यदि| घटानामामपक्वानां पालनापरिपालनैः| चिराल्पकालवर्तित्वं चित्रस्थानां च दृश्यते| इत्यत्यन्तप्रसिद्धेऽपि सिद्धे सर्वागमैरपि| दृष्टेऽप्यकालमरणे विचिकित्सेत्कथं बुधः||९४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAlAkAlamRutyulakShaNamatra dRuShTAntashca (95) · Śloka 95
గుణవద్భిషగాదీనాం సంభవే సంభవేత్తు యః| మృత్యుం తం కాలజం ప్రాహురితరం తద్విపర్యయే| యథా రథే వాహ్యమానో న్యాయేన క్రమశః క్షయం| యాయాదాత్మవతామాయుస్తథాఽన్యేషాం విపర్యయః| శుచితైలదశో దీపః కీటవాతాద్యపీడితః| దీప్తిమాన్ వర్తతే సమ్యగ్యథైవాస్నేహసంక్షయాత్| స ఏవాతో యథా చ స్యాద్విపరీతో విపర్యయే| హితాహితోపచారేణ తథైవ పురుషో ధ్రువం||95||
गुणवद्भिषगादीनां सम्भवे सम्भवेत्तु यः| मृत्युं तं कालजं प्राहुरितरं तद्विपर्यये| यथा रथे वाह्यमानो न्यायेन क्रमशः क्षयम्| यायादात्मवतामायुस्तथाऽन्येषां विपर्ययः| शुचितैलदशो दीपः कीटवाताद्यपीडितः| दीप्तिमान् वर्तते सम्यग्यथैवास्नेहसंक्षयात्| स एवातो यथा च स्याद्विपरीतो विपर्यये| हिताहितोपचारेण तथैव पुरुषो ध्रुवम्||९५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharIralakShaNasyAvashyakatA (96) · Śloka 96
సర్వమన్యత్ పరిత్యజ్య శరీరం పాలయేదతః| తదభావే హి భావానాం సర్వాభావః శరీరిణాం| నగరీ నగరస్యేవ రథస్యేవ రథీ తథా| స్వశరీరస్య మేధావీ కృత్యేష్వవహితో భవేత్||96||
सर्वमन्यत् परित्यज्य शरीरं पालयेदतः| तदभावे हि भावानां सर्वाभावः शरीरिणाम्| नगरी नगरस्येव रथस्येव रथी तथा| स्वशरीरस्य मेधावी कृत्येष्ववहितो भवेत्||९६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hitAshanopadeshaH (97) · Śloka 97
ఆహారకల్పనాహేతూన్ స్వ భావాదీన్| సమీక్ష్య హితమశ్నీయాద్దేహో హ్యాహారసంభవః||97||
आहारकल्पनाहेतून् स्व भावादीन्| समीक्ष्य हितमश्नीयाद्देहो ह्याहारसम्भवः||९७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vegA na dhAryAH (98) · Śloka 98
భీలజ్జాయంత్రణాలోభహర్షశోకవశం గతః| న జాతు ధారయేద్వే గాంస్తద్ధి సర్వాపదాస్పదం||98||
भीलज्जायन्त्रणालोभहर्षशोकवशं गतः| न जातु धारयेद्वे गांस्तद्धि सर्वापदास्पदम्||९८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hitAbhyAsinAmakAle na balAdihAniH (99) · Śloka 99
హితమభ్యస్యతః పుంసో నాకాలే కాలదంష్ట్రయా| సంచాయతే పరామర్శో బలోత్సాహేంద్రియాయుషాం||99||
हितमभ्यस्यतः पुंसो नाकाले कालदंष्ट्रया| सञ्चायते परामर्शो बलोत्साहेन्द्रियायुषाम्||९९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ahitaparityAginaH rogasambhave~api sAdhUnAmAnRuNyaM bhavati (100) · Śloka 100
అహితాన్యపి సంత్యజ్య దోషమప్యాప్నుయాద్యది| తథాప్యానృణ్యమాయాతి సాధూనామాత్మవానితి||100||
अहितान्यपि सन्त्यज्य दोषमप्याप्नुयाद्यदि| तथाप्यानृण्यमायाति साधूनामात्मवानिति||१००||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana daivAdaparihAryarogasambhave na shocitavyam (101) · Śloka 101
యచ్చ రోగసముత్థానం న శక్యమిహ కేనచిత్| పరహిర్తుం న తత్ ప్రాప్య శోచితవ్యం మనీషిణా||101||
यच्च रोगसमुत्थानं न शक्यमिह केनचित्| परहिर्तुं न तत् प्राप्य शोचितव्यं मनीषिणा||१०१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sadAcArasevinAM jIvitamamRutopamam (102) · Śloka 102
హితాహారవిహారాణాం సదాచారనిషేవిణాం| లోకద్వయవ్యపేక్షాణాం జీవితం హ్యమృతాయతే||102||
हिताहारविहाराणां सदाचारनिषेविणाम्| लोकद्वयव्यपेक्षाणां जीवितं ह्यमृतायते||१०२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grAmyasukhAdilolupasya jIvitamanarthakam (103) · Śloka 103
గృధ్నుర్గ్రామ్యసుఖే వశ్యః క్లేశానాం హతసత్పథః| మూఢో జీవత్యనర్థాయ దుర్గతిం పరిబృంహయన్||103||
गृध्नुर्ग्राम्यसुखे वश्यः क्लेशानां हतसत्पथः| मूढो जीवत्यनर्थाय दुर्गतिं परिबृंहयन्||१०३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cira~jjIvitukAmena kartavyam (104) · Śloka 104
విదుషాఽంతఃశరీరస్థాన్నిత్యం సన్నిహితానరీన్| జిత్వా వర్జ్యాని వర్జ్యాని చిరం జీవితుమిచ్ఛతా||104||
विदुषाऽन्तःशरीरस्थान्नित्यं सन्निहितानरीन्| जित्वा वर्ज्यानि वर्ज्यानि चिरं जीवितुमिच्छता||१०४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhImatA ashubhaphaladaM karma na kAryam (9) · Śloka 9
తదాత్వే చానుబంధే వా తస్మాత్ కర్మశుభోదయం| స్మరన్నాత్రేయవచసో న ధీమాన్ కర్తుమర్హతి||105|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతౌ అష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం సూత్రస్థానే విరుద్ధాన్నవిజ్ఞానీయో నామ నవమోఽధ్యాయః||9||
तदात्वे चानुबन्धे वा तस्मात् कर्मशुभोदयम्| स्मरन्नात्रेयवचसो न धीमान् कर्तुमर्हति||१०५|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने विरुद्धान्नविज्ञानीयो नाम नवमोऽध्यायः||९||
🔊 Audio coming soon