Adhikarana atha doShaBedIyo nAma viMSo~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತೋ ದೋಷಭೇದೀಯಂ ನಾಮಾಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातो दोषभेदीयं नामाध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahABUteByaH doShANAM samBavaH (2) · Śloka 2
ವಾಯ್ವಾಕಾಶಧಾತುಭ್ಯಾಂ ವಾಯುಃ| ಆಗ್ನೇಯಂ ಪಿತ್ತಮ್| ಅಮ್ಭಃಪೃಥಿವೀಭ್ಯಾಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ||೨||
वाय्वाकाशधातुभ्यां वायुः| आग्नेयं पित्तम्| अम्भःपृथिवीभ्यां श्लेष्मा||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShasthAnAni (3) · Śloka 3
ತತ್ರ ಪಕ್ವಾಶಯಃ ಕಟಿಃ ಸಕ್ಥಿನೀ ಪಾದಾವಸ್ಥಿ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಸ್ಪರ್ಶನಞ್ಚ ವಾತಸ್ಥಾನಾನಿ| ಅತ್ರ ಚ ಪಕ್ವಾಶಯೋ ವಿಶೇಷೇಣ| ನಾಭಿರಾಮಾಶಯಃ ಸ್ವೇದೋ ಲಸಿಕಾ ರುಧಿರಂ ಚಕ್ಷುಃ ಸ್ಪರ್ಶನಂ ಚ ಪಿತ್ತಸ್ಥಾನಾನಿ| ಅತ್ರ ನಾಭಿರ್ವಿಶೇಷೇಣ| ಉರಃ ಕಣ್ಠಃ ಶಿರಃ ಕ್ಲೋಮ ಪರ್ವಾಣ್ಯಾಮಾಶಯೋ ರಸೋ ಮೇದೋ ಘ್ರಾಣಂ ರಸನಂ ಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮಸ್ಥಾನಾನಿ| ಅತ್ರಾಪ್ಯುರೋವಿಶೇಷೇಣ||೩||
तत्र पक्वाशयः कटिः सक्थिनी पादावस्थि श्रोत्रं स्पर्शनञ्च वातस्थानानि| अत्र च पक्वाशयो विशेषेण| नाभिरामाशयः स्वेदो लसिका रुधिरं चक्षुः स्पर्शनं च पित्तस्थानानि| अत्र नाभिर्विशेषेण| उरः कण्ठः शिरः क्लोम पर्वाण्यामाशयो रसो मेदो ग़्राणं रसनं च श्लेष्मस्थानानि| अत्राप्युरोविशेषेण||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShANAM sthUNABidhAnaM tatropapattiSca (4) · Śloka 4
ಇತ್ಥಮಧೋಮಧ್ಯೋರ್ಧ್ವಸನ್ನಿವೇಶಿನಾ ದೋಷತ್ರಯೇಣ ಶರೀರಮಾಗಾರಮಿವ ಸ್ಥೂಣಾತ್ರಿತಯೇನ ಸ್ಥಿರೀಕೃತಮ್| ಅತಶ್ಚ ದೋಷಾ ದೇಹಸ್ಯ ಸ್ಥಿರೀಕರಣಾತ್ ಸ್ಥೂಣಾ ಇತ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇ||೪||
इत्थमधोमध्योर्ध्वसन्निवेशिना दोषत्रयेण शरीरमागारमिव स्थूणात्रितयेन स्थिरीकृतम्| अतश्च दोषा देहस्य स्थिरीकरणात् स्थूणा इत्युच्यन्ते||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAtu-mala-doSha-saMj~jAnAmupapattiH (5) · Śloka 5
ಧಾರಣಾದ್ ಧಾತವಃ| ಮಲಿನೀಕರಣಾದಾಹಾರಮಲತ್ವಾಚ್ಚ ಮಲಾಃ| ದೂಷಣಸ್ವಭಾವತ್ವಾದೂಷಣಸ್ವಭಾವತ್ವಾದ್ದೋಷಾ ಇತಿ||೫||
धारणाद् धातवः| मलिनीकरणादाहारमलत्वाच्च मलाः| दूषणस्वभावत्वादूषणस्वभावत्वाद्दोषा इति||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShANAM pratyekaM pa~jcavidhatvaM vAyoH praBedasthAnakarmANi ca (6) · Śloka 6
ತ ಏತೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪಞ್ಚಧಾ ಭಿದ್ಯನ್ತೇ| ತದ್ಯಥಾ-ಪ್ರಾಣೋದಾನವ್ಯಾನಸಮಾನಾಪಾನಭೇದೈರ್ವಾಯುಃ| ತತ್ರ ಪ್ರಾಣೋ ಮೂರ್ಧ್ನ್ಯವಸ್ಥಿತಃ ಕಣ್ಠೋರಶ್ಚರೋ ಬುದ್ಧೀನ್ದ್ರಿಯಹೃದಯಮನೋಧಮನೀಧಾರಣಷ್ಠೀವನಕ್ಷವಥೂದ್ಗಾರಪ್ರಶ್ವಾಸೋಚ್ಛ್ವಾಸಾನ್ನಪ್ರವೇಶಾದಿಕ್ರಿಯಃ| ಉದಾನ ಉರಸ್ಯವಸ್ಥಿತಃ ಕಣ್ಠನಾಸಿಕಾನಾಭಿಚರೋ ವಾಕ್ಪ್ರವೃತ್ತಿಪ್ರಯತ್ನೋರ್ಜಾಬಲವರ್ಣ ಸ್ರೋತಃಪ್ರೀಣನಧೀಧೃತಿಸ್ಮೃತಿಮನೋಬೋಧನಾದಿಕ್ರಿಯಃ| ವ್ಯಾನೋ ಹೃದ್ಯವಸ್ಥಿತಃ ಕೃತ್ಸ್ನದೇಹಚರಃ ಶೀಘ್ರತರಗತಿರ್ಗತಿಪ್ರಸಾರಣಾ ಕುಞ್ಚನೋತ್ಕ್ಷೇಪಾವಕ್ಷೇಪನಿಮೇಷೋನ್ಮೇಷಜೃಮ್ಭಣಾನ್ನಾಸ್ವಾದನಸ್ರೋತೋ ವಿಶೋಧನಸ್ವೇದಾಸೃಕ್ಸ್ರಾವಣಾದಿಕ್ರಿಯೋ ಯೋನೌ ಚ ಶುಕ್ರಪ್ರತಿಪಾದನೋ ವಿಭಜ್ಯ ಚಾನ್ನಸ್ಯ ಕಿಟ್ಟಾತ್ಸಾರಂ ತೇನ ಕ್ರಮಾಶೋ ಧಾತೂಂಸ್ತರ್ಪಯತಿ| ಸಮಾನೋಽನ್ತರಗ್ನಿಸಮೀಪಸ್ಥಸ್ತತ್ಸನ್ಧುಕ್ಷಣಃ ಪಕ್ವಾ ಮಾಶಯದೋಷಮಲಶುಕ್ರಾರ್ತವಾಮ್ಬುವಹಃ ಸ್ರೋತೋವಿಚಾರೀ ತದವಲ ಮ್ಬನಾನ್ನಧಾರಣಪಾಚನವಿವೇಚನ್ಕಿಟ್ಟಾಽಧೋನಯನಾದಿಕ್ರಿಯಃ| ಅಪಾನಸ್ತ್ವಪಾನಸ್ಥಿತೋ ಬಸ್ತಿಶ್ರೋಣಿಮೇಢ್ರವೃಷಣವಙ್ಕ್ಷಣೋರುಚರೋ ವಿಣ್ಮೂತ್ರಶುಕ್ರಾರ್ತವಗರ್ಭನಿಷ್ಕ್ರಮನಾದಿಕ್ರಿಯ ಇತಿ||೬||
त एते प्रत्येकं पञ्चधा भिद्यन्ते| तद्यथा-प्राणोदानव्यानसमानापानभेदैर्वायुः| तत्र प्राणो मूर्ध्न्यवस्थितः कण्ठोरश्चरो बुद्धीन्द्रियहृदयमनोधमनीधारणष्ठीवनक्षवथूद्गारप्रश्वासोच्छ्वासान्नप्रवेशादिक्रियः| उदान उरस्यवस्थितः कण्ठनासिकानाभिचरो वाक्प्रवृत्तिप्रयत्नोर्जाबलवर्ण स्रोतःप्रीणनधीधृतिस्मृतिमनोबोधनादिक्रियः| व्यानो हृद्यवस्थितः कृत्स्नदेहचरः शीघ्रतरगतिर्गतिप्रसारणा कुञ्चनोत्क्षेपावक्षेपनिमेषोन्मेषजृम्भणान्नास्वादनस्रोतो विशोधनस्वेदासृक्स्रावणादिक्रियो योनौ च शुक्रप्रतिपादनो विभज्य चान्नस्य किट्टात्सारं तेन क्रमाशो धातूंस्तर्पयति| समानोऽन्तरग्निसमीपस्थस्तत्सन्धुक्षणः पक्वा माशयदोषमलशुक्रार्तवाम्बुवहः स्रोतोविचारी तदवल म्बनान्नधारणपाचनविवेचन्किट्टाऽधोनयनादिक्रियः| अपानस्त्वपानस्थितो बस्तिश्रोणिमेढ्रवृषणवङ्क्षणोरुचरो विण्मूत्रशुक्रार्तवगर्भनिष्क्रमनादिक्रिय इति||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittasya pa~jca BedAH sthAnakarmANi ca (7) · Śloka 7
ಪಾಚಕರಞ್ಜಕಸಾಧಕಾಲೋಚಕಭ್ರಾಜಕತ್ವಭೇದೈಃ ಪಿತ್ತಮ್| ತತ್ರ ಯದಾಮಾಶಯಪಕ್ವಾಶಯಮಧ್ಯಸ್ಥಂ ಪಞ್ಚಮಹಾಭೂತಾತ್ಮಕತ್ವೇಽಪಿ ತೇಜೋಗುಣೋತ್ಕರ್ಷಾತ್ ಕ್ಷಪಿತಸೋಮಗುಣಂ ತತಶ್ಚ ತ್ಯಕ್ತದ್ರವಸ್ವಭಾವಂ ಸಹಕಾರಿಕಾರಣೈರ್ವಾಯುಕ್ಲೇದಾದಿಭಿರನುಗ್ರಾಹಾದ್ ದಹನಪಚನಾ- ದಿಕ್ರಿಯಯಾ ಲಬ್ಧಾಗ್ನಿಶಬ್ದಂ ಪಿತ್ತಮನ್ನಂ ಪಚತಿ, ಸಾರಕಿತ್ತೌ ವಿಭಜತಿ ಶೇಷಾಣಿ ಚ ಪಿತ್ತಸ್ಥಾನಾನಿ ತತ್ರಸ್ಥಮೇವಾನುಗೃಹ್ಣಾತಿ ತತ್ಪಾಚಕಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಆಮಾಶಯಸ್ಥನ್ತು ರಸಸ್ಯ ರಞ್ಜನಾದ್ರ ಞ್ಜಕಮ್| ದೃಷ್ಟಿಸ್ಥಂ ರೂಪಾಲೋಚನಾದಾಲೋಚಕಮ್| ತ್ವಕ್ ಸ್ಥಂ ತ್ವಚೋ ಭ್ರಾಜನಾತ್ ಭ್ರಾಜಕಮ್| ತದಭ್ಯಙ್ಗಪರಿಷೇಕಾಲೇಪಾ ದೀನ್ ಪಾಚಯತಿ ಛಾಯಾಶ್ಚ ಪ್ರಕಾಶಯತಿ||೭||
पाचकरञ्जकसाधकालोचकभ्राजकत्वभेदैः पित्तम्| तत्र यदामाशयपक्वाशयमध्यस्थं पञ्चमहाभूतात्मकत्वेऽपि तेजोगुणोत्कर्षात् क्षपितसोमगुणं ततश्च त्यक्तद्रवस्वभावं सहकारिकारणैर्वायुक्लेदादिभिरनुग्राहाद् दहनपचना- दिक्रियया लब्धाग्निशब्दं पित्तमन्नं पचति, सारकित्तौ विभजति शेषाणि च पित्तस्थानानि तत्रस्थमेवानुगृह्णाति तत्पाचकमित्युच्यते| आमाशयस्थन्तु रसस्य रञ्जनाद्र ञ्जकम्| दृष्टिस्थं रूपालोचनादालोचकम्| त्वक् स्थं त्वचो भ्राजनात् भ्राजकम्| तदभ्यङ्गपरिषेकालेपा दीन् पाचयति छायाश्च प्रकाशयति||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SleShmaNaH pa~jca BedAH sthAnakarmANi ca (8) · Śloka 8
ಅವಲಮ್ಬಕಕ್ಲೇದಕಬೋಧಕತರ್ಪಕಶ್ಲೇಷಕತ್ವಭೇದೈಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ| ಸ ತೂರಸ್ಥಃ ಸ್ವವೀರ್ಯೇನಾ ತ್ರಿಕಸ್ಯಾನ್ನವೀರ್ಯೇಣ ಚ ಸಹ ಹೃದಯ ಸ್ಯಚ ಶೇಷಾಣಾಂ ಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮಸ್ಥಾನಾನಾಂ ತತ್ರಸ್ಥ ಏವೋದಕಕರ್ಮ ಣಾವಲಮ್ಬನಾದವಲಮ್ಬಕ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಆಮಾಶಯಸ್ತ್ಥಿತೋಽನ್ನಸಙ್ಘಾತಸ್ಯ ಕ್ಲೇದನಾತ್ಕ್ಲೇದಕಃ| ರಸನಾಸ್ಥಃ ಸಮ್ಪ್ರಗ್ರಸಬೋಧನಾತ್ ಬೋಧಕಃ| ಶಿರಸ್ಥಶ್ಚಕ್ಷುರಾದೀನ್ದ್ರಿಯತರ್ಪಣಾತ್ತರ್ಪಕಃ| ಪರ್ವಸ್ಥೋಽಸ್ಥಿಸನ್ಧಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ ಶ್ಲೇಷಕ ಇತಿ||೮||
अवलम्बकक्लेदकबोधकतर्पकश्लेषकत्वभेदैः श्लेष्मा| स तूरस्थः स्ववीर्येना त्रिकस्यान्नवीर्येण च सह हृदय स्यच शेषाणां च श्लेष्मस्थानानां तत्रस्थ एवोदककर्म णावलम्बनादवलम्बक इत्युच्यते| आमाशयस्त्थितोऽन्नसङ्ग़ातस्य क्लेदनात्क्लेदकः| रसनास्थः सम्प्रग्रसबोधनात् बोधकः| शिरस्थश्चक्षुरादीन्द्रियतर्पणात्तर्पकः| पर्वस्थोऽस्थिसन्धिश्लेषणात् श्लेषक इति||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShasthAnakathanopasaMhAraH (9) · Śloka 9
ಏವಮಮಿಷು ಸ್ಥಾನೇಷು ಭೂಯಿಷ್ಠಮವಿಕೃತಾಃ ಸಕಲಶರೀರವ್ಯಾ ಪಿನೋಽಪಿ ವಾತಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣೋ ವರ್ತನ್ತೇ||೯||
एवममिषु स्थानेषु भूयिष्ठमविकृताः सकलशरीरव्या पिनोऽपि वातपित्तश्लेष्माणो वर्तन्ते||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana teShAM vRuddhihetuH (10) · Śloka 10
ತೇಷಾಂ ವೃದ್ಧಿಹೇತುರ್ವಕ್ಷ್ಯತೇ ನಿದಾನೇಷು||೧೦||
तेषां वृद्धिहेतुर्वक्ष्यते निदानेषु||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana teShAM vRuddhikShayalakShaNe (11) · Śloka 11
ಸಾಮಾನ್ಯತಶ್ಚ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಲಕ್ಷಣಮುಕ್ತಂ ಪೂರ್ವಾಧ್ಯಾಯೇ||೧೧||
सामान्यतश्च वृद्धिक्षयलक्षणमुक्तं पूर्वाध्याये||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRuddherdvaividhyaM doShANAM sa~jcayaprakopapraSamahetavaSca (12) · Śloka 12
ವೃದ್ಧಿರ್ಹಿ ದ್ವೇಧಾ ಚಯಪ್ರಕೋಪಭೇದೇನ| ತತ್ರೋಷ್ಣಗುಣೋಪಹಿತಾ ರೂಕ್ಷಾ ದಯೋ ವಾಯೋಃ ಸಞ್ಚಯಮಾಪಾದಯನ್ತಿ| ಶೀತಗುಣೋಪಹಿತಾಃ ಪ್ರಕೋಪ ಮುಷ್ಣಗೋಣೋಪಹಿತಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾದಯಃ ಪ್ರಶಮಮ್| ಶೀತಗುಣೋಪ ಹಿತಾಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾದಯಃ ಪಿತ್ತಸ್ಯ ಚಯಮುಷ್ಣಗುಣೋಪಹಿತಾಃ ಕೋಪಂ ಶೀತಗುಣೋಪಹಿತಾ ಮನ್ದಾದಯಃ ಪ್ರಶಮಮ್| ಶೀತಗುಣೋಪಹಿತಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾದಯಃ ಕಫಸ್ಯ ಚಯಮುಷ್ಣಗುಣೋಪಹಿತಾಃ ಕೋಪಂ ತಥಾ ತು ರೂಕ್ಷಾದಯಃ ಪ್ರಶಮಮ್||೧೨||
वृद्धिर्हि द्वेधा चयप्रकोपभेदेन| तत्रोष्णगुणोपहिता रूक्षा दयो वायोः सञ्चयमापादयन्ति| शीतगुणोपहिताः प्रकोप मुष्णगोणोपहिताः स्निग्धादयः प्रशमम्| शीतगुणोप हितास्तीक्ष्णादयः पित्तस्य चयमुष्णगुणोपहिताः कोपं शीतगुणोपहिता मन्दादयः प्रशमम्| शीतगुणोपहिताः स्निग्धादयः कफस्य चयमुष्णगुणोपहिताः कोपं तथा तु रूक्षादयः प्रशमम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShacayaprakopapraSamAnAM lakShaNam (13) · Śloka 13
ಚಯೋ ವೃದ್ಧಿಃ ಸ್ವಾಧಾಮ್ನ್ಯೇವ ಪ್ರದ್ವೇಷೋ ವೃದ್ಧಿಹೇತುಷು| ವಿಪರೀತಗುಣೇಚ್ಛಾ ಚ ಕೋಪಸ್ತೂನ್ಮಾರ್ಗಗಾಮಿತಾ| ಲಿಙ್ಗಾನಾಂ ದರ್ಶನಂ ಸ್ವೇಷಾಮಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಂ ರೋಗಸಮ್ಭವಃ| ಸ್ವಸ್ಥಾನಸ್ಥಸ್ಯ ಸಮತಾ ವಿಕಾರಾಸಮ್ಭವಃ ಶಮಃ|೧೩|
चयो वृद्धिः स्वाधाम्न्येव प्रद्वेषो वृद्धिहेतुषु| विपरीतगुणेच्छा च कोपस्तून्मार्गगामिता| लिङ्गानां दर्शनं स्वेषामस्वास्थ्यं रोगसम्भवः| स्वस्थानस्थस्य समता विकारासम्भवः शमः|१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShaprakopasthAnAnurodhena vikArasamBavaH (13) · Śloka 13
ದೇಹೇಽಕ್ರುದ್ಧೋಽನಿಲವಶಾತ್ಕೃತ್ಸ್ನೇಽರ್ದ್ಧೇಽವಯವೇಽಪಿ ವಾ| ದೋಷಾ ವಿಕಾರಂ ಕುರುತೇ ಖೇ ವರ್ಷಮಿವ ತೋಯದಃ||೧೩||
देहेऽक्रुद्धोऽनिलवशात्कृत्स्नेऽर्द्धेऽवयवेऽपि वा| दोषा विकारं कुरुते ख़े वर्षमिव तोयदः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AviShkRutatamAnAM vikArANAM sa~gKyAnirdeSaH (14) · Śloka 14
ಅಥ ಪ್ರಕುಪಿತಾ ವಾತಾದಯೋ ನಾನಾವಿಧೈರ್ವಿಕಾರೈಃ ಶರೀರಮುಪತಪನ್ತಿ| ಆವಿಷ್ಕೄತತಮಾಸ್ತು ವಾಯೋರಶೀತಿರ್ವಿಕಾರಾಶ್ಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ಪಿತ್ತಸ್ಯ ವಿಂಶತಿಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಃ||೧೪||
अथ प्रकुपिता वातादयो नानाविधैर्विकारैः शरीरमुपतपन्ति| आविष्कॄततमास्तु वायोरशीतिर्विकाराश्चत्वारिंशत्पित्तस्य विंशतिः श्लेष्मणः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aSItiH vAtavikArAH (15) · Śloka 15
ತತ್ರ ವಾತವಿಕಾರಾಃ| ತದ್ಯಥಾ-ನಖಭೇದೋ ವಿಪಾದಿಕಾ ಪಾದಶೂಲಂ ಪಾದಭ್ರಂಶಃ ಸುಪ್ತಪಾದತಾ ವಾತಖುಡ್ಡತಾ ಗುಲ್ಫಗ್ರಹಃ ಪಿಣ್ಡಿಕೋದ್ವೇಷ್ಟನಂ ಗೃಧ್ರಸೀ ಜಾನುಭೇದೋ ಜಾನುವಿಶ್ಲೇಷಃ ಉರುಸಾದಃ ಉರುಸ್ತಮ್ಭಃ ಪಙ್ಗುತ್ವಂ ಗುದಭ್ರಂಶೋ ಗುದಾರ್ತಿರ್ವೃಷಣಾಕ್ಷೇಪೋ ಮೇಢ್ರಸ್ತಮ್ಭೋ ವಂಕ್ಷಣಾನಾಹಃ ಶ್ರೋಣಿಭೇದೋ ವಿಡ್ಭೇದ ಉದಾವರ್ತಃ ಖಞ್ಜತ್ವಂ ಕುಬ್ಜತ್ವಂ ವಾಮನತ್ವಂ ತ್ರಿಕಗ್ರಹಃ ಪೃಷ್ಠಗ್ರಹಃ ಪಾರ್ಶ್ವಾವಮರ್ದ ಉದರಾವೇಷ್ಟೋ ಹೃನ್ಮೋಹೋ ಹೃದ್ದ್ರವೋ ವಕ್ಷೋದ್ಘರ್ಷಸ್ತಥಾ ವಕ್ಷೋಪರೋಧೋ ವಕ್ಷಸ್ತೋದೋ ಬಾಹುಶೋಷಸ್ತಥಾ ಗ್ರೀವಾಸ್ತಮ್ಭೋ ಮನ್ಯಾಸ್ತಮ್ಭಃ ಕಣ್ಠೋದ್ಧ್ವಂಸೋ ಹನುಸ್ತಮ್ಭಸ್ತಾಲ್ವೋಷ್ಠಭೇದೋ ದನ್ತಭೇದೋ ದನ್ತಶೈಥಿಲ್ಯಂ ಮೂಕತ್ವಂ ವಾಕ್ಸಙ್ಗಃ ಪ್ರಲಾಪಃ ಕಷಾಯಾಸ್ಯತಾ ಮುಖಶೋಷೋ ರಸಾಜ್ಞತ್ವಂ ಘ್ರಾಣನಾಶಃ ಕರ್ಣಶೂಲಮಶಬ್ದಶ್ರುತಿರುಚ್ಚೈಃ ಶ್ರುತಿರ್ಬಾಧಿರ್ಯಂ ವರ್ತ್ಮಸ್ತಮ್ಭೋ ವರ್ತ್ಮಸಙ್ಕೋಚಸ್ತಿಮಿರಮಕ್ಷಿಶೂಲಮಕ್ಷಿವ್ಯುದಾಸೋ ಭ್ರೂವ್ಯುದಾಸಃ ಶಙ್ಖಭೇದೋ ಲಲಾಟಭೇದಃ ಶಿರೋರುಕ್ಕೇಶಭೂಮಿಸ್ಫುಟನಮರ್ದಿತಮೇಕಾಙ್ಗರೋಗಃ ಸರ್ವಾಙ್ಗರೋಗ ಆಕ್ಷೋಪಕೋ ದಣ್ಡಕಃ ಶ್ರಮೋ ಭ್ರಮೋ ವೇಪಥುರ್ಜೃಮ್ಭಾ ಗ್ಲಾನಿರ್ವಿಷಾದೋ ರೌಕ್ಷ್ಯಂ ಪಾರುಷ್ಯಂ ಶ್ಯಾವಾರುಣಾಭಾಸತ್ವಮಸ್ವಪ್ನೋಽನವಸ್ಥಿತಚಿತ್ತತಾ ಚ||೧೫||
तत्र वातविकाराः| तद्यथा-नख़भेदो विपादिका पादशूलं पादभ्रंशः सुप्तपादता वातख़ुड्डता गुल्फग्रहः पिण्डिकोद्वेष्टनं गृध्रसी जानुभेदो जानुविश्लेषः उरुसादः उरुस्तम्भः पङ्गुत्वं गुदभ्रंशो गुदार्तिर्वृषणाक्षेपो मेढ्रस्तम्भो वंक्षणानाहः श्रोणिभेदो विड्भेद उदावर्तः ख़ञ्जत्वं कुब्जत्वं वामनत्वं त्रिकग्रहः पृष्ठग्रहः पार्श्वावमर्द उदरावेष्टो हृन्मोहो हृद्द्रवो वक्षोद्घर्षस्तथा वक्षोपरोधो वक्षस्तोदो बाहुशोषस्तथा ग्रीवास्तम्भो मन्यास्तम्भः कण्ठोद्ध्वंसो हनुस्तम्भस्ताल्वोष्ठभेदो दन्तभेदो दन्तशैथिल्यं मूकत्वं वाक्सङ्गः प्रलापः कषायास्यता मुख़शोषो रसाज्ञत्वं घ्राणनाशः कर्णशूलमशब्दश्रुतिरुच्चैः श्रुतिर्बाधिर्यं वर्त्मस्तम्भो वर्त्मसङ्कोचस्तिमिरमक्षिशूलमक्षिव्युदासो भ्रूव्युदासः शङ्ख़भेदो ललाटभेदः शिरोरुक्केशभूमिस्फुटनमर्दितमेकाङ्गरोगः सर्वाङ्गरोग आक्षोपको दण्डकः श्रमो भ्रमो वेपथुर्जृम्भा ग्लानिर्विषादो रौक्ष्यं पारुष्यं श्यावारुणाभासत्वमस्वप्नोऽनवस्थितचित्तता च||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana catvAriMSatpittavikArAH (16) · Śloka 16
ಪಿತ್ತವಿಕಾರಾಃ ಪುನಃ-ಓಷಃ ಪ್ಲೋಷಃ ದವೋ ದವಥುರ್ವಿದಾಹೋ ಽನ್ತರ್ದಾಹಸ್ತ್ವಗ್ದಾಹೋಂಽಸದಾಹೋ ಧೂಮಕೋಽಮ್ಲಕ ಊಷ್ಮಾಧಿಕ್ಯ ಮತಿಸ್ವೇದೋಽಙ್ಗಗನ್ಧೋಽವಯವಸದನಂ ಶೋಣಿಕ್ಲೇದೋ ಮಾಂಸಕ್ಲೇದ ಸ್ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಾವದರಣಂ ಚರ್ಮದರಣಂ ರಕ್ತಕೋಟೋ ರಕ್ತವಿಸ್ಫೋಟೋ ರಕ್ತಮಣ್ಡಲಾನಿ ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ಹರಿತತ್ವಂ ಹಾರಿದ್ರತ್ವಂ ನೀಲಿಕಾ ಕಕ್ಷ್ಯಾ ಕಾಮಲಾ ತಿಕ್ತಾಸ್ಯತಾ ಲೋಹಿತಗನ್ಧಾಸ್ಯತಾ ಪೂತಿಮುಖತ್ವಂ ತೃಷ್ಣಾಧಿಕ್ಯಮತೃಪ್ತಿರಾಸ್ಯಪಾಕೋ ಗಲಪಾಕೋಽಕ್ಷಿಪಾಕಃ ಪಾಯುಪಾಕೋ ಮೇಢ್ರಪಾಕೋ ಜೀವಾದಾನಂ ತಮಃಪ್ರವೇಶೋ ಹರಿ ತಹಾರಿದ್ರನೇತ್ರಮೂತ್ರಶಕೃತ್ವಞ್ಚ||೧೬||
पित्तविकाराः पुनः-ओषः प्लोषः दवो दवथुर्विदाहो ऽन्तर्दाहस्त्वग्दाहोंऽसदाहो धूमकोऽम्लक ऊष्माधिक्य मतिस्वेदोऽङ्गगन्धोऽवयवसदनं शोणिक्लेदो मांसक्लेद स्त्वङ्मांसावदरणं चर्मदरणं रक्तकोटो रक्तविस्फोटो रक्तमण्डलानि रक्तपित्तं हरितत्वं हारिद्रत्वं नीलिका कक्ष्या कामला तिक्तास्यता लोहितगन्धास्यता पूतिमुख़त्वं तृष्णाधिक्यमतृप्तिरास्यपाको गलपाकोऽक्षिपाकः पायुपाको मेढ्रपाको जीवादानं तमःप्रवेशो हरि तहारिद्रनेत्रमूत्रशकृत्वञ्च||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viMSatiH SleShmavikArAH (17) · Śloka 17
ಶ್ಲೇಷ್ಮವಿಕಾರಾಸ್ತು-ತೃಪ್ತಿಸ್ತನ್ದ್ರಾ ನಿದ್ರಾಽಽಧಿಕ್ಯಂ ಸ್ತೈಮಿತ್ಯಂ ಗುರುಗಾತ್ರತಾಽಽಲಸ್ಯಂ ಮುಖಮಾಧುರ್ಯಂ ಪ್ರಸೇಕಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮೋದ್ಗಿರಣಂ ಮಲಾಧಿಕ್ಯಂ ಬಲಾಸೋ ಹೃದಯೋಪಲೇಪಃ ಕಣ್ಠೋಪಲೇಪೋ ಧಮನೀ ಪ್ರತಿಚಯೋ ಗಲಗನ್ಡೋಽತಿಸ್ಥೌಲ್ಯಂ ಶೀತಾಗ್ನಿತ್ವಮುದರ್ದಃ ಶ್ವೇತಾ ವಭಾಸತಾ ಶ್ವೇತನೇತ್ರಮೂತ್ರಶಕೃತ್ತ್ವಂ ಚ||೧೭||
श्लेष्मविकारास्तु-तृप्तिस्तन्द्रा निद्राऽऽधिक्यं स्तैमित्यं गुरुगात्रताऽऽलस्यं मुख़माधुर्यं प्रसेकः श्लेष्मोद्गिरणं मलाधिक्यं बलासो हृदयोपलेपः कण्ठोपलेपो धमनी प्रतिचयो गलगन्डोऽतिस्थौल्यं शीताग्नित्वमुदर्दः श्वेता वभासता श्वेतनेत्रमूत्रशकृत्त्वं च||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhAdInAM lakShaNam (18) · Śloka 18
ತತ್ರ ಸರ್ವಾಙ್ಗೀಣಸ್ತೀವ್ರಃ ಸನ್ತಾಪೋ ದಾಹಃ| ಸ್ವೇದಾರತಿಮಾನೋಷಃ| ಪ್ರಾದೇಶಿಕಃ ಸ್ವೇದರಹಿತೋಽಗ್ನ್ಯರ್ಚಿಷೇವ ದಾಹಃ ಪ್ಲೋಷಃ| ಮುಖೋ ಷ್ಠತಾಲುಷು ದಾಹೋ ದವಃ| ಚಕ್ಷುರಾದೀನ್ದ್ರಿಯೇಷು ದಾಹೋ ದವಥುಃ| ಪಾಣಿಪಾದಾಂಸಮೂಲೇಷು ವಿವಿಧಃ ಸನ್ತಾಪೋ ವಿದಾಹಃ| ಕೋಷ್ಠೇ ದಾಹೋಽನ್ತರ್ದಾಹಃ| ಶಿರೋಗ್ರೀವಾಕಣ್ಠತಾಲುಷು ಧೂಮಾಯನಂ ಧೂಮಕಃ| ಸಾನ್ತರ್ದಾಹಹೃದಯಶೂಲೋದ್ಗಾರೋಽಮ್ಲಕಃ| ಶೋಣಿತಸ್ಯ ಕೃಷ್ಣತಾ ದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯತನುತ್ವಾನಿ ಕ್ಲೇದಃ| ಮಾಂಸಸ್ಯ ತು ಕೃಷ್ಣತಾ ದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಞ್ಚ| ಬಾಹ್ಯತ್ವಕ್ಸಂಹತಿಶ್ಚರ್ಮ ಕೋಥಃ| ಕೋಷ್ಠಗೌರವಾದಾಹಾರಸ್ಪೃಹಾ ತೃಪ್ತಿಃ| ಅನ್ಯೇ ಪುನರಾಹುಃ-ಅನ್ನಾನಭಿನನ್ದತಾ ತೃಪ್ತಿರಿವ ತೃಪ್ತಿರರೋಚಕಃ| ನಿದ್ರಾರ್ತ್ತಸ್ಯೇವ ವಿಷಯಾಗ್ರಹಣಂ ತನ್ದ್ರಾ| ಸ್ತೈಮಿತ್ಯಂ ತು ಪ್ರಮೀಲಕ ಇತ್ಯನ್ಯೈಃ ಪಠಿತಮ್| ಉಪಲೇಪ ಇವೋಪಲೇಪಃ| ತದತಿಶಯಃ ಪ್ರತಿಚಯೋಽತಿಪೂರಣಮ್| ಅಗ್ನೇರತಿ ಮನ್ದತಾ ಶೈತ್ಯಮ್| ಉರಸೋಽಭಿಷ್ಯನ್ದ ಉದರ್ದಃ| ಕೇಷಾಞ್ಚಿಚ್ಛೀತವೇಪಥುರುದರ್ದಃ| ಅನ್ಯೇ ಪುನರಾಹುಃ- ಶೀತಪಾನೀಯಸಂಸ್ಪರ್ಶಾಚ್ಛೀತಕಾಲೇ ವಿಶೇಷತಃ| ಸರಾಗಕಣ್ಡೂಃ ಶೋಫ ಸ್ಯಾದುದರ್ದಃ ಸ ಕಫೋದ್ಭವಃ||೧೮||
तत्र सर्वाङ्गीणस्तीव्रः सन्तापो दाहः| स्वेदारतिमानोषः| प्रादेशिकः स्वेदरहितोऽग्न्यर्चिषेव दाहः प्लोषः| मुख़ो ष्ठतालुषु दाहो दवः| चक्षुरादीन्द्रियेषु दाहो दवथुः| पाणिपादांसमूलेषु विविधः सन्तापो विदाहः| कोष्ठे दाहोऽन्तर्दाहः| शिरोग्रीवाकण्ठतालुषु धूमायनं धूमकः| सान्तर्दाहहृदयशूलोद्गारोऽम्लकः| शोणितस्य कृष्णता दौर्गन्ध्यतनुत्वानि क्लेदः| मांसस्य तु कृष्णता दौर्गन्ध्यञ्च| बाह्यत्वक्संहतिश्चर्म कोथः| कोष्ठगौरवादाहारस्पृहा तृप्तिः| अन्ये पुनराहुः-अन्नानभिनन्दता तृप्तिरिव तृप्तिररोचकः| निद्रार्त्तस्येव विषयाग्रहणं तन्द्रा| स्तैमित्यं तु प्रमीलक इत्यन्यैः पठितम्| उपलेप इवोपलेपः| तदतिशयः प्रतिचयोऽतिपूरणम्| अग्नेरति मन्दता शैत्यम्| उरसोऽभिष्यन्द उदर्दः| केषाञ्चिच्छीतवेपथुरुदर्दः| अन्ये पुनराहुः- शीतपानीयसंस्पर्शाच्छीतकाले विशेषतः| सरागकण्डूः शोफ स्यादुदर्दः स कफोद्भवः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAvikArakShudravikArayornAmakaraNavidhiH (19) · Śloka 19
ಮಹಾವಿಕಾರಾಸ್ತು ಯಥಾಸ್ವಮೇವೋ ದೇಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ| ಕ್ಷುದ್ರವಿಕಾರಾಃ ಪುನರ್ಯದೇವಾಙ್ಗಮಾವಿಶನ್ತಿ ತದುಪಪದಮೇವ ನಾಮ ಲಭನ್ತೇ| ಯಥಾ ನಖಶಙ್ಖಲಲಾಟಭೇದಾಃ ಸಾನ್ತರ್ದಾಹಕಣ್ಠಹೃದಯೋಪಲೇಪಾದಯಃ| ತೇಷಾಂ ಹಿ ತಥೈವ ಸ್ವರೂಪಮುಪದಿಷ್ಠಂ ಭವತಿ||೧೯||
महाविकारास्तु यथास्वमेवो देक्ष्यन्ते| क्षुद्रविकाराः पुनर्यदेवाङ्गमाविशन्ति तदुपपदमेव नाम लभन्ते| यथा नख़शङ्ख़ललाटभेदाः सान्तर्दाहकण्ठहृदयोपलेपादयः| तेषां हि तथैव स्वरूपमुपदिष्ठं भवति||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuktavikAreShvapi cikitsopakramaH (20) · Śloka 20
ಸರ್ವೇಷು ತೇಷು ತೇಷ್ವನುಕ್ತೇಷು ಚಾನ್ಯೇಷ್ವಸಙ್ಖ್ಯೇಯತ್ವಾದ್ವಿಕಾರೇಷು ಇಮಾನ್ಯೇವ ದೋಷಾಣಾಮಾತ್ಮಲಿಙ್ಗಾನಿ ಸಕಲಶರೀರವ್ಯಾಪೀನ್ಯವ್ಯ ಭಿಚಾರೀಣಿ ಚ| ತಥಾ ಕರ್ಮಾಣ್ಯುಪಕ್ರಮಶ್ಚ| ತತ್ರಾತ್ಮಲಿಙ್ಗಾನ್ಯಾಯುಷ್ಕಾಮೀಯೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಾನಿ||೨೦||
सर्वेषु तेषु तेष्वनुक्तेषु चान्येष्वसङ्ख़्येयत्वाद्विकारेषु इमान्येव दोषाणामात्मलिङ्गानि सकलशरीरव्यापीन्यव्य भिचारीणि च| तथा कर्माण्युपक्रमश्च| तत्रात्मलिङ्गान्यायुष्कामीये निर्दिष्टानि||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShANAM karmANi (21) · Śloka 21
ಕರ್ಮಾಣಿ ತು ವಾಯೋಃ ಸ್ರಂಸವ್ಯಾಸಙ್ಗಸಾದಭೇದತೋದಹರ್ಷತರ್ಷವರ್ತ್ತಾ ಙ್ಗಿಮರ್ದಕಮ್ಪವ್ಯಥವೇಷ್ಟಭಙ್ಗಶೂಲಶೋಷಸ್ವಾಪಪಾರುಷ್ಯಸೌಷಿರ್ಯಸಙ್ಕೋಚ ಸ್ಪನ್ದನಾನಿ ಕಷಾಯರಸತ್ವಂ ಶ್ಯಾವಾರುಣವರ್ಣತಾ ಚ| ಪಿತ್ತಸ್ಯ ದಾಹೋಷ್ಮಪಾಕಸ್ವೇದಕ್ಲೇದಕೋಥಸ್ರಾವರಾಗಾಃ ಕಟ್ವಮ್ಲರಸತ್ವಂ ಶುಕ್ಲಾರುಣವರ್ಜ್ಯವರ್ಣತಾ ಚ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಃ ಕಣ್ಡೂಸ್ಥೈರ್ಯಗೌರ ವೋಪದೇಹಸ್ನೇಹಶೈತ್ಯಬನ್ಧನಚಿರಕಾರಿತ್ವಾನಿ ಮಧುರಲವಣರಸತ್ವಂ ಶ್ವೇತವರ್ಣತಾ ಚೇತಿ||೨೧||
कर्माणि तु वायोः स्रंसव्यासङ्गसादभेदतोदहर्षतर्षवर्त्ता ङ्गिमर्दकम्पव्यथवेष्टभङ्गशूलशोषस्वापपारुष्यसौषिर्यसङ्कोच स्पन्दनानि कषायरसत्वं श्यावारुणवर्णता च| पित्तस्य दाहोष्मपाकस्वेदक्लेदकोथस्रावरागाः कट्वम्लरसत्वं शुक्लारुणवर्ज्यवर्णता च| श्लेष्मणः कण्डूस्थैर्यगौर वोपदेहस्नेहशैत्यबन्धनचिरकारित्वानि मधुरलवणरसत्वं श्वेतवर्णता चेति||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kapilabalamatena doShasvalakShaNAni suSrutamata~jca (22) · Śloka 22
ಕಪಿಲಬಲಸ್ತ್ವೇಷಾಂ ಸ್ವಲಕ್ಷಣಾನಿ ರಸತೋ ನಿರ್ದಿದೇಶ ಕಟ್ವಮ್ಲಲವಣಂ ಪಿತ್ತಂ ಸ್ವಾದ್ವಮ್ಲಲವಣಂ ಕಫಃ| ಕಷಾಯತಿಕ್ತಕಟುಕೋ ವಾಯುರ್ದೃಷ್ಟೋಽನುಮಾನತಃ| ಸುಶ್ರುತಃ ಪುನಃ ಪಠತಿ-ಪಿತ್ತಂ ವಿದಗ್ಧಮಮ್ಲತಾಮುಪೈತಿ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಲವಣತಾಮ್||೨೨||
कपिलबलस्त्वेषां स्वलक्षणानि रसतो निर्दिदेश कट्वम्ललवणं पित्तं स्वाद्वम्ललवणं कफः| कषायतिक्तकटुको वायुर्दृष्टोऽनुमानतः| सुश्रुतः पुनः पठति-पित्तं विदग्धमम्लतामुपैति, श्लेष्मा लवणताम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prakaraNopasaMhAraH (23) · Śloka 23
ತದೇವಮೇತಾನಿ ವಾಯ್ವಾದಿರೂಪಕರ್ಮಾಣ್ಯವಹಿತಃ ಸಮ್ಯಗುಪಲಕ್ಷ ಯೇದಾಗಮಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಾನುಮಾನೈಃ| ಅನನ್ತರಞ್ಚ ದೇಶಕಾಲಮಾತ್ರಾದೀನ್ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ್ಯಾಶ್ವೇವೋಪಕ್ರಮೇತೇತಿ||೨೩||
तदेवमेतानि वाय्वादिरूपकर्माण्यवहितः सम्यगुपलक्ष येदागमप्रत्यक्षानुमानैः| अनन्तरञ्च देशकालमात्रादीन् प्रमाणीकृत्याश्वेवोपक्रमेतेति||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShANAM triShaShTirBedAH (24) · Śloka 24
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇಽತಃ ಪರಂ ದೋಷಾ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯವಿಭೇದತಃ| ಪೃಥಕ್ ತ್ರೀನ್ ವಿದ್ಧಿ ಸಂಸರ್ಗಸ್ತ್ರಿಧಾ ತತ್ರ ತು ತಾನ್ನವ| ತ್ರೀನೇವ ಸಮಯಾ ವೃದ್ಧ್ಯಾ ಷಡೇಕಸ್ಯಾತಿಶಾಯನೇ| ತ್ರಯೋದಶ ಸಮಸ್ತೇಷು ಷಡ್ದ್ವ್ಯೇಕಾತಿಶಯೇನ ತು| ಏಕಂ ತುಲ್ಯಾಧಿಕೈಃ ಷಟ್ ಚ ತಾರತಮ್ಯವಿಕಲ್ಪನಾತ್| ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿರಿತ್ಯೇವಂ ವೃದ್ಧೈಃ ಕ್ಷೀಣೈಶ್ಚ ತಾವತಃ| ಏಕೈಕವೃದ್ಧಿಸಮತಾಕ್ಷಯೈಃ ಷಟ್ ತೇ ಪುನಶ್ಚ ಷಟ್| ಏಕಕ್ಷಯದ್ವನ್ದ್ವವೃದ್ಧ್ಯಾ ಸವಿಪರ್ಯಯಯಾಽಪಿ ತೇ| ಭೇದಾ ದ್ವಿಷಷ್ಟಿರ್ನಿರ್ದಿಷ್ಟಾಸ್ತ್ರಿಷಷ್ಟಿಃ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಕಾರಣಮ್||೨೪||
भवन्ति चात्र वक्ष्यन्तेऽतः परं दोषा वृद्धिक्षयविभेदतः| पृथक् त्रीन् विद्धि संसर्गस्त्रिधा तत्र तु तान्नव| त्रीनेव समया वृद्ध्या षडेकस्यातिशायने| त्रयोदश समस्तेषु षड्द्व्येकातिशयेन तु| एकं तुल्याधिकैः षट् च तारतम्यविकल्पनात्| पञ्चविंशतिरित्येवं वृद्धैः क्षीणैश्च तावतः| एकैकवृद्धिसमताक्षयैः षट् ते पुनश्च षट्| एकक्षयद्वन्द्ववृद्ध्या सविपर्यययाऽपि ते| भेदा द्विषष्टिर्निर्दिष्टास्त्रिषष्टिः स्वास्थ्यकारणम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yugapadvRuddhisAmyakShayAnugadoShavikAravarNanam (25) · Śloka 25
ರೋಗ್ಯವಸ್ಥಾಸು ಯುಗಪದ್ ವ್ರುದ್ಧಿಸಾಮ್ಯಕ್ಷಯಾನುಗಮ್| ಷಟ್ಕಂ ಹಿ ದುರ್ಬೋಧತರಂ ವಿಕಾರೈರುಪದೇಕ್ಷ್ಯತೇ| ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥಂ ಯದಾ ಪಿತ್ತಂ ವೃದ್ಧೋ ವಾಯುಃ ಕಫಕ್ಷಯೇ| ಸ್ಥಾನಾದಾದಾಯ ಗಾತ್ರೇಷು ಯತ್ರ ಯತ್ರ ವಿಸರ್ಪತಿ| ತದಾ ಭೇದಶ್ಚ ದಾಹಶ್ಚ ತತ್ರ ತತ್ರಾನವಸ್ಥಿತೌ| ಗಾತ್ರೋದ್ದೇಶೇ ತಥಾ ಸ್ಯಾತಾಂ ಬಲಹಾನಿಪರಿಶ್ರಮೌ| ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥಂ ಕಫಂ ಕ್ಷೀಣೇ ಪಿತ್ತೇ ವಾಯುರ್ಯದಾ ಬಲೀ| ಕರ್ಷೇತ್ಕುರ್ಯಾತ್ತದಾ ಶೂಲಂ ಸಶೈತ್ಯಸ್ತಮ್ಭಗೌರವಮ್| ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥಂ ಯದಾ ವಾತಂ ಪಿತ್ತಂ ವೃದ್ಧಂ ಕಪಕ್ಷಯೇ| ಸಂರುಣದ್ಧಿ ತದಾ ದಾಹಃ ಶೂಲಂ ಚಾಸ್ಯೋಪಜಾಯತೇ| ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥಂ ಕಫಂ ವೃದ್ಧಂ ಪಿತ್ತಂ ವಾಯುಕ್ಷಯೇ ಯದಾ| ಸನ್ನಿರುನ್ಧ್ಯಾತ್ತದಾ ಕುರ್ಯಾತ್ಸ ತನ್ದ್ರಾಗೌರವಂ ಜ್ವರಮ್| ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥಂ ಯದಾ ವಾಯುಂ ವೃದ್ಧಃ ಪಿತ್ತಕ್ಷಯೇ ಕಫಃ| ಸನ್ನಿರುನ್ಧ್ಯಾತ್ತದಾ ಕುರ್ಯಾಚ್ಛೀತಕಂ ಗೌರವಂ ಜ್ವರಮ್| ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥಂ ಯದಾ ಪಿತ್ತಂ ವೃದ್ಧಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾನಿಲಕ್ಷಯೇ| ಸನ್ನಿರುನ್ಧ್ಯಾತ್ತದಾ ಕುರ್ಯಾನ್ಮನ್ದಾಗ್ನಿತ್ವಂ ಶಿರೋಗ್ರಹಮ್| ನಿದ್ರಾತನ್ದ್ರೋಪಲೇಪಾಂಶ್ಚ ಹೃದ್ರೋಗಂ ಗಾತ್ರಗೌರವಮ್| ಷ್ಠೀವನಂ ಪಿತ್ತಕಫಯೋರ್ನಖಾದೀನಾಂ ಚ ಪೀತತಾಮ್||೨೫||
रोग्यवस्थासु युगपद् व्रुद्धिसाम्यक्षयानुगम्| षट्कं हि दुर्बोधतरं विकारैरुपदेक्ष्यते| प्रकृतिस्थं यदा पित्तं वृद्धो वायुः कफक्षये| स्थानादादाय गात्रेषु यत्र यत्र विसर्पति| तदा भेदश्च दाहश्च तत्र तत्रानवस्थितौ| गात्रोद्देशे तथा स्यातां बलहानिपरिश्रमौ| प्रकृतिस्थं कफं क्षीणे पित्ते वायुर्यदा बली| कर्षेत्कुर्यात्तदा शूलं सशैत्यस्तम्भगौरवम्| प्रकृतिस्थं यदा वातं पित्तं वृद्धं कपक्षये| संरुणद्धि तदा दाहः शूलं चास्योपजायते| प्रकृतिस्थं कफं वृद्धं पित्तं वायुक्षये यदा| सन्निरुन्ध्यात्तदा कुर्यात्स तन्द्रागौरवं ज्वरम्| प्रकृतिस्थं यदा वायुं वृद्धः पित्तक्षये कफः| सन्निरुन्ध्यात्तदा कुर्याच्छीतकं गौरवं ज्वरम्| प्रकृतिस्थं यदा पित्तं वृद्धः श्लेष्मानिलक्षये| सन्निरुन्ध्यात्तदा कुर्यान्मन्दाग्नित्वं शिरोग्रहम्| निद्रातन्द्रोपलेपांश्च हृद्रोगं गात्रगौरवम्| ष्ठीवनं पित्तकफयोर्नख़ादीनां च पीतताम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuktalakShaNasamAveSaH (26) · Śloka 26
ಯೇ ದೋಷವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಯೋರ್ವಿಕಾರಾಃ ಕೀರ್ತಿತಾಃ ಪೃಥಕ್| ಶೇಷೇಷ್ವಪಿ ತು ತಾನೇವ ಕಲ್ಪಯೇತ್ತದ್ಯಥಾಯಥಮ್||೨೬||
ये दोषवृद्धिक्षययोर्विकाराः कीर्तिताः पृथक्| शेषेष्वपि तु तानेव कल्पयेत्तद्यथायथम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShANAM saMsargAdiBirAnatyam (27-20) · Śloka 20
ಸಂಸರ್ಗಾದ್ರಸರುಧಿರಾದಿಭಿಸ್ತಥೈಷಾಂ ದೋಷಾಣಾಂ ಕ್ಷಯಸಮಾವಿವೃದ್ಧಭೇದೈಃ| ಆನನ್ತ್ಯಂ ತರತಮಯೋಗತಶ್ಚ ಯಾತಾನ್ ಜಾನೀಯಾದವಹಿತಮಾನಸೋ ಯಥಾಸ್ವಮ್||೨೭|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೌ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ದೋಷಭೇದೀಯೋ ನಾಮ ವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೦||
संसर्गाद्रसरुधिरादिभिस्तथैषां दोषाणां क्षयसमाविवृद्धभेदैः| आनन्त्यं तरतमयोगतश्च यातान् जानीयादवहितमानसो यथास्वम्||२७|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने दोषभेदीयो नाम विंशोऽध्यायः||२०||
🔊 Audio coming soon