19. dōṣādivijñānīyaḥ

Adhikarana atha doShAdivij~jAnIyo nAmaikonaviMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತೋ ದೋಷಾದಿವಿಜ್ಞಾನೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

Adhikarana vAtAdidoShANAM lakShaNaM karmANi ca (2) · Śloka 2

ದೋಷಧಾತುಮಲಮೂಲೋ ಹಿ ದೇಹಃ| ತಸ್ಮಾತ್ತೇಷಾಂ ಲಕ್ಷಣಮುಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ| ತಮುಚ್ಛ್ವಾಸನಿಶ್ವಾಸೋತ್ಸಾಹಪ್ರಸ್ಪನ್ದನೇನ್ದ್ರಿ-ಯಪಾಟವವೇಗಪ್ರವರ್ತನಾದಿಭಿರ್ವಾಯುರನುಗೃಹ್ಣಾತಿ| ಪಕ್ತ್ಯೂಷ್ಮಾಭಿಲಾಷಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಾಪ್ರಭಾಪ್ರಸಾದದರ್ಶನಮೇಧಾಶೌರ್ಯ-ಮಾರ್ದವಾದಿಭಿಃ ಪಿತ್ತಂ ಸ್ಥೈರ್ಯಸ್ನೇಹಸನ್ಧಿಬನ್ಧವೃಷತಾಕ್ಷಮಾಧೀ ಧೃತಿಬಲಾಲೌಲ್ಯಾದಿಭಿಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ||೨||

Adhikarana rasAdidhAtUnAM karmANi (3) · Śloka 3

ತುಷ್ಟಿಪ್ರೀಣನರಕ್ತಪುಷ್ಟಿಭಿಸ್ತು ರಸಃ| ಜೀವನವರ್ಣಪ್ರಸಾದನಮಾಂಸಪೋಷಣೈರಸೃಕ್| ದೇಹಲೇಪಮಲಮೇದಃ ಪುಷ್ಟಿಭಿರ್ಮಾಂಸಮ್| ನೇತ್ರಗಾತ್ರಸ್ನಿಗ್ಧತಾಸ್ನೇಹದಾರ್ಢ್ಯಾಸ್ಥಿಪುಷ್ಟಿಭಿರ್ಭೇದಃ| ದೇಹೋ- ರ್ಧ್ವತಾಧಾರಣಮಜ್ಜಪೋಷಣಾಭ್ಯಾಮಸ್ಥಿ| ಸ್ನೇಹಬಲಾಸ್ಥಿಪೂರಣ ಶುಕ್ರಪುಷ್ಟಿಭಿರ್ಮಜ್ಜಾ| ಹರ್ಷಬಲಗರ್ಭೋತ್ಪಾದನೈಃ ಶುಕ್ರಮ್||೩||

Adhikarana puriShAdimalAnAM karmANi (4) · Śloka 4

ಅವಷ್ಟಮ್ಭಾನಿಲಾನಲಧಾರಣೈಃ ಶಕೃತ್| ಅನ್ನಕ್ಲೇದನಿರ್ವಾಹ ಣೇನ ಮೂತ್ರಮ್| ಕ್ಲೇದತ್ವಕ್ಸ್ನೇಹರೋಮಧಾರಣೈಃ ಸ್ವೇದ ಇತಿ||೪||

Adhikarana vRuddhairvAtAdidoShaiH sharIrapIDanam (5) · Śloka 5

ಕಾರ್ಶ್ಯಕಾರ್ಷ್ಣ್ಯ್ಗತ್ರಕಮ್ಪಸ್ಫುರಣೋಷ್ಣಕಾಮಿತಾಸಂಜ್ಞಾನಿದ್ರಾನಾ ಶಬಲೇನ್ದ್ರಿಯೋಪಘಾತಾಸ್ಥಿಶೂಲಮಜ್ಜಾಶೋಷಮಲಸಙ್ಗಾಧ್ಮಾನಾ ಟೋಪಮೋಹದೈನ್ಯಭಯಶೋಕಪ್ರಲಾಪಾದಿಭಿರ್ವೃದ್ಧೋ ವಾಯುಃ ಪೀಡಯತಿ| ಪೀತತ್ವಗ್ಲಾನ್ದ್ರಿಯದೌರ್ಬಲ್ಯೌಜೋವಿಸ್ರಂಸಶೀತಾಭಿ ಲಾಶದಾಹ ತಿಕ್ತಾಸ್ಯತಾತೃಣ್ಮೂರ್ಚ್ಛಾಲ್ಪನಿದ್ರತಾಕ್ರೋಧಾದಿಭಿಃ ಪಿತ್ತಮ್| ಶ್ವೈತ್ಯಶೈತ್ಯಸ್ಥೌಲ್ಯಾಲಸ್ಯಗೌರವಾಙ್ಗಸಾದಸ್ರೋತಃಪಿಧಾನ ಮೂರ್ಚ್ಛಾತನ್ದ್ರಾನಿದ್ರಾಶಾಸಕಾಸಪ್ರಸೇಕಹೃಲ್ಲಾಸಾಗ್ನಿಸಾದಸನ್ಧಿ ವಿಶ್ಲೇಷಾದಿಭಿಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ||೫||

Adhikarana vRuddhaiH rasAdidAtubhiH sharIrapIDanam (6) · Śloka 6

ಪ್ರಸೇಕಾರೋಚಕಸ್ಯವೈರಸ್ಯಹೃಲ್ಲಾಸಸ್ರೋತೋರೋಧಸ್ವಾದುದ್ವೇಷಾಙ್ಗ ಮರ್ದಾದಿಭಿರನ್ಯೈಶ್ಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮವಿಕಾರಪ್ರಾಯೈಃ ರಸಃ| ಕುಷ್ಠ- ವಿಸರ್ಪಪಿಟಕಾಸೃಗ್ದರಾಕ್ಷಿಮುಖಮೇಢ್ರಗುದದಾಹಗುಲ್ಮವಿದ್ರಧಿ-ಪ್ಲೀಹವ್ಯಙ್ಗಕಾಮಲಾಗ್ನಿನಾಶತಮಃಪ್ರವೇಶರಕ್ತಾಙ್ಗನೇತ್ರತಾವಾತರಕ್ತಪಿತ್ತಾದಿಭಿರನ್ಯೈಶ್ಚ ಪಿತ್ತವಿಕಾರಪ್ರಾಯೈರಸೃಕ್| ಗಲಗಣ್ಡಗಣ್ಡಮಾಲಾರ್ಬುದಗ್ರನ್ಥಿತಾಲುಜಿಹ್ವಾಕಣ್ಠರೋಗಸ್ಫಿಗ್ಗಲೌ- ಷ್ಠಬಾಹೂದರೋರುಜಙ್ಘಾಗೌರವವೃದ್ಧಿಭಿಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮರಕ್ತವಿಕಾರಪ್ರಾಯೈಶ್ಚ ಮಾಂಸಮ್| ಪ್ರಮೇಹಪೂರ್ವರೂಪೈಃ ಸ್ಥೌಲ್ಯೋಪದ್ರವೈಶ್ಚಾನ್ಯೈರಪಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮರಕ್ತಮಾಂಸವಿಕಾರಪ್ರಾಯೈ| ರ್ಮೇದಃ| ಅಧ್ಯಸ್ಥಿಭಿರಧಿದನ್ತೈಶ್ಚಾಸ್ಥಿ| ನೇತ್ರಾಙ್ಗರಕ್ತಗೌರವೈಃ ಪರ್ವಸು ಚ ಸ್ಥೂಲಮೂಲಾರುಭಿರ್ಮಜ್ಜಾ| ಅತಿಸ್ತ್ರೀಕಾಮತಾಶುಕ್ರಾಶ್ಮರೀಸಮ್ಭವಾಭ್ಯಾಂ ಶುಕ್ರಾಧಿಕ್ಯಕಮ್||೬||

Adhikarana vRuddhaiH shakRudAdimalaiH dehapIDanam (7) · Śloka 7

ಕುಕ್ಷಿಶೂಲಾಟೋಪಗೌರವೈಃ ಶಕೃದಾಧಿಕ್ಯಮ್| ಬಸ್ತಿತೋದಾಧ್ಮಾನೈರ್ಮೂತ್ರಾಧಿಕ್ಯಮ್| ಕಣ್ಡೂದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯೈಃ ಸ್ವೇದಃ| ಅನ್ಯೇಽಪಿ ಚ ದೂಷಿಕಾದಿಮಲಾ ಬಾಹುಲ್ಯದ್ರವತಾಕಣ್ಡೂಗೌರವೈಃ||೭||

Adhikarana kShINairvAtAdibhirdoShaiH dehapIDanam (8) · Śloka 8

ಪ್ರಸೇಕಾರುಚಿಹೃಲ್ಲಾಸಸಂಜ್ಞಾಮೋಹಾಲ್ಪವಾಕ್ಚೇಷ್ಟತಾಪ್ರಹರ್ಷಾ-ಙ್ಗಸಾದಾಗ್ನಿವೈಷಮ್ಯಾದಿಭಿಃ ಕ್ಷೀಣೋ ವಾಯುಃ ಪೀಡಯತಿ| ಸ್ತಮ್ಭ ಶೈತ್ಯಾನಿಯತತೋದಾರೋಚಕಾವಿಪಾಕಾಙ್ಗಪಾರುಷ್ಯಕಮ್ಪಗೌರವನಖ-ನಯನಶೌಕ್ಲ್ಯಾದಿಭಿಃ ಪಿತ್ತಮ್| ಭ್ರಮೋದ್ವೇಷ್ಟನಾನಿದ್ರಾಙ್ಗಮರ್ದ- ಪರಿಪ್ಲೋಷತೋದದವದಾಹಸ್ಫೋಟನವೇಪನಧೂಮಾಯನಸನ್ಧಿಶೈಥಿಲ್ಯ- ಹೃದಯದ್ರವಶ್ಲೇಷ್ಮಾಶಯಶೂನ್ಯತಾದಿಭಿಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ||೮||

Adhikarana kShINaiH rasAdibhirdhAtubhirdehapIDanam (9) · Śloka 9

ಶಬ್ದಾಸಹತ್ವಹೃದಯದ್ರವಕಮ್ಪಶೋಷಶೂಲಶೂನ್ಯತಾಸ್ಪನ್ದನ ಘಟ್ಟನೈರಲ್ಪಯಾಪಿ ಚ ಚೇಷ್ಟಯಾ ಶ್ರಮತರ್ಷಾಭ್ಯಾಂ ರಸಃ| ತ್ವಗ್ರೌಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಲಶೀತಾಭಿಲಾಷಸಿರಾಶೈಥಿಲ್ಯೈರಸೃಕ್| ಸ್ಫಿಗ್ಗಣ್ಡಾದಿಶುಷ್ಕತಾತೋದರೌಕ್ಷ್ಯಾಕ್ಷಗ್ಲಾನಿಸನ್ಧಿಸ್ಫೋಟನ-ಧಮನೀಶೈಥಿಲ್ಯೈರ್ಮಾಂಸಮ್| ಪ್ಲೀಹವೃದ್ಧಿಕಟೀಸ್ವಾಪಸನ್ಧಿ- ಶೂನ್ಯತಾಙ್ಗರೌಕ್ಷ್ಯಕಾರ್ಶ್ಯಶ್ರಮಶೋಷಮೇದುರಮಾಂಸಾಭಿಲಾಷೈ- ರ್ಮಾಂಸಕ್ಷಯೋಕ್ತೈಶ್ಚ ಮೇದಃ| ದನ್ತನಖರೋಮಕೇಶಶಾತನರೌಕ್ಷ್ಯಪಾರುಷ್ಯಸನ್ಧಿಶೈಥಿಲ್ಯಾಸ್ಥಿತೋ- ದಾಸ್ಥಿಬದ್ಧಮಾಂಸಾಭಿಲಾಷೈರಸ್ಥಿ| ಅಸ್ಥಿಸೌಷಿರ್ಯನಿಸ್ತೋದ- ದೌರ್ಬಲ್ಯಭ್ರಮತಮೋದರ್ಶನೈರ್ಮಜ್ಜಾ| ಶ್ರಮದೌರ್ಬಲ್ಯಾಸ್ಯ ಶೋಷತಿಮಿರದರ್ಶನಾಙ್ಗಮರ್ದಪಾಣ್ಡುತಾಸದನಕ್ಲೈಬ್ಯಮುಷ್ಕತೋದ ಮೇಢ್ರಧೂಮಾಯನೈಶ್ಚಿರಾಚ್ಚ ನಿಷೇಕೇಣ ಸರಕ್ತನಿಷೇಕೇಣ ವಾ ಶುಕ್ರಮ್||೯||

Adhikarana kShINaiH shakRudAdimalaiH dehapIDanam (10) · Śloka 10

ಸಶಬ್ದಸ್ಯ ವಾಯೋಃ ಕುಕ್ಷೌ ತಿರ್ಯಗೂರ್ಧ್ವಂ ಚ ಭ್ರಮಣೇನಾನ್ತ್ರ ವೇಷ್ಟನೇನ ಪಾರ್ಶ್ವಹೃದಯಪೀಡನೇನಾಲ್ಪತಯಾ ಚ ಶಕೃತ್| ಬಸ್ತಿನಿಸ್ತೋದಮುಖಶೋಷಕೃಚ್ಛ್ರಾಲ್ಪವಿವರ್ಣಮೂತ್ರತಾದಿಭಿಃ ಸರುಧಿರಮೂತ್ರತಯಾ ವಾ ಮೂತ್ರಮ್| ಸ್ತಬ್ಧರೋಮಕೂಪತಾರೋಮಚ್ಯವನತ್ವಕ್ಪರಿಪಾಟನಸ್ವಾಪಪಾರುಷ್ಯ ಸ್ವೇದನಾಶೈಃ ಸ್ವೇದಃ| ಅನ್ಯೇಽಪಿ ಚ ಮಲಾ ಯಥಾಯಥಂ ಮಲಾಯನಂ ಶೋಷಶೂನ್ಯತ್ವಲಾಘವೈಃ||೧೦||

Adhikarana doShadhAtumalAnAM vRuddhikShayasAmAnyalakShaNam (11) · Śloka 11

ವಿಪರೀತಗುಣಕ್ಷಯವೃದ್ಧಿಭ್ಯಾಂ ಚ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಾವುಪಲಕ್ಷಯೇತ್| ಮಲಾನಾಂ ತ್ವತಿಸಙ್ಗೋತ್ಸರ್ಗಾಭ್ಯಾಂ ಚ ತದ್ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯೌ||೧೧||

Adhikarana malakShayaH vRuddherapekShayA pIDAkaraH (2) · Śloka 2

ವೃದ್ಧೇಸ್ತು ಮಲಾನಾಂ ಕ್ಷಯಃ ಪೀಡಯತಿ| ಸುತರಾಮನೌಚಿತ್ಯಾತ್||೨||

Adhikarana doShadhAtUnAmekavRuddhikShayakAraNaM tatrApavAdashca (13) · Śloka 13

ತತ್ರಾಸ್ಥಿನಿ ಸ್ಥಿತೋ ವಾಯುಃ ಅಸೃಕ್ಸ್ವೇದಯೋಃ ಪಿತ್ತಮ್| ಶೇಷೇಷು ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ತಸ್ಮಾದೇಕವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಕಾರಣತ್ವಮೇಷಾಮ್| ನತ್ವೇವ ಮಸ್ಥಿವಾಯ್ವೋಃ| ಸರ್ವೈವ ಹಿ ವೃದ್ಧಿಃ ಪ್ರಾಯೋಽತಿಸನ್ತರ್ಪಣನಿಮಿತ್ತತ್ವಾಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮಣಾನುಗತಾ ತದ್ವಿಪರ್ಯಯಾ ಚ್ಚ ಕ್ಷಯೋ ವಾಯುನಾ ತಸ್ಮಾಲ್ಲಙ್ಘನಬೃಂಹಣಾಭ್ಯಾಂ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಜಾನ್ ವಿಕಾರಾನುಪಚರೇತ್| ಪವನೇ ತು ಬೃಂಹಣಲಙ್ಘನಾಭ್ಯಾಮ್| ಸರ್ವತ್ರ ಚ ದ್ರವ್ಯಗುಣಕರ್ಮವಿಪರ್ಯಯ ತುಲ್ಯಭಾವೇನಾವಿರುದ್ಧೇನ||೧೩||

Adhikarana doShAdInAM vRuddhikShayayoH kAraNam (14) · Śloka 14

ಧಾತವಃ ಖಲು ಶಾರೀರಾಃ ಸಮಾನೈಃ ಸಮಾನಗುಣಭೂಯಿಷ್ಠೈರ್ವಾಽಽಹಾರವಿಹಾರೈರಭ್ಯಸ್ಯಮಾನೈರ್ವೃದ್ಧಿಮಾಪ್ನುವನ್ತಿ| ಹ್ರಾಸಂ ತು ವಿಪರೀತೈರ್ವಿಪರೀತಗುಣಭೂಯಿಷ್ಠೈರ್ವಾ| ತಥಾಹಿ ದೇಹಧಾತವೋ ಯೇ ಗುರವಸ್ತೇ ಗುರುಭಿರೈಕ್ಯಕಾರಿತಯೋಪಚೀಯನ್ತೇ| ಲಘವಸ್ತು ಲಘುಭಿಃ| ತದ್ವಿಪರೀತೈಸ್ತು ಪೃತಹ್ಕ್ತ್ವಾಕಾರಿಭಿರಪಚೀಯನ್ತೇ| ತಸ್ಮಾದನ್ಯೇಭ್ಯೋ ದ್ರವ್ಯೇಭ್ಯೋಽಪಿ ಸುತರಾಂ ರಕ್ತಮಾಪ್ಯಾಯ್ಯತೇ| ರಕ್ತೇನ ಮಾಂಸಂ, ಮಾಂಸೇನ ಮೇದೋ, ಮೇದಸಾಽಸ್ಥಿ, ತರುಣಾಸ್ಥ್ನಾ ಮಜ್ಜಾ, ಮಜ್ಜಾ ಶುಕ್ರಂ, ಶುಕ್ರೇಣಾಮಗರ್ಭೇಣ ಗರ್ಭಃ| ಯತ್ರ ತ್ವೇವಂಲಕ್ಷಣೇನಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಸಾಮಾನ್ಯವತಾಮಾಹಾರವಿಹಾರಾಣಾಮಸಾನ್ನಿಧ್ಯಂ ಸ್ಯಾತ್, ಸನ್ನಿಹಿತಾನಾಞ್ಚಾಭ್ಯವಹರಣಮಶಕ್ಯಂ ವಿರುದ್ಧತ್ವಾದ್ ಘೃಣಿತ್ವಾದರುಚೇರನ್ಯಸ್ಮಾದ್ವಾ ಕಾರಣನ್ತರಾತ್| ತತ್ರ ಸಮಾನಗುಣಭೂಯಿಷ್ಠಾನಾಮಯಪ್ರಕೃತೀನಾಮಾಹಾರವಿಹಾರಾನಾಮಭ್ಯವಹಾರಃ ಶ್ರೇಯಾನ್| ತದ್ಯಥಾ ಶುಕ್ರಕ್ಷಯೇ ಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿಷೋರುಪಯೋಗೋ ಮಧುರಸ್ನಿಗ್ಧಶೀತಾನಾಮಪರೇಷಾಂ ಚ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಮ್||೧೪||

Adhikarana karmaNApi vRuddhikShayau bhavataH (15) · Śloka 15

ಕರ್ಮಾಪಿ ಯದ್ಯಸ್ಯ ಧಾತೋಃ ಸಮಾನಕ್ರಿಯತಯಾ ವೃದ್ಧಿಕರಂ ತಸ್ಯ ತಸ್ಯ ವೃದ್ಧಿಮಭಿಲಷತಾ ತತ್ತದಾಸೇವ್ಯಮ್| ತಥೈವ ಚಾತುಲ್ಯಕ್ರಿಯತಯಾ ಹ್ರಾಸಕರಂ ತದರ್ಥಿನೇತಿ| ಅಪಿ ಚ - ವಿಶೇಷತೋ ರಕ್ತವೃದ್ಧಿಜಾನ್ ರಕ್ತನಿರ್ಹರಣಪ್ರಸಾದನಕಾಯವಿರೇಚನೇನ| ಮಾಂಸವೃದ್ಧಿಜಾನ್ ಸಂಶೋಧನಶಸ್ತ್ರಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿಕರ್ಮಭಿಃ| ಮೇದೋಜಾನ್ ಸ್ಥೌಲ್ಯಕಾರ್ಶ್ಯಕ್ರಿಯಾಕ್ರಮೇಣ| ರಕ್ತಕ್ಷಯಜಾನ್ ಮಾಂಸರಸಮದ್ಯಕ್ಷೀರೈಃ| ಅಸ್ಥಿಕ್ಷಯಜಾನ್ ಬಸ್ತಿಭಿಸ್ತಿಕ್ತೋಪಹಿತೈಃ ಕ್ಷೀರಸ್ತಿಭಿಶ್ಚ| ಶಕೃದ್ವೃದ್ಧಿಜಾನತೀಸಾರವಿಧಾನೇನ| ಶಕೃತ್ಕ್ಷಯಜಾನ್ ಮೇಹಕೃಚ್ಛ್ರಚಿಕಿತ್ಸಯಾ| ಸ್ವೇದಕ್ಷ್ಯಜಾನಭ್ಯಙ್ಗವ್ಯಾಯಾಮಮದ್ಯಸ್ವಪ್ನನಿವಾತಶರಣಾಸ್ವೇದೈರಿತಿ||೧೫||

Adhikarana dhAtvagnimAndyataikShNAbhyAM dhAtuvRuddhikShayau, samAnavisheShadravye vRuddhikShayakAraNe (16) · Śloka 16

ಭವತಿ ಚಾತ್ರ ಯೇ ಪಾಚಕಾಂಶಾ ಧಾತುಸ್ಥಾಸ್ತೇಷಾಂ ಮಾನ್ದ್ಯಾತಿತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯತಃ ವೃದ್ಧಿಃ ಕ್ಷಯಶ್ಚ ಧಾತೂನಾಂ ಜಾಯತೇ ಶೃಣು ಚಾಪರಮ್| ಪಾರಮ್ಪರ್ಯೇಽಪಿ ದಾವಾಗ್ನೇಸ್ತತ್ ಪ್ರಾಪ್ಯೇನ್ಧನಂ ಶಿಖಾ| ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯೌ ಯಥಾ ಯಾತಿ ತದ್ವದ್ಧಾತು ಪರಮ್ಪರಾ| ದ್ರವ್ಯಂ ತುಲ್ಯಂ ವಿಶಿಷ್ಟಂ ಹಿ ಸ್ವಂ ಸ್ವಂ ವೃದ್ಧ್ಯೈ ಕ್ಷಯಾಯ ಚ| ಪ್ರತ್ಯಾತ್ಮಬೀಜನಿಯತಂ ಭೃಶಮಾಶು ಪ್ರಜಾಯತೇ||೧೬||

Adhikarana pUrvadhAtuvRuddhikShayAvuttaradhAtuvRuddhikShayakAraNe (17) · Śloka 17

ಪೂರ್ವೋ ಧಾತುಃ ಪರಂ ಕುರ್ಯಾದ್ವೃದ್ಧಃ ಕ್ಷೀಣಶ್ಚ ತದ್ವಿಧಮೀ||೧೭||

Adhikarana malAyaneShu rogasaMbhavakramaH (18) · Śloka 18

ದೋಷಾ ದುಷ್ಟಾ ರಸೈರ್ಧಾತೂನ್ ದೂಷಯನ್ತ್ಯುಭಯೇ ಮಲಾನೀ ಅಧೋ ದ್ವೇ ಸಪ್ತ ಶಿರಸಿ ಖಾನಿ ಸ್ವೇದವಹಾನಿ ಚ ಮಲಾ ಮಲಾಯನಾನಿ ಸ್ಯರ್ಯಥಾಸ್ವಂ ತೇಷ್ವತೋ ಗದಾಃ||೧೮||

Adhikarana vAtajarogAH (19) · Śloka 19

ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ ವಾತಜಾಸ್ತತ್ರ ನಿದಾನೇ ವಾತರೌಗಿಕೇ||೧೯||

Adhikarana pittajarogAH (20) · Śloka 20

ಪಿತ್ತಂ ತ್ವಚಿ ಸ್ಥಿತಂ ಕುರ್ಯಾದ್ವಿಸ್ಫೋಟಕಮಸೂರಿಕಾಃ| ರಕ್ತೋ ವಿಸರ್ಪಂ ದಾಹಂ ಚ ಮಾಂಸೇ ಮಾಂಸ್ಪಾಕಕೋಥನಮ್| ಸದಾಹಾನ್ಮೇದಸಿ ಗ್ರನ್ಥೀನ್ ಸ್ವೇದಾತ್ಯುದ್ವಮನಂ ತೃಷಮ್| ಅಸ್ಥ್ನಿ ದಾಹಂ ಭೃಶಂ ಮಜ್ಜಿ ಹಾರಿದ್ರನಖನೇತ್ರತಾಮ್| ಪೂತಪೀತಾವಭಾಸಂ ಚ ಶುಕ್ರಂ ಶುಕ್ರಸಮಾಶ್ರಿತಮ್| ಶಿರಾಗತಂ ಕ್ರೋಧನತಾಂ ಪ್ರಲಾಪಂ ಸ್ನಾವಗಂ ತೃಷಮ್| ಕೋಷ್ಠಗಂ ಮದತೃಡಾದಾಹಾನ್ ವ್ಯಾಪಿನೋಽನ್ಯಾಂಶ್ಚ ಯಕ್ಷ್ಮಣಃ||೨೦||

Adhikarana shleShmaja rogAH (21) · Śloka 21

ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ತ್ವಚಿ ಸ್ಥಿತಃ ಕುರ್ಯಾತ್ಸ್ತಮ್ಭಂ ಶ್ವೇತಾವಭಾಸತಾಮ್| ಪಣ್ಡ್ವಾಮಯಂ ಶೋಣಿತಗೋ ಮಾಂಸಸಂಸ್ಥೋಽರ್ಬುದಾಪಚೀಃ| ಆರ್ದ್ರಚರ್ಮಾವನದ್ಧಾಭಗಾತ್ರತಾಂ ಚಾತಿಗೌರವಮ್| ಮೇದೋಗಃ ಸ್ಥೂಲತಾಂ ಮೇಹಮಸ್ಥ್ನಾಂ ಸ್ತಬ್ಧತ್ವಮಸ್ಥಿಗಃ| ಮಜ್ಜಗಃ ಶುಕ್ಲನೇತ್ರತ್ವಂ ಶುಕ್ರಸ್ಥಃ ಶುಕ್ರಸಞ್ಚಯಮ್| ವಿಬನ್ಧಂ ಗೌರವಂ ಚಾತಿ ಸಿರಾಸ್ಥಃ ಸ್ತಬ್ಧಗಾತ್ರತಾಮ್| ಸ್ನಾಯುಗಃ ಸನ್ಧಿ ಶೂಲತ್ವಂ ಕೋಷ್ಠಗೋ ಜಠರೋನ್ನತಿಮ್| ಅರೋಚಕಾವಿಪಾಕೌ ಚ ತಾಂಸ್ತಾಂಶ್ಚ ಕಫಸಂಭವಾನ್||೨೧||

Adhikarana malamUtragatadoShavikArAH (22) · Śloka 22

ವಿಣ್ಮೂತ್ರಯೋಃ ಸಾಶ್ರಯಯೋಸ್ತತ್ರ ತತ್ರೋಪದೇಕ್ಷ್ಯತೇ ಉಪತಾಪೋಪಘಾತೌ ತು ಸ್ವಾಶ್ರಯೇನ್ದ್ರಿಯಗಾಮಲಾಃ||೨೨||

Adhikarana doShANAM koShThAcchAkhAdigamanahetustathA shAkhAdibhyaH koShThagamanahetushca (23) · Śloka 23

ವ್ಯಾಯಾಮಾದೂಷ್ಮಣಸ್ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಾದಹಿತಾಚರಣಾದಪಿ ಕೋಷ್ಠಾಚ್ಛಾಖಾಸ್ಥಿಮರ್ಮಾಣಿ ದ್ರುತತ್ವಾನ್ಮಾರುತಸ್ಯ ಚ ದೋಷಾ ಯಾನ್ತಿ ತಥಾ ತೇಭ್ಯಃ ಸ್ರೋತೋಮುಖವಿಶೋಧನಾತೀ ವೃದ್ಧ್ಯಾಭಿಷ್ಯನ್ದನಾತ್ಪಾಕಾತ್ಕೋಷ್ಠಂ ವಾಯೋಶ್ಚ ನಿಗ್ರಹಾತ್||೨೩||

Adhikarana bhUyoH hetupratIkShiNaH doShAH (24) · Śloka 24

ತತ್ರಸ್ಥಾಶ್ಚ ವಿಲಮ್ಬೇರನ್ ಭೂಯೋ ಹೇತುಪ್ರತೀಕ್ಷಿಣಃ||೨೪||

Adhikarana anyAshrayeShvapi doShANAM kAlAdibalAtprakopaH (25) · Śloka 25

ತೇ ಕಾಲಾದಿಬಲಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಕುಪ್ಯನ್ತ್ಯನ್ಯಾಶ್ರಯೇಷ್ವಪಿ||೨೫||

Adhikarana parasthAnagatadoShANAM cikitsAsUtraM (26) · Śloka 26

ತತ್ರಾನ್ಯಸ್ಥಾನಸಂಸ್ಥೇಷು ತದೀಯಾಮಬಲೇಷು ತು| ಕುರ್ಯಾಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಸ್ವಾಮೇವ ಬಲೇನಾನ್ಯಾಭಿಭಾವಿಷು| ಆಗನ್ತುಂ ಶಮಯೇದ್ದೋಷಂ ಸ್ಥಾನಿನಂ ಪ್ರತಿಕೃತ್ಯ ವಾ||೨೬||

Adhikarana ojonirUpaNam (27) · Śloka 27

ತೇಜೋ ಯತ್ಸರ್ವಧಾತೂನಾಮೋಜಸ್ತತ್ ಪರಮುಚ್ಯತೇ| ಮೃದು ಸೋಮಾತ್ಮಕಂ ಶುದ್ಧಂ ರಕ್ತಮೀಷತ್ಸಪೀತಕಮ್| ಯತ್ಸಾರಮಾದೌ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಯಚ್ಚ ಗರ್ಭರಸಾದ್ರಸಃ| ಸಂವರ್ತಮಾನಂ ಹೃದಯಂ ಸಮಾಶ್ರಯತಿ ಯತ್ಪುರಾ| ಯಚ್ಛರೀರರಸಸ್ನೇಹಃ ಪ್ರಾಣೋ ಯತ್ರ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ| ಯಸ್ಯಾ ನಾಶಾನ್ನನಾಶೋಽಸ್ತಿ ಪ್ರೀಣಿತಾ ಯೇನ ದೇಹಿನಃ| ಹೃದಯಸ್ಥಮಪಿ ವ್ಯಾಪಿ ತತ್ ಪರಂ ಜೀವತಾಸ್ಪದಮ್||೨೭||

Adhikarana ojaHkShayakAraNAni (28) · Śloka 28

ಓಜಃ ಕ್ಷೀಯತೇ ಕೋಪಕ್ಷುದ್ಧ್ಯಾನಶೋಕಶ್ರಮಾದಿಭಿಃ||೨೮||

Adhikarana ojaHkShayalakShaNaM tatra bheShaja~jca, ojOvRuddhilakShaNam (29-30) · Śloka 30

ಬಿಭೇತಿ ದುರ್ಬಲೋಽಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ಧ್ಯಾಯಾತಿ ವ್ಯಥಿತೇನ್ದ್ರಿಯಃ| ದುಶ್ಚ್ಛಾಯೋ ದುರ್ಮನೋ ರುಕ್ಷೋ ಭವೇತ್ ಕ್ಷಾಮಶ್ಚ ತತ್ಕ್ಷತೇ \\\\\\\\ ಜೀವನೇಯೌಷಧಕ್ಷೀರರಸಾದ್ಯಾಸ್ತತ್ರ ಭೇಷಜಮ್||೨೯|| ಓಜೋವೃದ್ಧೌ ಹಿ ದೇಹಸ್ಯ ತುಷ್ಟಿಪುಷ್ಟಿಬಲೋದಯಃ||೩೦||

Adhikarana doShANAM vRuddhikShayajayopAyastatropapattishca (31) · Śloka 31

ಯದನ್ನಂ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಯದಾಪಿ ಪ್ರಾರ್ಥಯೇತಾವಿರೋಧಿ ತು| ತತ್ತತ್ತ್ಯಜನ್ ಸಮಶ್ನಂಶ್ಚ ತೌ ತೌ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯೌ ಜಯೇತ್| ಕುರ್ವತೇಽಭಿರುಚಿಂ ದೋಷಾ ವಿಪರೀತಸಮಾನಯೋಃ| ವೃದ್ಧಾಃ ಕ್ಷೀಣಾಶ್ಚ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಲಕ್ಷಯನ್ತ್ಯಬುಧಾ ನ ತತ್||೩೧||

Adhikarana hInAdhikasamAnaM doShANAM kAryANi (32) · Śloka 32

ಯಥಾಬಲಂ ಯಥಾಸ್ವಂ ಚ ದೋಷಾ ವೃದ್ಧಾ ವಿತನ್ವತೇ| ರೂಪಾಣಿ ಜಹತಿ ಕ್ಷೀಣಾಃ ಸಮಾಃ ಸ್ವಂ ಕರ್ಮ ಕುರ್ವತೇ||೩೨||

Adhikarana doShANAM kShayadapi rakShaNIyatvam (33-34) · Śloka 34

ಯ ಏವ ದೇಹಸ್ಯ ಸಮಾ ವಿವೃದ್ಧ್ಯೈ ತ ಏವ ದೋಷಾ ವಿಷಮಾ ವಧಾಯ| ಯಸ್ಮಾದತಸ್ತೇ ಹಿತಾಚರ್ಯಯೈವ ಕ್ಷಯಾದ್ವಿವೃದ್ಧೇರಿವ ರಕ್ಷಣೀಯಾಃ||೩೩|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೌ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ದೋಷಾದಿವಿಜ್ಞಾನಿಯೋ ನಾಮೈಕೋನವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩೪||