7. pannarūpīyamindriyam

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

અથાતઃ પન્નરૂપીયમિન્દ્રિયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ||૧|| ઇતિ હ સ્માહ ભગવાનાત્રેયઃ||૨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

દૃષ્ટ્યાં યસ્ય વિજાનીયાત્ પન્નરૂપાં કુમારિકામ્| પ્રતિચ્છાયામયીમક્ષ્ણોર્નૈનમિચ્છેચ્ચિકિત્સિતુમ્||૩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

જ્યોત્સ્નાયામાતપે દીપે સલિલાદર્શયોરપિ| અઙ્ગેષુ વિકૃતા યસ્ય ચ્છાયા પ્રેતસ્તથૈવ સઃ||૪||

Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6

છિન્ના ભિન્નાઽઽકુલા ચ્છાયા હીના વાઽપ્યધિકાઽપિ વા| નષ્ટા તન્વી દ્વિધા ચ્છિન્ના વિકૃતા વિશિરા ચ યા||૫|| એતાશ્ચાન્યાશ્ચ યાઃ કાશ્ચિત્ પ્રતિચ્છાયા વિગર્હિતાઃ| સર્વા મુમૂર્ષતાં જ્ઞેયા ન ચેલ્લક્ષ્યનિમિત્તજાઃ||૬||

Adhikarana 5 (7) · Śloka 7

સંસ્થાનેન પ્રમાણેન વર્ણેન પ્રભયા તથા| છાયા વિવર્તતે યસ્ય સ્વસ્થોઽપિ પ્રેત એવ સઃ||૭||

Adhikarana 6 (8-9) · Śloka 9

સંસ્થાનમાકૃતિર્જ્ઞેયા સુષમા વિષમા ચ સા| મધ્યમલ્પં મહચ્ચોક્તં પ્રમાણં ત્રિવિધં નૃણામ્||૮|| પ્રતિપ્રમાણસંસ્થાના જલાદર્શાતપાદિષુ| છાયા યા સા પ્રતિચ્છાયા ચ્છાયા વર્ણપ્રભાશ્રયા||૯||

Adhikarana 7 (10-13) · Śloka 13

ખાદીનાં પઞ્ચ પઞ્ચાનાં છાયા વિવિધલક્ષણાઃ| નાભસી નિર્મલા નીલા સસ્નેહા સપ્રભેવ ચ||૧૦|| રૂક્ષા શ્યાવારુણા યા તુ વાયવી સા હતપ્રભા| વિશુદ્ધરક્તા ત્વાગ્નેયી દીપ્તાભા દર્શનપ્રિયા||૧૧|| શુદ્ધવૈદૂર્યવિમલા સુસ્નિગ્ધા ચામ્ભસી મતા| સ્થિરા સ્નિગ્ધા ઘના શ્લક્ષ્ણા શ્યામા શ્વેતા ચ પાર્થિવી||૧૨|| વાયવી ગર્હિતા ત્વાસાં ચતસ્રઃ સ્યુઃ સુખોદયાઃ | વાયવી તુ વિનાશાય ક્લેશાય મહતેઽપિ વા||૧૩||

Adhikarana 8 (14-15) · Śloka 15

સ્યાત્તૈજસી પ્રભા સર્વા સા તુ સપ્તવિધા સ્મૃતા| રક્તા પીતા સિતા શ્યાવા હરિતા પાણ્ડુરાઽસિતા||૧૪|| તાસાં યાઃ સ્યુર્વિકાસિન્યઃ સ્નિગ્ધાશ્ચ વિપુલાશ્ચ યાઃ| તાઃ શુભા રૂક્ષમલિનાઃ સઙ્ક્ષિપ્તાશ્ચાશુભોદયાઃ ||૧૫||

Adhikarana 9 (16-17) · Śloka 17

વર્ણમાક્રામતિ ચ્છાયા ભાસ્તુ વર્ણપ્રકાશિની| આસન્ના લક્ષ્યતે ચ્છાયા ભાઃ પ્રકૃષ્ટા પ્રકાશતે||૧૬|| નાચ્છાયો નાપ્રભઃ કશ્ચિદ્વિશેષાશ્ચિહ્નયન્તિ તુ| નૃણાં શુભાશુભોત્પત્તિં કાલે છાયાપ્રભાશ્રયાઃ||૧૭||

Adhikarana 10 (18-20) · Śloka 20

કામલાઽક્ષ્ણોર્મુખં પૂર્ણં શઙ્ખયોર્મુક્તમાંસતા| સન્ત્રાસશ્ચોષ્ણગાત્રત્વં યસ્ય તં પરિવર્જયેત્||૧૮|| ઉત્થાપ્યમાનઃ શયનાત્ પ્રમોહં યાતિ યો નરઃ| મુહુર્મુહુર્ન સપ્તાહં સ જીવતિ વિકત્થનઃ ||૧૯|| સંસૃષ્ટા વ્યાધયો યસ્ય પ્રતિલોમાનુલોમગાઃ| વ્યાપન્ના ગ્રહણી પ્રાયઃ સોઽર્ધમાસં ન જીવતિ||૨૦||

Adhikarana 11 (21-26) · Śloka 26

ઉપરુદ્ધસ્ય રોગેણ કર્શિતસ્યાલ્પમશ્નતઃ| બહુ મૂત્રપુરીષં સ્યાદ્યસ્ય તં પરિવર્જયેત્||૨૧|| દુર્બલો બહુ ભુઙ્ક્તે યઃ પ્રાગ્ભુક્તાદન્નમાતુરઃ | અલ્પમૂત્રપુરીષશ્ચ યથા પ્રેતસ્તથૈવ સઃ||૨૨|| ઇષ્ટં ચ ગુણસમ્પન્નમન્નમશ્નાતિ યો નરઃ| શશ્વચ્ચ બલવર્ણાભ્યાં હીયતે ન સ જીવતિ||૨૩|| પ્રકૂજતિ પ્રશ્વસિતિ શિથિલં ચાતિસાર્યતે| બલહીનઃ પિપાસાર્તઃ શુષ્કાસ્યો ન સ જીવતિ||૨૪|| હ્રસ્વં ચ યઃ પ્રશ્વસિતિ વ્યાવિદ્ધં સ્પન્દતે ચ યઃ| મૃતમેવ તમાત્રેયો વ્યાચચક્ષે પુનર્વસુઃ||૨૫|| ઊર્ધ્વં ચ યઃ પ્રશ્વસિતિ શ્લેષ્મણા ચાભિભૂયતે| હીનવર્ણબલાહારો યો નરો ન સ જીવતિ||૨૬||

Adhikarana 12 (27-32) · Śloka 32

ઊર્ધ્વાગ્રે નયને યસ્ય મન્યે ચારતકમ્પને| બલહીનઃ પિપાસાર્તઃ શુષ્કાસ્યો ન સ જીવતિ||૨૭|| યસ્ય ગણ્ડાવુપચિતૌ જ્વરકાસૌ ચ દારુણૌ| શૂલી પ્રદ્વેષ્ટિ ચાપ્યન્નં તસ્મિન્ કર્મ ન સિધ્યતિ||૨૮|| વ્યાવૃત્તમૂર્ધજિહ્વાસ્યો ભ્રુવૌ યસ્ય ચ વિચ્યુતે| કણ્ટકૈશ્ચાચિતા જિહ્વા યથા પ્રેતસ્તથૈવ સઃ||૨૯|| શેફશ્ચાત્યર્થમુત્સિક્તં નિઃસૃતૌ વૃષણૌ ભૃશમ્| અતશ્ચૈવ વિપર્યાસો વિકૃત્યા પ્રેતલક્ષણમ્||૩૦|| નિચિતં યસ્ય માંસં સ્યાત્ત્વગસ્થિષ્વેવ દૃશ્યતે| ક્ષીણસ્યાનશ્નતસ્તસ્ય માસમાયુઃ પરં ભવેત્||૩૧|| તત્ર શ્લોકઃ- ઇદં લિઙ્ગમરિષ્ટાખ્યમનેકમભિજજ્ઞિવાન્| આયુર્વેદવિદિત્યાખ્યાં લભતે કુશલો જનઃ||૩૨||

Adhikarana puShpikA · Śloka 7

ઇત્યગ્નિવેશકૃતે તન્ત્રે ચરકપ્રતિસંસ્કૃતે ઇન્દ્રિયસ્થાને પન્નરૂપીયમિન્દ્રિયં નામ સપ્તમોઽધ્યાયઃ||૭||