Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
ਅਥਾਤੋ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਨਿਦਾਨਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨|| ਪਿਤ੍ਤਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਲੋਹਿਤਪਿਤ੍ਤਮਿਤਿ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਂ ਲਭਤੇ, ਤਦ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੩||
अथातो रक्तपित्तनिदानं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२|| पित्तं यथाभूतं लोहितपित्तमिति सञ्ज्ञां लभते, तद् व्याख्यास्यामः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 (4) · Śloka 4
ਯਦਾ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਯਵਕੋਦ੍ਦਾਲਕਕੋਰਦੂਸਪ੍ਰਾਯਾਣ੍ਯਨ੍ਨਾਨਿ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ, ਭਸ਼ੋਸ੍ਣਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਪਿ ਚਾਨ੍ਯਦਨ੍ਨਜਾਤਂ ਨਿਸ੍ਪਾਵਮਾਸਕੁਲਤ੍ਥਸੂਪਕ੍ਸਾਰੋਪਸਂਹਿਤਂ, ਦਧਿਦਧਿਮਣ੍ਡੋਦਸ਼੍ਵਿਤ੍ਕਟ੍ਵਰਾਮ੍ਲਕਾਞ੍ਜਿਕੋਪਸੇਕਂ ਵਾ, ਵਾਰਾਹਮਾਹਿਸਾਵਿਕਮਾਤ੍ਸ੍ਯਗਵ੍ਯਪਿਸ਼ਿਤਂ, ਪਿਣ੍ਯਾਕਪਿਣ੍ਡਾਲੁਸ਼ੁਸ੍ਕਸ਼ਾਕੋਪਹਿਤਂ, ਮੂਲਕਸਰ੍ਸਪਲਸ਼ੁਨਕਰਞ੍ਜਸ਼ਿਗ੍ਰੁਮਧੁਸ਼ਿਗ੍ਰੁ(ਖਡਯੂਸ ) ਭੂਸ੍ਤਣਸੁਮੁਖਸੁਰਸਕੁਠੇਰਕਗਣ੍ਡੀਰਕਾਲਮਾਲਕਪਰ੍ਣਾਸਕ੍ਸਵਕਫਣਿਜ੍ਝਕੋਪਦਂਸ਼ਂ, ਸੁਰਾਸੌਵੀਰਤੁਸੋਦਕਮੈਰੇਯਮੇਦਕਮਧੂਲਕਸ਼ੁਕ੍ਤਕੁਵਲਬਦਰਾਮ੍ਲਪ੍ਰਾਯਾਨੁਪਾਨਂ ਵਾ, ਪਿਸ੍ਟਾਨ੍ਨੋਤ੍ਤਰਭੂਯਿਸ੍ਠਮ੍; ਉਸ੍ਣਾਭਿਤਪ੍ਤੋ ਵਾਤਿਮਾਤ੍ਰਮਤਿਵੇਲਂ ਵਾਮਂ ਪਯਃ ਪਿਬਤਿ, ਪਯਸਾ ਸਮਸ਼੍ਨਾਤਿ ਰੌਹਿਣੀਕਂ , ਕਾਣਕਪੋਤਂ ਵਾ ਸਰ੍ਸਪਤੈਲਕ੍ਸਾਰਸਿਦ੍ਧਂ, ਕੁਲਤ੍ਥਪਿਣ੍ਯਾਕਜਾਮ੍ਬਵਲਕੁਚਪਕ੍ਵੈਃ ਸ਼ੌਕ੍ਤਿਕੈਰ੍ਵਾ ਸਹ ਕ੍ਸੀਰਂ ਪਿਬਤ੍ਯੁਸ੍ਣਾਭਿਤਪ੍ਤਃ ; ਤਸ੍ਯੈਵਮਾਚਰਤਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕੋਪਮਾਪਦ੍ਯਤੇ, ਲੋਹਿਤਂ ਚ ਸ੍ਵਪ੍ਰਮਾਣਮਤਿਵਰ੍ਤਤੇ| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਮਾਣਾਤਿਵਤ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਂ ਸ਼ਰੀਰਮਨੁਸਰ੍ਪਦ੍ਯਦੇਵ ਯਕਤ੍ਪ੍ਲੀਹਪ੍ਰਭਵਾਣਾਂ ਲੋਹਿਤਵਹਾਨਾਂ ਚ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਲੋਹਿਤਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਗੁਰੂਣਿ ਮੁਖਾਨ੍ਯਾਸਾਦ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਰੁਨ੍ਧ੍ਯਾਤ੍ ਤਦੇਵ ਲੋਹਿਤਂ ਦੂਸਯਤਿ||੪||
यदा जन्तुर्यवकोद्दालककोरदूषप्रायाण्यन्नानि भुङ्क्ते, भृशोष्णतीक्ष्णमपि चान्यदन्नजातं निष्पावमाषकुलत्थसूपक्षारोपसंहितं, दधिदधिमण्डोदश्वित्कट्वराम्लकाञ्जिकोपसेकं वा, वाराहमाहिषाविकमात्स्यगव्यपिशितं, पिण्याकपिण्डालुशुष्कशाकोपहितं, मूलकसर्षपलशुनकरञ्जशिग्रुमधुशिग्रु(खडयूष ) भूस्तृणसुमुखसुरसकुठेरकगण्डीरकालमालकपर्णासक्षवकफणिज्झकोपदंशं, सुरासौवीरतुषोदकमैरेयमेदकमधूलकशुक्तकुवलबदराम्लप्रायानुपानं वा, पिष्टान्नोत्तरभूयिष्ठम्; उष्णाभितप्तो वाऽतिमात्रमतिवेलं वाऽऽमं पयः पिबति, पयसा समश्नाति रौहिणीकं , काणकपोतं वा सर्षपतैलक्षारसिद्धं, कुलत्थपिण्याकजाम्बवलकुचपक्वैः शौक्तिकैर्वा सह क्षीरं पिबत्युष्णाभितप्तः ; तस्यैवमाचरतः पित्तं प्रकोपमापद्यते, लोहितं च स्वप्रमाणमतिवर्तते| तस्मिन् प्रमाणातिवृत्ते पित्तं प्रकुपितं शरीरमनुसर्पद्यदेव यकृत्प्लीहप्रभवाणां लोहितवहानां च स्रोतसां लोहिताभिष्यन्दगुरूणि मुखान्यासाद्य प्रतिरुन्ध्यात् तदेव लोहितं दूषयति||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ਸਂਸਰ੍ਗਾਲ੍ਲੋਹਿਤਪ੍ਰਦੂਸਣਾਲ੍ਲੋਹਿਤਗਨ੍ਧਵਰ੍ਣਾਨੁਵਿਧਾਨਾਚ੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਂ ਲੋਹਿਤਪਿਤ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਚਕ੍ਸਤੇ||੫||
संसर्गाल्लोहितप्रदूषणाल्लोहितगन्धवर्णानुविधानाच्च पित्तं लोहितपित्तमित्याचक्षते||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ਤਸ੍ਯੇਮਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਅਨਨ੍ਨਾਭਿਲਾਸਃ, ਭੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਦਾਹਃ, ਸ਼ੁਕ੍ਤਾਮ੍ਲਗਨ੍ਧਰਸ ਉਦ੍ਗਾਰਃ, ਛਰ੍ਦੇਰਭੀਕ੍ਸ੍ਣਮਾਗਮਨਂ, ਛਰ੍ਦਿਤਸ੍ਯ ਬੀਭਤ੍ਸਤਾ, ਸ੍ਵਰਭੇਦੋ, ਗਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸਦਨਂ, ਪਰਿਦਾਹਃ, ਮੁਖਾਦ੍ਧੂਮਾਗਮ ਇਵ, ਲੋਹਲੋਹਿਤਮਤ੍ਸ੍ਯਾਮਗਨ੍ਧਿਤ੍ਵਮਿਵ ਚਾਸ੍ਯਸ੍ਯ, ਰਕ੍ਤਹਰਿਤਹਾਰਿਦ੍ਰਤ੍ਵਮਙ੍ਗਾਵਯਵਸ਼ਕਨ੍ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਵੇਦਲਾਲਾਸਿਙ੍ਘਾਣਕਾਸ੍ਯਕਰ੍ਣਮਲਪਿਡਕੋਲਿਕਾਪਿਡਕਾਨਾਮ੍ , ਅਙ੍ਗਵੇਦਨਾ, ਲੋਹਿਤਨੀਲਪੀਤਸ਼੍ਯਾਵਾਨਾਮਰ੍ਚਿਸ੍ਮਤਾਂ ਚ ਰੂਪਾਣਾਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਭੀਕ੍ਸ੍ਣਮਿਤਿ (ਲੋਹਿਤਪਿਤ੍ਤਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ)||੬||
तस्येमानि पूर्वरूपाणि भवन्ति; तद्यथा- अनन्नाभिलाषः, भुक्तस्य विदाहः, शुक्ताम्लगन्धरस उद्गारः, छर्देरभीक्ष्णमागमनं, छर्दितस्य बीभत्सता, स्वरभेदो, गात्राणां सदनं, परिदाहः, मुखाद्धूमागम इव, लोहलोहितमत्स्यामगन्धित्वमिव चास्यस्य, रक्तहरितहारिद्रत्वमङ्गावयवशकृन्मूत्रस्वेदलालासिङ्घाणकास्यकर्णमलपिडकोलिकापिडकानाम् , अङ्गवेदना, लोहितनीलपीतश्यावानामर्चिष्मतां च रूपाणां स्वप्ने दर्शनमभीक्ष्णमिति (लोहितपित्तपूर्वरूपाणि भवन्ति)||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ਉਪਦ੍ਰਵਾਸ੍ਤੁ ਖਲੁ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਾਰੋਚਕਾਵਿਪਾਕਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਜ੍ਵਰਾਤੀਸਾਰਸ਼ੋਫਸ਼ੋਸਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਃ ਸ੍ਵਰਭੇਦਸ਼੍ਚ||੭||
उपद्रवास्तु खलु दौर्बल्यारोचकाविपाकश्वासकासज्वरातीसारशोफशोषपाण्डुरोगाः स्वरभेदश्च||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8-9) · Śloka 9
ਮਾਰ੍ਗੌ ਪੁਨਰਸ੍ਯ ਦ੍ਵੌ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ, ਚਾਧਸ਼੍ਚ| ਤਦ੍ਬਹੁਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ ਸ਼ਰੀਰੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸਂਸਰ੍ਗਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਮਾਨਂ ਕਰ੍ਣਨਾਸਿਕਾਨੇਤ੍ਰਾਸ੍ਯੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਚ੍ਯਵਤੇ, ਬਹੁਵਾਤੇ ਤੁ ਸ਼ਰੀਰੇ ਵਾਤਸਂਸਰ੍ਗਾਦਧਃ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਮਾਨਂ ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਮਾਰ੍ਗਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਚ੍ਯਵਤੇ, ਬਹੁਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਾਤੇ ਤੁ ਸ਼ਰੀਰੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਾਤਸਂਸਰ੍ਗਾਦ੍ਦ੍ਵਾਵਪਿ ਮਾਰ੍ਗੌ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ, ਤੌ ਮਾਰ੍ਗੌ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਮਾਨਂ ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯ ਏਵ ਯਥੋਕ੍ਤੇਭ੍ਯਃ ਖੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਚ੍ਯਵਤੇ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ||੮|| ਤਤ੍ਰ ਯਦੂਰ੍ਧ੍ਵਭਾਗਂ ਤਤ੍ ਸਾਧ੍ਯਂ, ਵਿਰੇਚਨੋਪਕ੍ਰਮਣੀਯਤ੍ਵਾਦ੍ਬਹ੍ਵੌਸਧਤ੍ਵਾਚ੍ਚ; ਯਦਧੋਭਾਗਂ ਤਦ੍ਯਾਪ੍ਯਂ, ਵਮਨੋਪਕ੍ਰਮਣੀਯਤ੍ਵਾਦਲ੍ਪੌਸਧਤ੍ਵਾਚ੍ਚ; ਯਦੁਭਯਭਾਗਂ ਤਦਸਾਧ੍ਯਂ, ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਯੋਗਿਤ੍ਵਾਦਨੌਸਧਤ੍ਵਾਚ੍ਚੇਤਿ||੯||
मार्गौ पुनरस्य द्वौ ऊर्ध्वं, चाधश्च| तद्बहुश्लेष्मणि शरीरे श्लेष्मसंसर्गादूर्ध्वं प्रतिपद्यमानं कर्णनासिकानेत्रास्येभ्यः प्रच्यवते, बहुवाते तु शरीरे वातसंसर्गादधः प्रतिपद्यमानं मूत्रपुरीषमार्गाभ्यां प्रच्यवते, बहुश्लेष्मवाते तु शरीरे श्लेष्मवातसंसर्गाद्द्वावपि मार्गौ प्रतिपद्यते, तौ मार्गौ प्रतिपद्यमानं सर्वेभ्य एव यथोक्तेभ्यः खेभ्यः प्रच्यवते शरीरस्य||८|| तत्र यदूर्ध्वभागं तत् साध्यं, विरेचनोपक्रमणीयत्वाद्बह्वौषधत्वाच्च; यदधोभागं तद्याप्यं, वमनोपक्रमणीयत्वादल्पौषधत्वाच्च; यदुभयभागं तदसाध्यं, वमनविरेचनायोगित्वादनौषधत्वाच्चेति||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (10) · Śloka 10
ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਸ੍ਤੁ ਖਲੁ ਪੁਰਾ ਦਕ੍ਸਯਜ੍ਞੋਦ੍ਧ੍ਵਂਸੇ ਰੁਦ੍ਰਕੋਪਾਮਰ੍ਸਾਗ੍ਨਿਨਾ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਪਰਿਗਤਸ਼ਰੀਰਪ੍ਰਾਣਾਨਾਮਭਵਜ੍ਜ੍ਵਰਮਨੁ||੧੦||
रक्तपित्तप्रकोपस्तु खलु पुरा दक्षयज्ञोद्ध्वंसे रुद्रकोपामर्षाग्निना प्राणिनां परिगतशरीरप्राणानामभवज्ज्वरमनु||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (11) · Śloka 11
ਤਸ੍ਯਾਸ਼ੁਕਾਰਿਣੋ ਦਾਵਾਗ੍ਨੇਰਿਵਾਪਤਿਤਸ੍ਯਾਤ੍ਯਯਿਕਸ੍ਯਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯੈ ਪ੍ਰਯਤਿਤਵ੍ਯਂ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਦੇਸ਼ਂ ਕਾਲਂ ਚਾਭਿਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣੇਨਾਪਤਰ੍ਪਣੇਨ ਵਾ ਮਦੁਮਧੁਰਸ਼ਿਸ਼ਿਰਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯੈਰਭ੍ਯਵਹਾਰ੍ਯੈਃ ਪ੍ਰਦੇਹਪਰਿਸੇਕਾਵਗਾਹਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨੈਰ੍ਵਮਨਾਦ੍ਯੈਰ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰਾਵਹਿਤੇਨੇਤਿ||੧੧||
तस्याशुकारिणो दावाग्नेरिवापतितस्यात्ययिकस्याशु प्रशान्त्यै प्रयतितव्यं मात्रां देशं कालं चाभिसमीक्ष्य सन्तर्पणेनापतर्पणेन वा मृदुमधुरशिशिरतिक्तकषायैरभ्यवहार्यैः प्रदेहपरिषेकावगाहसंस्पर्शनैर्वमनाद्यैर्वा तत्रावहितेनेति||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (12-14) · Śloka 14
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਸਾਧ੍ਯਂ ਲੋਹਿਤਪਿਤ੍ਤਂ ਤਦ੍ਯਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ| ਵਿਰੇਚਨਸ੍ਯ ਯੋਗਿਤ੍ਵਾਦ੍ਬਹੁਤ੍ਵਾਦ੍ਭੇਸਜਸ੍ਯ ਚ||੧੨|| ਵਿਰੇਚਨਂ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਜਯਾਰ੍ਥੇ ਪਰਮੌਸਧਮ੍| ਯਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਵਯਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਯ ਚਾਨਧਮਂ ਸ੍ਮਤਮ੍||੧੩|| ਭਵੇਦ੍ਯੋਗਾਵਹਂ ਤਤ੍ਰ ਮਧੁਰਂ ਚੈਵ ਭੇਸਜਮ੍| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਾਧ੍ਯਂ ਮਤਂ ਰਕ੍ਤਂ ਯਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ||੧੪||
भवन्ति चात्र- साध्यं लोहितपित्तं तद्यदूर्ध्वं प्रतिपद्यते| विरेचनस्य योगित्वाद्बहुत्वाद्भेषजस्य च||१२|| विरेचनं तु पित्तस्य जयार्थे परमौषधम्| यश्च तत्रान्वयः श्लेष्मा तस्य चानधमं स्मृतम्||१३|| भवेद्योगावहं तत्र मधुरं चैव भेषजम्| तस्मात् साध्यं मतं रक्तं यदूर्ध्वं प्रतिपद्यते||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (15-17) · Śloka 17
ਰਕ੍ਤਂ ਤੁ ਯਦਧੋਭਾਗਂ ਤਦ੍ਯਾਪ੍ਯਮਿਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍| ਵਮਨਸ੍ਯਾਲ੍ਪਯੋਗਿਤ੍ਵਾਦਲ੍ਪਤ੍ਵਾਦ੍ਭੇਸਜਸ੍ਯ ਚ||੧੫|| ਵਮਨਂ ਹਿ ਨ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਹਰਣੇ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਯਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਵਯੋ ਵਾਯੁਸ੍ਤਚ੍ਛਾਨ੍ਤੌ ਚਾਵਰਂ ਸ੍ਮਤਮ੍||੧੬|| ਤਚ੍ਚਾਯੋਗਾਵਹਂ ਤਤ੍ਰ ਕਸਾਯਂ ਤਿਕ੍ਤਕਾਨਿ ਚ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਾਪ੍ਯਂ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਯਦੁਕ੍ਤਮਨੁਲੋਮਗਮ੍ ||੧੭||
रक्तं तु यदधोभागं तद्याप्यमिति निश्चितम्| वमनस्याल्पयोगित्वादल्पत्वाद्भेषजस्य च||१५|| वमनं हि न पित्तस्य हरणे श्रेष्ठमुच्यते| यश्च तत्रान्वयो वायुस्तच्छान्तौ चावरं स्मृतम्||१६|| तच्चायोगावहं तत्र कषायं तिक्तकानि च| तस्माद्याप्यं समाख्यातं यदुक्तमनुलोमगम् ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (18-20) · Śloka 21
ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਤੁ ਯਨ੍ਮਾਰ੍ਗੌ ਦ੍ਵਾਵਪਿ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ| ਅਸਾਧ੍ਯਮਿਤਿ ਤਜ੍ਜ੍ਞੇਯਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਦੇਵ ਕਾਰਣਾਤ੍||੧੮|| ਨਹਿ ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦਸ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਮਾਰ੍ਗਗਮ੍| ਪ੍ਰਤਿਮਾਰ੍ਗਂ ਚ ਹਰਣਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਵਿਧੀਯਤੇ||੧੯|| ਏਵਮੇਵੋਪਸ਼ਮਨਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ੋ ਨਾਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਤੇ| ਸਂਸਸ੍ਟੇਸੁ ਚ ਦੋਸੇਸੁ ਸਰ੍ਵਜਿਚ੍ਛਮਨਂ ਮਤਮ੍ ||੨੦|| ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧੋਦਰ੍ਕਂ ਰਕ੍ਤਂ ਮਾਰ੍ਗਵਿਸ਼ੇਸਤਃ|੨੧|
रक्तपित्तं तु यन्मार्गौ द्वावपि प्रतिपद्यते| असाध्यमिति तज्ज्ञेयं पूर्वोक्तादेव कारणात्||१८|| नहि संशोधनं किञ्चिदस्त्यस्य प्रतिमार्गगम्| प्रतिमार्गं च हरणं रक्तपित्ते विधीयते||१९|| एवमेवोपशमनं सर्वशो नास्य विद्यते| संसृष्टेषु च दोषेषु सर्वजिच्छमनं मतम् ||२०|| इत्युक्तं त्रिविधोदर्कं रक्तं मार्गविशेषतः|२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (21-22) · Śloka 23
ਏਭ੍ਯਸ੍ਤੁ ਖਲੁ ਹੇਤੁਭ੍ਯਃ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸਾਧ੍ਯਂ ਨ ਸਿਧ੍ਯਤਿ||੨੧|| ਪ੍ਰੇਸ੍ਯੋਪਕਰਣਾਭਾਵਾਦ੍ਦੌਰਾਤ੍ਮ੍ਯਾਦ੍ਵੈਦ੍ਯਦੋਸਤਃ| ਅਕਰ੍ਮਤਸ਼੍ਚ ਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਂ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਰੋਗੋਤਿਵਰ੍ਤਤੇ||੨੨|| ਤਤ੍ਰਾਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਮੇਕਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਾਧ੍ਯਯਾਪ੍ਯਪਰਿਕ੍ਰਮਾਤ੍|੨੩|
एभ्यस्तु खलु हेतुभ्यः किञ्चित्साध्यं न सिध्यति||२१|| प्रेष्योपकरणाभावाद्दौरात्म्याद्वैद्यदोषतः| अकर्मतश्च साध्यत्वं कश्चिद्रोगोऽतिवर्तते||२२|| तत्रासाध्यत्वमेकं स्यात् साध्ययाप्यपरिक्रमात्|२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (23-26) · Śloka 26
ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਿਦਂ ਤਸ੍ਯੋਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ||੨੩|| ਯਤ੍ ਕਸ੍ਣਮਥਵਾ ਨੀਲਂ ਯਦ੍ਵਾ ਸ਼ਕ੍ਰਧਨੁਸ੍ਪ੍ਰਭਮ੍| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਮਸਾਧ੍ਯਂ ਤਦ੍ਵਾਸਸੋ ਰਞ੍ਜਨਂ ਚ ਯਤ੍||੨੪|| ਭਸ਼ਂ ਪੂਤ੍ਯਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਚ ਸਰ੍ਵੋਪਦ੍ਰਵਵਚ੍ਚ ਯਤ੍| ਬਲਮਾਂਸਕ੍ਸਯੇ ਯਚ੍ਚ ਤਚ੍ਚ ਰਕ੍ਤਮਸਿਦ੍ਧਿਮਤ੍||੨੫|| ਯੇਨ ਚੋਪਹਤੋ ਰਕ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇਨ ਮਾਨਵਃ| ਪਸ਼੍ਯੇਦ੍ਦਸ਼੍ਯਂ ਵਿਯਚ੍ਚਾਪਿ ਤਚ੍ਚਾਸਾਧ੍ਯਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ||੨੬||
रक्तपित्तस्य विज्ञानमिदं तस्योपदिश्यते||२३|| यत् कृष्णमथवा नीलं यद्वा शक्रधनुष्प्रभम्| रक्तपित्तमसाध्यं तद्वाससो रञ्जनं च यत्||२४|| भृशं पूत्यतिमात्रं च सर्वोपद्रववच्च यत्| बलमांसक्षये यच्च तच्च रक्तमसिद्धिमत्||२५|| येन चोपहतो रक्तं रक्तपित्तेन मानवः| पश्येद्दृश्यं वियच्चापि तच्चासाध्यं न संशयः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (27) · Śloka 27
ਤਤ੍ਰਾਸਾਧ੍ਯਂ ਪਰਿਤ੍ਯਾਜ੍ਯਂ, ਯਾਪ੍ਯਂ ਯਤ੍ਨੇਨ ਯਾਪਯੇਤ੍| ਸਾਧ੍ਯਂ ਚਾਵਹਿਤਃ ਸਿਦ੍ਧੈਰ੍ਭੇਸਜੈਃ ਸਾਧਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍||੨੭||
तत्रासाध्यं परित्याज्यं, याप्यं यत्नेन यापयेत्| साध्यं चावहितः सिद्धैर्भेषजैः साधयेद्भिषक्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (28-29) · Śloka 29
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕੌ- ਕਾਰਣਂ ਨਾਮਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਿਂ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਾਨ੍| ਮਾਰ੍ਗੌ ਦੋਸਾਨੁਬਨ੍ਧਂ ਚ ਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਂ ਨ ਚ ਹੇਤੁਮਤ੍||੨੮|| ਨਿਦਾਨੇ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਜਹਾਰ ਪੁਨਰ੍ਵਸੁਃ| ਵੀਤਮੋਹਰਜੋਦੋਸਲੋਭਮਾਨਮਦਸ੍ਪਹਃ||੨੯||
तत्र श्लोकौ- कारणं नामनिर्वृत्तिं पूर्वरूपाण्युपद्रवान्| मार्गौ दोषानुबन्धं च साध्यत्वं न च हेतुमत्||२८|| निदाने रक्तपित्तस्य व्याजहार पुनर्वसुः| वीतमोहरजोदोषलोभमानमदस्पृहः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 2
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਨਿਦਾਨਂ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते निदानस्थाने रक्तपित्तनिदानं नाम द्वितीयोऽध्यायः||२||
🔊 Audio coming soon