Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
அதாதோ ரக்தபித்தநிதாநஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ||௧||
இதி ஹ ஸ்மாஹ பகவாநாத்ரேயஃ||௨||
பித்தஂ யதாபூதஂ லோஹிதபித்தமிதி ஸஞ்ஜ்ஞாஂ லபதே, தத் வ்யாக்யாஸ்யாமஃ||௩||
View original
अथातो रक्तपित्तनिदानं व्याख्यास्यामः||१||
इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
पित्तं यथाभूतं लोहितपित्तमिति सञ्ज्ञां लभते, तद् व्याख्यास्यामः||३||
Adhikarana 2 (4) · Śloka 4
யதா ஜந்துர்யவகோத்தாலககோரதூஷப்ராயாண்யந்நாநி புங்க்தே, பஶோஷ்ணதீக்ஷ்ணமபி சாந்யதந்நஜாதஂ நிஷ்பாவமாஷகுலத்தஸூபக்ஷாரோபஸஂஹிதஂ, ததிததிமண்டோதஶ்வித்கட்வராம்லகாஞ்ஜிகோபஸேகஂ வா, வாராஹமாஹிஷாவிகமாத்ஸ்யகவ்யபிஶிதஂ, பிண்யாகபிண்டாலுஶுஷ்கஶாகோபஹிதஂ, மூலகஸர்ஷபலஶுநகரஞ்ஜஶிக்ருமதுஶிக்ரு(கடயூஷ ) பூஸ்தணஸுமுகஸுரஸகுடேரககண்டீரகாலமாலகபர்ணாஸக்ஷவகபணிஜ்ஜகோபதஂஶஂ, ஸுராஸௌவீரதுஷோதகமைரேயமேதகமதூலகஶுக்தகுவலபதராம்லப்ராயாநுபாநஂ வா, பிஷ்டாந்நோத்தரபூயிஷ்டம்; உஷ்ணாபிதப்தோ வாऽதிமாத்ரமதிவேலஂ வாऽऽமஂ பயஃ பிபதி, பயஸா ஸமஶ்நாதி ரௌஹிணீகஂ , காணகபோதஂ வா ஸர்ஷபதைலக்ஷாரஸித்தஂ, குலத்தபிண்யாகஜாம்பவலகுசபக்வைஃ ஶௌக்திகைர்வா ஸஹ க்ஷீரஂ பிபத்யுஷ்ணாபிதப்தஃ ; தஸ்யைவமாசரதஃ பித்தஂ ப்ரகோபமாபத்யதே, லோஹிதஂ ச ஸ்வப்ரமாணமதிவர்ததே|
தஸ்மிந் ப்ரமாணாதிவத்தே பித்தஂ ப்ரகுபிதஂ ஶரீரமநுஸர்பத்யதேவ யகத்ப்லீஹப்ரபவாணாஂ லோஹிதவஹாநாஂ ச ஸ்ரோதஸாஂ லோஹிதாபிஷ்யந்தகுரூணி முகாந்யாஸாத்ய ப்ரதிருந்த்யாத் ததேவ லோஹிதஂ தூஷயதி||௪||
View original
यदा जन्तुर्यवकोद्दालककोरदूषप्रायाण्यन्नानि भुङ्क्ते, भृशोष्णतीक्ष्णमपि चान्यदन्नजातं निष्पावमाषकुलत्थसूपक्षारोपसंहितं, दधिदधिमण्डोदश्वित्कट्वराम्लकाञ्जिकोपसेकं वा, वाराहमाहिषाविकमात्स्यगव्यपिशितं, पिण्याकपिण्डालुशुष्कशाकोपहितं, मूलकसर्षपलशुनकरञ्जशिग्रुमधुशिग्रु(खडयूष ) भूस्तृणसुमुखसुरसकुठेरकगण्डीरकालमालकपर्णासक्षवकफणिज्झकोपदंशं, सुरासौवीरतुषोदकमैरेयमेदकमधूलकशुक्तकुवलबदराम्लप्रायानुपानं वा, पिष्टान्नोत्तरभूयिष्ठम्; उष्णाभितप्तो वाऽतिमात्रमतिवेलं वाऽऽमं पयः पिबति, पयसा समश्नाति रौहिणीकं , काणकपोतं वा सर्षपतैलक्षारसिद्धं, कुलत्थपिण्याकजाम्बवलकुचपक्वैः शौक्तिकैर्वा सह क्षीरं पिबत्युष्णाभितप्तः ; तस्यैवमाचरतः पित्तं प्रकोपमापद्यते, लोहितं च स्वप्रमाणमतिवर्तते|
तस्मिन् प्रमाणातिवृत्ते पित्तं प्रकुपितं शरीरमनुसर्पद्यदेव यकृत्प्लीहप्रभवाणां लोहितवहानां च स्रोतसां लोहिताभिष्यन्दगुरूणि मुखान्यासाद्य प्रतिरुन्ध्यात् तदेव लोहितं दूषयति||४||
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ஸஂஸர்கால்லோஹிதப்ரதூஷணால்லோஹிதகந்தவர்ணாநுவிதாநாச்ச பித்தஂ லோஹிதபித்தமித்யாசக்ஷதே||௫||
View original
संसर्गाल्लोहितप्रदूषणाल्लोहितगन्धवर्णानुविधानाच्च पित्तं लोहितपित्तमित्याचक्षते||५||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
தஸ்யேமாநி பூர்வரூபாணி பவந்தி; தத்யதா- அநந்நாபிலாஷஃ, புக்தஸ்ய விதாஹஃ, ஶுக்தாம்லகந்தரஸ உத்காரஃ, சர்தேரபீக்ஷ்ணமாகமநஂ, சர்திதஸ்ய பீபத்ஸதா, ஸ்வரபேதோ, காத்ராணாஂ ஸதநஂ, பரிதாஹஃ, முகாத்தூமாகம இவ, லோஹலோஹிதமத்ஸ்யாமகந்தித்வமிவ சாஸ்யஸ்ய, ரக்தஹரிதஹாரித்ரத்வமங்காவயவஶகந்மூத்ரஸ்வேதலாலாஸிங்காணகாஸ்யகர்ணமலபிடகோலிகாபிடகாநாம் , அங்கவேதநா, லோஹிதநீலபீதஶ்யாவாநாமர்சிஷ்மதாஂ ச ரூபாணாஂ ஸ்வப்நே தர்ஶநமபீக்ஷ்ணமிதி (லோஹிதபித்தபூர்வரூபாணி பவந்தி)||௬||
View original
तस्येमानि पूर्वरूपाणि भवन्ति; तद्यथा- अनन्नाभिलाषः, भुक्तस्य विदाहः, शुक्ताम्लगन्धरस उद्गारः, छर्देरभीक्ष्णमागमनं, छर्दितस्य बीभत्सता, स्वरभेदो, गात्राणां सदनं, परिदाहः, मुखाद्धूमागम इव, लोहलोहितमत्स्यामगन्धित्वमिव चास्यस्य, रक्तहरितहारिद्रत्वमङ्गावयवशकृन्मूत्रस्वेदलालासिङ्घाणकास्यकर्णमलपिडकोलिकापिडकानाम् , अङ्गवेदना, लोहितनीलपीतश्यावानामर्चिष्मतां च रूपाणां स्वप्ने दर्शनमभीक्ष्णमिति (लोहितपित्तपूर्वरूपाणि भवन्ति)||६||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
உபத்ரவாஸ்து கலு தௌர்பல்யாரோசகாவிபாகஶ்வாஸகாஸஜ்வராதீஸாரஶோபஶோஷபாண்டுரோகாஃ ஸ்வரபேதஶ்ச||௭||
View original
उपद्रवास्तु खलु दौर्बल्यारोचकाविपाकश्वासकासज्वरातीसारशोफशोषपाण्डुरोगाः स्वरभेदश्च||७||
Adhikarana 6 (8-9) · Śloka 9
மார்கௌ புநரஸ்ய த்வௌ ஊர்த்வஂ, சாதஶ்ச|
தத்பஹுஶ்லேஷ்மணி ஶரீரே ஶ்லேஷ்மஸஂஸர்காதூர்த்வஂ ப்ரதிபத்யமாநஂ கர்ணநாஸிகாநேத்ராஸ்யேப்யஃ ப்ரச்யவதே, பஹுவாதே து ஶரீரே வாதஸஂஸர்காததஃ ப்ரதிபத்யமாநஂ மூத்ரபுரீஷமார்காப்யாஂ ப்ரச்யவதே, பஹுஶ்லேஷ்மவாதே து ஶரீரே ஶ்லேஷ்மவாதஸஂஸர்காத்த்வாவபி மார்கௌ ப்ரதிபத்யதே, தௌ மார்கௌ ப்ரதிபத்யமாநஂ ஸர்வேப்ய ஏவ யதோக்தேப்யஃ கேப்யஃ ப்ரச்யவதே ஶரீரஸ்ய||௮||
தத்ர யதூர்த்வபாகஂ தத் ஸாத்யஂ, விரேசநோபக்ரமணீயத்வாத்பஹ்வௌஷதத்வாச்ச; யததோபாகஂ தத்யாப்யஂ, வமநோபக்ரமணீயத்வாதல்பௌஷதத்வாச்ச; யதுபயபாகஂ ததஸாத்யஂ, வமநவிரேசநாயோகித்வாதநௌஷதத்வாச்சேதி||௯||
View original
मार्गौ पुनरस्य द्वौ ऊर्ध्वं, चाधश्च|
तद्बहुश्लेष्मणि शरीरे श्लेष्मसंसर्गादूर्ध्वं प्रतिपद्यमानं कर्णनासिकानेत्रास्येभ्यः प्रच्यवते, बहुवाते तु शरीरे वातसंसर्गादधः प्रतिपद्यमानं मूत्रपुरीषमार्गाभ्यां प्रच्यवते, बहुश्लेष्मवाते तु शरीरे श्लेष्मवातसंसर्गाद्द्वावपि मार्गौ प्रतिपद्यते, तौ मार्गौ प्रतिपद्यमानं सर्वेभ्य एव यथोक्तेभ्यः खेभ्यः प्रच्यवते शरीरस्य||८||
तत्र यदूर्ध्वभागं तत् साध्यं, विरेचनोपक्रमणीयत्वाद्बह्वौषधत्वाच्च; यदधोभागं तद्याप्यं, वमनोपक्रमणीयत्वादल्पौषधत्वाच्च; यदुभयभागं तदसाध्यं, वमनविरेचनायोगित्वादनौषधत्वाच्चेति||९||
Adhikarana 7 (10) · Śloka 10
ரக்தபித்தப்ரகோபஸ்து கலு புரா தக்ஷயஜ்ஞோத்த்வஂஸே ருத்ரகோபாமர்ஷாக்நிநா ப்ராணிநாஂ பரிகதஶரீரப்ராணாநாமபவஜ்ஜ்வரமநு||௧௦||
View original
रक्तपित्तप्रकोपस्तु खलु पुरा दक्षयज्ञोद्ध्वंसे रुद्रकोपामर्षाग्निना प्राणिनां परिगतशरीरप्राणानामभवज्ज्वरमनु||१०||
Adhikarana 8 (11) · Śloka 11
தஸ்யாஶுகாரிணோ தாவாக்நேரிவாபதிதஸ்யாத்யயிகஸ்யாஶு ப்ரஶாந்த்யை ப்ரயதிதவ்யஂ மாத்ராஂ தேஶஂ காலஂ சாபிஸமீக்ஷ்ய ஸந்தர்பணேநாபதர்பணேந வா மதுமதுரஶிஶிரதிக்தகஷாயைரப்யவஹார்யைஃ ப்ரதேஹபரிஷேகாவகாஹஸஂஸ்பர்ஶநைர்வமநாத்யைர்வா தத்ராவஹிதேநேதி||௧௧||
View original
तस्याशुकारिणो दावाग्नेरिवापतितस्यात्ययिकस्याशु प्रशान्त्यै प्रयतितव्यं मात्रां देशं कालं चाभिसमीक्ष्य सन्तर्पणेनापतर्पणेन वा मृदुमधुरशिशिरतिक्तकषायैरभ्यवहार्यैः प्रदेहपरिषेकावगाहसंस्पर्शनैर्वमनाद्यैर्वा तत्रावहितेनेति||११||
Adhikarana 9 (12-14) · Śloka 14
பவந்தி சாத்ர- ஸாத்யஂ லோஹிதபித்தஂ தத்யதூர்த்வஂ ப்ரதிபத்யதே|
விரேசநஸ்ய யோகித்வாத்பஹுத்வாத்பேஷஜஸ்ய ச||௧௨||
விரேசநஂ து பித்தஸ்ய ஜயார்தே பரமௌஷதம்|
யஶ்ச தத்ராந்வயஃ ஶ்லேஷ்மா தஸ்ய சாநதமஂ ஸ்மதம்||௧௩||
பவேத்யோகாவஹஂ தத்ர மதுரஂ சைவ பேஷஜம்|
தஸ்மாத் ஸாத்யஂ மதஂ ரக்தஂ யதூர்த்வஂ ப்ரதிபத்யதே||௧௪||
View original
भवन्ति चात्र- साध्यं लोहितपित्तं तद्यदूर्ध्वं प्रतिपद्यते|
विरेचनस्य योगित्वाद्बहुत्वाद्भेषजस्य च||१२||
विरेचनं तु पित्तस्य जयार्थे परमौषधम्|
यश्च तत्रान्वयः श्लेष्मा तस्य चानधमं स्मृतम्||१३||
भवेद्योगावहं तत्र मधुरं चैव भेषजम्|
तस्मात् साध्यं मतं रक्तं यदूर्ध्वं प्रतिपद्यते||१४||
Adhikarana 10 (15-17) · Śloka 17
ரக்தஂ து யததோபாகஂ தத்யாப்யமிதி நிஶ்சிதம்|
வமநஸ்யால்பயோகித்வாதல்பத்வாத்பேஷஜஸ்ய ச||௧௫||
வமநஂ ஹி ந பித்தஸ்ய ஹரணே ஶ்ரேஷ்டமுச்யதே|
யஶ்ச தத்ராந்வயோ வாயுஸ்தச்சாந்தௌ சாவரஂ ஸ்மதம்||௧௬||
தச்சாயோகாவஹஂ தத்ர கஷாயஂ திக்தகாநி ச|
தஸ்மாத்யாப்யஂ ஸமாக்யாதஂ யதுக்தமநுலோமகம் ||௧௭||
View original
रक्तं तु यदधोभागं तद्याप्यमिति निश्चितम्|
वमनस्याल्पयोगित्वादल्पत्वाद्भेषजस्य च||१५||
वमनं हि न पित्तस्य हरणे श्रेष्ठमुच्यते|
यश्च तत्रान्वयो वायुस्तच्छान्तौ चावरं स्मृतम्||१६||
तच्चायोगावहं तत्र कषायं तिक्तकानि च|
तस्माद्याप्यं समाख्यातं यदुक्तमनुलोमगम् ||१७||
Adhikarana 11 (18-20) · Śloka 21
ரக்தபித்தஂ து யந்மார்கௌ த்வாவபி ப்ரதிபத்யதே|
அஸாத்யமிதி தஜ்ஜ்ஞேயஂ பூர்வோக்தாதேவ காரணாத்||௧௮||
நஹி ஸஂஶோதநஂ கிஞ்சிதஸ்த்யஸ்ய ப்ரதிமார்ககம்|
ப்ரதிமார்கஂ ச ஹரணஂ ரக்தபித்தே விதீயதே||௧௯||
ஏவமேவோபஶமநஂ ஸர்வஶோ நாஸ்ய வித்யதே|
ஸஂஸஷ்டேஷு ச தோஷேஷு ஸர்வஜிச்சமநஂ மதம் ||௨௦||
இத்யுக்தஂ த்ரிவிதோதர்கஂ ரக்தஂ மார்கவிஶேஷதஃ|௨௧|
View original
रक्तपित्तं तु यन्मार्गौ द्वावपि प्रतिपद्यते|
असाध्यमिति तज्ज्ञेयं पूर्वोक्तादेव कारणात्||१८||
नहि संशोधनं किञ्चिदस्त्यस्य प्रतिमार्गगम्|
प्रतिमार्गं च हरणं रक्तपित्ते विधीयते||१९||
एवमेवोपशमनं सर्वशो नास्य विद्यते|
संसृष्टेषु च दोषेषु सर्वजिच्छमनं मतम् ||२०||
इत्युक्तं त्रिविधोदर्कं रक्तं मार्गविशेषतः|२१|
Adhikarana 12 (21-22) · Śloka 23
ஏப்யஸ்து கலு ஹேதுப்யஃ கிஞ்சித்ஸாத்யஂ ந ஸித்யதி||௨௧||
ப்ரேஷ்யோபகரணாபாவாத்தௌராத்ம்யாத்வைத்யதோஷதஃ|
அகர்மதஶ்ச ஸாத்யத்வஂ கஶ்சித்ரோகோऽதிவர்ததே||௨௨||
தத்ராஸாத்யத்வமேகஂ ஸ்யாத் ஸாத்யயாப்யபரிக்ரமாத்|௨௩|
View original
एभ्यस्तु खलु हेतुभ्यः किञ्चित्साध्यं न सिध्यति||२१||
प्रेष्योपकरणाभावाद्दौरात्म्याद्वैद्यदोषतः|
अकर्मतश्च साध्यत्वं कश्चिद्रोगोऽतिवर्तते||२२||
तत्रासाध्यत्वमेकं स्यात् साध्ययाप्यपरिक्रमात्|२३|
Adhikarana 13 (23-26) · Śloka 26
ரக்தபித்தஸ்ய விஜ்ஞாநமிதஂ தஸ்யோபதிஶ்யதே||௨௩||
யத் கஷ்ணமதவா நீலஂ யத்வா ஶக்ரதநுஷ்ப்ரபம்|
ரக்தபித்தமஸாத்யஂ தத்வாஸஸோ ரஞ்ஜநஂ ச யத்||௨௪||
பஶஂ பூத்யதிமாத்ரஂ ச ஸர்வோபத்ரவவச்ச யத்|
பலமாஂஸக்ஷயே யச்ச தச்ச ரக்தமஸித்திமத்||௨௫||
யேந சோபஹதோ ரக்தஂ ரக்தபித்தேந மாநவஃ|
பஶ்யேத்தஶ்யஂ வியச்சாபி தச்சாஸாத்யஂ ந ஸஂஶயஃ||௨௬||
View original
रक्तपित्तस्य विज्ञानमिदं तस्योपदिश्यते||२३||
यत् कृष्णमथवा नीलं यद्वा शक्रधनुष्प्रभम्|
रक्तपित्तमसाध्यं तद्वाससो रञ्जनं च यत्||२४||
भृशं पूत्यतिमात्रं च सर्वोपद्रववच्च यत्|
बलमांसक्षये यच्च तच्च रक्तमसिद्धिमत्||२५||
येन चोपहतो रक्तं रक्तपित्तेन मानवः|
पश्येद्दृश्यं वियच्चापि तच्चासाध्यं न संशयः||२६||
Adhikarana 14 (27) · Śloka 27
தத்ராஸாத்யஂ பரித்யாஜ்யஂ, யாப்யஂ யத்நேந யாபயேத்|
ஸாத்யஂ சாவஹிதஃ ஸித்தைர்பேஷஜைஃ ஸாதயேத்பிஷக்||௨௭||
View original
तत्रासाध्यं परित्याज्यं, याप्यं यत्नेन यापयेत्|
साध्यं चावहितः सिद्धैर्भेषजैः साधयेद्भिषक्||२७||
Adhikarana 15 (28-29) · Śloka 29
தத்ர ஶ்லோகௌ- காரணஂ நாமநிர்வத்திஂ பூர்வரூபாண்யுபத்ரவாந்|
மார்கௌ தோஷாநுபந்தஂ ச ஸாத்யத்வஂ ந ச ஹேதுமத்||௨௮||
நிதாநே ரக்தபித்தஸ்ய வ்யாஜஹார புநர்வஸுஃ|
வீதமோஹரஜோதோஷலோபமாநமதஸ்பஹஃ||௨௯||
View original
तत्र श्लोकौ- कारणं नामनिर्वृत्तिं पूर्वरूपाण्युपद्रवान्|
मार्गौ दोषानुबन्धं च साध्यत्वं न च हेतुमत्||२८||
निदाने रक्तपित्तस्य व्याजहार पुनर्वसुः|
वीतमोहरजोदोषलोभमानमदस्पृहः||२९||
Adhikarana puShpikA · Śloka 2
இத்யக்நிவேஶகதே தந்த்ரே சரகப்ரதிஸஂஸ்கதே நிதாநஸ்தாநே ரக்தபித்தநிதாநஂ நாம த்விதீயோऽத்யாயஃ||௨||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते निदानस्थाने रक्तपित्तनिदानं नाम द्वितीयोऽध्यायः||२||