Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਮਹਤੀਂ ਗਰ੍ਭਾਵਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਂ ਸ਼ਾਰੀਰਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
View original
अथातो महतीं गर्भावक्रान्तिं शारीरं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
4. mahatīgarbhāvakrāntiśārīram
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਯਤਸ਼੍ਚ ਗਰ੍ਭਃ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਯਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਗਰ੍ਭਸਞ੍ਜ੍ਞਾ, ਯਦ੍ਵਿਕਾਰਸ਼੍ਚ ਗਰ੍ਭਃ, ਯਯਾ ਚਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਤੇ ਕੁਕ੍ਸੌ, ਯਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਵਦ੍ਧਿਹੇਤੁਃ, ਯਤਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯਾਜਨ੍ਮ ਭਵਤਿ, ਯਤਸ਼੍ਚ ਜਾਯਮਾਨਃ ਕੁਕ੍ਸੌ ਵਿਨਾਸ਼ਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ, ਯਤਸ਼੍ਚ ਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯੇਨਾਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ ਵਿਕਤਿਮਾਪਦ੍ਯਤੇ, ਤਦਨੁਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੩||
View original
यतश्च गर्भः सम्भवति, यस्मिंश्च गर्भसञ्ज्ञा, यद्विकारश्च गर्भः, यया चानुपूर्व्याऽभिनिर्वर्तते कुक्षौ, यश्चास्य वृद्धिहेतुः, यतश्चास्याजन्म भवति, यतश्च जायमानः कुक्षौ विनाशं प्राप्नोति, यतश्च कार्त्स्न्येनाविनश्यन् विकृतिमापद्यते, तदनुव्याख्यास्यामः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਮਾਤਤਃ ਪਿਤਤ ਆਤ੍ਮਤਃ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤੋ ਰਸਤਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਤ ਇਤ੍ਯੇਤੇਭ੍ਯੋ ਭਾਵੇਭ੍ਯਃ ਸਮੁਦਿਤੇਭ੍ਯੋ ਗਰ੍ਭਃ ਸਮ੍ਭਵਤਿ| ਤਸ੍ਯ ਯੇ ਯੇਵਯਵਾ ਯਤੋ ਯਤਃ ਸਮ੍ਭਵਤਃ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਾਨ੍ ਵਿਭਜ੍ਯ ਮਾਤਜਾਦੀਨਵਯਵਾਨ੍ ਪਥਕ੍ ਪਥਗੁਕ੍ਤਮਗ੍ਰੇ||੪||
View original
मातृतः पितृत आत्मतः सात्म्यतो रसतः सत्त्वत इत्येतेभ्यो भावेभ्यः समुदितेभ्यो गर्भः सम्भवति| तस्य ये येऽवयवा यतो यतः सम्भवतः सम्भवन्ति तान् विभज्य मातृजादीनवयवान् पृथक् पृथगुक्तमग्रे||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਜੀਵਸਂਯੋਗੇ ਤੁ ਖਲੁ ਕੁਕ੍ਸਿਗਤੇ ਗਰ੍ਭਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ਭਵਤਿ||੫||
View original
शुक्रशोणितजीवसंयोगे तु खलु कुक्षिगते गर्भसञ्ज्ञा भवति||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ਗਰ੍ਭਸ੍ਤੁ ਖਲ੍ਵਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਵਾਯ੍ਵਗ੍ਨਿਤੋਯਭੂਮਿਵਿਕਾਰਸ਼੍ਚੇਤਨਾਧਿਸ੍ਠਾਨਭੂਤਃ| ਏਵਮਨਯਾ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪਞ੍ਚਮਹਾਭੂਤਵਿਕਾਰਸਮੁਦਾਯਾਤ੍ਮਕੋ ਗਰ੍ਭਸ਼੍ਚੇਤਨਾਧਿਸ੍ਠਾਨਭੂਤਃ; ਸ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਸਸ੍ਠੋ ਧਾਤੁਰੁਕ੍ਤਃ||੬||
View original
गर्भस्तु खल्वन्तरिक्षवाय्वग्नितोयभूमिविकारश्चेतनाधिष्ठानभूतः| एवमनया युक्त्या पञ्चमहाभूतविकारसमुदायात्मको गर्भश्चेतनाधिष्ठानभूतः; स ह्यस्य षष्ठो धातुरुक्तः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ਯਯਾ ਚਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਤੇ ਕੁਕ੍ਸੌ ਤਾਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ- ਗਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰਜਸਿ ਨਵੇ ਚਾਵਸ੍ਥਿਤੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਨਾਤਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਮਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਯੋਨਿਸ਼ੋਣਿਤਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਾਮਤੁਮਤੀਮਾਚਕ੍ਸ੍ਮਹੇ| ਤਯਾ ਸਹ ਤਥਾਭੂਤਯਾ ਯਦਾ ਪੁਮਾਨਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਬੀਜੋ ਮਿਸ਼੍ਰੀਭਾਵਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਤਦਾ ਤਸ੍ਯ ਹਰ੍ਸੋਦੀਰਿਤਃ ਪਰਃ ਸ਼ਰੀਰਧਾਤ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਭੂਤੋਙ੍ਗਾਦਙ੍ਗਾਤ੍ ਸਮ੍ਭਵਤਿ| ਸ ਤਥਾ ਹਰ੍ਸਭੂਤੇਨਾਤ੍ਮਨੋਦੀਰਿਤਸ਼੍ਚਾਧਿਸ੍ਠਿਤਸ਼੍ਚ ਬੀਜਰੂਪੋ ਧਾਤੁਃ ਪੁਰੁਸਸ਼ਰੀਰਾਦਭਿਨਿਸ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯੋਚਿਤੇਨ ਪਥਾ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਮਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਰ੍ਤਵੇਨਾਭਿਸਂਸਰ੍ਗਮੇਤਿ||੭||
View original
यया चानुपूर्व्याऽभिनिर्वर्तते कुक्षौ तां व्याख्यास्यामः- गते पुराणे रजसि नवे चावस्थिते शुद्धस्नातां स्त्रियमव्यापन्नयोनिशोणितगर्भाशयामृतुमतीमाचक्ष्महे| तया सह तथाभूतया यदा पुमानव्यापन्नबीजो मिश्रीभावं गच्छति, तदा तस्य हर्षोदीरितः परः शरीरधात्वात्मा शुक्रभूतोऽङ्गादङ्गात् सम्भवति| स तथा हर्षभूतेनात्मनोदीरितश्चाधिष्ठितश्च बीजरूपो धातुः पुरुषशरीरादभिनिष्पत्त्योचितेन पथा गर्भाशयमनुप्रविश्यार्तवेनाभिसंसर्गमेति||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ਤਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵਂ ਚੇਤਨਾਧਾਤੁਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਕਰਣੋ ਗੁਣਗ੍ਰਹਣਾਯ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ; ਸ ਹਿ ਹੇਤੁਃ ਕਾਰਣਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਕ੍ਸਰਂ ਕਰ੍ਤਾ ਮਨ੍ਤਾ ਵੇਦਿਤਾ ਬੋਦ੍ਧਾ ਦ੍ਰਸ੍ਟਾ ਧਾਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਃ ਪੁਰੁਸਃ ਪ੍ਰਭਵੋਵ੍ਯਯੋ ਨਿਤ੍ਯੋ ਗੁਣੀ ਗ੍ਰਹਣਂ ਪ੍ਰਧਾਨਮਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਜੀਵੋ ਜ੍ਞਃ ਪੁਦ੍ਗਲਸ਼੍ਚੇਤਨਾਵਾਨ੍ ਵਿਭੁਰ੍ਭੂਤਾਤ੍ਮਾ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਤ੍ਮਾ ਚਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾ ਚੇਤਿ| ਸ ਗੁਣੋਪਾਦਾਨਕਾਲੇਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਂ ਪੂਰ੍ਵਤਰਮਨ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਗੁਣੇਭ੍ਯ ਉਪਾਦਤ੍ਤੇ, ਯਥਾ- ਪ੍ਰਲਯਾਤ੍ਯਯੇ ਸਿਸਕ੍ਸੁਰ੍ਭੂਤਾਨ੍ਯਕ੍ਸਰਭੂਤ ਆਤ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵੋਪਾਦਾਨਃ ਪੂਰ੍ਵਤਰਮਾਕਾਸ਼ਂ ਸਜਤਿ, ਤਤਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਵ੍ਯਕ੍ਤਤਰਗੁਣਾਨ੍ ਧਾਤੂਨ੍ ਵਾਯ੍ਵਾਦਿਕਾਂਸ਼੍ਚਤੁਰਃ; ਤਥਾ ਦੇਹਗ੍ਰਹਣੇਪਿ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਮਾਨਃ ਪੂਰ੍ਵਤਰਮਾਕਾਸ਼ਮੇਵੋਪਾਦਤ੍ਤੇ, ਤਤਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਵ੍ਯਕ੍ਤਤਰਗੁਣਾਨ੍ ਧਾਤੂਨ੍ ਵਾਯ੍ਵਾਦਿਕਾਂਸ਼੍ਚਤੁਰਃ| ਸਰ੍ਵਮਪਿ ਤੁ ਖਲ੍ਵੇਤਦ੍ਗੁਣੋਪਾਦਾਨਮਣੁਨਾ ਕਾਲੇਨ ਭਵਤਿ||੮||
View original
तत्र पूर्वं चेतनाधातुः सत्त्वकरणो गुणग्रहणाय प्रवर्तते; स हि हेतुः कारणं निमित्तमक्षरं कर्ता मन्ता वेदिता बोद्धा द्रष्टा धाता ब्रह्मा विश्वकर्मा विश्वरूपः पुरुषः प्रभवोऽव्ययो नित्यो गुणी ग्रहणं प्रधानमव्यक्तं जीवो ज्ञः पुद्गलश्चेतनावान् विभुर्भूतात्मा चेन्द्रियात्मा चान्तरात्मा चेति| स गुणोपादानकालेऽन्तरिक्षं पूर्वतरमन्येभ्यो गुणेभ्य उपादत्ते, यथा- प्रलयात्यये सिसृक्षुर्भूतान्यक्षरभूत आत्मा सत्त्वोपादानः पूर्वतरमाकाशं सृजति, ततः क्रमेण व्यक्ततरगुणान् धातून् वाय्वादिकांश्चतुरः; तथा देहग्रहणेऽपि प्रवर्तमानः पूर्वतरमाकाशमेवोपादत्ते, ततः क्रमेण व्यक्ततरगुणान् धातून् वाय्वादिकांश्चतुरः| सर्वमपि तु खल्वेतद्गुणोपादानमणुना कालेन भवति||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9-10) · Śloka 10
ਸ ਸਰ੍ਵਗੁਣਵਾਨ੍ ਗਰ੍ਭਤ੍ਵਮਾਪਨ੍ਨਃ ਪ੍ਰਥਮੇ ਮਾਸਿ ਸਮ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਃ ਸਰ੍ਵਧਾਤੁਕਲੁਸੀਕਤਃ ਖੇਟਭੂਤੋ ਭਵਤ੍ਯਵ੍ਯਕ੍ਤਵਿਗ੍ਰਹਃ ਸਦਸਦ੍ਭੂਤਾਙ੍ਗਾਵਯਵਃ||੯|| ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਮਾਸਿ ਘਨਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਪਿਣ੍ਡਃ ਪੇਸ਼੍ਯਰ੍ਬੁਦਂ ਵਾ| ਤਤ੍ਰ ਘਨਃ ਪੁਰੁਸਃ, ਪੇਸ਼ੀ ਸ੍ਤ੍ਰੀ, ਅਰ੍ਬੁਦਂ ਨਪੁਂਸਕਮ੍||੧੦||
View original
स सर्वगुणवान् गर्भत्वमापन्नः प्रथमे मासि सम्मूर्च्छितः सर्वधातुकलुषीकृतः खेटभूतो भवत्यव्यक्तविग्रहः सदसद्भूताङ्गावयवः||९|| द्वितीये मासि घनः सम्पद्यते पिण्डः पेश्यर्बुदं वा| तत्र घनः पुरुषः, पेशी स्त्री, अर्बुदं नपुंसकम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ਤਤੀਯੇ ਮਾਸਿ ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਾਵਯਵਾਸ਼੍ਚ ਯੌਗਪਦ੍ਯੇਨਾਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ||੧੧||
View original
तृतीये मासि सर्वेन्द्रियाणि सर्वाङ्गावयवाश्च यौगपद्येनाभिनिर्वर्तन्ते||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਯ ਕੇਚਿਦਙ੍ਗਾਵਯਵਾ ਮਾਤਜਾਦੀਨਵਯਵਾਨ੍ ਵਿਭਜ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਮੁਕ੍ਤਾ ਯਥਾਵਤ੍| ਮਹਾਭੂਤਵਿਕਾਰਪ੍ਰਵਿਭਾਗੇਨ ਤ੍ਵਿਦਾਨੀਮਸ੍ਯ ਤਾਂਸ਼੍ਚੈਵਾਙ੍ਗਾਵਯਵਾਨ੍ ਕਾਂਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਪਰ੍ਯਾਯਾਨ੍ਤਰੇਣਾਪਰਾਂਸ਼੍ਚਾਨੁਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਮਾਤਜਾਦਯੋਪ੍ਯਸ੍ਯ ਮਹਾਭੂਤਵਿਕਾਰਾ ਏਵ| ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਯਾਕਾਸ਼ਾਤ੍ਮਕਂ ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਲਾਘਵਂ ਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਂ ਵਿਵੇਕਸ਼੍ਚ, ਵਾਯ੍ਵਾਤ੍ਮਕਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਂ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਂ ਪ੍ਰੇਰਣਂ ਧਾਤੁਵ੍ਯੂਹਨਂ ਚੇਸ੍ਟਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਰੀਰ੍ਯਃ, ਅਗ੍ਨ੍ਯਾਤ੍ਮਕਂ ਰੂਪਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਃ ਪਕ੍ਤਿਰੌਸ੍ਣ੍ਯਂ ਚ, ਅਬਾਤ੍ਮਕਂ ਰਸੋ ਰਸਨਂ ਸ਼ੈਤ੍ਯਂ ਮਾਰ੍ਦਵਂ ਸ੍ਨੇਹਃ ਕ੍ਲੇਦਸ਼੍ਚ, ਪਥਿਵ੍ਯਾਤ੍ਮਕਂ ਗਨ੍ਧੋ ਘ੍ਰਾਣਂ ਗੌਰਵਂ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਮੂਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚੇਤਿ||੧੨||
View original
तत्रास्य केचिदङ्गावयवा मातृजादीनवयवान् विभज्य पूर्वमुक्ता यथावत्| महाभूतविकारप्रविभागेन त्विदानीमस्य तांश्चैवाङ्गावयवान् कांश्चित् पर्यायान्तरेणापरांश्चानुव्याख्यास्यामः| मातृजादयोऽप्यस्य महाभूतविकारा एव| तत्रास्याकाशात्मकं शब्दः श्रोत्रं लाघवं सौक्ष्म्यं विवेकश्च, वाय्वात्मकं स्पर्शः स्पर्शनं रौक्ष्यं प्रेरणं धातुव्यूहनं चेष्टाश्च शारीर्यः, अग्न्यात्मकं रूपं दर्शनं प्रकाशः पक्तिरौष्ण्यं च, अबात्मकं रसो रसनं शैत्यं मार्दवं स्नेहः क्लेदश्च, पृथिव्यात्मकं गन्धो घ्राणं गौरवं स्थैर्यं मूर्तिश्चेति||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
ਏਵਮਯਂ ਲੋਕਸਮ੍ਮਿਤਃ ਪੁਰੁਸਃ| ਯਾਵਨ੍ਤੋ ਹਿ ਲੋਕੇ ਮੂਰ੍ਤਿਮਨ੍ਤੋ ਭਾਵਵਿਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤਾਵਨ੍ਤਃ ਪੁਰੁਸੇ, ਯਾਵਨ੍ਤਃ ਪੁਰੁਸੇ ਤਾਵਨ੍ਤੋ ਲੋਕੇ ਇਤਿ; ਬੁਧਾਸ੍ਤ੍ਵੇਵਂ ਦ੍ਰਸ੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ||੧੩||
View original
एवमयं लोकसम्मितः पुरुषः| यावन्तो हि लोके मूर्तिमन्तो भावविशेषास्तावन्तः पुरुषे, यावन्तः पुरुषे तावन्तो लोके इति; बुधास्त्वेवं द्रष्टुमिच्छन्ति||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (14) · Śloka 14
ਏਵਮਸ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯਙ੍ਗਾਵਯਵਾਸ਼੍ਚ ਯੌਗਪਦ੍ਯੇਨਾਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇਨ੍ਯਤ੍ਰ ਤੇਭ੍ਯੋ ਭਾਵੇਭ੍ਯੋ ਯੇਸ੍ਯ ਜਾਤਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਕਾਲਂ ਜਾਯਨ੍ਤੇ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਦਨ੍ਤਾ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨਿ ਵ੍ਯਕ੍ਤੀਭਾਵਸ੍ਤਥਾਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਚਾਪਰਾਣਿ| ਏਸਾ ਪ੍ਰਕਤਿਃ, ਵਿਕਤਿਃ ਪੁਨਰਤੋਨ੍ਯਥਾ| ਸਨ੍ਤਿ ਖਲ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਗਰ੍ਭੇ ਕੇਚਿਨ੍ਨਿਤ੍ਯਾ ਭਾਵਾਃ, ਸਨ੍ਤਿ ਚਾਨਿਤ੍ਯਾਃ ਕੇਚਿਤ੍| ਤਸ੍ਯ ਯ ਏਵਾਙ੍ਗਾਵਯਵਾਃ ਸਨ੍ਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤੇ, ਤ ਏਵ ਸ੍ਤ੍ਰੀਲਿਙ੍ਗਂ ਪੁਰੁਸਲਿਙ੍ਗਂ ਨਪੁਂਸਕਲਿਙ੍ਗਂ ਵਾ ਬਿਭ੍ਰਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਰੁਸਯੋਰ੍ਯੇ ਵੈਸ਼ੇਸਿਕਾ ਭਾਵਾਃ ਪ੍ਰਧਾਨਸਂਸ਼੍ਰਯਾ ਗੁਣਸਂਸ਼੍ਰਯਾਸ਼੍ਚ, ਤੇਸਾਂ ਯਤੋ ਭੂਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਤਤੋਨ੍ਯਤਰਭਾਵਃ| ਤਦ੍ਯਥਾ- ਕ੍ਲੈਬ੍ਯਂ ਭੀਰੁਤ੍ਵਮਵੈਸ਼ਾਰਦ੍ਯਂ ਮੋਹੋਨਵਸ੍ਥਾਨਮਧੋਗੁਰੁਤ੍ਵਮਸਹਨਂ ਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਂ ਮਾਰ੍ਦਵਂ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਬੀਜਭਾਗਸ੍ਤਥਾਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਚਾਪਰਾਣਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਕਰਾਣਿ, ਅਤੋ ਵਿਪਰੀਤਾਨਿ ਪੁਰੁਸਕਰਾਣਿ, ਉਭਯਭਾਗਾਵਯਵਾ ਨਪੁਂਸਕਕਰਾਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ||੧੪||
View original
एवमस्येन्द्रियाण्यङ्गावयवाश्च यौगपद्येनाभिनिर्वर्तन्तेऽन्यत्र तेभ्यो भावेभ्यो येऽस्य जातस्योत्तरकालं जायन्ते; तद्यथा- दन्ता व्यञ्जनानि व्यक्तीभावस्तथायुक्तानि चापराणि| एषा प्रकृतिः, विकृतिः पुनरतोऽन्यथा| सन्ति खल्वस्मिन् गर्भे केचिन्नित्या भावाः, सन्ति चानित्याः केचित्| तस्य य एवाङ्गावयवाः सन्तिष्ठन्ते, त एव स्त्रीलिङ्गं पुरुषलिङ्गं नपुंसकलिङ्गं वा बिभ्रति| तत्र स्त्रीपुरुषयोर्ये वैशेषिका भावाः प्रधानसंश्रया गुणसंश्रयाश्च, तेषां यतो भूयस्त्वं ततोऽन्यतरभावः| तद्यथा- क्लैब्यं भीरुत्वमवैशारद्यं मोहोऽनवस्थानमधोगुरुत्वमसहनं शैथिल्यं मार्दवं गर्भाशयबीजभागस्तथायुक्तानि चापराणि स्त्रीकराणि, अतो विपरीतानि पुरुषकराणि, उभयभागावयवा नपुंसककराणि भवन्ति||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (15) · Śloka 15
ਤਸ੍ਯ ਯਤ੍ਕਾਲਮੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਸਨ੍ਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤੇ, ਤਤ੍ਕਾਲਮੇਵ ਚੇਤਸਿ ਵੇਦਨਾ ਨਿਰ੍ਬਨ੍ਧਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ; ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਦਾ ਪ੍ਰਭਤਿ ਗਰ੍ਭਃ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ, ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਤੇ ਚ ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰਾਨੁਭੂਤਂ ਯਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍, ਤਦ੍ਦ੍ਵੈਹਦਯ੍ਯਮਾਚਕ੍ਸਤੇ ਵਦ੍ਧਾਃ| ਮਾਤਜਂ ਚਾਸ੍ਯ ਹਦਯਂ ਮਾਤਹਦਯੇਨਾਭਿਸਮ੍ਬਦ੍ਧਂ ਭਵਤਿ ਰਸਵਾਹਿਨੀਭਿਃ ਸਂਵਾਹਿਨੀਭਿਃ; ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਯੋਸ੍ਤਾਭਿਰ੍ਭਕ੍ਤਿਃ ਸਂਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ | ਤਚ੍ਚੈਵ ਕਾਰਣਮਵੇਕ੍ਸਮਾਣਾ ਨ ਦ੍ਵੈਹਦਯ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਮਾਨਿਤਂ ਗਰ੍ਭਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਕਰ੍ਤੁਮ੍| ਵਿਮਾਨਨੇ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ੋ ਵਿਕਤਿਰ੍ਵਾ| ਸਮਾਨਯੋਗਕ੍ਸੇਮਾ ਹਿ ਤਦਾ ਭਵਤਿ ਗਰ੍ਭੇਣ ਕੇਸੁਚਿਦਰ੍ਥੇਸੁ ਮਾਤਾ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਿਯਹਿਤਾਭ੍ਯਾਂ ਗਰ੍ਭਿਣੀਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣੋਪਚਰਨ੍ਤਿ ਕੁਸ਼ਲਾਃ||੧੫||
View original
तस्य यत्कालमेवेन्द्रियाणि सन्तिष्ठन्ते, तत्कालमेव चेतसि वेदना निर्बन्धं प्राप्नोति; तस्मात्तदा प्रभृति गर्भः स्पन्दते, प्रार्थयते च जन्मान्तरानुभूतं यत् किञ्चित्, तद्द्वैहृदय्यमाचक्षते वृद्धाः| मातृजं चास्य हृदयं मातृहृदयेनाभिसम्बद्धं भवति रसवाहिनीभिः संवाहिनीभिः; तस्मात्तयोस्ताभिर्भक्तिः संस्पन्दते | तच्चैव कारणमवेक्षमाणा न द्वैहृदय्यस्य विमानितं गर्भमिच्छन्ति कर्तुम्| विमानने ह्यस्य दृश्यते विनाशो विकृतिर्वा| समानयोगक्षेमा हि तदा भवति गर्भेण केषुचिदर्थेषु माता| तस्मात् प्रियहिताभ्यां गर्भिणीं विशेषेणोपचरन्ति कुशलाः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (16) · Śloka 16
ਤਸ੍ਯਾ ਗਰ੍ਭਾਪਤ੍ਤੇਰ੍ਦ੍ਵੈਹਦਯ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਂ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਸਮਾਸੇਨੋਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ| ਉਪਚਾਰਸਾਧਨਂ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨੇ, ਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਲਿਙ੍ਗਤਃ, ਤਸ੍ਮਾਦਿਸ੍ਟੋ ਲਿਙ੍ਗੋਪਦੇਸ਼ਃ| ਤਦ੍ਯਥਾ- ਆਰ੍ਤਵਾਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਸ੍ਯਸਂਸ੍ਰਵਣਮਨਨ੍ਨਾਭਿਲਾਸਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਰਰੋਚਕੋਮ੍ਲਕਾਮਤਾ ਚ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਪ੍ਰਣਯਨਮੁਚ੍ਚਾਵਚੇਸੁ ਭਾਵੇਸੁ ਗੁਰੁਗਾਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਚਕ੍ਸੁਸੋਰ੍ਗ੍ਲਾਨਿਃ ਸ੍ਤਨਯੋਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਮੋਸ੍ਠਯੋਃ ਸ੍ਤਨਮਣ੍ਡਲਯੋਸ਼੍ਚ ਕਾਰ੍ਸ੍ਣ੍ਯਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ਼੍ਵਯਥੁਃ ਪਾਦਯੋਰੀਸਲ੍ਲੋਮਰਾਜ੍ਯੁਦ੍ਗਮੋ ਯੋਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਟਾਲਤ੍ਵਮਿਤਿ ਗਰ੍ਭੇ ਪਰ੍ਯਾਗਤੇ ਰੂਪਾਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ||੧੬||
View original
तस्या गर्भापत्तेर्द्वैहृदय्यस्य च विज्ञानार्थं लिङ्गानि समासेनोपदेक्ष्यामः| उपचारसाधनं ह्यस्य ज्ञाने, ज्ञानं च लिङ्गतः, तस्मादिष्टो लिङ्गोपदेशः| तद्यथा- आर्तवादर्शनमास्यसंस्रवणमनन्नाभिलाषश्छर्दिररोचकोऽम्लकामता च विशेषेण श्रद्धाप्रणयनमुच्चावचेषु भावेषु गुरुगात्रत्वं चक्षुषोर्ग्लानिः स्तनयोः स्तन्यमोष्ठयोः स्तनमण्डलयोश्च कार्ष्ण्यमत्यर्थं श्वयथुः पादयोरीषल्लोमराज्युद्गमो योन्याश्चाटालत्वमिति गर्भे पर्यागते रूपाणि भवन्ति||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (17-18) · Śloka 18
ਸਾ ਯਦ੍ਯਦਿਚ੍ਛੇਤ੍ਤਤ੍ਤਦਸ੍ਯੈ ਦਦ੍ਯਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਗਰ੍ਭੋਪਘਾਤਕਰੇਭ੍ਯੋ ਭਾਵੇਭ੍ਯਃ||੧੭|| ਗਰ੍ਭੋਪਘਾਤਕਰਾਸ੍ਤ੍ਵਿਮੇ ਭਾਵਾ ਭਵਨ੍ਤਿਃ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਸਰ੍ਵਮਤਿਗੁਰੂਸ੍ਣਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਦਾਰੁਣਾਸ਼੍ਚ ਚੇਸ੍ਟਾਃ; ਇਮਾਂਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾਨੁਪਦਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਵਦ੍ਧਾਃ- ਦੇਵਤਾਰਕ੍ਸੋਨੁਚਰਪਰਿਰਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਂ ਨ ਰਕ੍ਤਾਨਿ ਵਾਸਾਂਸਿ ਬਿਭਯਾਨ੍ਨ ਮਦਕਰਾਣਿ ਮਦ੍ਯਾਨ੍ਯਭ੍ਯਵਹਰੇਨ੍ਨ ਯਾਨਮਧਿਰੋਹੇਨ੍ਨ ਮਾਂਸਮਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪ੍ਰਤਿਕੂਲਾਂਸ਼੍ਚ ਭਾਵਾਨ੍ ਦੂਰਤਃ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍, ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਦਪਿ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਵਿਦ੍ਯੁਃ||੧੮||
View original
सा यद्यदिच्छेत्तत्तदस्यै दद्यादन्यत्र गर्भोपघातकरेभ्यो भावेभ्यः||१७|| गर्भोपघातकरास्त्विमे भावा भवन्तिः; तद्यथा- सर्वमतिगुरूष्णतीक्ष्णं दारुणाश्च चेष्टाः; इमांश्चान्यानुपदिशन्ति वृद्धाः- देवतारक्षोऽनुचरपरिरक्षणार्थं न रक्तानि वासांसि बिभृयान्न मदकराणि मद्यान्यभ्यवहरेन्न यानमधिरोहेन्न मांसमश्नीयात् सर्वेन्द्रियप्रतिकूलांश्च भावान् दूरतः परिवर्जयेत्, यच्चान्यदपि किञ्चित् स्त्रियो विद्युः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (19) · Śloka 19
ਤੀਵ੍ਰਾਯਾਂ ਤੁ ਖਲੁ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨਾਯਾਂ ਕਾਮਮਹਿਤਮਪ੍ਯਸ੍ਯੈ ਹਿਤੇਨੋਪਹਿਤਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨਾਵਿਨਯਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨਾਸਨ੍ਧਾਰਣਾਦ੍ਧਿ ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤੋਨ੍ਤਃਸ਼ਰੀਰਮਨੁਚਰਨ੍ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯਾਪਦ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਵਿਨਾਸ਼ਂ ਵੈਰੂਪ੍ਯਂ ਵਾ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍||੧੯||
View original
तीव्रायां तु खलु प्रार्थनायां काममहितमप्यस्यै हितेनोपहितं दद्यात् प्रार्थनाविनयनार्थम्| प्रार्थनासन्धारणाद्धि वायुः प्रकुपितोऽन्तःशरीरमनुचरन् गर्भस्यापद्यमानस्य विनाशं वैरूप्यं वा कुर्यात्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (20) · Śloka 20
ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਮਾਸਿ ਸ੍ਥਿਰਤ੍ਵਮਾਪਦ੍ਯਤੇ ਗਰ੍ਭਃ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਦਾ ਗਰ੍ਭਿਣੀ ਗੁਰੁਗਾਤ੍ਰਤ੍ਵਮਧਿਕਮਾਪਦ੍ਯਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ||੨੦||
View original
चतुर्थे मासि स्थिरत्वमापद्यते गर्भः, तस्मात्तदा गर्भिणी गुरुगात्रत्वमधिकमापद्यते विशेषेण||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (21) · Śloka 21
ਪਞ੍ਚਮੇ ਮਾਸਿ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਮਾਂਸਸ਼ੋਣਿਤੋਪਚਯੋ ਭਵਤ੍ਯਧਿਕਮਨ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਮਾਸੇਭ੍ਯਃ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਦਾ ਗਰ੍ਭਿਣੀ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਮਾਪਦ੍ਯਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ||੨੧||
View original
पञ्चमे मासि गर्भस्य मांसशोणितोपचयो भवत्यधिकमन्येभ्यो मासेभ्यः, तस्मात्तदा गर्भिणी कार्श्यमापद्यते विशेषेण||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (22) · Śloka 22
ਸਸ੍ਠੇ ਮਾਸਿ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਬਲਵਰ੍ਣੋਪਚਯੋ ਭਵਤ੍ਯਧਿਕਮਨ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਮਾਸੇਭ੍ਯਃ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਦਾ ਗਰ੍ਭਿਣੀ ਬਲਵਰ੍ਣਹਾਨਿਮਾਪਦ੍ਯਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ||੨੨||
View original
षष्ठे मासि गर्भस्य बलवर्णोपचयो भवत्यधिकमन्येभ्यो मासेभ्यः, तस्मात्तदा गर्भिणी बलवर्णहानिमापद्यते विशेषेण||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (23) · Śloka 23
ਸਪ੍ਤਮੇ ਮਾਸਿ ਗਰ੍ਭਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਭਾਵੈਰਾਪ੍ਯਾਯ੍ਯਤੇ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਦਾ ਗਰ੍ਭਿਣੀ ਸਰ੍ਵਾਕਾਰੈਃ ਕ੍ਲਾਨ੍ਤਤਮਾ ਭਵਤਿ||੨੩||
View original
सप्तमे मासि गर्भः सर्वैर्भावैराप्याय्यते, तस्मात्तदा गर्भिणी सर्वाकारैः क्लान्ततमा भवति||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (24) · Śloka 24
ਅਸ੍ਟਮੇ ਮਾਸਿ ਗਰ੍ਭਸ਼੍ਚ ਮਾਤਤੋ ਗਰ੍ਭਤਸ਼੍ਚ ਮਾਤਾ ਰਸਹਾਰਿਣੀਭਿਃ ਸਂਵਾਹਿਨੀਭਿਰ੍ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰੋਜਃ ਪਰਸ੍ਪਰਤ ਆਦਦਾਤੇ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯਾਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਤ੍ਵਾਤ੍ | ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਦਾ ਗਰ੍ਭਿਣੀਮੁਹੁਰ੍ਮਹੁਰ੍ਮੁਦਾ ਯੁਕ੍ਤਾ ਭਵਤਿ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਸ਼੍ਚ ਮ੍ਲਾਨਾ, ਤਥਾ ਗਰ੍ਭਃ; ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਦਾ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਜਨ੍ਮ ਵ੍ਯਾਪਤ੍ਤਿਮਦ੍ਭਵਤ੍ਯੋਜਸੋਨਵਸ੍ਥਿਤਤ੍ਵਾਤ੍ | ਤਂ ਚੈਵਾਰ੍ਥਮਭਿਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯਾਸ੍ਟਮਂ ਮਾਸਮਗਣ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਚਕ੍ਸਤੇ ਕੁਸ਼ਲਾਃ||੨੪||
View original
अष्टमे मासि गर्भश्च मातृतो गर्भतश्च माता रसहारिणीभिः संवाहिनीभिर्मुहुर्मुहुरोजः परस्परत आददाते गर्भस्यासम्पूर्णत्वात् | तस्मात्तदा गर्भिणीमुहुर्महुर्मुदा युक्ता भवति मुहुर्मुहुश्च म्लाना, तथा गर्भः; तस्मात्तदा गर्भस्य जन्म व्यापत्तिमद्भवत्योजसोऽनवस्थितत्वात् | तं चैवार्थमभिसमीक्ष्याष्टमं मासमगण्यमित्याचक्षते कुशलाः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (25) · Śloka 25
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਕਦਿਵਸਾਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇਪਿ ਨਵਮਂ ਮਾਸਮੁਪਾਦਾਯ ਪ੍ਰਸਵਕਾਲਮਿਤ੍ਯਾਹੁਰਾਦਸ਼ਮਾਨ੍ਮਾਸਾਤ੍| ਏਤਾਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਸਵਕਾਲਃ, ਵੈਕਾਰਿਕਮਤਃ ਪਰਂ ਕੁਕ੍ਸਾਵਵਸ੍ਥਾਨਂ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ||੨੫||
View original
तस्मिन्नेकदिवसातिक्रान्तेऽपि नवमं मासमुपादाय प्रसवकालमित्याहुरादशमान्मासात्| एतावान् प्रसवकालः, वैकारिकमतः परं कुक्षाववस्थानं गर्भस्य||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (26) · Śloka 26
ਏਵਮਨਯਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਤੇ ਕੁਕ੍ਸੌ||੨੬||
View original
एवमनयाऽऽनुपूर्व्याऽभिनिर्वर्तते कुक्षौ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (27) · Śloka 27
ਮਾਤ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਖਲੁ ਗਰ੍ਭਕਰਾਣਾਂ ਭਾਵਾਨਾਂ ਸਮ੍ਪਦਸ੍ਤਥਾ ਵਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸੌਸ੍ਠਵਾਨ੍ਮਾਤਤਸ਼੍ਚੈਵੋਪਸ੍ਨੇਹੋਪਸ੍ਵੇਦਾਭ੍ਯਾਂ ਕਾਲਪਰਿਣਾਮਾਤ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਸਂਸਿਦ੍ਧੇਸ਼੍ਚ ਕੁਕ੍ਸੌ ਵਦ੍ਧਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ||੨੭||
View original
मात्रादीनां खलु गर्भकराणां भावानां सम्पदस्तथा वृत्तस्य सौष्ठवान्मातृतश्चैवोपस्नेहोपस्वेदाभ्यां कालपरिणामात् स्वभावसंसिद्धेश्च कुक्षौ वृद्धिं प्राप्नोति||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (28) · Śloka 28
ਮਾਤ੍ਰਾਦੀਨਾਮੇਵ ਤੁ ਖਲੁ ਗਰ੍ਭਕਰਾਣਾਂ ਭਾਵਾਨਾਂ ਵ੍ਯਾਪਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਮਸ੍ਯਾਜਨ੍ਮ ਭਵਤਿ||੨੮||
View original
मात्रादीनामेव तु खलु गर्भकराणां भावानां व्यापत्तिनिमित्तमस्याजन्म भवति||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (29) · Śloka 29
ਯੇ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਕੁਕ੍ਸੌ ਵਦ੍ਧਿਹੇਤੁਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਭਾਵਾਸ੍ਤੇਸਾਂ ਵਿਪਰ੍ਯਯਾਦੁਦਰੇ ਵਿਨਾਸ਼ਮਾਪਦ੍ਯਤੇ, ਅਥਵਾਪ੍ਯਚਿਰਜਾਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍||੨੯||
View original
ये ह्यस्य कुक्षौ वृद्धिहेतुसमाख्याता भावास्तेषां विपर्ययादुदरे विनाशमापद्यते, अथवाऽप्यचिरजातः स्यात्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (30) · Śloka 30
ਯਤਸ੍ਤੁ ਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯੇਨਾਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ ਵਿਕਤਿਮਾਪਦ੍ਯਤੇ, ਤਦਨੁਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ- ਯਦਾ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਦੋਸਪ੍ਰਕੋਪਣੋਕ੍ਤਾਨ੍ਯਾਸੇਵਮਾਨਾਯਾ ਦੋਸਾਃ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਾਃ ਸ਼ਰੀਰਮੁਪਸਰ੍ਪਨ੍ਤਃ ਸ਼ੋਣਿਤਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਾਵੁਪਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ , ਨ ਚ ਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯੇਨ ਸ਼ੋਣਿਤਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯੌ ਦੂਸਯਨ੍ਤਿ, ਤਦੇਯਂ ਗਰ੍ਭਂ ਲਭਤੇ ਸ੍ਤ੍ਰੀ; ਤਦਾ ਤਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਮਾਤਜਾਨਾਮਵਯਵਾਨਾਮਨ੍ਯਤਮੋਵਯਵੋ ਵਿਕਤਿਮਾਪਦ੍ਯਤ ਏਕੋਥਵਾਨੇਕੇ, ਯਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯ ਹ੍ਯਵਯਵਸ੍ਯ ਬੀਜੇ ਬੀਜਭਾਗੇ ਵਾ ਦੋਸਾਃ ਪ੍ਰਕੋਪਮਾਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਤਂ ਤਮਵਯਵਂ ਵਿਕਤਿਰਾਵਿਸ਼ਤਿ| ਯਦਾ ਹ੍ਯਸ੍ਯਾਃ ਸ਼ੋਣਿਤੇ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਬੀਜਭਾਗਃ ਪ੍ਰਦੋਸਮਾਪਦ੍ਯਤੇ, ਤਦਾ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਂ ਜਨਯਤਿ; ਯਦਾ ਪੁਨਰਸ੍ਯਾਃ ਸ਼ੋਣਿਤੇ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਬੀਜਭਾਗਾਵਯਵਃ ਪ੍ਰਦੋਸਮਾਪਦ੍ਯਤੇ, ਤਦਾ ਪੂਤਿਪ੍ਰਜਾਂ ਜਨਯਤਿ; ਯਦਾ ਤ੍ਵਸ੍ਯਾਃ ਸ਼ੋਣਿਤੇ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਬੀਜਭਾਗਾਵਯਵਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਕਰਾਣਾਂ ਚ ਸ਼ਰੀਰਬੀਜਭਾਗਾਨਾਮੇਕਦੇਸ਼ਃ ਪ੍ਰਦੋਸਮਾਪਦ੍ਯਤੇ, ਤਦਾ ਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਾਕਤਿਭੂਯਿਸ੍ਠਾਮਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਵਾਰ੍ਤਾਂ ਨਾਮ ਜਨਯਤਿ, ਤਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਵ੍ਯਾਪਦਮਾਚਕ੍ਸਤੇ||੩੦||
View original
यतस्तु कार्त्स्न्येनाविनश्यन् विकृतिमापद्यते, तदनुव्याख्यास्यामः- यदा स्त्रिया दोषप्रकोपणोक्तान्यासेवमानाया दोषाः प्रकुपिताः शरीरमुपसर्पन्तः शोणितगर्भाशयावुपपद्यन्ते , न च कार्त्स्न्येन शोणितगर्भाशयौ दूषयन्ति, तदेयं गर्भं लभते स्त्री; तदा तस्य गर्भस्य मातृजानामवयवानामन्यतमोऽवयवो विकृतिमापद्यत एकोऽथवाऽनेके, यस्य यस्य ह्यवयवस्य बीजे बीजभागे वा दोषाः प्रकोपमापद्यन्ते, तं तमवयवं विकृतिराविशति| यदा ह्यस्याः शोणिते गर्भाशयबीजभागः प्रदोषमापद्यते, तदा वन्ध्यां जनयति; यदा पुनरस्याः शोणिते गर्भाशयबीजभागावयवः प्रदोषमापद्यते, तदा पूतिप्रजां जनयति; यदा त्वस्याः शोणिते गर्भाशयबीजभागावयवः स्त्रीकराणां च शरीरबीजभागानामेकदेशः प्रदोषमापद्यते, तदा स्त्र्याकृतिभूयिष्ठामस्त्रियं वार्तां नाम जनयति, तां स्त्रीव्यापदमाचक्षते||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (31) · Śloka 31
ਏਵਮੇਵ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਯਦਾ ਬੀਜੇ ਬੀਜਭਾਗਃ ਪ੍ਰਦੋਸਮਾਪਦ੍ਯਤੇ, ਤਦਾ ਵਨ੍ਧ੍ਯਂ ਜਨਯਤਿ; ਯਦਾ ਪੁਨਰਸ੍ਯ ਬੀਜੇ ਬੀਜਭਾਗਾਵਯਵਃ ਪ੍ਰਦੋਸਮਾਪਦ੍ਯਤੇ, ਤਦਾ ਪੂਤਿਪ੍ਰਜਂ ਜਨਯਤਿ; ਯਦਾ ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਬੀਜੇ ਬੀਜਭਾਗਾਵਯਵਃ ਪੁਰੁਸਕਰਾਣਾਂ ਚ ਸ਼ਰੀਰਬੀਜਭਾਗਾਨਾਮੇਕਦੇਸ਼ਃ ਪ੍ਰਦੋਸਮਾਪਦ੍ਯਤੇ, ਤਦਾ ਪੁਰੁਸਾਕਤਿਭੂਯਿਸ੍ਠਮਪੁਰੁਸਂ ਤਣਪੁਤ੍ਰਿਕਂ ਨਾਮ ਜਨਯਤਿ; ਤਾਂ ਪੁਰੁਸਵ੍ਯਾਪਦਮਾਚਕ੍ਸਤੇ||੩੧||
View original
एवमेव पुरुषस्य यदा बीजे बीजभागः प्रदोषमापद्यते, तदा वन्ध्यं जनयति; यदा पुनरस्य बीजे बीजभागावयवः प्रदोषमापद्यते, तदा पूतिप्रजं जनयति; यदा त्वस्य बीजे बीजभागावयवः पुरुषकराणां च शरीरबीजभागानामेकदेशः प्रदोषमापद्यते, तदा पुरुषाकृतिभूयिष्ठमपुरुषं तृणपुत्रिकं नाम जनयति; तां पुरुषव्यापदमाचक्षते||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (32) · Śloka 32
ਏਤੇਨ ਮਾਤਜਾਨਾਂ ਪਿਤਜਾਨਾਂ ਚਾਵਯਵਾਨਾਂ ਵਿਕਤਿਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨੇਨ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਜਾਨਾਂ ਰਸਜਾਨਾਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਜਾਨਾਂ ਚਾਵਯਵਾਨਾਂ ਵਿਕਤਿਰ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾ ਭਵਤਿ||੩੨||
View original
एतेन मातृजानां पितृजानां चावयवानां विकृतिव्याख्यानेन सात्म्यजानां रसजानां सत्त्वजानां चावयवानां विकृतिर्व्याख्याता भवति||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (33) · Śloka 33
ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰਃ ਪਰਸ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਨਿਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸਃ; ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ਼ਰੀਰਯੋਸ੍ਤੁ ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸੋਪਲਬ੍ਧਿਃ||੩੩||
View original
निर्विकारः परस्त्वात्मा सर्वभूतानां निर्विशेषः; सत्त्वशरीरयोस्तु विशेषाद्विशेषोपलब्धिः||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (34) · Śloka 34
ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਰਯਃ ਸ਼ਰੀਰਦੋਸਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਃ, ਤੇ ਸ਼ਰੀਰਂ ਦੂਸਯਨ੍ਤਿ; ਦ੍ਵੌ ਪੁਨਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਦੋਸੌ ਰਜਸ੍ਤਮਸ਼੍ਚ, ਤੌ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਦੂਸਯਤਃ| ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ਼ਰੀਰਾਭ੍ਯਾਂ ਦੁਸ੍ਟਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਕਤਿਰੁਪਜਾਯਤੇ, ਨੋਪਜਾਯਤੇ ਚਾਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਾਭ੍ਯਾਮ੍||੩੪||
View original
तत्र त्रयः शरीरदोषा वातपित्तश्लेष्माणः, ते शरीरं दूषयन्ति; द्वौ पुनः सत्त्वदोषौ रजस्तमश्च, तौ सत्त्वं दूषयतः| ताभ्यां च सत्त्वशरीराभ्यां दुष्टाभ्यां विकृतिरुपजायते, नोपजायते चाप्रदुष्टाभ्याम्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (35) · Śloka 35
ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਰੀਰਂ ਯੋਨਿਵਿਸ਼ੇਸਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮੁਕ੍ਤਮਗ੍ਰੇ||੩੫||
View original
तत्र शरीरं योनिविशेषाच्चतुर्विधमुक्तमग्रे||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (36) · Śloka 36
ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਖਲੁ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ- ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ, ਰਾਜਸਂ, ਤਾਮਸਮਿਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮਦੋਸਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਕਲ੍ਯਾਣਾਂਸ਼ਤ੍ਵਾਤ੍, ਰਾਜਸਂ ਸਦੋਸਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਰੋਸਾਂਸ਼ਤ੍ਵਾਤ੍, ਤਾਮਸਮਪਿ ਸਦੋਸਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਮੋਹਾਂਸ਼ਤ੍ਵਾਤ੍| ਤੇਸਾਂ ਤੁ ਤ੍ਰਯਾਣਾਮਪਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਮੇਕੈਕਸ੍ਯ ਭੇਦਾਗ੍ਰਮਪਰਿਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਂ ਤਰਤਮਯੋਗਾਚ੍ਛਰੀਰਯੋਨਿਵਿਸ਼ੇਸੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਾਨੁਵਿਧਾਨਤ੍ਵਾਚ੍ਚ| ਸ਼ਰੀਰਂ ਹ੍ਯਪਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮਨੁਵਿਧੀਯਤੇ, ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਸ਼ਰੀਰਮ੍| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਤਿਚਿਤ੍ਸਤ੍ਤ੍ਵਭੇਦਾਨਨੂਕਾਭਿਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੇਨ ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮਨੁਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੩੬||
View original
त्रिविधं खलु सत्त्वं- शुद्धं, राजसं, तामसमिति| तत्र शुद्धमदोषमाख्यातं कल्याणांशत्वात्, राजसं सदोषमाख्यातं रोषांशत्वात्, तामसमपि सदोषमाख्यातं मोहांशत्वात्| तेषां तु त्रयाणामपि सत्त्वानामेकैकस्य भेदाग्रमपरिसङ्ख्येयं तरतमयोगाच्छरीरयोनिविशेषेभ्यश्चान्योन्यानुविधानत्वाच्च| शरीरं ह्यपि सत्त्वमनुविधीयते, सत्त्वं च शरीरम्| तस्मात् कतिचित्सत्त्वभेदाननूकाभिनिर्देशेन निदर्शनार्थमनुव्याख्यास्यामः||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (37) · Śloka 37
ਤਦ੍ਯਥਾ- ਸ਼ੁਚਿਂ ਸਤ੍ਯਾਭਿਸਨ੍ਧਂ ਜਿਤਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸਂਵਿਭਾਗਿਨਂ ਜ੍ਞਾਨਵਿਜ੍ਞਾਨਵਚਨਪ੍ਰਤਿਵਚਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸ੍ਮਤਿਮਨ੍ਤਂ ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਲੋਭਮਾਨਮੋਹੇਰ੍ਸ੍ਯਾਹਰ੍ਸਾਮਰ੍ਸਾਪੇਤਂ ਸਮਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇਸੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ (੧)| ਇਜ੍ਯਾਧ੍ਯਯਨਵ੍ਰਤਹੋਮਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਪਰਮਤਿਥਿਵ੍ਰਤਮੁਪਸ਼ਾਨ੍ਤਮਦਮਾਨਰਾਗਦ੍ਵੇਸਮੋਹਲੋਭਰੋਸਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਚਨਵਿਜ੍ਞਾਨੋਪਧਾਰਣਸ਼ਕ੍ਤਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮਾਰ੍ਸਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ (੨)| ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯਵਨ੍ਤਮਾਦੇਯਵਾਕ੍ਯਂ ਯਜ੍ਵਾਨਂ ਸ਼ੂਰਮੋਜਸ੍ਵਿਨਂ ਤੇਜਸੋਪੇਤਮਕ੍ਲਿਸ੍ਟਕਰ੍ਮਾਣਂ ਦੀਰ੍ਘਦਰ੍ਸ਼ਿਨਂ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਾਭਿਰਤਮੈਨ੍ਦ੍ਰਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ (੩)| ਲੇਖਾਸ੍ਥਵਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਰਿਣਮਸਮ੍ਪ੍ਰਹਾਰ੍ਯਮੁਤ੍ਥਾਨਵਨ੍ਤਂ ਸ੍ਮਤਿਮਨ੍ਤਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਲਮ੍ਭਿਨਂ ਵ੍ਯਪਗਤਰਾਗੇਰ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਵੇਸਮੋਹਂ ਯਾਮ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ (੪)| ਸ਼ੂਰਂ ਧੀਰਂ ਸ਼ੁਚਿਮਸ਼ੁਚਿਦ੍ਵੇਸਿਣਂ ਯਜ੍ਵਾਨਮਮ੍ਭੋਵਿਹਾਰਰਤਿਮਕ੍ਲਿਸ੍ਟਕਰ੍ਮਾਣਂ ਸ੍ਥਾਨਕੋਪਪ੍ਰਸਾਦਂ ਵਾਰੁਣਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ (੫)| ਸ੍ਥਾਨਮਾਨੋਪਭੋਗਪਰਿਵਾਰਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ੁਚਿਂ ਸੁਖਵਿਹਾਰਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਕੋਪਪ੍ਰਸਾਦਂ ਕੌਬੇਰਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ (੬)| ਪ੍ਰਿਯਨਤ੍ਯਗੀਤਵਾਦਿਤ੍ਰੋਲ੍ਲਾਪਕਸ਼੍ਲੋਕਾਖ੍ਯਾਯਿਕੇਤਿਹਾਸਪੁਰਾਣੇਸੁ ਕੁਸ਼ਲਂ ਗਨ੍ਧਮਾਲ੍ਯਾਨੁਲੇਪਨਵਸਨਸ੍ਤ੍ਰੀਵਿਹਾਰਕਾਮਨਿਤ੍ਯਮਨਸੂਯਕਂ ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ (੭)| ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਸਪ੍ਤਵਿਧਂ ਭੇਦਾਂਸ਼ਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਕਲ੍ਯਾਣਾਂਸ਼ਤ੍ਵਾਤ੍; ਤਤ੍ਸਂਯੋਗਾਤ੍ਤੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਮਤ੍ਯਨ੍ਤਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਯੇਤ੍||੩੭||
View original
तद्यथा- शुचिं सत्याभिसन्धं जितात्मानं संविभागिनं ज्ञानविज्ञानवचनप्रतिवचनसम्पन्नं स्मृतिमन्तं कामक्रोधलोभमानमोहेर्ष्याहर्षामर्षापेतं समं सर्वभूतेषु ब्राह्मं विद्यात् (१)| इज्याध्ययनव्रतहोमब्रह्मचर्यपरमतिथिव्रतमुपशान्तमदमानरागद्वेषमोहलोभरोषं प्रतिभावचनविज्ञानोपधारणशक्तिसम्पन्नमार्षं विद्यात् (२)| ऐश्वर्यवन्तमादेयवाक्यं यज्वानं शूरमोजस्विनं तेजसोपेतमक्लिष्टकर्माणं दीर्घदर्शिनं धर्मार्थकामाभिरतमैन्द्रं विद्यात् (३)| लेखास्थवृत्तं प्राप्तकारिणमसम्प्रहार्यमुत्थानवन्तं स्मृतिमन्तमैश्वर्यलम्भिनं व्यपगतरागेर्ष्याद्वेषमोहं याम्यं विद्यात् (४)| शूरं धीरं शुचिमशुचिद्वेषिणं यज्वानमम्भोविहाररतिमक्लिष्टकर्माणं स्थानकोपप्रसादं वारुणं विद्यात् (५)| स्थानमानोपभोगपरिवारसम्पन्नं धर्मार्थकामनित्यं शुचिं सुखविहारं व्यक्तकोपप्रसादं कौबेरं विद्यात् (६)| प्रियनृत्यगीतवादित्रोल्लापकश्लोकाख्यायिकेतिहासपुराणेषु कुशलं गन्धमाल्यानुलेपनवसनस्त्रीविहारकामनित्यमनसूयकं गान्धर्वं विद्यात् (७)| इत्येवं शुद्धस्य सत्त्वस्य सप्तविधं भेदांशं विद्यात् कल्याणांशत्वात्; तत्संयोगात्तु ब्राह्ममत्यन्तशुद्धं व्यवस्येत्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (38) · Śloka 38
ਸ਼ੂਰਂ ਚਣ੍ਡਮਸੂਯਕਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਵਨ੍ਤਮੌਪਧਿਕਂ ਰੌਦ੍ਰਮਨਨੁਕ੍ਰੋਸ਼ਮਾਤ੍ਮਪੂਜਕਮਾਸੁਰਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ (੧)| ਅਮਰ੍ਸਿਣਮਨੁਬਨ੍ਧਕੋਪਂ ਛਿਦ੍ਰਪ੍ਰਹਾਰਿਣਂ ਕ੍ਰੂਰਮਾਹਾਰਾਤਿਮਾਤ੍ਰਰੁਚਿਮਾਮਿਸਪ੍ਰਿਯਤਮਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਯਾਸਬਹੁਲਮੀਰ੍ਸ੍ਯੁਂ ਰਾਕ੍ਸਸਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ (੨)| ਮਹਾਸ਼ਨਂ ਸ੍ਤ੍ਰੈਣਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਰਹਸ੍ਕਾਮਮਸ਼ੁਚਿਂ ਸ਼ੁਚਿਦ੍ਵੇਸਿਣਂ ਭੀਰੁਂ ਭੀਸਯਿਤਾਰਂ ਵਿਕਤਵਿਹਾਰਾਹਾਰਸ਼ੀਲਂ ਪੈਸ਼ਾਚਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ (੩)| ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਸ਼ੂਰਮਕ੍ਰੁਦ੍ਧਭੀਰੁਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਾਯਾਸਬਹੁਲਂ ਸਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਗੋਚਰਮਾਹਾਰਵਿਹਾਰਪਰਂ ਸਾਰ੍ਪਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ (੪)| ਆਹਾਰਕਾਮਮਤਿਦੁਃਖਸ਼ੀਲਾਚਾਰੋਪਚਾਰਮਸੂਯਕਮਸਂਵਿਭਾਗਿਨਮਤਿਲੋਲੁਪਮਕਰ੍ਮਸ਼ੀਲਂ ਪ੍ਰੈਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ (੫)| ਅਨੁਸਕ੍ਤਕਾਮਮਜਸ੍ਰਮਾਹਾਰਵਿਹਾਰਪਰਮਨਵਸ੍ਥਿਤਮਮਰ੍ਸਣਮਸਞ੍ਚਯਂ ਸ਼ਾਕੁਨਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ (੬)| ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਖਲੁ ਰਾਜਸਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਸਙ੍ਵਿਧਂ ਭੇਦਾਂਸ਼ਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍, ਰੋਸਾਂਸ਼ਤ੍ਵਾਤ੍||੩੮||
View original
शूरं चण्डमसूयकमैश्वर्यवन्तमौपधिकं रौद्रमननुक्रोशमात्मपूजकमासुरं विद्यात् (१)| अमर्षिणमनुबन्धकोपं छिद्रप्रहारिणं क्रूरमाहारातिमात्ररुचिमामिषप्रियतमं स्वप्नायासबहुलमीर्ष्युं राक्षसं विद्यात् (२)| महाशनं स्त्रैणं स्त्रीरहस्काममशुचिं शुचिद्वेषिणं भीरुं भीषयितारं विकृतविहाराहारशीलं पैशाचं विद्यात् (३)| क्रुद्धशूरमक्रुद्धभीरुं तीक्ष्णमायासबहुलं सन्त्रस्तगोचरमाहारविहारपरं सार्पं विद्यात् (४)| आहारकाममतिदुःखशीलाचारोपचारमसूयकमसंविभागिनमतिलोलुपमकर्मशीलं प्रैतं विद्यात् (५)| अनुषक्तकाममजस्रमाहारविहारपरमनवस्थितममर्षणमसञ्चयं शाकुनं विद्यात् (६)| इत्येवं खलु राजसस्य सत्त्वस्य षङ्विधं भेदांशं विद्यात्, रोषांशत्वात्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (39) · Śloka 39
ਨਿਰਾਕਰਿਸ੍ਣੁਮਮੇਧਸਂ ਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤਾਚਾਰਾਹਰਂ ਮੈਥੁਨਪਰਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ਼ੀਲਂ ਪਾਸ਼ਵਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ (੧)| ਭੀਰੁਮਬੁਧਮਾਹਾਰਲੁਬ੍ਧਮਨਵਸ੍ਥਿਤਮਨੁਸਕ੍ਤਕਾਮਕ੍ਰੋਧਂ ਸਰਣਸ਼ੀਲਂ ਤੋਯਕਾਮਂ ਮਾਤ੍ਸ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ (੨)| ਅਲਸਂ ਕੇਵਲਮਭਿਨਿਵਿਸ੍ਟਮਾਹਾਰੇ ਸਰ੍ਵਬੁਦ੍ਧ੍ਯਙ੍ਗਹੀਨਂ ਵਾਨਸ੍ਪਤ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ (੩)| ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਤਾਮਸਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਭੇਦਾਂਸ਼ਂ ਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਮੋਹਾਂਸ਼ਤ੍ਵਾਤ੍||੩੯||
View original
निराकरिष्णुममेधसं जुगुप्सिताचाराहरं मैथुनपरं स्वप्नशीलं पाशवं विद्यात् (१)| भीरुमबुधमाहारलुब्धमनवस्थितमनुषक्तकामक्रोधं सरणशीलं तोयकामं मात्स्यं विद्यात् (२)| अलसं केवलमभिनिविष्टमाहारे सर्वबुद्ध्यङ्गहीनं वानस्पत्यं विद्यात् (३)| इत्येवं तामसस्य सत्त्वस्य त्रिविधं भेदांशं विद्यान्मोहांशत्वात्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (40) · Śloka 40
ਇਤ੍ਯਪਰਿਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਭੇਦਾਨਾਂ ਤ੍ਰਯਾਣਾਮਪਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਭੇਦੈਕਦੇਸ਼ੋ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਃ; ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਸਪ੍ਤਵਿਧੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍ਸਿਸ਼ਕ੍ਰਯਮਵਰੁਣਕੁਬੇਰਗਨ੍ਧਰ੍ਵਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨੁਕਾਰੇਣ, ਰਾਜਸਸ੍ਯ ਸਡ੍ਵਿਧੋ ਦੈਤ੍ਯਪਿਸ਼ਾਚਰਾਕ੍ਸਸਸਰ੍ਪਪ੍ਰੇਤਸ਼ਕੁਨਿਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨੁਕਾਰੇਣ, ਤਾਮਸਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ ਪਸ਼ੁਮਤ੍ਸ੍ਯਵਨਸ੍ਪਤਿਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨੁਕਾਰੇਣ, ਕਥਂ ਚ ਯਥਾਸਤ੍ਤ੍ਵਮੁਪਚਾਰਃ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ||੪੦||
View original
इत्यपरिसङ्ख्येयभेदानां त्रयाणामपि सत्त्वानां भेदैकदेशो व्याख्यातः; शुद्धस्य सत्त्वस्य सप्तविधो ब्रह्मर्षिशक्रयमवरुणकुबेरगन्धर्वसत्त्वानुकारेण, राजसस्य षड्विधो दैत्यपिशाचराक्षससर्पप्रेतशकुनिसत्त्वानुकारेण, तामसस्य त्रिविधः पशुमत्स्यवनस्पतिसत्त्वानुकारेण, कथं च यथासत्त्वमुपचारः स्यादिति||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (41) · Śloka 41
ਕੇਵਲਸ਼੍ਚਾਯਮੁਦ੍ਦੇਸ਼ੋ ਯਥੋਦ੍ਦੇਸ਼ਮਭਿਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੋ ਭਵਤਿ ਗਰ੍ਭਾਵਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਃ ; ਤਸ੍ਯ ਚਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਵਿਜ੍ਞਾਨੇ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਂ ਗਰ੍ਭਕਰਾਣਾਂ ਚ ਭਾਵਾਨਾਮਨੁਸਮਾਧਿਃ, ਵਿਧਾਤਸ਼੍ਚ ਵਿਘਾਤਕਰਾਣਾਂ ਭਾਵਾਨਾਮਿਤਿ||੪੧||
View original
केवलश्चायमुद्देशो यथोद्देशमभिनिर्दिष्टो भवति गर्भावक्रान्तिसम्प्रयुक्तः ; तस्य चार्थस्य विज्ञाने सामर्थ्यं गर्भकराणां च भावानामनुसमाधिः, विधातश्च विघातकराणां भावानामिति||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (42-45) · Śloka 45
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਾਃ- ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਕਤਿਰ੍ਵਦ੍ਧਿਃ ਕੁਕ੍ਸੌ ਕ੍ਰਮੇਣ ਚ| ਵਦ੍ਧਿਹੇਤੁਸ਼੍ਚ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚਾਰ੍ਥਾਃ ਸ਼ੁਭਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਾਃ||੪੨|| ਅਜਨ੍ਮਨਿ ਚ ਯੋ ਹੇਤੁਰ੍ਵਿਨਾਸ਼ੇ ਵਿਕਤਾਵਪਿ| ਇਮਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਨਸ਼ੁਭਾਨ੍ ਭਾਵਾਨਾਹੁਰ੍ਗਰ੍ਭਵਿਘਾਤਕਾਨ੍||੪੩|| ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾਨਸ੍ਟੌ ਭਾਵਾਨਿਮਾਨ੍ ਭਿਸਕ੍| ਸਰ੍ਵਥਾ ਵੇਦ ਯਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਸ ਰਾਜ੍ਞਃ ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ||੪੪|| ਅਵਾਪ੍ਤ੍ਯੁਪਾਯਾਨ੍ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਸ ਏਵਂ ਜ੍ਞਾਤੁਮਰ੍ਹਤਿ| ਯੇ ਚ ਗਰ੍ਭਵਿਘਾਤੋਕ੍ਤਾ ਭਾਵਾਸ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਦਾਰਧੀਃ||੪੫||
View original
तत्र श्लोकाः- निमित्तमात्मा प्रकृतिर्वृद्धिः कुक्षौ क्रमेण च| वृद्धिहेतुश्च गर्भस्य पञ्चार्थाः शुभसञ्ज्ञिताः||४२|| अजन्मनि च यो हेतुर्विनाशे विकृतावपि| इमांस्त्रीनशुभान् भावानाहुर्गर्भविघातकान्||४३|| शुभाशुभसमाख्यातानष्टौ भावानिमान् भिषक्| सर्वथा वेद यः सर्वान् स राज्ञः कर्तुमर्हति||४४|| अवाप्त्युपायान् गर्भस्य स एवं ज्ञातुमर्हति| ये च गर्भविघातोक्ता भावास्तांश्चाप्युदारधीः||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 4
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇ ਮਹਤੀਗਰ੍ਭਾਵਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਸ਼ਾਰੀਰਂ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਥੋਧ੍ਯਾਯਃ||੪||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते शारीरस्थाने महतीगर्भावक्रान्तिशारीरं नाम चतुर्थोऽध्यायः||४||
🔊 Audio coming soon