Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਸ੍ਤਿਸ੍ਰੈਸਣੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
View original
अथातस्तिस्रैषणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
11. tisraiṣaṇīyō'dhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਇਹ ਖਲੁ ਪੁਰੁਸੇਣਾਨੁਪਹਤਸਤ੍ਤ੍ਵਬੁਦ੍ਧਿਪੌਰੁਸਪਰਾਕ੍ਰਮੇਣ ਹਿਤਮਿਹ ਚਾਮੁਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਲੋਕੇ ਸਮਨੁਪਸ਼੍ਯਤਾ ਤਿਸ੍ਰ ਏਸਣਾਃ ਪਰ੍ਯੇਸ੍ਟਵ੍ਯਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਦ੍ਯਥਾ- ਪ੍ਰਾਣੈਸਣਾ, ਧਨੈਸਣਾ, ਪਰਲੋਕੈਸਣੇਤਿ||੩||
View original
इह खलु पुरुषेणानुपहतसत्त्वबुद्धिपौरुषपराक्रमेण हितमिह चामुष्मिंश्च लोके समनुपश्यता तिस्र एषणाः पर्येष्टव्या भवन्ति| तद्यथा- प्राणैषणा, धनैषणा, परलोकैषणेति||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਆਸਾਂ ਤੁ ਖਲ੍ਵੇਸਣਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣੈਸਣਾਂ ਤਾਵਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਤਰਮਾਪਦ੍ਯੇਤ| ਕਸ੍ਮਾਤ੍? ਪ੍ਰਾਣਪਰਿਤ੍ਯਾਗੇ ਹਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਯਾਗਃ| ਤਸ੍ਯਾਨੁਪਾਲਨਂ- ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯ ਸ੍ਵਸ੍ਥਵਤ੍ਤਾਨੁਵਤ੍ਤਿਃ, ਆਤੁਰਸ੍ਯ ਵਿਕਾਰਪ੍ਰਸ਼ਮਨੇਪ੍ਰਮਾਦਃ, ਤਦੁਭਯਮੇਤਦੁਕ੍ਤਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਚ; ਤਦ੍ਯਥੋਕ੍ਤਮਨੁਵਰ੍ਤਮਾਨਃ ਪ੍ਰਾਣਾਨੁਪਾਲਨਾਦ੍ਦੀਰ੍ਘਮਾਯੁਰਵਾਪ੍ਨੋਤੀਤਿ ਪ੍ਰਥਮੈਸਣਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾ ਭਵਤਿ||੪||
View original
आसां तु खल्वेषणानां प्राणैषणां तावत् पूर्वतरमापद्येत| कस्मात्? प्राणपरित्यागे हि सर्वत्यागः| तस्यानुपालनं- स्वस्थस्य स्वस्थवृत्तानुवृत्तिः, आतुरस्य विकारप्रशमनेऽप्रमादः, तदुभयमेतदुक्तं वक्ष्यते च; तद्यथोक्तमनुवर्तमानः प्राणानुपालनाद्दीर्घमायुरवाप्नोतीति प्रथमैषणा व्याख्याता भवति||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਅਥ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਂ ਧਨੈਸਣਮਾਪਦ੍ਯੇਤ, ਪ੍ਰਾਣੇਭ੍ਯੋ ਹ੍ਯਨਨ੍ਤਰਂ ਧਨਮੇਵ ਪਰ੍ਯੇਸ੍ਟਵ੍ਯਂ ਭਵਤਿ ; ਨ ਹ੍ਯਤਃ ਪਾਪਾਤ੍ ਪਾਪੀਯੋਸ੍ਤਿ ਯਦਨੁਪਕਰਣਸ੍ਯ ਦੀਰ੍ਘਮਾਯੁਃ, ਤਸ੍ਮਾਦੁਪਕਰਣਾਨਿ ਪਰ੍ਯੇਸ੍ਟੁਂ ਯਤੇਤ| ਤਤ੍ਰੋਪਕਰਣੋਪਾਯਾਨਨੁਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਕਸਿਪਾਸ਼ੁਪਾਲ੍ਯਵਾਣਿਜ੍ਯਰਾਜੋਪਸੇਵਾਦੀਨਿ, ਯਾਨਿ ਚਾਨ੍ਯਾਨ੍ਯਪਿ ਸਤਾਮਵਿਗਰ੍ਹਿਤਾਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਵਤ੍ਤਿਪੁਸ੍ਟਿਕਰਾਣਿ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਤਾਨ੍ਯਾਰਭੇਤ ਕਰ੍ਤੁਂ; ਤਥਾ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਦੀਰ੍ਘਜੀਵਿਤਂ ਜੀਵਤ੍ਯਨਵਮਤਃ ਪੁਰੁਸੋ ਭਵਤਿ | ਇਤਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਧਨੈਸਣਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾ ਭਵਤਿ||੫||
View original
अथ द्वितीयां धनैषणमापद्येत, प्राणेभ्यो ह्यनन्तरं धनमेव पर्येष्टव्यं भवति ; न ह्यतः पापात् पापीयोऽस्ति यदनुपकरणस्य दीर्घमायुः, तस्मादुपकरणानि पर्येष्टुं यतेत| तत्रोपकरणोपायाननुव्याख्यास्यामः; तद्यथा- कृषिपाशुपाल्यवाणिज्यराजोपसेवादीनि, यानि चान्यान्यपि सतामविगर्हितानि कर्माणि वृत्तिपुष्टिकराणि विद्यात्तान्यारभेत कर्तुं; तथा कुर्वन् दीर्घजीवितं जीवत्यनवमतः पुरुषो भवति | इति द्वितीया धनैषणा व्याख्याता भवति||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ਅਥ ਤਤੀਯਾਂ ਪਰਲੋਕੈਸਣਾਮਾਪਦ੍ਯੇਤ| ਸਂਸ਼ਯਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ, ਕਥਂ? ਭਵਿਸ੍ਯਾਮ ਇਤਸ਼੍ਚ੍ਯੁਤਾ ਨਵੇਤਿ; ਕੁਤਃ ਪੁਨਃ ਸਂਸ਼ਯ ਇਤਿ, ਉਚ੍ਯਤੇ- ਸਨ੍ਤਿ ਹ੍ਯੇਕੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸਪਰਾਃ ਪਰੋਕ੍ਸਤ੍ਵਾਤ੍ ਪੁਨਰ੍ਭਵਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਤਿਕ੍ਯਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ, ਸਨ੍ਤਿ ਚਾਗਮਪ੍ਰਤ੍ਯਯਾਦੇਵ ਪੁਨਰ੍ਭਵਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ; ਸ਼੍ਰੁਤਿਭੇਦਾਚ੍ਚ- ‘ਮਾਤਰਂ ਪਿਤਰਂ ਚੈਕੇ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਜਨ੍ਮਕਾਰਣਮ੍ | ਸ੍ਵਭਾਵਂ ਪਰਨਿਰ੍ਮਾਣਂ ਯਦਚ੍ਛਾਂ ਚਾਪਰੇ ਜਨਾਃ’ || ਇਤਿ | ਅਤਃ ਸਂਸ਼ਯਃ- ਕਿਂ ਨੁ ਖਲ੍ਵਸ੍ਤਿ ਪੁਨਰ੍ਭਵੋ ਨ ਵੇਤਿ||੬||
View original
अथ तृतीयां परलोकैषणामापद्येत| संशयश्चात्र, कथं? भविष्याम इतश्च्युता नवेति; कुतः पुनः संशय इति, उच्यते- सन्ति ह्येके प्रत्यक्षपराः परोक्षत्वात् पुनर्भवस्य नास्तिक्यमाश्रिताः, सन्ति चागमप्रत्ययादेव पुनर्भवमिच्छन्ति; श्रुतिभेदाच्च- ‘मातरं पितरं चैके मन्यन्ते जन्मकारणम् | स्वभावं परनिर्माणं यदृच्छां चापरे जनाः’ || इति | अतः संशयः- किं नु खल्वस्ति पुनर्भवो न वेति||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ਤਤ੍ਰ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ਨਾਸ੍ਤਿਕ੍ਯਬੁਦ੍ਧਿਂ ਜਹ੍ਯਾਦ੍ਵਿਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਚ| ਕਸ੍ਮਾਤ੍? ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸਂ ਹ੍ਯਲ੍ਪਮ੍; ਅਨਲ੍ਪਮਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸਮਸ੍ਤਿ, ਯਦਾਗਮਾਨੁਮਾਨਯੁਕ੍ਤਿਭਿਰੁਪਲਭ੍ਯਤੇ; ਯੈਰੇਵ ਤਾਵਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸਮੁਪਲਭ੍ਯਤੇ, ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਸਨ੍ਤਿ ਚਾਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸਾਣਿ||੭||
View original
तत्र बुद्धिमान्नास्तिक्यबुद्धिं जह्याद्विचिकित्सां च| कस्मात्? प्रत्यक्षं ह्यल्पम्; अनल्पमप्रत्यक्षमस्ति, यदागमानुमानयुक्तिभिरुपलभ्यते; यैरेव तावदिन्द्रियैः प्रत्यक्षमुपलभ्यते, तान्येव सन्ति चाप्रत्यक्षाणि||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ਸਤਾਂ ਚ ਰੂਪਾਣਾਮਤਿਸਨ੍ਨਿਕਰ੍ਸਾਦਤਿਵਿਪ੍ਰਕਰ੍ਸਾਦਾਵਰਣਾਤ੍ ਕਰਣਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਾਨ੍ਮਨੋਨਵਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ ਸਮਾਨਾਭਿਹਾਰਾਦਭਿਭਵਾਦਤਿਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਚ੍ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸਾਨੁਪਲਬ੍ਧਿਃ; ਤਸ੍ਮਾਦਪਰੀਕ੍ਸਿਤਮੇਤਦੁਚ੍ਯਤੇ- ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸਮੇਵਾਸ੍ਤਿ, ਨਾਨ੍ਯਦਸ੍ਤੀਤਿ||੮||
View original
सतां च रूपाणामतिसन्निकर्षादतिविप्रकर्षादावरणात् करणदौर्बल्यान्मनोनवस्थानात् समानाभिहारादभिभवादतिसौक्ष्म्याच्च प्रत्यक्षानुपलब्धिः; तस्मादपरीक्षितमेतदुच्यते- प्रत्यक्षमेवास्ति, नान्यदस्तीति||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9-10) · Śloka 10
ਸ਼੍ਰੁਤਯਸ਼੍ਚੈਤਾ ਨ ਕਾਰਣਂ, ਯੁਕ੍ਤਿਵਿਰੋਧਾਤ੍| ਆਤ੍ਮਾ ਮਾਤੁਃ ਪਿਤੁਰ੍ਵਾ ਯਃ ਸੋਪਤ੍ਯਂ ਯਦਿ ਸਞ੍ਚਰੇਤ੍| ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਸਞ੍ਚਰੇਦਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵੋਵਾਵਯਵੇਨ ਵਾ||੯|| ਸਰ੍ਵਸ਼੍ਚੇਤ੍ ਸਞ੍ਚਰੇਨ੍ਮਾਤੁਃ ਪਿਤੁਰ੍ਵਾ ਮਰਣਂ ਭਵੇਤ੍| ਨਿਰਨ੍ਤਰਂ, ਨਾਵਯਵਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸ੍ਯ ਚਾਤ੍ਮਨਃ||੧੦||
View original
श्रुतयश्चैता न कारणं, युक्तिविरोधात्| आत्मा मातुः पितुर्वा यः सोऽपत्यं यदि सञ्चरेत्| द्विविधं सञ्चरेदात्मा सर्वोवाऽवयवेन वा||९|| सर्वश्चेत् सञ्चरेन्मातुः पितुर्वा मरणं भवेत्| निरन्तरं, नावयवः कश्चित्सूक्ष्मस्य चात्मनः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਮਨਸ਼੍ਚ ਨਿਰ੍ਣੀਤੇ ਯਥੈਵਾਤ੍ਮਾ ਤਥੈਵ ਤੇ| ਯੇਸਾਂ ਚੈਸਾ ਮਤਿਸ੍ਤੇਸਾਂ ਯੋਨਿਰ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾ||੧੧||
View original
बुद्धिर्मनश्च निर्णीते यथैवात्मा तथैव ते| येषां चैषा मतिस्तेषां योनिर्नास्ति चतुर्विधा||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਵਾਭਾਵਿਕਂ ਸਣ੍ਣਾਂ ਧਾਤੂਨਾਂ ਯਤ੍ ਸ੍ਵਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਸਂਯੋਗੇ ਚ ਵਿਯੋਗੇ ਚ ਤੇਸਾਂ ਕਰ੍ਮੈਵ ਕਾਰਣਮ੍||੧੨||
View original
विद्यात् स्वाभाविकं षण्णां धातूनां यत् स्वलक्षणम्| संयोगे च वियोगे च तेषां कर्मैव कारणम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
ਅਨਾਦੇਸ਼੍ਚੇਤਨਾਧਾਤੋਰ੍ਨੇਸ੍ਯਤੇ ਪਰਨਿਰ੍ਮਿਤਿਃ| ਪਰ ਆਤ੍ਮਾ ਸ ਚੇਦ੍ਧੇਤੁਰਿਸ੍ਟੋਸ੍ਤੁ ਪਰਨਿਰ੍ਮਿਤਿਃ||੧੩||
View original
अनादेश्चेतनाधातोर्नेष्यते परनिर्मितिः| पर आत्मा स चेद्धेतुरिष्टोऽस्तु परनिर्मितिः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (14-15) · Śloka 15
ਨ ਪਰੀਕ੍ਸਾ ਨ ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯਂ ਨ ਕਰ੍ਤਾ ਕਾਰਣਂ ਨ ਚ| ਨ ਦੇਵਾ ਨਰ੍ਸਯਃ ਸਿਦ੍ਧਾਃ ਕਰ੍ਮ ਕਰ੍ਮਫਲਂ ਨ ਚ||੧੪|| ਨਾਸ੍ਤਿਕਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਨੈਵਾਤ੍ਮਾ ਯਦਚ੍ਛੋਪਹਤਾਤ੍ਮਨਃ| ਪਾਤਕੇਭ੍ਯਃ ਪਰਂ ਚੈਤਤ੍ ਪਾਤਕਂ ਨਾਸ੍ਤਿਕਗ੍ਰਹਃ||੧੫||
View original
न परीक्षा न परीक्ष्यं न कर्ता कारणं न च| न देवा नर्षयः सिद्धाः कर्म कर्मफलं न च||१४|| नास्तिकस्यास्ति नैवात्मा यदृच्छोपहतात्मनः| पातकेभ्यः परं चैतत् पातकं नास्तिकग्रहः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (16) · Śloka 16
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਤਿਂ ਵਿਮੁਚ੍ਯੈਤਾਮਮਾਰ੍ਗਪ੍ਰਸਤਾਂ ਬੁਧਃ| ਸਤਾਂ ਬੁਦ੍ਧਿਪ੍ਰਦੀਪੇਨ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਯਥਾਤਥਮ੍||੧੬||
View original
तस्मान्मतिं विमुच्यैताममार्गप्रसृतां बुधः| सतां बुद्धिप्रदीपेन पश्येत्सर्वं यथातथम्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (17) · Śloka 17
ਦ੍ਵਿਵਿਧਮੇਵ ਖਲੁ ਸਰ੍ਵਂ ਸਚ੍ਚਾਸਚ੍ਚ; ਤਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾ ਪਰੀਕ੍ਸਾ- ਆਪ੍ਤੋਪਦੇਸ਼ਃ, ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸਮ੍, ਅਨੁਮਾਨਂ, ਯੁਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚੇਤਿ||੧੭||
View original
द्विविधमेव खलु सर्वं सच्चासच्च; तस्य चतुर्विधा परीक्षा- आप्तोपदेशः, प्रत्यक्षम्, अनुमानं, युक्तिश्चेति||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (18-19) · Śloka 19
ਆਪ੍ਤਾਸ੍ਤਾਵਤ੍- ਰਜਸ੍ਤਮੋਭ੍ਯਾਂ ਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤਪੋਜ੍ਞਾਨਬਲੇਨ ਯੇ| ਯੇਸਾਂ ਤ੍ਰਿਕਾਲਮਮਲਂ ਜ੍ਞਾਨਮਵ੍ਯਾਹਤਂ ਸਦਾ||੧੮|| ਆਪ੍ਤਾਃ ਸ਼ਿਸ੍ਟਾ ਵਿਬੁਦ੍ਧਾਸ੍ਤੇ ਤੇਸਾਂ ਵਾਕ੍ਯਮਸਂਸ਼ਯਮ੍| ਸਤ੍ਯਂ, ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੇ ਕਸ੍ਮਾਦਸਤ੍ਯਂ ਨੀਰਜਸ੍ਤਮਾਃ ||੧੯||
View original
आप्तास्तावत्- रजस्तमोभ्यां निर्मुक्तास्तपोज्ञानबलेन ये| येषां त्रिकालममलं ज्ञानमव्याहतं सदा||१८|| आप्ताः शिष्टा विबुद्धास्ते तेषां वाक्यमसंशयम्| सत्यं, वक्ष्यन्ति ते कस्मादसत्यं नीरजस्तमाः ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (20) · Śloka 20
ਆਤ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮਨੋਰ੍ਥਾਨਾਂ ਸਨ੍ਨਿਕਰ੍ਸਾਤ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ| ਵ੍ਯਕ੍ਤਾ ਤਦਾਤ੍ਵੇ ਯਾ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸਂ ਸ ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ||੨੦||
View original
आत्मेन्द्रियमनोर्थानां सन्निकर्षात् प्रवर्तते| व्यक्ता तदात्वे या बुद्धिः प्रत्यक्षं स निरुच्यते||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (21-22) · Śloka 22
ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸਪੂਰ੍ਵਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਤ੍ਰਿਕਾਲਂ ਚਾਨੁਮੀਯਤੇ| ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਨਿਗੂਢੋ ਧੂਮੇਨ ਮੈਥੁਨਂ ਗਰ੍ਭਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍||੨੧|| ਏਵਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਤੀਤਂ ਬੀਜਾਤ੍ ਫਲਮਨਾਗਤਮ੍| ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਬੀਜਾਤ੍ ਫਲਂ ਜਾਤਮਿਹੈਵ ਸਦਸ਼ਂ ਬੁਧਾਃ||੨੨||
View original
प्रत्यक्षपूर्वं त्रिविधं त्रिकालं चानुमीयते| वह्निर्निगूढो धूमेन मैथुनं गर्भदर्शनात्||२१|| एवं व्यवस्यन्त्यतीतं बीजात् फलमनागतम्| दृष्ट्वा बीजात् फलं जातमिहैव सदृशं बुधाः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (23-24) · Śloka 24
ਜਲਕਰ੍ਸਣਬੀਜਰ੍ਤੁਸਂਯੋਗਾਤ੍ ਸਸ੍ਯਸਮ੍ਭਵਃ| ਯੁਕ੍ਤਿਃ ਸਡ੍ਧਾਤੁਸਂਯੋਗਾਦ੍ਗਰ੍ਭਾਣਾਂ ਸਮ੍ਭਵਸ੍ਤਥਾ||੨੩|| ਮਥ੍ਯਮਨ੍ਥਨ(ਕ)ਮਨ੍ਥਾਨਸਂਯੋਗਾਦਗ੍ਨਿਸਮ੍ਭਵਃ| ਯੁਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਾ ਚਤੁਸ੍ਪਾਦਸਮ੍ਪਦ੍ਵ੍ਯਾਧਿਨਿਬਰ੍ਹਣੀ||੨੪||
View original
जलकर्षणबीजर्तुसंयोगात् सस्यसम्भवः| युक्तिः षड्धातुसंयोगाद्गर्भाणां सम्भवस्तथा||२३|| मथ्यमन्थन(क)मन्थानसंयोगादग्निसम्भवः| युक्तियुक्ता चतुष्पादसम्पद्व्याधिनिबर्हणी||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (25) · Śloka 25
ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਯਾ ਭਾਵਾਨ੍ ਬਹੁਕਾਰਣਯੋਗਜਾਨ੍| ਯੁਕ੍ਤਿਸ੍ਤ੍ਰਿਕਾਲਾ ਸਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਃ ਸਾਧ੍ਯਤੇ ਯਯਾ||੨੫||
View original
बुद्धिः पश्यति या भावान् बहुकारणयोगजान्| युक्तिस्त्रिकाला सा ज्ञेया त्रिवर्गः साध्यते यया||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (26) · Śloka 26
ਏਸਾ ਪਰੀਕ੍ਸਾ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯਾ ਯਯਾ ਸਰ੍ਵਂ ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯਂ ਸਦਸਚ੍ਚੈਵਂ ਤਯਾ ਚਾਸ੍ਤਿ ਪੁਨਰ੍ਭਵਃ||੨੬||
View original
एषा परीक्षा नास्त्यन्या यया सर्वं परीक्ष्यते| परीक्ष्यं सदसच्चैवं तया चास्ति पुनर्भवः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (27) · Śloka 27
ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਤਾਗਮਸ੍ਤਾਵਦ੍ਵੇਦਃ , ਯਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੋਪਿ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਵੇਦਾਰ੍ਥਾਦਵਿਪਰੀਤਃ ਪਰੀਕ੍ਸਕੈਃ ਪ੍ਰਣੀਤਃ ਸ਼ਿਸ੍ਟਾਨੁਮਤੋ ਲੋਕਾਨੁਗ੍ਰਹਪ੍ਰਵਤ੍ਤਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਾਦਃ, ਸ ਚਾਪ੍ਤਾਗਮਃ; ਆਪ੍ਤਾਗਮਾਦੁਪਲਭ੍ਯਤੇਦਾਨਤਪੋਯਜ੍ਞਸਤ੍ਯਾਹਿਂਸਾਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਾਣ੍ਯਭ੍ਯੁਦਯਨਿਃਸ਼੍ਰੇਯਸਕਰਾਣੀਤਿ||੨੭||
View original
तत्राप्तागमस्तावद्वेदः , यश्चान्योऽपि कश्चिद्वेदार्थादविपरीतः परीक्षकैः प्रणीतः शिष्टानुमतो लोकानुग्रहप्रवृत्तः शास्त्रवादः, स चाऽऽप्तागमः; आप्तागमादुपलभ्यतेदानतपोयज्ञसत्याहिंसाब्रह्मचर्याण्यभ्युदयनिःश्रेयसकराणीति||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (28) · Śloka 28
ਨ ਚਾਨਤਿਵਤ੍ਤਸਤ੍ਤ੍ਵਦੋਸਾਣਾਮਦੋਸੈਰਪੁਨਰ੍ਭਵੋ ਧਰ੍ਮਦ੍ਵਾਰੇਸੂਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ||੨੮||
View original
न चानतिवृत्तसत्त्वदोषाणामदोषैरपुनर्भवो धर्मद्वारेषूपदिश्यते||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (29) · Śloka 29
ਧਰ੍ਮਦ੍ਵਾਰਾਵਹਿਤੈਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਪਗਤਭਯਰਾਗਦ੍ਵੇਸਲੋਭਮੋਹਮਾਨੈਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਪਰੈਰਾਪ੍ਤੈਃ ਕਰ੍ਮਵਿਦ੍ਭਿਰਨੁਪਹਤਸਤ੍ਤ੍ਵਬੁਦ੍ਧਿਪ੍ਰਚਾਰੈਃ ਪੂਰ੍ਵੈਃ ਪੂਰ੍ਵਤਰੈਰ੍ਮਹਰ੍ਸਿਭਿਰ੍ਦਿਵ੍ਯਚਕ੍ਸੁਭਿਰ੍ਦਸ੍ਟ੍ਵੋਪਦਿਸ੍ਟਃ ਪੁਨਰ੍ਭਵ ਇਤਿ ਵ੍ਯਵਸ੍ਯੇਦੇਵਮ੍ ||੨੯||
View original
धर्मद्वारावहितैश्च व्यपगतभयरागद्वेषलोभमोहमानैर्ब्रह्मपरैराप्तैः कर्मविद्भिरनुपहतसत्त्वबुद्धिप्रचारैः पूर्वैः पूर्वतरैर्महर्षिभिर्दिव्यचक्षुभिर्दृष्ट्वोपदिष्टः पुनर्भव इति व्यवस्येदेवम् ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (30) · Śloka 30
ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸਮਪਿ ਚੋਪਲਭ੍ਯਤੇ- ਮਾਤਾਪਿਤ੍ਰੋਰ੍ਵਿਸਦਸ਼ਾਨ੍ਯਪਤ੍ਯਾਨਿ, ਤੁਲ੍ਯਸਮ੍ਭਵਾਨਾਂ ਵਰ੍ਣਸ੍ਵਰਾਕਤਿਸਤ੍ਤ੍ਵਬੁਦ੍ਧਿਭਾਗ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਾਃ, ਪ੍ਰਵਰਾਵਰਕੁਲਜਨ੍ਮ, ਦਾਸ੍ਯੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ, ਸੁਖਾਸੁਖਮਾਯੁਃ, ਆਯੁਸੋ ਵੈਸਮ੍ਯਮ੍, ਇਹ ਕਤਸ੍ਯਾਵਾਪ੍ਤਿਃ, ਅਸ਼ਿਕ੍ਸਿਤਾਨਾਂ ਚ ਰੁਦਿਤਸ੍ਤਨਪਾਨਹਾਸਤ੍ਰਾਸਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ, ਲਕ੍ਸਣੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ, ਕਰ੍ਮਸਾਦਸ਼੍ਯੇ ਫਲਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਮੇਧਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕਰ੍ਮਣ੍ਯਮੇਧਾ, ਜਾਤਿਸ੍ਮਰਣਮ੍- ਇਹਾਗਮਨਮਿਤਸ਼੍ਚ੍ਯੁਤਾਨਾਮਿਤਿ , ਸਮਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਪ੍ਰਿਯਾਪ੍ਰਿਯਤ੍ਵਮ੍||੩੦||
View original
प्रत्यक्षमपि चोपलभ्यते- मातापित्रोर्विसदृशान्यपत्यानि, तुल्यसम्भवानां वर्णस्वराकृतिसत्त्वबुद्धिभाग्यविशेषाः, प्रवरावरकुलजन्म, दास्यैश्वर्यं, सुखासुखमायुः, आयुषो वैषम्यम्, इह कृतस्यावाप्तिः, अशिक्षितानां च रुदितस्तनपानहासत्रासादीनां प्रवृत्तिः, लक्षणोत्पत्तिः, कर्मसादृश्ये फलविशेषः, मेधा क्वचित् क्वचित् कर्मण्यमेधा, जातिस्मरणम्- इहागमनमितश्च्युतानामिति , समदर्शने प्रियाप्रियत्वम्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (31) · Śloka 31
ਅਤ ਏਵਾਨੁਮੀਯਤੇ- ਯਤ੍- ਸ੍ਵਕਤਮਪਰਿਹਾਰ੍ਯਮਵਿਨਾਸ਼ਿ ਪੌਰ੍ਵਦੇਹਿਕਂ ਦੈਵਸਞ੍ਜ੍ਞਕਮਾਨੁਬਨ੍ਧਿਕਂ ਕਰ੍ਮ, ਤਸ੍ਯੈਤਤ੍ ਫਲਮ੍; ਇਤਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਦ੍ਭਵਿਸ੍ਯਤੀਤਿ; ਫਲਦ੍ਬੀਜਮਨੁਮੀਯਤੇ, ਫਲਂ ਚ ਬੀਜਾਤ੍||੩੧||
View original
अत एवानुमीयते- यत्- स्वकृतमपरिहार्यमविनाशि पौर्वदेहिकं दैवसञ्ज्ञकमानुबन्धिकं कर्म, तस्यैतत् फलम्; इतश्चान्यद्भविष्यतीति; फलद्बीजमनुमीयते, फलं च बीजात्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (32) · Śloka 32
ਯੁਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚੈਸਾ- ਸਡ੍ਧਾਤੁਸਮੁਦਯਾਦ੍ਗਰ੍ਭਜਨ੍ਮ, ਕਰ੍ਤਕਰਣਸਂਯੋਗਾਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਾ; ਕਤਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਣਃ ਫਲਂ ਨਾਕਤਸ੍ਯ, ਨਾਙ੍ਕੁਰੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰਬੀਜਾਤ੍; ਕਰ੍ਮਸਦਸ਼ਂ ਫਲਂ, ਨਾਨ੍ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਬੀਜਾਦਨ੍ਯਸ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ; ਇਤਿ ਯੁਕ੍ਤਿਃ||੩੨||
View original
युक्तिश्चैषा- षड्धातुसमुदयाद्गर्भजन्म, कर्तृकरणसंयोगात् क्रिया; कृतस्य कर्मणः फलं नाकृतस्य, नाङ्कुरोत्पत्तिरबीजात्; कर्मसदृशं फलं, नान्यस्माद्बीजादन्यस्योत्पत्तिः; इति युक्तिः||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (33) · Śloka 33
ਏਵਂ ਪ੍ਰਮਾਣੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਰੁਪਦਿਸ੍ਟੇ ਪੁਨਰ੍ਭਵੇ ਧਰ੍ਮਦ੍ਵਾਰੇਸ੍ਵਵਧੀਯੇਤ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਗੁਰੁਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂਸਾਯਾਮਧ੍ਯਯਨੇ ਵ੍ਰਤਚਰ੍ਯਾਯਾਂ ਦਾਰਕ੍ਰਿਯਾਯਾਮਪਤ੍ਯੋਤ੍ਪਾਦਨੇ ਭਤ੍ਯਭਰਣੇਤਿਥਿਪੂਜਾਯਾਂ ਦਾਨੇਨਭਿਧ੍ਯਾਯਾਂ ਤਪਸ੍ਯਨਸੂਯਾਯਾਂ ਦੇਹਵਾਙ੍ਮਾਨਸੇ ਕਰ੍ਮਣ੍ਯਕ੍ਲਿਸ੍ਟੇ ਦੇਹੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮਨੋਰ੍ਥਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਤ੍ਮਪਰੀਕ੍ਸਾਯਾਂ ਮਨਃਸਮਾਧਾਵਿਤਿ; ਯਾਨਿ ਚਾਨ੍ਯਾਨ੍ਯਪ੍ਯੇਵਂਵਿਧਾਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਸਤਾਮਵਿਗਰ੍ਹਿਤਾਨਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗ੍ਯਾਣਿ ਵਤ੍ਤਿਪੁਸ੍ਟਿਕਰਾਣਿ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਤਾਨ੍ਯਾਰਭੇਤ ਕਰ੍ਤੁਂ; ਤਥਾ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਿਹ ਚੈਵ ਯਸ਼ੋ ਲਭਤੇ ਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮ੍| ਇਤਿ ਤਤੀਯਾ ਪਰਲੋਕੈਸਣਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾ ਭਵਤਿ||੩੩||
View original
एवं प्रमाणैश्चतुर्भिरुपदिष्टे पुनर्भवे धर्मद्वारेष्ववधीयेत; तद्यथा- गुरुशुश्रूषायामध्ययने व्रतचर्यायां दारक्रियायामपत्योत्पादने भृत्यभरणेऽतिथिपूजायां दानेऽनभिध्यायां तपस्यनसूयायां देहवाङ्मानसे कर्मण्यक्लिष्टे देहेन्द्रियमनोर्थबुद्ध्यात्मपरीक्षायां मनःसमाधाविति; यानि चान्यान्यप्येवंविधानि कर्माणि सतामविगर्हितानि स्वर्ग्याणि वृत्तिपुष्टिकराणि विद्यात्तान्यारभेत कर्तुं; तथा कुर्वन्निह चैव यशो लभते प्रेत्य च स्वर्गम्| इति तृतीया परलोकैषणा व्याख्याता भवति||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (34) · Śloka 34
ਅਥ ਖਲੁ ਤ੍ਰਯ ਉਪਸ੍ਤਮ੍ਭਾਃ, ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਬਲਂ, ਤ੍ਰੀਣ੍ਯਾਯਤਨਾਨਿ, ਤ੍ਰਯੋ ਰੋਗਾਃ, ਤ੍ਰਯੋ ਰੋਗਮਾਰ੍ਗਾਃ, ਤ੍ਰਿਵਿਧਾ ਭਿਸਜਃ, ਤ੍ਰਿਵਿਧਮੌਸਧਮਿਤਿ||੩੪||
View original
अथ खलु त्रय उपस्तम्भाः, त्रिविधं बलं, त्रीण्यायतनानि, त्रयो रोगाः, त्रयो रोगमार्गाः, त्रिविधा भिषजः, त्रिविधमौषधमिति||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (35) · Śloka 35
ਤ੍ਰਯ ਉਪਸ੍ਤਮ੍ਭਾ ਇਤਿ- ਆਹਾਰਃ, ਸ੍ਵਪ੍ਨੋ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਮਿਤਿ; ਏਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤੈਰੁਪਸ੍ਤਬ੍ਧਮੁਪਸ੍ਤਮ੍ਭੈਃ ਸ਼ਰੀਰਂ ਬਲਵਰ੍ਣੋਪਚਯੋਪਚਿਤਮਨੁਵਰ੍ਤਤੇ ਯਾਵਦਾਯੁਃਸਂਸ੍ਕਾਰਾਤ੍ ਸਂਸ੍ਕਾਰਮਹਿਤਮਨੁਪਸੇਵਮਾਨਸ੍ਯ , ਯ ਇਹੈਵੋਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੩੫||
View original
त्रय उपस्तम्भा इति- आहारः, स्वप्नो, ब्रह्मचर्यमिति; एभिस्त्रिभिर्युक्तियुक्तैरुपस्तब्धमुपस्तम्भैः शरीरं बलवर्णोपचयोपचितमनुवर्तते यावदायुःसंस्कारात् संस्कारमहितमनुपसेवमानस्य , य इहैवोपदेक्ष्यते||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (36) · Śloka 36
ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਬਲਮਿਤਿ- ਸਹਜਂ, ਕਾਲਜਂ, ਯੁਕ੍ਤਿਕਤਂ ਚ| ਸਹਜਂ ਯਚ੍ਛਰੀਰਸਤ੍ਤ੍ਵਯੋਃ ਪ੍ਰਾਕਤਂ, ਕਾਲਕਤਮਤੁਵਿਭਾਗਜਂ ਵਯਃਕਤਂ ਚ, ਯੁਕ੍ਤਿਕਤਂ ਪੁਨਸ੍ਤਦ੍ਯਦਾਹਾਰਚੇਸ੍ਟਾਯੋਗਜਮ੍||੩੬||
View original
त्रिविधं बलमिति- सहजं, कालजं, युक्तिकृतं च| सहजं यच्छरीरसत्त्वयोः प्राकृतं, कालकृतमृतुविभागजं वयःकृतं च, युक्तिकृतं पुनस्तद्यदाहारचेष्टायोगजम्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (37) · Śloka 37
ਤ੍ਰੀਣ੍ਯਾਯਤਨਾਨੀਤਿ- ਅਰ੍ਥਾਨਾਂ ਕਰ੍ਮਣਃ ਕਾਲਸ੍ਯ ਚਾਤਿਯੋਗਾਯੋਗਮਿਥ੍ਯਾਯੋਗਾਃ| ਤਤ੍ਰਾਤਿਪ੍ਰਭਾਵਤਾਂ ਦਸ਼੍ਯਾਨਾਮਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਤਿਯੋਗਃ, ਸਰ੍ਵਸ਼ੋਦਰ੍ਸ਼ਨਮਯੋਗਃ, ਅਤਿਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਾਤਿਵਿਪ੍ਰਕਸ੍ਟਰੌਦ੍ਰਭੈਰਵਾਦ੍ਭੁਤਦ੍ਵਿਸ੍ਟਬੀਭਤ੍ਸਨਵਿਕਤਵਿਤ੍ਰਾਸਨਾਦਿਰੂਪਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਮਿਥ੍ਯਾਯੋਗਃ; ਤਥਾਤਿਮਾਤ੍ਰਸ੍ਤਨਿਤਪਟਹੋਤ੍ਕ੍ਰੁਸ੍ਟਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ਬ੍ਦਾਨਾਮਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਸ਼੍ਰਵਣਮਤਿਯੋਗਃ, ਸਰ੍ਵਸ਼ੋਸ਼੍ਰਵਣਮਯੋਗਃ, ਪਰੁਸੇਸ੍ਟਵਿਨਾਸ਼ੋਪਘਾਤਪ੍ਰਧਰ੍ਸਣਭੀਸਣਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਸ਼੍ਰਵਣਂ ਮਿਥ੍ਯਾਯੋਗਃ; ਤਥਾਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਗ੍ਰਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਨਾਂ ਗਨ੍ਧਾਨਾਮਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਘ੍ਰਾਣਮਤਿਯੋਗਃ, ਸਰ੍ਵਸ਼ੋਘ੍ਰਾਣਮਯੋਗਃ, ਪੂਤਿਦ੍ਵਿਸ੍ਟਾਮੇਧ੍ਯਕ੍ਲਿਨ੍ਨਵਿਸਪਵਨਕੁਣਪਗਨ੍ਧਾਦਿਘ੍ਰਾਣਂ ਮਿਥ੍ਯਾਯੋਗਃ; ਤਥਾ ਰਸਾਨਾਮਤ੍ਯਾਦਾਨਮਤਿਯੋਗਃ, ਸਰ੍ਵਸ਼ੋਨਾਦਾਨਮਯੋਗਃ, ਮਿਥ੍ਯਾਯੋਗੋ ਰਾਸ਼ਿਵਰ੍ਜ੍ਯੇਸ੍ਵਾਹਾਰਵਿਧਿਵਿਸ਼ੇਸਾਯਤਨੇਸੂਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਤੇ; ਤਥਾਤਿਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਾਨਾਂ ਸ੍ਪਸ਼੍ਯਾਨਾਂ ਸ੍ਨਾਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗੋਤ੍ਸਾਦਨਾਦੀਨਾਂ ਚਾਤ੍ਯੁਪਸੇਵਨਮਤਿਯੋਗਃ, ਸਰ੍ਵਸ਼ੋਨੁਪਸੇਵਨਮਯੋਗਃ, ਸ੍ਨਾਨਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਾਦੀਨਾਂ ਚ ਸ੍ਪਸ਼੍ਯਾਨਾਮਨਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯੋਪਸੇਵਨਂ ਵਿਸਮਸ੍ਥਾਨਾਭਿਘਾਤਾਸ਼ੁਚਿਭੂਤਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਦਯਸ਼੍ਚੇਤਿ ਮਿਥ੍ਯਾਯੋਗਃ||੩੭||
View original
त्रीण्यायतनानीति- अर्थानां कर्मणः कालस्य चातियोगायोगमिथ्यायोगाः| तत्रातिप्रभावतां दृश्यानामतिमात्रं दर्शनमतियोगः, सर्वशोऽदर्शनमयोगः, अतिश्लिष्टातिविप्रकृष्टरौद्रभैरवाद्भुतद्विष्टबीभत्सनविकृतवित्रासनादिरूपदर्शनं मिथ्यायोगः; तथाऽतिमात्रस्तनितपटहोत्क्रुष्टादीनां शब्दानामतिमात्रं श्रवणमतियोगः, सर्वशोऽश्रवणमयोगः, परुषेष्टविनाशोपघातप्रधर्षणभीषणादिशब्दश्रवणं मिथ्यायोगः; तथाऽतितीक्ष्णोग्राभिष्यन्दिनां गन्धानामतिमात्रं घ्राणमतियोगः, सर्वशोऽघ्राणमयोगः, पूतिद्विष्टामेध्यक्लिन्नविषपवनकुणपगन्धादिघ्राणं मिथ्यायोगः; तथा रसानामत्यादानमतियोगः, सर्वशोऽनादानमयोगः, मिथ्यायोगो राशिवर्ज्येष्वाहारविधिविशेषायतनेषूपदेक्ष्यते; तथाऽतिशीतोष्णानां स्पृश्यानां स्नानाभ्यङ्गोत्सादनादीनां चात्युपसेवनमतियोगः, सर्वशोऽनुपसेवनमयोगः, स्नानादीनां शीतोष्णादीनां च स्पृश्यानामनानुपूर्व्योपसेवनं विषमस्थानाभिघाताशुचिभूतसंस्पर्शादयश्चेति मिथ्यायोगः||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (38) · Śloka 38
ਤਤ੍ਰੈਕਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵ੍ਯਾਪਕਂ , ਚੇਤਃ- ਸਮਵਾਯਿ, ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਵ੍ਯਾਪ੍ਤੇਰ੍ਵ੍ਯਾਪਕਮਪਿ ਚ ਚੇਤਃ; ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਵ੍ਯਾਪਕਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਕਤੋ ਯੋ ਭਾਵਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਸੋਯਮਨੁਪਸ਼ਯਾਤ੍ ਪਞ੍ਚਵਿਧਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਵਿਕਲ੍ਪੋ ਭਵਤ੍ਯਸਾਤ੍ਮ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਸਂਯੋਗਃ; ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਰ੍ਥੋ ਹ੍ਯੁਪਸ਼ਯਾਰ੍ਥਃ||੩੮||
View original
तत्रैकं स्पर्शनमिन्द्रियाणामिन्द्रियव्यापकं , चेतः- समवायि, स्पर्शनव्याप्तेर्व्यापकमपि च चेतः; तस्मात् सर्वेन्द्रियाणां व्यापकस्पर्शकृतो यो भावविशेषः, सोऽयमनुपशयात् पञ्चविधस्त्रिविधविकल्पो भवत्यसात्म्येन्द्रियार्थसंयोगः; सात्म्यार्थो ह्युपशयार्थः||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (39) · Śloka 39
ਕਰ੍ਮ ਵਾਙ੍ਮਨਃਸ਼ਰੀਰਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ| ਤਤ੍ਰ ਵਾਙ੍ਮਨਃਸ਼ਰੀਰਾਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰਤਿਯੋਗਃ; ਸਰ੍ਵਸ਼ੋਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰਯੋਗਃ; ਵੇਗਧਾਰਣੋਦੀਰਣਵਿਸਮਸ੍ਖਲਨਪਤਨਾਙ੍ਗਪ੍ਰਣਿਧਾਨਾਙ੍ਗਪ੍ਰਦੂਸਣਪ੍ਰਹਾਰਮਰ੍ਦਨਪ੍ਰਾਣੋਪਰੋਧਸਙ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਨਾਦਿਃ ਸ਼ਾਰੀਰੋ ਮਿਥ੍ਯਾਯੋਗਃ, ਸੂਚਕਾਨਤਾਕਾਲਕਲਹਾਪ੍ਰਿਯਾਬਦ੍ਧਾਨੁਪਚਾਰਪਰੁਸਵਚਨਾਦਿਰ੍ਵਾਙ੍ਮਿਥ੍ਯਾਯੋਗਃ, ਭਯਸ਼ੋਕਕ੍ਰੋਧਲੋਭਮੋਹਮਾਨੇਰ੍ਸ੍ਯਾਮਿਥ੍ਯਾਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦਿਰ੍ਮਾਨਸੋ ਮਿਥ੍ਯਾਯੋਗਃ||੩੯||
View original
कर्म वाङ्मनःशरीरप्रवृत्तिः| तत्र वाङ्मनःशरीरातिप्रवृत्तिरतियोगः; सर्वशोऽप्रवृत्तिरयोगः; वेगधारणोदीरणविषमस्खलनपतनाङ्गप्रणिधानाङ्गप्रदूषणप्रहारमर्दनप्राणोपरोधसङ्क्लेशनादिः शारीरो मिथ्यायोगः, सूचकानृताकालकलहाप्रियाबद्धानुपचारपरुषवचनादिर्वाङ्मिथ्यायोगः, भयशोकक्रोधलोभमोहमानेर्ष्यामिथ्यादर्शनादिर्मानसो मिथ्यायोगः||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (40) · Śloka 40
ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇਣ ਚਾਤਿਯੋਗਾਯੋਗਵਰ੍ਜਂ ਕਰ੍ਮ ਵਾਙ੍ਮਨਃਸ਼ਰੀਰਜਮਹਿਤਮਨੁਪਦਿਸ੍ਟਂ ਯਤ੍ਤਚ੍ਚ ਮਿਥ੍ਯਾਯੋਗਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍||੪੦||
View original
सङ्ग्रहेण चातियोगायोगवर्जं कर्म वाङ्मनःशरीरजमहितमनुपदिष्टं यत्तच्च मिथ्यायोगं विद्यात्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (41) · Śloka 41
ਇਤਿ ਤ੍ਰਿਵਿਧਵਿਕਲ੍ਪਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧਮੇਵ ਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਪਰਾਧ ਇਤਿ ਵ੍ਯਵਸ੍ਯੇਤ੍||੪੧||
View original
इति त्रिविधविकल्पं त्रिविधमेव कर्म प्रज्ञापराध इति व्यवस्येत्||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (42) · Śloka 42
ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਵਰ੍ਸਲਕ੍ਸਣਾਃ ਪੁਨਰ੍ਹੇਮਨ੍ਤਗ੍ਰੀਸ੍ਮਵਰ੍ਸਾਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰਃ, ਸ ਕਾਲਃ| ਤਤ੍ਰਾਤਿਮਾਤ੍ਰਸ੍ਵਲਕ੍ਸਣਃ ਕਾਲਃ ਕਾਲਾਤਿਯੋਗਃ, ਹੀਨਸ੍ਵਲਕ੍ਸਣਃ (ਕਾਲਃ) ਕਾਲਾਯੋਗਃ, ਯਥਾਸ੍ਵਲਕ੍ਸਣਵਿਪਰੀਤਲਕ੍ਸਣਸ੍ਤੁ (ਕਾਲਃ) ਕਾਲਮਿਥ੍ਯਾਯੋਗਃ| ਕਾਲਃ ਪੁਨਃ ਪਰਿਣਾਮ ਉਚ੍ਯਤੇ||੪੨||
View original
शीतोष्णवर्षलक्षणाः पुनर्हेमन्तग्रीष्मवर्षाः संवत्सरः, स कालः| तत्रातिमात्रस्वलक्षणः कालः कालातियोगः, हीनस्वलक्षणः (कालः) कालायोगः, यथास्वलक्षणविपरीतलक्षणस्तु (कालः) कालमिथ्यायोगः| कालः पुनः परिणाम उच्यते||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (43) · Śloka 43
ਇਤ੍ਯਸਾਤ੍ਮ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਸਂਯੋਗਃ, ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਪਰਾਧਃ, ਪਰਿਣਾਮਸ਼੍ਚੇਤਿ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਵਿਕਲ੍ਪਾ ਹੇਤਵੋ ਵਿਕਾਰਾਣਾਂ; ਸਮਯੋਗਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਕਤਿਹੇਤਵੋ ਭਵਨ੍ਤਿ||੪੩||
View original
इत्यसात्म्येन्द्रियार्थसंयोगः, प्रज्ञापराधः, परिणामश्चेति त्रयस्त्रिविधविकल्पा हेतवो विकाराणां; समयोगयुक्तास्तु प्रकृतिहेतवो भवन्ति||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (44) · Śloka 44
ਸਰ੍ਵੇਸਾਮੇਵ ਭਾਵਾਨਾਂ ਭਾਵਾਭਾਵੌ ਨਾਨ੍ਤਰੇਣ ਯੋਗਾਯੋਗਾਤਿਯੋਗਮਿਥ੍ਯਾਯੋਗਾਨ੍ ਸਮੁਪਲਭ੍ਯੇਤੇ; ਯਥਾਸ੍ਵਯੁਕ੍ਤ੍ਯਪੇਕ੍ਸਿਣੌ ਹਿ ਭਾਵਾਭਾਵੌ||੪੪||
View original
सर्वेषामेव भावानां भावाभावौ नान्तरेण योगायोगातियोगमिथ्यायोगान् समुपलभ्येते; यथास्वयुक्त्यपेक्षिणौ हि भावाभावौ||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (45) · Śloka 45
ਤ੍ਰਯੋ ਰੋਗਾ ਇਤਿ- ਨਿਜਾਗਨ੍ਤੁਮਾਨਸਾਃ| ਤਤ੍ਰ ਨਿਜਃ ਸ਼ਾਰੀਰਦੋਸਸਮੁਤ੍ਥਃ, ਆਗਨ੍ਤੁਰ੍ਭੂਤਵਿਸਵਾਯ੍ਵਗ੍ਨਿਸਮ੍ਪ੍ਰਹਾਰਾਦਿਸਮੁਤ੍ਥਃ, ਮਾਨਸਃ ਪੁਨਰਿਸ੍ਟਸ੍ਯ ਲਾਭਾਲ੍ਲਾਭਾਚ੍ਚਾਨਿਸ੍ਟਸ੍ਯੋਪਜਾਯਤੇ||੪੫||
View original
त्रयो रोगा इति- निजागन्तुमानसाः| तत्र निजः शारीरदोषसमुत्थः, आगन्तुर्भूतविषवाय्वग्निसम्प्रहारादिसमुत्थः, मानसः पुनरिष्टस्य लाभाल्लाभाच्चानिष्टस्योपजायते||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (46) · Śloka 46
ਤਤ੍ਰ ਬੁਦ੍ਧਿਮਤਾ ਮਾਨਸਵ੍ਯਾਧਿਪਰੀਤੇਨਾਪਿ ਸਤਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਹਿਤਾਹਿਤਮਵੇਕ੍ਸ੍ਯਾਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਾਨਾਮਹਿਤਾਨਾਮਨੁਪਸੇਵਨੇ ਹਿਤਾਨਾਂ ਚੋਪਸੇਵਨੇ ਪ੍ਰਯਤਿਤਵ੍ਯਂ, ਨ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰੇਣ ਲੋਕੇ ਤ੍ਰਯਮੇਤਨ੍ਮਾਨਸਂ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨਿਸ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਸੁਖਂ ਵਾ ਦੁਃਖਂ ਵਾ; ਤਸ੍ਮਾਦੇਤਚ੍ਚਾਨੁਸ੍ਠੇਯਂ- ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਨਾਂ ਚੋਪਸੇਵਨੇ ਪ੍ਰਯਤਿਤਵ੍ਯਮ੍, ਆਤ੍ਮਦੇਸ਼ਕੁਲਕਾਲਬਲਸ਼ਕ੍ਤਿਜ੍ਞਾਨੇ ਯਥਾਵਚ੍ਚੇਤਿ||੪੬||
View original
तत्र बुद्धिमता मानसव्याधिपरीतेनापि सता बुद्ध्या हिताहितमवेक्ष्यावेक्ष्य धर्मार्थकामानामहितानामनुपसेवने हितानां चोपसेवने प्रयतितव्यं, न ह्यन्तरेण लोके त्रयमेतन्मानसं किञ्चिन्निष्पद्यते सुखं वा दुःखं वा; तस्मादेतच्चानुष्ठेयं- तद्विद्यानां चोपसेवने प्रयतितव्यम्, आत्मदेशकुलकालबलशक्तिज्ञाने यथावच्चेति||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (47) · Śloka 47
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਮਾਨਸਂ ਪ੍ਰਤਿ ਭੈਸਜ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਸ੍ਯਾਨ੍ਵਵੇਕ੍ਸਣਮ੍| ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਯਸੇਵਾ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਾਤ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ||੪੭||
View original
भवति चात्र- मानसं प्रति भैषज्यं त्रिवर्गस्यान्ववेक्षणम्| तद्विद्यसेवा विज्ञानमात्मादीनां च सर्वशः||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (48) · Śloka 48
ਤ੍ਰਯੋ ਰੋਗਮਾਰ੍ਗਾ ਇਤਿ- ਸ਼ਾਖਾ, ਮਰ੍ਮਾਸ੍ਥਿਸਨ੍ਧਯਃ, ਕੋਸ੍ਠਸ਼੍ਚ| ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਾਖਾ ਰਕ੍ਤਾਦਯੋ ਧਾਤਵਸ੍ਤ੍ਵਕ੍ ਚ, ਸ ਬਾਹ੍ਯੋ ਰੋਗਮਾਰ੍ਗਃ; ਮਰ੍ਮਾਣਿ ਪੁਨਰ੍ਬਸ੍ਤਿਹਦਯਮੂਰ੍ਧਾਦੀਨਿ, ਅਸ੍ਥਿਸਨ੍ਧਯੋਸ੍ਥਿਸਂਯੋਗਾਸ੍ਤਤ੍ਰੋਪਨਿਬਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨਾਯੁਕਣ੍ਡਰਾਃ , ਸ ਮਧ੍ਯਮੋ ਰੋਗਮਾਰ੍ਗਃ; ਕੋਸ੍ਠਃ ਪੁਨਰੁਚ੍ਯਤੇ ਮਹਾਸ੍ਰੋਤਃ ਸ਼ਰੀਰਮਧ੍ਯਂ ਮਹਾਨਿਮ੍ਨਮਾਮਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ਼੍ਚੇਤਿ ਪਰ੍ਯਾਯਸ਼ਬ੍ਦੈਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ, ਸ ਰੋਗਮਾਰ੍ਗ ਆਭ੍ਯਨ੍ਤਰਃ||੪੮||
View original
त्रयो रोगमार्गा इति- शाखा, मर्मास्थिसन्धयः, कोष्ठश्च| तत्र शाखा रक्तादयो धातवस्त्वक् च, स बाह्यो रोगमार्गः; मर्माणि पुनर्बस्तिहृदयमूर्धादीनि, अस्थिसन्धयोऽस्थिसंयोगास्तत्रोपनिबद्धाश्च स्नायुकण्डराः , स मध्यमो रोगमार्गः; कोष्ठः पुनरुच्यते महास्रोतः शरीरमध्यं महानिम्नमामपक्वाशयश्चेति पर्यायशब्दैस्तन्त्रे, स रोगमार्ग आभ्यन्तरः||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (49) · Śloka 49
ਤਤ੍ਰ, ਗਣ੍ਡਪਿਡਕਾਲਜ੍ਯਪਚੀਚਰ੍ਮਕੀਲਾਧਿਮਾਂਸਮਸਕਕੁਸ੍ਠਵ੍ਯਙ੍ਗਾਦਯੋ ਵਿਕਾਰਾ ਬਹਿਰ੍ਮਾਰ੍ਗਜਾਸ਼੍ਚ ਵਿਸਰ੍ਪਸ਼੍ਵਯਥੁਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ੋਵਿਦ੍ਰਧ੍ਯਾਦਯਃ ਸ਼ਾਖਾਨੁਸਾਰਿਣੋ ਭਵਨ੍ਤਿ ਰੋਗਾਃ; ਪਕ੍ਸਵਧਗ੍ਰਹਾਪਤਾਨਕਾਰ੍ਦਿਤਸ਼ੋਸਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਾਸ੍ਥਿਸਨ੍ਧਿਸ਼ੂਲਗੁਦਭ੍ਰਂਸ਼ਾਦਯਃ ਸ਼ਿਰੋਹਦ੍ਬਸ੍ਤਿਰੋਗਾਦਯਸ਼੍ਚ ਮਧ੍ਯਮਮਾਰ੍ਗਾਨੁਸਾਰਿਣੋ ਭਵਨ੍ਤਿ ਰੋਗਾਃ; ਜ੍ਵਰਾਤੀਸਾਰਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਲਸਕਵਿਸੂਚਿਕਾਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਹਿਕ੍ਕਾਨਾਹੋਦਰਪ੍ਲੀਹਾਦਯੋਨ੍ਤਰ੍ਮਾਰ੍ਗਜਾਸ਼੍ਚ ਵਿਸਰ੍ਪਸ਼੍ਵਯਥੁਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ੋਵਿਦ੍ਰਧ੍ਯਾਦਯਃ ਕੋਸ੍ਠਾਨੁਸਾਰਿਣੋ ਭਵਨ੍ਤਿ ਰੋਗਾਃ||੪੯||
View original
तत्र, गण्डपिडकालज्यपचीचर्मकीलाधिमांसमषककुष्ठव्यङ्गादयो विकारा बहिर्मार्गजाश्च विसर्पश्वयथुगुल्मार्शोविद्रध्यादयः शाखानुसारिणो भवन्ति रोगाः; पक्षवधग्रहापतानकार्दितशोषराजयक्ष्मास्थिसन्धिशूलगुदभ्रंशादयः शिरोहृद्बस्तिरोगादयश्च मध्यममार्गानुसारिणो भवन्ति रोगाः; ज्वरातीसारच्छर्द्यलसकविसूचिकाकासश्वासहिक्कानाहोदरप्लीहादयोऽन्तर्मार्गजाश्च विसर्पश्वयथुगुल्मार्शोविद्रध्यादयः कोष्ठानुसारिणो भवन्ति रोगाः||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 44 (50-53) · Śloka 53
ਤ੍ਰਿਵਿਧਾ ਭਿਸਜ ਇਤਿ- ਭਿਸਕ੍ਛਦ੍ਮਚਰਾਃ ਸਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤ੍ਯੇਕੇ ਸਿਦ੍ਧਸਾਧਿਤਾਃ| ਸਨ੍ਤਿ ਵੈਦ੍ਯਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਾ ਭਿਸਜੋ ਭੁਵਿ||੫੦|| ਵੈਦ੍ਯਭਾਣ੍ਡੌਸਧੈਃ ਪੁਸ੍ਤੈਃ ਪਲ੍ਲਵੈਰਵਲੋਕਨੈਃ| ਲਭਨ੍ਤੇ ਯੇ ਭਿਸਕ੍ਸ਼ਬ੍ਦਮਜ੍ਞਾਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਰੂਪਕਾਃ||੫੧|| ਸ਼੍ਰੀਯਸ਼ੋਜ੍ਞਾਨਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਾਦਤਦ੍ਵਿਧਾਃ| ਵੈਦ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਂ ਲਭਨ੍ਤੇ ਯੇ ਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਤੇ ਸਿਦ੍ਧਸਾਧਿਤਾਃ||੫੨|| ਪ੍ਰਯੋਗਜ੍ਞਾਨਵਿਜ੍ਞਾਨਸਿਦ੍ਧਿਸਿਦ੍ਧਾਃ ਸੁਖਪ੍ਰਦਾਃ| ਜੀਵਿਤਾਭਿਸਰਾਸ੍ਤੇ ਸ੍ਯੁਰ੍ਵੈਦ੍ਯਤ੍ਵਂ ਤੇਸ੍ਵਵਸ੍ਥਿਤਮਿਤਿ||੫੩||
View original
त्रिविधा भिषज इति- भिषक्छद्मचराः सन्ति सन्त्येके सिद्धसाधिताः| सन्ति वैद्यगुणैर्युक्तास्त्रिविधा भिषजो भुवि||५०|| वैद्यभाण्डौषधैः पुस्तैः पल्लवैरवलोकनैः| लभन्ते ये भिषक्शब्दमज्ञास्ते प्रतिरूपकाः||५१|| श्रीयशोज्ञानसिद्धानां व्यपदेशादतद्विधाः| वैद्यशब्दं लभन्ते ये ज्ञेयास्ते सिद्धसाधिताः||५२|| प्रयोगज्ञानविज्ञानसिद्धिसिद्धाः सुखप्रदाः| जीविताभिसरास्ते स्युर्वैद्यत्वं तेष्ववस्थितमिति||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 45 (54) · Śloka 54
ਤ੍ਰਿਵਿਧਮੌਸਧਮਿਤਿ- ਦੈਵਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਂ, ਯੁਕ੍ਤਿਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਂ, ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਵਜਯਸ਼੍ਚ| ਤਤ੍ਰ ਦੈਵਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਂ- ਮਨ੍ਤ੍ਰੌਸਧਿਮਣਿਮਙ੍ਗਲਬਲ੍ਯੁਪਹਾਰਹੋਮਨਿਯਮਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤੋਪਵਾਸਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਯਨਪ੍ਰਣਿਪਾਤਗਮਨਾਦਿ, ਯੁਕ੍ਤਿਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਂ- ਪੁਨਰਾਹਾਰੌਸਧਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਯੋਜਨਾ, ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਵਜਯਃ- ਪੁਨਰਹਿਤੇਭ੍ਯੋਰ੍ਥੇਭ੍ਯੋ ਮਨੋਨਿਗ੍ਰਹਃ||੫੪||
View original
त्रिविधमौषधमिति- दैवव्यपाश्रयं, युक्तिव्यपाश्रयं, सत्त्वावजयश्च| तत्र दैवव्यपाश्रयं- मन्त्रौषधिमणिमङ्गलबल्युपहारहोमनियमप्रायश्चित्तोपवासस्वस्त्ययनप्रणिपातगमनादि, युक्तिव्यपाश्रयं- पुनराहारौषधद्रव्याणां योजना, सत्त्वावजयः- पुनरहितेभ्योऽर्थेभ्यो मनोनिग्रहः||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 46 (55) · Śloka 55
ਸ਼ਰੀਰਦੋਸਪ੍ਰਕੋਪੇ ਖਲੁ ਸ਼ਰੀਰਮੇਵਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਮੌਸਧਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ- ਅਨ੍ਤਃਪਰਿਮਾਰ੍ਜਨਂ, ਬਹਿਃਪਰਿਮਾਰ੍ਜਨਂ, ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਣਿਧਾਨਂ ਚੇਤਿ| ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਤਃਪਰਿਮਾਰ੍ਜਨਂ ਯਦਨ੍ਤਃਸ਼ਰੀਰਮਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯੌਸਧਮਾਹਾਰਜਾਤਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਸ੍ਟਿ, ਯਤ੍ਪੁਨਰ੍ਬਹਿਃਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯਾਭ੍ਯਙ੍ਗਸ੍ਵੇਦਪ੍ਰਦੇਹਪਰਿਸੇਕੋਨ੍ਮਰ੍ਦਨਾਦ੍ਯੈਰਾਮਯਾਨ੍ ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਸ੍ਟਿ ਤਦ੍ਬਹਿਃਪਰਿਮਾਰ੍ਜਨਂ, ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਣਿਧਾਨਂ ਪੁਨਸ਼੍ਛੇਦਨਭੇਦਨਵ੍ਯਧਨਦਾਰਣਲੇਖਨੋਤ੍ਪਾਟਨਪ੍ਰਚ੍ਛਨਸੀਵਨੈਸਣਕ੍ਸਾਰਜਲੌਕਸਸ਼੍ਚੇਤਿ||੫੫||
View original
शरीरदोषप्रकोपे खलु शरीरमेवाश्रित्य प्रायशस्त्रिविधमौषधमिच्छन्ति- अन्तःपरिमार्जनं, बहिःपरिमार्जनं, शस्त्रप्रणिधानं चेति| तत्रान्तःपरिमार्जनं यदन्तःशरीरमनुप्रविश्यौषधमाहारजातव्याधीन् प्रमार्ष्टि, यत्पुनर्बहिःस्पर्शमाश्रित्याभ्यङ्गस्वेदप्रदेहपरिषेकोन्मर्दनाद्यैरामयान् प्रमार्ष्टि तद्बहिःपरिमार्जनं, शस्त्रप्रणिधानं पुनश्छेदनभेदनव्यधनदारणलेखनोत्पाटनप्रच्छनसीवनैषणक्षारजलौकसश्चेति||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 47 (56-63) · Śloka 63
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਰੋਗੇ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੇ ਬਾਹ੍ਯੇਨਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇਣ ਵਾ| ਕਰ੍ਮਣਾ ਲਭਤੇ ਸ਼ਰ੍ਮ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੋਪਕ੍ਰਮਣੇਨ ਵਾ||੫੬|| ਬਾਲਸ੍ਤੁ ਖਲੁ ਮੋਹਾਦ੍ਵਾ ਪ੍ਰਮਾਦਾਦ੍ਵਾ ਨ ਬੁਧ੍ਯਤੇ| ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਮਾਨਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਰੋਗਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਮਿਵਾਬੁਧਃ||੫੭|| ਅਣੁਰ੍ਹਿ ਪ੍ਰਥਮਂ ਭੂਤ੍ਵਾ ਰੋਗਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਿਵਰ੍ਧਤੇ| ਸ ਜਾਤਮੂਲੋ ਮੁਸ੍ਣਾਤਿ ਬਲਮਾਯੁਸ਼੍ਚ ਦੁਰ੍ਮਤੇਃ||੫੮|| ਨ ਮੂਢੋ ਲਭਤੇ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਂ ਤਾਵਦ੍ਯਾਵਨ੍ਨ ਪੀਡ੍ਯਤੇ| ਪੀਡਿਤਸ੍ਤੁ ਮਤਿਂ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਕੁਰੁਤੇ ਵ੍ਯਾਧਿਨਿਗ੍ਰਹੇ||੫੯|| ਅਥ ਪੁਤ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਦਾਰਾਂਸ਼੍ਚ ਜ੍ਞਾਤੀਂਸ਼੍ਚਾਹੂਯ ਭਾਸਤੇ| ਸਰ੍ਵਸ੍ਵੇਨਾਪਿ ਮੇ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਭਿਸਗਾਨੀਯਤਾਮਿਤਿ||੬੦|| ਤਥਾਵਿਧਂ ਚ ਕਃ ਸ਼ਕ੍ਤੋ ਦੁਰ੍ਬਲਂ ਵ੍ਯਾਧਿਪੀਡਿਤਮ੍| ਕਸ਼ਂ ਕ੍ਸੀਣੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਦੀਨਂ ਪਰਿਤ੍ਰਾਤੁਂ ਗਤਾਯੁਸਮ੍||੬੧|| ਸ ਤ੍ਰਾਤਾਰਮਨਾਸਾਦ੍ਯ ਬਾਲਸ੍ਤ੍ਯਜਤਿ ਜੀਵਿਤਮ੍| ਗੋਧਾ ਲਾਙ੍ਗੂਲਬਦ੍ਧੇਵਾਕਸ੍ਯਮਾਣਾ ਬਲੀਯਸਾ||੬੨|| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਗੇਵ ਰੋਗੇਭ੍ਯੋ ਰੋਗੇਸੁ ਤਰੁਣੇਸੁ ਵਾ| ਭੇਸਜੈਃ ਪ੍ਰਤਿਕੁਰ੍ਵੀਤ ਯ ਇਚ੍ਛੇਤ੍ ਸੁਖਮਾਤ੍ਮਨਃ||੬੩||
View original
भवन्ति चात्र- प्राज्ञो रोगे समुत्पन्ने बाह्येनाभ्यन्तरेण वा| कर्मणा लभते शर्म शस्त्रोपक्रमणेन वा||५६|| बालस्तु खलु मोहाद्वा प्रमादाद्वा न बुध्यते| उत्पद्यमानं प्रथमं रोगं शत्रुमिवाबुधः||५७|| अणुर्हि प्रथमं भूत्वा रोगः पश्चाद्विवर्धते| स जातमूलो मुष्णाति बलमायुश्च दुर्मतेः||५८|| न मूढो लभते सञ्ज्ञां तावद्यावन्न पीड्यते| पीडितस्तु मतिं पश्चात् कुरुते व्याधिनिग्रहे||५९|| अथ पुत्रांश्च दारांश्च ज्ञातींश्चाहूय भाषते| सर्वस्वेनापि मे कश्चिद्भिषगानीयतामिति||६०|| तथाविधं च कः शक्तो दुर्बलं व्याधिपीडितम्| कृशं क्षीणेन्द्रियं दीनं परित्रातुं गतायुषम्||६१|| स त्रातारमनासाद्य बालस्त्यजति जीवितम्| गोधा लाङ्गूलबद्धेवाकृष्यमाणा बलीयसा||६२|| तस्मात् प्रागेव रोगेभ्यो रोगेषु तरुणेषु वा| भेषजैः प्रतिकुर्वीत य इच्छेत् सुखमात्मनः||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 48 (64-65) · Śloka 65
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕੌ- ਏਸਣਾਃ ਸਮੁਪਸ੍ਤਮ੍ਭਾ ਬਲਂ ਕਾਰਣਮਾਮਯਾਃ| ਤਿਸ੍ਰੈਸਣੀਯੇ ਮਾਰ੍ਗਾਸ਼੍ਚ ਭਿਸਜੋ ਭੇਸਜਾਨਿ ਚ||੬੪|| ਤ੍ਰਿਤ੍ਵੇਨਾਸ੍ਟੌ ਸਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਾਃ ਕਸ੍ਣਾਤ੍ਰੇਯੇਣ ਧੀਮਤਾ| ਭਾਵਾ, ਭਾਵੇਸ੍ਵਸਕ੍ਤੇਨ ਯੇਸੁ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਿਤਮ੍||੬੫||
View original
तत्र श्लोकौ- एषणाः समुपस्तम्भा बलं कारणमामयाः| तिस्रैषणीये मार्गाश्च भिषजो भेषजानि च||६४|| त्रित्वेनाष्टौ समुद्दिष्टाः कृष्णात्रेयेण धीमता| भावा, भावेष्वसक्तेन येषु सर्वं प्रतिष्ठितम्||६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 11
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਸ਼੍ਲੋਕਸ੍ਥਾਨੇ ਤਿਸ੍ਰੈਸਣੀਯੋ ਨਾਮੈਕਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੧||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते श्लोकस्थाने तिस्रैषणीयो नामैकादशोऽध्यायः||११||
🔊 Audio coming soon