Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതസ്തിസ്രൈഷണീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||
View original
अथातस्तिस्रैषणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
11. tisraiṣaṇīyō'dhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ഇഹ ഖലു പുരുഷേണാനുപഹതസത്ത്വബുദ്ധിപൌരുഷപരാക്രമേണ ഹിതമിഹ ചാമുഷ്മിംശ്ച ലോകേ സമനുപശ്യതാ തിസ്ര ഏഷണാഃ പര്യേഷ്ടവ്യാ ഭവന്തി| തദ്യഥാ- പ്രാണൈഷണാ, ധനൈഷണാ, പരലോകൈഷണേതി||൩||
View original
इह खलु पुरुषेणानुपहतसत्त्वबुद्धिपौरुषपराक्रमेण हितमिह चामुष्मिंश्च लोके समनुपश्यता तिस्र एषणाः पर्येष्टव्या भवन्ति| तद्यथा- प्राणैषणा, धनैषणा, परलोकैषणेति||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ആസാം തു ഖല്വേഷണാനാം പ്രാണൈഷണാം താവത് പൂര്വതരമാപദ്യേത| കസ്മാത്? പ്രാണപരിത്യാഗേ ഹി സര്വത്യാഗഃ| തസ്യാനുപാലനം- സ്വസ്ഥസ്യ സ്വസ്ഥവൃത്താനുവൃത്തിഃ, ആതുരസ്യ വികാരപ്രശമനേऽപ്രമാദഃ, തദുഭയമേതദുക്തം വക്ഷ്യതേ ച; തദ്യഥോക്തമനുവര്തമാനഃ പ്രാണാനുപാലനാദ്ദീര്ഘമായുരവാപ്നോതീതി പ്രഥമൈഷണാ വ്യാഖ്യാതാ ഭവതി||൪||
View original
आसां तु खल्वेषणानां प्राणैषणां तावत् पूर्वतरमापद्येत| कस्मात्? प्राणपरित्यागे हि सर्वत्यागः| तस्यानुपालनं- स्वस्थस्य स्वस्थवृत्तानुवृत्तिः, आतुरस्य विकारप्रशमनेऽप्रमादः, तदुभयमेतदुक्तं वक्ष्यते च; तद्यथोक्तमनुवर्तमानः प्राणानुपालनाद्दीर्घमायुरवाप्नोतीति प्रथमैषणा व्याख्याता भवति||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
അഥ ദ്വിതീയാം ധനൈഷണമാപദ്യേത, പ്രാണേഭ്യോ ഹ്യനന്തരം ധനമേവ പര്യേഷ്ടവ്യം ഭവതി ; ന ഹ്യതഃ പാപാത് പാപീയോऽസ്തി യദനുപകരണസ്യ ദീര്ഘമായുഃ, തസ്മാദുപകരണാനി പര്യേഷ്ടും യതേത| തത്രോപകരണോപായാനനുവ്യാഖ്യാസ്യാമഃ; തദ്യഥാ- കൃഷിപാശുപാല്യവാണിജ്യരാജോപസേവാദീനി, യാനി ചാന്യാന്യപി സതാമവിഗര്ഹിതാനി കര്മാണി വൃത്തിപുഷ്ടികരാണി വിദ്യാത്താന്യാരഭേത കര്തും; തഥാ കുര്വന് ദീര്ഘജീവിതം ജീവത്യനവമതഃ പുരുഷോ ഭവതി | ഇതി ദ്വിതീയാ ധനൈഷണാ വ്യാഖ്യാതാ ഭവതി||൫||
View original
अथ द्वितीयां धनैषणमापद्येत, प्राणेभ्यो ह्यनन्तरं धनमेव पर्येष्टव्यं भवति ; न ह्यतः पापात् पापीयोऽस्ति यदनुपकरणस्य दीर्घमायुः, तस्मादुपकरणानि पर्येष्टुं यतेत| तत्रोपकरणोपायाननुव्याख्यास्यामः; तद्यथा- कृषिपाशुपाल्यवाणिज्यराजोपसेवादीनि, यानि चान्यान्यपि सतामविगर्हितानि कर्माणि वृत्तिपुष्टिकराणि विद्यात्तान्यारभेत कर्तुं; तथा कुर्वन् दीर्घजीवितं जीवत्यनवमतः पुरुषो भवति | इति द्वितीया धनैषणा व्याख्याता भवति||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
അഥ തൃതീയാം പരലോകൈഷണാമാപദ്യേത| സംശയശ്ചാത്ര, കഥം? ഭവിഷ്യാമ ഇതശ്ച്യുതാ നവേതി; കുതഃ പുനഃ സംശയ ഇതി, ഉച്യതേ- സന്തി ഹ്യേകേ പ്രത്യക്ഷപരാഃ പരോക്ഷത്വാത് പുനര്ഭവസ്യ നാസ്തിക്യമാശ്രിതാഃ, സന്തി ചാഗമപ്രത്യയാദേവ പുനര്ഭവമിച്ഛന്തി; ശ്രുതിഭേദാച്ച- ‘മാതരം പിതരം ചൈകേ മന്യന്തേ ജന്മകാരണമ് | സ്വഭാവം പരനിര്മാണം യദൃച്ഛാം ചാപരേ ജനാഃ’ || ഇതി | അതഃ സംശയഃ- കിം നു ഖല്വസ്തി പുനര്ഭവോ ന വേതി||൬||
View original
अथ तृतीयां परलोकैषणामापद्येत| संशयश्चात्र, कथं? भविष्याम इतश्च्युता नवेति; कुतः पुनः संशय इति, उच्यते- सन्ति ह्येके प्रत्यक्षपराः परोक्षत्वात् पुनर्भवस्य नास्तिक्यमाश्रिताः, सन्ति चागमप्रत्ययादेव पुनर्भवमिच्छन्ति; श्रुतिभेदाच्च- ‘मातरं पितरं चैके मन्यन्ते जन्मकारणम् | स्वभावं परनिर्माणं यदृच्छां चापरे जनाः’ || इति | अतः संशयः- किं नु खल्वस्ति पुनर्भवो न वेति||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
തത്ര ബുദ്ധിമാന്നാസ്തിക്യബുദ്ധിം ജഹ്യാദ്വിചികിത്സാം ച| കസ്മാത്? പ്രത്യക്ഷം ഹ്യല്പമ്; അനല്പമപ്രത്യക്ഷമസ്തി, യദാഗമാനുമാനയുക്തിഭിരുപലഭ്യതേ; യൈരേവ താവദിന്ദ്രിയൈഃ പ്രത്യക്ഷമുപലഭ്യതേ, താന്യേവ സന്തി ചാപ്രത്യക്ഷാണി||൭||
View original
तत्र बुद्धिमान्नास्तिक्यबुद्धिं जह्याद्विचिकित्सां च| कस्मात्? प्रत्यक्षं ह्यल्पम्; अनल्पमप्रत्यक्षमस्ति, यदागमानुमानयुक्तिभिरुपलभ्यते; यैरेव तावदिन्द्रियैः प्रत्यक्षमुपलभ्यते, तान्येव सन्ति चाप्रत्यक्षाणि||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
സതാം ച രൂപാണാമതിസന്നികര്ഷാദതിവിപ്രകര്ഷാദാവരണാത് കരണദൌര്ബല്യാന്മനോനവസ്ഥാനാത് സമാനാഭിഹാരാദഭിഭവാദതിസൌക്ഷ്മ്യാച്ച പ്രത്യക്ഷാനുപലബ്ധിഃ; തസ്മാദപരീക്ഷിതമേതദുച്യതേ- പ്രത്യക്ഷമേവാസ്തി, നാന്യദസ്തീതി||൮||
View original
सतां च रूपाणामतिसन्निकर्षादतिविप्रकर्षादावरणात् करणदौर्बल्यान्मनोनवस्थानात् समानाभिहारादभिभवादतिसौक्ष्म्याच्च प्रत्यक्षानुपलब्धिः; तस्मादपरीक्षितमेतदुच्यते- प्रत्यक्षमेवास्ति, नान्यदस्तीति||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9-10) · Śloka 10
ശ്രുതയശ്ചൈതാ ന കാരണം, യുക്തിവിരോധാത്| ആത്മാ മാതുഃ പിതുര്വാ യഃ സോऽപത്യം യദി സഞ്ചരേത്| ദ്വിവിധം സഞ്ചരേദാത്മാ സര്വോവാऽവയവേന വാ||൯|| സര്വശ്ചേത് സഞ്ചരേന്മാതുഃ പിതുര്വാ മരണം ഭവേത്| നിരന്തരം, നാവയവഃ കശ്ചിത്സൂക്ഷ്മസ്യ ചാത്മനഃ||൧൦||
View original
श्रुतयश्चैता न कारणं, युक्तिविरोधात्| आत्मा मातुः पितुर्वा यः सोऽपत्यं यदि सञ्चरेत्| द्विविधं सञ्चरेदात्मा सर्वोवाऽवयवेन वा||९|| सर्वश्चेत् सञ्चरेन्मातुः पितुर्वा मरणं भवेत्| निरन्तरं, नावयवः कश्चित्सूक्ष्मस्य चात्मनः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ബുദ്ധിര്മനശ്ച നിര്ണീതേ യഥൈവാത്മാ തഥൈവ തേ| യേഷാം ചൈഷാ മതിസ്തേഷാം യോനിര്നാസ്തി ചതുര്വിധാ||൧൧||
View original
बुद्धिर्मनश्च निर्णीते यथैवात्मा तथैव ते| येषां चैषा मतिस्तेषां योनिर्नास्ति चतुर्विधा||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
വിദ്യാത് സ്വാഭാവികം ഷണ്ണാം ധാതൂനാം യത് സ്വലക്ഷണമ്| സംയോഗേ ച വിയോഗേ ച തേഷാം കര്മൈവ കാരണമ്||൧൨||
View original
विद्यात् स्वाभाविकं षण्णां धातूनां यत् स्वलक्षणम्| संयोगे च वियोगे च तेषां कर्मैव कारणम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
അനാദേശ്ചേതനാധാതോര്നേഷ്യതേ പരനിര്മിതിഃ| പര ആത്മാ സ ചേദ്ധേതുരിഷ്ടോऽസ്തു പരനിര്മിതിഃ||൧൩||
View original
अनादेश्चेतनाधातोर्नेष्यते परनिर्मितिः| पर आत्मा स चेद्धेतुरिष्टोऽस्तु परनिर्मितिः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (14-15) · Śloka 15
ന പരീക്ഷാ ന പരീക്ഷ്യം ന കര്താ കാരണം ന ച| ന ദേവാ നര്ഷയഃ സിദ്ധാഃ കര്മ കര്മഫലം ന ച||൧൪|| നാസ്തികസ്യാസ്തി നൈവാത്മാ യദൃച്ഛോപഹതാത്മനഃ| പാതകേഭ്യഃ പരം ചൈതത് പാതകം നാസ്തികഗ്രഹഃ||൧൫||
View original
न परीक्षा न परीक्ष्यं न कर्ता कारणं न च| न देवा नर्षयः सिद्धाः कर्म कर्मफलं न च||१४|| नास्तिकस्यास्ति नैवात्मा यदृच्छोपहतात्मनः| पातकेभ्यः परं चैतत् पातकं नास्तिकग्रहः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (16) · Śloka 16
തസ്മാന്മതിം വിമുച്യൈതാമമാര്ഗപ്രസൃതാം ബുധഃ| സതാം ബുദ്ധിപ്രദീപേന പശ്യേത്സര്വം യഥാതഥമ്||൧൬||
View original
तस्मान्मतिं विमुच्यैताममार्गप्रसृतां बुधः| सतां बुद्धिप्रदीपेन पश्येत्सर्वं यथातथम्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (17) · Śloka 17
ദ്വിവിധമേവ ഖലു സര്വം സച്ചാസച്ച; തസ്യ ചതുര്വിധാ പരീക്ഷാ- ആപ്തോപദേശഃ, പ്രത്യക്ഷമ്, അനുമാനം, യുക്തിശ്ചേതി||൧൭||
View original
द्विविधमेव खलु सर्वं सच्चासच्च; तस्य चतुर्विधा परीक्षा- आप्तोपदेशः, प्रत्यक्षम्, अनुमानं, युक्तिश्चेति||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (18-19) · Śloka 19
ആപ്താസ്താവത്- രജസ്തമോഭ്യാം നിര്മുക്താസ്തപോജ്ഞാനബലേന യേ| യേഷാം ത്രികാലമമലം ജ്ഞാനമവ്യാഹതം സദാ||൧൮|| ആപ്താഃ ശിഷ്ടാ വിബുദ്ധാസ്തേ തേഷാം വാക്യമസംശയമ്| സത്യം, വക്ഷ്യന്തി തേ കസ്മാദസത്യം നീരജസ്തമാഃ ||൧൯||
View original
आप्तास्तावत्- रजस्तमोभ्यां निर्मुक्तास्तपोज्ञानबलेन ये| येषां त्रिकालममलं ज्ञानमव्याहतं सदा||१८|| आप्ताः शिष्टा विबुद्धास्ते तेषां वाक्यमसंशयम्| सत्यं, वक्ष्यन्ति ते कस्मादसत्यं नीरजस्तमाः ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (20) · Śloka 20
ആത്മേന്ദ്രിയമനോര്ഥാനാം സന്നികര്ഷാത് പ്രവര്തതേ| വ്യക്താ തദാത്വേ യാ ബുദ്ധിഃ പ്രത്യക്ഷം സ നിരുച്യതേ||൨൦||
View original
आत्मेन्द्रियमनोर्थानां सन्निकर्षात् प्रवर्तते| व्यक्ता तदात्वे या बुद्धिः प्रत्यक्षं स निरुच्यते||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (21-22) · Śloka 22
പ്രത്യക്ഷപൂര്വം ത്രിവിധം ത്രികാലം ചാനുമീയതേ| വഹ്നിര്നിഗൂഢോ ധൂമേന മൈഥുനം ഗര്ഭദര്ശനാത്||൨൧|| ഏവം വ്യവസ്യന്ത്യതീതം ബീജാത് ഫലമനാഗതമ്| ദൃഷ്ട്വാ ബീജാത് ഫലം ജാതമിഹൈവ സദൃശം ബുധാഃ||൨൨||
View original
प्रत्यक्षपूर्वं त्रिविधं त्रिकालं चानुमीयते| वह्निर्निगूढो धूमेन मैथुनं गर्भदर्शनात्||२१|| एवं व्यवस्यन्त्यतीतं बीजात् फलमनागतम्| दृष्ट्वा बीजात् फलं जातमिहैव सदृशं बुधाः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (23-24) · Śloka 24
ജലകര്ഷണബീജര്തുസംയോഗാത് സസ്യസമ്ഭവഃ| യുക്തിഃ ഷഡ്ധാതുസംയോഗാദ്ഗര്ഭാണാം സമ്ഭവസ്തഥാ||൨൩|| മഥ്യമന്ഥന(ക)മന്ഥാനസംയോഗാദഗ്നിസമ്ഭവഃ| യുക്തിയുക്താ ചതുഷ്പാദസമ്പദ്വ്യാധിനിബര്ഹണീ||൨൪||
View original
जलकर्षणबीजर्तुसंयोगात् सस्यसम्भवः| युक्तिः षड्धातुसंयोगाद्गर्भाणां सम्भवस्तथा||२३|| मथ्यमन्थन(क)मन्थानसंयोगादग्निसम्भवः| युक्तियुक्ता चतुष्पादसम्पद्व्याधिनिबर्हणी||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (25) · Śloka 25
ബുദ്ധിഃ പശ്യതി യാ ഭാവാന് ബഹുകാരണയോഗജാന്| യുക്തിസ്ത്രികാലാ സാ ജ്ഞേയാ ത്രിവര്ഗഃ സാധ്യതേ യയാ||൨൫||
View original
बुद्धिः पश्यति या भावान् बहुकारणयोगजान्| युक्तिस्त्रिकाला सा ज्ञेया त्रिवर्गः साध्यते यया||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (26) · Śloka 26
ഏഷാ പരീക്ഷാ നാസ്ത്യന്യാ യയാ സര്വം പരീക്ഷ്യതേ| പരീക്ഷ്യം സദസച്ചൈവം തയാ ചാസ്തി പുനര്ഭവഃ||൨൬||
View original
एषा परीक्षा नास्त्यन्या यया सर्वं परीक्ष्यते| परीक्ष्यं सदसच्चैवं तया चास्ति पुनर्भवः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (27) · Śloka 27
തത്രാപ്താഗമസ്താവദ്വേദഃ , യശ്ചാന്യോऽപി കശ്ചിദ്വേദാര്ഥാദവിപരീതഃ പരീക്ഷകൈഃ പ്രണീതഃ ശിഷ്ടാനുമതോ ലോകാനുഗ്രഹപ്രവൃത്തഃ ശാസ്ത്രവാദഃ, സ ചാऽऽപ്താഗമഃ; ആപ്താഗമാദുപലഭ്യതേദാനതപോയജ്ഞസത്യാഹിംസാബ്രഹ്മചര്യാണ്യഭ്യുദയനിഃശ്രേയസകരാണീതി||൨൭||
View original
तत्राप्तागमस्तावद्वेदः , यश्चान्योऽपि कश्चिद्वेदार्थादविपरीतः परीक्षकैः प्रणीतः शिष्टानुमतो लोकानुग्रहप्रवृत्तः शास्त्रवादः, स चाऽऽप्तागमः; आप्तागमादुपलभ्यतेदानतपोयज्ञसत्याहिंसाब्रह्मचर्याण्यभ्युदयनिःश्रेयसकराणीति||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (28) · Śloka 28
ന ചാനതിവൃത്തസത്ത്വദോഷാണാമദോഷൈരപുനര്ഭവോ ധര്മദ്വാരേഷൂപദിശ്യതേ||൨൮||
View original
न चानतिवृत्तसत्त्वदोषाणामदोषैरपुनर्भवो धर्मद्वारेषूपदिश्यते||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (29) · Śloka 29
ധര്മദ്വാരാവഹിതൈശ്ച വ്യപഗതഭയരാഗദ്വേഷലോഭമോഹമാനൈര്ബ്രഹ്മപരൈരാപ്തൈഃ കര്മവിദ്ഭിരനുപഹതസത്ത്വബുദ്ധിപ്രചാരൈഃ പൂര്വൈഃ പൂര്വതരൈര്മഹര്ഷിഭിര്ദിവ്യചക്ഷുഭിര്ദൃഷ്ട്വോപദിഷ്ടഃ പുനര്ഭവ ഇതി വ്യവസ്യേദേവമ് ||൨൯||
View original
धर्मद्वारावहितैश्च व्यपगतभयरागद्वेषलोभमोहमानैर्ब्रह्मपरैराप्तैः कर्मविद्भिरनुपहतसत्त्वबुद्धिप्रचारैः पूर्वैः पूर्वतरैर्महर्षिभिर्दिव्यचक्षुभिर्दृष्ट्वोपदिष्टः पुनर्भव इति व्यवस्येदेवम् ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (30) · Śloka 30
പ്രത്യക്ഷമപി ചോപലഭ്യതേ- മാതാപിത്രോര്വിസദൃശാന്യപത്യാനി, തുല്യസമ്ഭവാനാം വര്ണസ്വരാകൃതിസത്ത്വബുദ്ധിഭാഗ്യവിശേഷാഃ, പ്രവരാവരകുലജന്മ, ദാസ്യൈശ്വര്യം, സുഖാസുഖമായുഃ, ആയുഷോ വൈഷമ്യമ്, ഇഹ കൃതസ്യാവാപ്തിഃ, അശിക്ഷിതാനാം ച രുദിതസ്തനപാനഹാസത്രാസാദീനാം പ്രവൃത്തിഃ, ലക്ഷണോത്പത്തിഃ, കര്മസാദൃശ്യേ ഫലവിശേഷഃ, മേധാ ക്വചിത് ക്വചിത് കര്മണ്യമേധാ, ജാതിസ്മരണമ്- ഇഹാഗമനമിതശ്ച്യുതാനാമിതി , സമദര്ശനേ പ്രിയാപ്രിയത്വമ്||൩൦||
View original
प्रत्यक्षमपि चोपलभ्यते- मातापित्रोर्विसदृशान्यपत्यानि, तुल्यसम्भवानां वर्णस्वराकृतिसत्त्वबुद्धिभाग्यविशेषाः, प्रवरावरकुलजन्म, दास्यैश्वर्यं, सुखासुखमायुः, आयुषो वैषम्यम्, इह कृतस्यावाप्तिः, अशिक्षितानां च रुदितस्तनपानहासत्रासादीनां प्रवृत्तिः, लक्षणोत्पत्तिः, कर्मसादृश्ये फलविशेषः, मेधा क्वचित् क्वचित् कर्मण्यमेधा, जातिस्मरणम्- इहागमनमितश्च्युतानामिति , समदर्शने प्रियाप्रियत्वम्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (31) · Śloka 31
അത ഏവാനുമീയതേ- യത്- സ്വകൃതമപരിഹാര്യമവിനാശി പൌര്വദേഹികം ദൈവസഞ്ജ്ഞകമാനുബന്ധികം കര്മ, തസ്യൈതത് ഫലമ്; ഇതശ്ചാന്യദ്ഭവിഷ്യതീതി; ഫലദ്ബീജമനുമീയതേ, ഫലം ച ബീജാത്||൩൧||
View original
अत एवानुमीयते- यत्- स्वकृतमपरिहार्यमविनाशि पौर्वदेहिकं दैवसञ्ज्ञकमानुबन्धिकं कर्म, तस्यैतत् फलम्; इतश्चान्यद्भविष्यतीति; फलद्बीजमनुमीयते, फलं च बीजात्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (32) · Śloka 32
യുക്തിശ്ചൈഷാ- ഷഡ്ധാതുസമുദയാദ്ഗര്ഭജന്മ, കര്തൃകരണസംയോഗാത് ക്രിയാ; കൃതസ്യ കര്മണഃ ഫലം നാകൃതസ്യ, നാങ്കുരോത്പത്തിരബീജാത്; കര്മസദൃശം ഫലം, നാന്യസ്മാദ്ബീജാദന്യസ്യോത്പത്തിഃ; ഇതി യുക്തിഃ||൩൨||
View original
युक्तिश्चैषा- षड्धातुसमुदयाद्गर्भजन्म, कर्तृकरणसंयोगात् क्रिया; कृतस्य कर्मणः फलं नाकृतस्य, नाङ्कुरोत्पत्तिरबीजात्; कर्मसदृशं फलं, नान्यस्माद्बीजादन्यस्योत्पत्तिः; इति युक्तिः||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (33) · Śloka 33
ഏവം പ്രമാണൈശ്ചതുര്ഭിരുപദിഷ്ടേ പുനര്ഭവേ ധര്മദ്വാരേഷ്വവധീയേത; തദ്യഥാ- ഗുരുശുശ്രൂഷായാമധ്യയനേ വ്രതചര്യായാം ദാരക്രിയായാമപത്യോത്പാദനേ ഭൃത്യഭരണേऽതിഥിപൂജായാം ദാനേऽനഭിധ്യായാം തപസ്യനസൂയായാം ദേഹവാങ്മാനസേ കര്മണ്യക്ലിഷ്ടേ ദേഹേന്ദ്രിയമനോര്ഥബുദ്ധ്യാത്മപരീക്ഷായാം മനഃസമാധാവിതി; യാനി ചാന്യാന്യപ്യേവംവിധാനി കര്മാണി സതാമവിഗര്ഹിതാനി സ്വര്ഗ്യാണി വൃത്തിപുഷ്ടികരാണി വിദ്യാത്താന്യാരഭേത കര്തും; തഥാ കുര്വന്നിഹ ചൈവ യശോ ലഭതേ പ്രേത്യ ച സ്വര്ഗമ്| ഇതി തൃതീയാ പരലോകൈഷണാ വ്യാഖ്യാതാ ഭവതി||൩൩||
View original
एवं प्रमाणैश्चतुर्भिरुपदिष्टे पुनर्भवे धर्मद्वारेष्ववधीयेत; तद्यथा- गुरुशुश्रूषायामध्ययने व्रतचर्यायां दारक्रियायामपत्योत्पादने भृत्यभरणेऽतिथिपूजायां दानेऽनभिध्यायां तपस्यनसूयायां देहवाङ्मानसे कर्मण्यक्लिष्टे देहेन्द्रियमनोर्थबुद्ध्यात्मपरीक्षायां मनःसमाधाविति; यानि चान्यान्यप्येवंविधानि कर्माणि सतामविगर्हितानि स्वर्ग्याणि वृत्तिपुष्टिकराणि विद्यात्तान्यारभेत कर्तुं; तथा कुर्वन्निह चैव यशो लभते प्रेत्य च स्वर्गम्| इति तृतीया परलोकैषणा व्याख्याता भवति||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (34) · Śloka 34
അഥ ഖലു ത്രയ ഉപസ്തമ്ഭാഃ, ത്രിവിധം ബലം, ത്രീണ്യായതനാനി, ത്രയോ രോഗാഃ, ത്രയോ രോഗമാര്ഗാഃ, ത്രിവിധാ ഭിഷജഃ, ത്രിവിധമൌഷധമിതി||൩൪||
View original
अथ खलु त्रय उपस्तम्भाः, त्रिविधं बलं, त्रीण्यायतनानि, त्रयो रोगाः, त्रयो रोगमार्गाः, त्रिविधा भिषजः, त्रिविधमौषधमिति||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (35) · Śloka 35
ത്രയ ഉപസ്തമ്ഭാ ഇതി- ആഹാരഃ, സ്വപ്നോ, ബ്രഹ്മചര്യമിതി; ഏഭിസ്ത്രിഭിര്യുക്തിയുക്തൈരുപസ്തബ്ധമുപസ്തമ്ഭൈഃ ശരീരം ബലവര്ണോപചയോപചിതമനുവര്തതേ യാവദായുഃസംസ്കാരാത് സംസ്കാരമഹിതമനുപസേവമാനസ്യ , യ ഇഹൈവോപദേക്ഷ്യതേ||൩൫||
View original
त्रय उपस्तम्भा इति- आहारः, स्वप्नो, ब्रह्मचर्यमिति; एभिस्त्रिभिर्युक्तियुक्तैरुपस्तब्धमुपस्तम्भैः शरीरं बलवर्णोपचयोपचितमनुवर्तते यावदायुःसंस्कारात् संस्कारमहितमनुपसेवमानस्य , य इहैवोपदेक्ष्यते||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (36) · Śloka 36
ത്രിവിധം ബലമിതി- സഹജം, കാലജം, യുക്തികൃതം ച| സഹജം യച്ഛരീരസത്ത്വയോഃ പ്രാകൃതം, കാലകൃതമൃതുവിഭാഗജം വയഃകൃതം ച, യുക്തികൃതം പുനസ്തദ്യദാഹാരചേഷ്ടായോഗജമ്||൩൬||
View original
त्रिविधं बलमिति- सहजं, कालजं, युक्तिकृतं च| सहजं यच्छरीरसत्त्वयोः प्राकृतं, कालकृतमृतुविभागजं वयःकृतं च, युक्तिकृतं पुनस्तद्यदाहारचेष्टायोगजम्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (37) · Śloka 37
ത്രീണ്യായതനാനീതി- അര്ഥാനാം കര്മണഃ കാലസ്യ ചാതിയോഗായോഗമിഥ്യായോഗാഃ| തത്രാതിപ്രഭാവതാം ദൃശ്യാനാമതിമാത്രം ദര്ശനമതിയോഗഃ, സര്വശോऽദര്ശനമയോഗഃ, അതിശ്ലിഷ്ടാതിവിപ്രകൃഷ്ടരൌദ്രഭൈരവാദ്ഭുതദ്വിഷ്ടബീഭത്സനവികൃതവിത്രാസനാദിരൂപദര്ശനം മിഥ്യായോഗഃ; തഥാऽതിമാത്രസ്തനിതപടഹോത്ക്രുഷ്ടാദീനാം ശബ്ദാനാമതിമാത്രം ശ്രവണമതിയോഗഃ, സര്വശോऽശ്രവണമയോഗഃ, പരുഷേഷ്ടവിനാശോപഘാതപ്രധര്ഷണഭീഷണാദിശബ്ദശ്രവണം മിഥ്യായോഗഃ; തഥാऽതിതീക്ഷ്ണോഗ്രാഭിഷ്യന്ദിനാം ഗന്ധാനാമതിമാത്രം ഘ്രാണമതിയോഗഃ, സര്വശോऽഘ്രാണമയോഗഃ, പൂതിദ്വിഷ്ടാമേധ്യക്ലിന്നവിഷപവനകുണപഗന്ധാദിഘ്രാണം മിഥ്യായോഗഃ; തഥാ രസാനാമത്യാദാനമതിയോഗഃ, സര്വശോऽനാദാനമയോഗഃ, മിഥ്യായോഗോ രാശിവര്ജ്യേഷ്വാഹാരവിധിവിശേഷായതനേഷൂപദേക്ഷ്യതേ; തഥാऽതിശീതോഷ്ണാനാം സ്പൃശ്യാനാം സ്നാനാഭ്യങ്ഗോത്സാദനാദീനാം ചാത്യുപസേവനമതിയോഗഃ, സര്വശോऽനുപസേവനമയോഗഃ, സ്നാനാദീനാം ശീതോഷ്ണാദീനാം ച സ്പൃശ്യാനാമനാനുപൂര്വ്യോപസേവനം വിഷമസ്ഥാനാഭിഘാതാശുചിഭൂതസംസ്പര്ശാദയശ്ചേതി മിഥ്യായോഗഃ||൩൭||
View original
त्रीण्यायतनानीति- अर्थानां कर्मणः कालस्य चातियोगायोगमिथ्यायोगाः| तत्रातिप्रभावतां दृश्यानामतिमात्रं दर्शनमतियोगः, सर्वशोऽदर्शनमयोगः, अतिश्लिष्टातिविप्रकृष्टरौद्रभैरवाद्भुतद्विष्टबीभत्सनविकृतवित्रासनादिरूपदर्शनं मिथ्यायोगः; तथाऽतिमात्रस्तनितपटहोत्क्रुष्टादीनां शब्दानामतिमात्रं श्रवणमतियोगः, सर्वशोऽश्रवणमयोगः, परुषेष्टविनाशोपघातप्रधर्षणभीषणादिशब्दश्रवणं मिथ्यायोगः; तथाऽतितीक्ष्णोग्राभिष्यन्दिनां गन्धानामतिमात्रं घ्राणमतियोगः, सर्वशोऽघ्राणमयोगः, पूतिद्विष्टामेध्यक्लिन्नविषपवनकुणपगन्धादिघ्राणं मिथ्यायोगः; तथा रसानामत्यादानमतियोगः, सर्वशोऽनादानमयोगः, मिथ्यायोगो राशिवर्ज्येष्वाहारविधिविशेषायतनेषूपदेक्ष्यते; तथाऽतिशीतोष्णानां स्पृश्यानां स्नानाभ्यङ्गोत्सादनादीनां चात्युपसेवनमतियोगः, सर्वशोऽनुपसेवनमयोगः, स्नानादीनां शीतोष्णादीनां च स्पृश्यानामनानुपूर्व्योपसेवनं विषमस्थानाभिघाताशुचिभूतसंस्पर्शादयश्चेति मिथ्यायोगः||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (38) · Śloka 38
തത്രൈകം സ്പര്ശനമിന്ദ്രിയാണാമിന്ദ്രിയവ്യാപകം , ചേതഃ- സമവായി, സ്പര്ശനവ്യാപ്തേര്വ്യാപകമപി ച ചേതഃ; തസ്മാത് സര്വേന്ദ്രിയാണാം വ്യാപകസ്പര്ശകൃതോ യോ ഭാവവിശേഷഃ, സോऽയമനുപശയാത് പഞ്ചവിധസ്ത്രിവിധവികല്പോ ഭവത്യസാത്മ്യേന്ദ്രിയാര്ഥസംയോഗഃ; സാത്മ്യാര്ഥോ ഹ്യുപശയാര്ഥഃ||൩൮||
View original
तत्रैकं स्पर्शनमिन्द्रियाणामिन्द्रियव्यापकं , चेतः- समवायि, स्पर्शनव्याप्तेर्व्यापकमपि च चेतः; तस्मात् सर्वेन्द्रियाणां व्यापकस्पर्शकृतो यो भावविशेषः, सोऽयमनुपशयात् पञ्चविधस्त्रिविधविकल्पो भवत्यसात्म्येन्द्रियार्थसंयोगः; सात्म्यार्थो ह्युपशयार्थः||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (39) · Śloka 39
കര്മ വാങ്മനഃശരീരപ്രവൃത്തിഃ| തത്ര വാങ്മനഃശരീരാതിപ്രവൃത്തിരതിയോഗഃ; സര്വശോऽപ്രവൃത്തിരയോഗഃ; വേഗധാരണോദീരണവിഷമസ്ഖലനപതനാങ്ഗപ്രണിധാനാങ്ഗപ്രദൂഷണപ്രഹാരമര്ദനപ്രാണോപരോധസങ്ക്ലേശനാദിഃ ശാരീരോ മിഥ്യായോഗഃ, സൂചകാനൃതാകാലകലഹാപ്രിയാബദ്ധാനുപചാരപരുഷവചനാദിര്വാങ്മിഥ്യായോഗഃ, ഭയശോകക്രോധലോഭമോഹമാനേര്ഷ്യാമിഥ്യാദര്ശനാദിര്മാനസോ മിഥ്യായോഗഃ||൩൯||
View original
कर्म वाङ्मनःशरीरप्रवृत्तिः| तत्र वाङ्मनःशरीरातिप्रवृत्तिरतियोगः; सर्वशोऽप्रवृत्तिरयोगः; वेगधारणोदीरणविषमस्खलनपतनाङ्गप्रणिधानाङ्गप्रदूषणप्रहारमर्दनप्राणोपरोधसङ्क्लेशनादिः शारीरो मिथ्यायोगः, सूचकानृताकालकलहाप्रियाबद्धानुपचारपरुषवचनादिर्वाङ्मिथ्यायोगः, भयशोकक्रोधलोभमोहमानेर्ष्यामिथ्यादर्शनादिर्मानसो मिथ्यायोगः||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (40) · Śloka 40
സങ്ഗ്രഹേണ ചാതിയോഗായോഗവര്ജം കര്മ വാങ്മനഃശരീരജമഹിതമനുപദിഷ്ടം യത്തച്ച മിഥ്യായോഗം വിദ്യാത്||൪൦||
View original
सङ्ग्रहेण चातियोगायोगवर्जं कर्म वाङ्मनःशरीरजमहितमनुपदिष्टं यत्तच्च मिथ्यायोगं विद्यात्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (41) · Śloka 41
ഇതി ത്രിവിധവികല്പം ത്രിവിധമേവ കര്മ പ്രജ്ഞാപരാധ ഇതി വ്യവസ്യേത്||൪൧||
View original
इति त्रिविधविकल्पं त्रिविधमेव कर्म प्रज्ञापराध इति व्यवस्येत्||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (42) · Śloka 42
ശീതോഷ്ണവര്ഷലക്ഷണാഃ പുനര്ഹേമന്തഗ്രീഷ്മവര്ഷാഃ സംവത്സരഃ, സ കാലഃ| തത്രാതിമാത്രസ്വലക്ഷണഃ കാലഃ കാലാതിയോഗഃ, ഹീനസ്വലക്ഷണഃ (കാലഃ) കാലായോഗഃ, യഥാസ്വലക്ഷണവിപരീതലക്ഷണസ്തു (കാലഃ) കാലമിഥ്യായോഗഃ| കാലഃ പുനഃ പരിണാമ ഉച്യതേ||൪൨||
View original
शीतोष्णवर्षलक्षणाः पुनर्हेमन्तग्रीष्मवर्षाः संवत्सरः, स कालः| तत्रातिमात्रस्वलक्षणः कालः कालातियोगः, हीनस्वलक्षणः (कालः) कालायोगः, यथास्वलक्षणविपरीतलक्षणस्तु (कालः) कालमिथ्यायोगः| कालः पुनः परिणाम उच्यते||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (43) · Śloka 43
ഇത്യസാത്മ്യേന്ദ്രിയാര്ഥസംയോഗഃ, പ്രജ്ഞാപരാധഃ, പരിണാമശ്ചേതി ത്രയസ്ത്രിവിധവികല്പാ ഹേതവോ വികാരാണാം; സമയോഗയുക്താസ്തു പ്രകൃതിഹേതവോ ഭവന്തി||൪൩||
View original
इत्यसात्म्येन्द्रियार्थसंयोगः, प्रज्ञापराधः, परिणामश्चेति त्रयस्त्रिविधविकल्पा हेतवो विकाराणां; समयोगयुक्तास्तु प्रकृतिहेतवो भवन्ति||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (44) · Śloka 44
സര്വേഷാമേവ ഭാവാനാം ഭാവാഭാവൌ നാന്തരേണ യോഗായോഗാതിയോഗമിഥ്യായോഗാന് സമുപലഭ്യേതേ; യഥാസ്വയുക്ത്യപേക്ഷിണൌ ഹി ഭാവാഭാവൌ||൪൪||
View original
सर्वेषामेव भावानां भावाभावौ नान्तरेण योगायोगातियोगमिथ्यायोगान् समुपलभ्येते; यथास्वयुक्त्यपेक्षिणौ हि भावाभावौ||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (45) · Śloka 45
ത്രയോ രോഗാ ഇതി- നിജാഗന്തുമാനസാഃ| തത്ര നിജഃ ശാരീരദോഷസമുത്ഥഃ, ആഗന്തുര്ഭൂതവിഷവായ്വഗ്നിസമ്പ്രഹാരാദിസമുത്ഥഃ, മാനസഃ പുനരിഷ്ടസ്യ ലാഭാല്ലാഭാച്ചാനിഷ്ടസ്യോപജായതേ||൪൫||
View original
त्रयो रोगा इति- निजागन्तुमानसाः| तत्र निजः शारीरदोषसमुत्थः, आगन्तुर्भूतविषवाय्वग्निसम्प्रहारादिसमुत्थः, मानसः पुनरिष्टस्य लाभाल्लाभाच्चानिष्टस्योपजायते||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (46) · Śloka 46
തത്ര ബുദ്ധിമതാ മാനസവ്യാധിപരീതേനാപി സതാ ബുദ്ധ്യാ ഹിതാഹിതമവേക്ഷ്യാവേക്ഷ്യ ധര്മാര്ഥകാമാനാമഹിതാനാമനുപസേവനേ ഹിതാനാം ചോപസേവനേ പ്രയതിതവ്യം, ന ഹ്യന്തരേണ ലോകേ ത്രയമേതന്മാനസം കിഞ്ചിന്നിഷ്പദ്യതേ സുഖം വാ ദുഃഖം വാ; തസ്മാദേതച്ചാനുഷ്ഠേയം- തദ്വിദ്യാനാം ചോപസേവനേ പ്രയതിതവ്യമ്, ആത്മദേശകുലകാലബലശക്തിജ്ഞാനേ യഥാവച്ചേതി||൪൬||
View original
तत्र बुद्धिमता मानसव्याधिपरीतेनापि सता बुद्ध्या हिताहितमवेक्ष्यावेक्ष्य धर्मार्थकामानामहितानामनुपसेवने हितानां चोपसेवने प्रयतितव्यं, न ह्यन्तरेण लोके त्रयमेतन्मानसं किञ्चिन्निष्पद्यते सुखं वा दुःखं वा; तस्मादेतच्चानुष्ठेयं- तद्विद्यानां चोपसेवने प्रयतितव्यम्, आत्मदेशकुलकालबलशक्तिज्ञाने यथावच्चेति||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (47) · Śloka 47
ഭവതി ചാത്ര- മാനസം പ്രതി ഭൈഷജ്യം ത്രിവര്ഗസ്യാന്വവേക്ഷണമ്| തദ്വിദ്യസേവാ വിജ്ഞാനമാത്മാദീനാം ച സര്വശഃ||൪൭||
View original
भवति चात्र- मानसं प्रति भैषज्यं त्रिवर्गस्यान्ववेक्षणम्| तद्विद्यसेवा विज्ञानमात्मादीनां च सर्वशः||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (48) · Śloka 48
ത്രയോ രോഗമാര്ഗാ ഇതി- ശാഖാ, മര്മാസ്ഥിസന്ധയഃ, കോഷ്ഠശ്ച| തത്ര ശാഖാ രക്താദയോ ധാതവസ്ത്വക് ച, സ ബാഹ്യോ രോഗമാര്ഗഃ; മര്മാണി പുനര്ബസ്തിഹൃദയമൂര്ധാദീനി, അസ്ഥിസന്ധയോऽസ്ഥിസംയോഗാസ്തത്രോപനിബദ്ധാശ്ച സ്നായുകണ്ഡരാഃ , സ മധ്യമോ രോഗമാര്ഗഃ; കോഷ്ഠഃ പുനരുച്യതേ മഹാസ്രോതഃ ശരീരമധ്യം മഹാനിമ്നമാമപക്വാശയശ്ചേതി പര്യായശബ്ദൈസ്തന്ത്രേ, സ രോഗമാര്ഗ ആഭ്യന്തരഃ||൪൮||
View original
त्रयो रोगमार्गा इति- शाखा, मर्मास्थिसन्धयः, कोष्ठश्च| तत्र शाखा रक्तादयो धातवस्त्वक् च, स बाह्यो रोगमार्गः; मर्माणि पुनर्बस्तिहृदयमूर्धादीनि, अस्थिसन्धयोऽस्थिसंयोगास्तत्रोपनिबद्धाश्च स्नायुकण्डराः , स मध्यमो रोगमार्गः; कोष्ठः पुनरुच्यते महास्रोतः शरीरमध्यं महानिम्नमामपक्वाशयश्चेति पर्यायशब्दैस्तन्त्रे, स रोगमार्ग आभ्यन्तरः||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (49) · Śloka 49
തത്ര, ഗണ്ഡപിഡകാലജ്യപചീചര്മകീലാധിമാംസമഷകകുഷ്ഠവ്യങ്ഗാദയോ വികാരാ ബഹിര്മാര്ഗജാശ്ച വിസര്പശ്വയഥുഗുല്മാര്ശോവിദ്രധ്യാദയഃ ശാഖാനുസാരിണോ ഭവന്തി രോഗാഃ; പക്ഷവധഗ്രഹാപതാനകാര്ദിതശോഷരാജയക്ഷ്മാസ്ഥിസന്ധിശൂലഗുദഭ്രംശാദയഃ ശിരോഹൃദ്ബസ്തിരോഗാദയശ്ച മധ്യമമാര്ഗാനുസാരിണോ ഭവന്തി രോഗാഃ; ജ്വരാതീസാരച്ഛര്ദ്യലസകവിസൂചികാകാസശ്വാസഹിക്കാനാഹോദരപ്ലീഹാദയോऽന്തര്മാര്ഗജാശ്ച വിസര്പശ്വയഥുഗുല്മാര്ശോവിദ്രധ്യാദയഃ കോഷ്ഠാനുസാരിണോ ഭവന്തി രോഗാഃ||൪൯||
View original
तत्र, गण्डपिडकालज्यपचीचर्मकीलाधिमांसमषककुष्ठव्यङ्गादयो विकारा बहिर्मार्गजाश्च विसर्पश्वयथुगुल्मार्शोविद्रध्यादयः शाखानुसारिणो भवन्ति रोगाः; पक्षवधग्रहापतानकार्दितशोषराजयक्ष्मास्थिसन्धिशूलगुदभ्रंशादयः शिरोहृद्बस्तिरोगादयश्च मध्यममार्गानुसारिणो भवन्ति रोगाः; ज्वरातीसारच्छर्द्यलसकविसूचिकाकासश्वासहिक्कानाहोदरप्लीहादयोऽन्तर्मार्गजाश्च विसर्पश्वयथुगुल्मार्शोविद्रध्यादयः कोष्ठानुसारिणो भवन्ति रोगाः||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 44 (50-53) · Śloka 53
ത്രിവിധാ ഭിഷജ ഇതി- ഭിഷക്ഛദ്മചരാഃ സന്തി സന്ത്യേകേ സിദ്ധസാധിതാഃ| സന്തി വൈദ്യഗുണൈര്യുക്താസ്ത്രിവിധാ ഭിഷജോ ഭുവി||൫൦|| വൈദ്യഭാണ്ഡൌഷധൈഃ പുസ്തൈഃ പല്ലവൈരവലോകനൈഃ| ലഭന്തേ യേ ഭിഷക്ശബ്ദമജ്ഞാസ്തേ പ്രതിരൂപകാഃ||൫൧|| ശ്രീയശോജ്ഞാനസിദ്ധാനാം വ്യപദേശാദതദ്വിധാഃ| വൈദ്യശബ്ദം ലഭന്തേ യേ ജ്ഞേയാസ്തേ സിദ്ധസാധിതാഃ||൫൨|| പ്രയോഗജ്ഞാനവിജ്ഞാനസിദ്ധിസിദ്ധാഃ സുഖപ്രദാഃ| ജീവിതാഭിസരാസ്തേ സ്യുര്വൈദ്യത്വം തേഷ്വവസ്ഥിതമിതി||൫൩||
View original
त्रिविधा भिषज इति- भिषक्छद्मचराः सन्ति सन्त्येके सिद्धसाधिताः| सन्ति वैद्यगुणैर्युक्तास्त्रिविधा भिषजो भुवि||५०|| वैद्यभाण्डौषधैः पुस्तैः पल्लवैरवलोकनैः| लभन्ते ये भिषक्शब्दमज्ञास्ते प्रतिरूपकाः||५१|| श्रीयशोज्ञानसिद्धानां व्यपदेशादतद्विधाः| वैद्यशब्दं लभन्ते ये ज्ञेयास्ते सिद्धसाधिताः||५२|| प्रयोगज्ञानविज्ञानसिद्धिसिद्धाः सुखप्रदाः| जीविताभिसरास्ते स्युर्वैद्यत्वं तेष्ववस्थितमिति||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 45 (54) · Śloka 54
ത്രിവിധമൌഷധമിതി- ദൈവവ്യപാശ്രയം, യുക്തിവ്യപാശ്രയം, സത്ത്വാവജയശ്ച| തത്ര ദൈവവ്യപാശ്രയം- മന്ത്രൌഷധിമണിമങ്ഗലബല്യുപഹാരഹോമനിയമപ്രായശ്ചിത്തോപവാസസ്വസ്ത്യയനപ്രണിപാതഗമനാദി, യുക്തിവ്യപാശ്രയം- പുനരാഹാരൌഷധദ്രവ്യാണാം യോജനാ, സത്ത്വാവജയഃ- പുനരഹിതേഭ്യോऽര്ഥേഭ്യോ മനോനിഗ്രഹഃ||൫൪||
View original
त्रिविधमौषधमिति- दैवव्यपाश्रयं, युक्तिव्यपाश्रयं, सत्त्वावजयश्च| तत्र दैवव्यपाश्रयं- मन्त्रौषधिमणिमङ्गलबल्युपहारहोमनियमप्रायश्चित्तोपवासस्वस्त्ययनप्रणिपातगमनादि, युक्तिव्यपाश्रयं- पुनराहारौषधद्रव्याणां योजना, सत्त्वावजयः- पुनरहितेभ्योऽर्थेभ्यो मनोनिग्रहः||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 46 (55) · Śloka 55
ശരീരദോഷപ്രകോപേ ഖലു ശരീരമേവാശ്രിത്യ പ്രായശസ്ത്രിവിധമൌഷധമിച്ഛന്തി- അന്തഃപരിമാര്ജനം, ബഹിഃപരിമാര്ജനം, ശസ്ത്രപ്രണിധാനം ചേതി| തത്രാന്തഃപരിമാര്ജനം യദന്തഃശരീരമനുപ്രവിശ്യൌഷധമാഹാരജാതവ്യാധീന് പ്രമാര്ഷ്ടി, യത്പുനര്ബഹിഃസ്പര്ശമാശ്രിത്യാഭ്യങ്ഗസ്വേദപ്രദേഹപരിഷേകോന്മര്ദനാദ്യൈരാമയാന് പ്രമാര്ഷ്ടി തദ്ബഹിഃപരിമാര്ജനം, ശസ്ത്രപ്രണിധാനം പുനശ്ഛേദനഭേദനവ്യധനദാരണലേഖനോത്പാടനപ്രച്ഛനസീവനൈഷണക്ഷാരജലൌകസശ്ചേതി||൫൫||
View original
शरीरदोषप्रकोपे खलु शरीरमेवाश्रित्य प्रायशस्त्रिविधमौषधमिच्छन्ति- अन्तःपरिमार्जनं, बहिःपरिमार्जनं, शस्त्रप्रणिधानं चेति| तत्रान्तःपरिमार्जनं यदन्तःशरीरमनुप्रविश्यौषधमाहारजातव्याधीन् प्रमार्ष्टि, यत्पुनर्बहिःस्पर्शमाश्रित्याभ्यङ्गस्वेदप्रदेहपरिषेकोन्मर्दनाद्यैरामयान् प्रमार्ष्टि तद्बहिःपरिमार्जनं, शस्त्रप्रणिधानं पुनश्छेदनभेदनव्यधनदारणलेखनोत्पाटनप्रच्छनसीवनैषणक्षारजलौकसश्चेति||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 47 (56-63) · Śloka 63
ഭവന്തി ചാത്ര- പ്രാജ്ഞോ രോഗേ സമുത്പന്നേ ബാഹ്യേനാഭ്യന്തരേണ വാ| കര്മണാ ലഭതേ ശര്മ ശസ്ത്രോപക്രമണേന വാ||൫൬|| ബാലസ്തു ഖലു മോഹാദ്വാ പ്രമാദാദ്വാ ന ബുധ്യതേ| ഉത്പദ്യമാനം പ്രഥമം രോഗം ശത്രുമിവാബുധഃ||൫൭|| അണുര്ഹി പ്രഥമം ഭൂത്വാ രോഗഃ പശ്ചാദ്വിവര്ധതേ| സ ജാതമൂലോ മുഷ്ണാതി ബലമായുശ്ച ദുര്മതേഃ||൫൮|| ന മൂഢോ ലഭതേ സഞ്ജ്ഞാം താവദ്യാവന്ന പീഡ്യതേ| പീഡിതസ്തു മതിം പശ്ചാത് കുരുതേ വ്യാധിനിഗ്രഹേ||൫൯|| അഥ പുത്രാംശ്ച ദാരാംശ്ച ജ്ഞാതീംശ്ചാഹൂയ ഭാഷതേ| സര്വസ്വേനാപി മേ കശ്ചിദ്ഭിഷഗാനീയതാമിതി||൬൦|| തഥാവിധം ച കഃ ശക്തോ ദുര്ബലം വ്യാധിപീഡിതമ്| കൃശം ക്ഷീണേന്ദ്രിയം ദീനം പരിത്രാതും ഗതായുഷമ്||൬൧|| സ ത്രാതാരമനാസാദ്യ ബാലസ്ത്യജതി ജീവിതമ്| ഗോധാ ലാങ്ഗൂലബദ്ധേവാകൃഷ്യമാണാ ബലീയസാ||൬൨|| തസ്മാത് പ്രാഗേവ രോഗേഭ്യോ രോഗേഷു തരുണേഷു വാ| ഭേഷജൈഃ പ്രതികുര്വീത യ ഇച്ഛേത് സുഖമാത്മനഃ||൬൩||
View original
भवन्ति चात्र- प्राज्ञो रोगे समुत्पन्ने बाह्येनाभ्यन्तरेण वा| कर्मणा लभते शर्म शस्त्रोपक्रमणेन वा||५६|| बालस्तु खलु मोहाद्वा प्रमादाद्वा न बुध्यते| उत्पद्यमानं प्रथमं रोगं शत्रुमिवाबुधः||५७|| अणुर्हि प्रथमं भूत्वा रोगः पश्चाद्विवर्धते| स जातमूलो मुष्णाति बलमायुश्च दुर्मतेः||५८|| न मूढो लभते सञ्ज्ञां तावद्यावन्न पीड्यते| पीडितस्तु मतिं पश्चात् कुरुते व्याधिनिग्रहे||५९|| अथ पुत्रांश्च दारांश्च ज्ञातींश्चाहूय भाषते| सर्वस्वेनापि मे कश्चिद्भिषगानीयतामिति||६०|| तथाविधं च कः शक्तो दुर्बलं व्याधिपीडितम्| कृशं क्षीणेन्द्रियं दीनं परित्रातुं गतायुषम्||६१|| स त्रातारमनासाद्य बालस्त्यजति जीवितम्| गोधा लाङ्गूलबद्धेवाकृष्यमाणा बलीयसा||६२|| तस्मात् प्रागेव रोगेभ्यो रोगेषु तरुणेषु वा| भेषजैः प्रतिकुर्वीत य इच्छेत् सुखमात्मनः||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 48 (64-65) · Śloka 65
തത്ര ശ്ലോകൌ- ഏഷണാഃ സമുപസ്തമ്ഭാ ബലം കാരണമാമയാഃ| തിസ്രൈഷണീയേ മാര്ഗാശ്ച ഭിഷജോ ഭേഷജാനി ച||൬൪|| ത്രിത്വേനാഷ്ടൌ സമുദ്ദിഷ്ടാഃ കൃഷ്ണാത്രേയേണ ധീമതാ| ഭാവാ, ഭാവേഷ്വസക്തേന യേഷു സര്വം പ്രതിഷ്ഠിതമ്||൬൫||
View original
तत्र श्लोकौ- एषणाः समुपस्तम्भा बलं कारणमामयाः| तिस्रैषणीये मार्गाश्च भिषजो भेषजानि च||६४|| त्रित्वेनाष्टौ समुद्दिष्टाः कृष्णात्रेयेण धीमता| भावा, भावेष्वसक्तेन येषु सर्वं प्रतिष्ठितम्||६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 11
ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേ ശ്ലോകസ്ഥാനേ തിസ്രൈഷണീയോ നാമൈകാദശോऽധ്യായഃ||൧൧||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते श्लोकस्थाने तिस्रैषणीयो नामैकादशोऽध्यायः||११||
🔊 Audio coming soon