Adhikarana vAtAdyAdhikyAjjaTharAnalasya caturvidhatvam (1) · Śloka 1
ಅಥಾಗ್ನಿಮಾನ್ದ್ಯಾಜೀರ್ಣ-ವಿಸೂಚಿಕಾಲಸಕ-ವಿಲಮ್ಬಿಕಾನಿದಾನಮ್ | ಮನ್ದಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೋಽಥ ವಿಷಮಃ ಸಮಶ್ಚೇತಿ ಚತುರ್ವಿಧಃ | ಕಫಪಿತ್ತಾನಿಲಾಧಿಕ್ಯಾತ್ತತ್ಸಾಮ್ಯಾಜ್ಜಾಠರೋಽನಲಃ ||೧||
अथाग्निमान्द्याजीर्ण-विसूचिकालसक-विलम्बिकानिदानम् | मन्दस्तीक्ष्णोऽथ विषमः समश्चेति चतुर्विधः | कफपित्तानिलाधिक्यात्तत्साम्याज्जाठरोऽनलः ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamAdyagnibhedAnAM kAryaM, samAgni-mandAgni-viShamAgni-tIkShNAgnilakShaNAni ca (2-4) · Śloka 4
ವಿಷಮೋ ವಾತಜಾನ್ ರೋಗಾನ್ ತೀಕ್ಷ್ಣಃ ಪಿತ್ತನಿಮಿತ್ತಜಾನ್ | ಕರೋತ್ಯಗ್ನಿಸ್ತಥಾ ಮನ್ದೋ ವಿಕಾರಾನ್ ಕಫಸಮ್ಭವಾನ್ ||೨|| ಸಮಾ ಸಮಾಗ್ನೇರಶಿತಾ ಮಾತ್ರಾ ಸಮ್ಯಗ್ವಿಪಚ್ಯತೇ | ಸ್ವಲ್ಪಾಽಪಿ ನೈವ ಮನ್ದಾಗ್ನೇರ್ವಿಷಮಾಗ್ನೇಸ್ತು ದೇಹಿನಃ ||೩|| ಕದಾಚಿತ್ ಪಚ್ಯತೇ ಸಮ್ಯಕ್ಕದಾಚಿನ್ನ ವಿಪಚ್ಯತೇ | ಮಾತ್ರಾಽತಿಮಾತ್ರಾಽಪ್ಯಶಿತಾ ಸುಖಂ ಯಸ್ಯ ವಿಪಚ್ಯತೇ | ತೀಕ್ಷ್ಣಾಗ್ನಿರಿತಿ ತಂ ವಿದ್ಯಾತ್ ಸಮಾಗ್ನಿಃ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಉಚ್ಯತೇ ||೪||
विषमो वातजान् रोगान् तीक्ष्णः पित्तनिमित्तजान् | करोत्यग्निस्तथा मन्दो विकारान् कफसम्भवान् ||२|| समा समाग्नेरशिता मात्रा सम्यग्विपच्यते | स्वल्पाऽपि नैव मन्दाग्नेर्विषमाग्नेस्तु देहिनः ||३|| कदाचित् पच्यते सम्यक्कदाचिन्न विपच्यते | मात्राऽतिमात्राऽप्यशिता सुखं यस्य विपच्यते | तीक्ष्णाग्निरिति तं विद्यात् समाग्निः श्रेष्ठ उच्यते ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ajIrNabhedAH (5-6) · Śloka 6
ಆಮಂ ವಿದಗ್ಧಂ ವಿಷ್ಟಬ್ಧಂ ಕಫಪಿತ್ತಾನಿಲೈಸ್ತ್ರಿಭಿಃ | ಅಜೀರ್ಣಂ ಕೇಚಿದಿಚ್ಛನ್ತಿ ಚತುರ್ಥಂ ರಸಶೇಷತಃ ||೫|| (ಸು. ಸೂ. ಅ. ೪೬) | ಅಜೀರ್ಣಂ ಪಞ್ಚಮಂ ಕೇಚಿನ್ನಿರ್ದೋಷಂ ದಿನಪಾಕಿ ಚ | ವದನ್ತಿ ಷಷ್ಠಂ ಚಾಜೀರ್ಣಂ ಪ್ರಾಕೃತಂ ಪ್ರತಿವಾಸರಮ್ ||೬||
आमं विदग्धं विष्टब्धं कफपित्तानिलैस्त्रिभिः | अजीर्णं केचिदिच्छन्ति चतुर्थं रसशेषतः ||५|| (सु. सू. अ. ४६) | अजीर्णं पञ्चमं केचिन्निर्दोषं दिनपाकि च | वदन्ति षष्ठं चाजीर्णं प्राकृतं प्रतिवासरम् ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ajIrNanidAnam (7-9) · Śloka 9
ಅತ್ಯಮ್ಬುಪಾನಾದ್ವಿಷಮಾಶನಾಚ್ಚ ಸನ್ಧಾರಣಾತ್ ಸ್ವಪ್ನವಿಪರ್ಯಯಾಚ್ಚ | ಕಾಲೇಽಪಿ ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಲಘು ಚಾಪಿ ಭುಕ್ತಮನ್ನಂ ನ ಪಾಕಂ ಭಜತೇ ನರಸ್ಯ ||೭|| ಈರ್ಷ್ಯಾಭಯಕ್ರೋಧಪರಿಪ್ಲುತೇನ ಲುಬ್ಧೇನ ರುಗ್ದೈನ್ಯನಿಪೀಡಿತೇನ | ಪ್ರದ್ವೇಷಯುಕ್ತೇನ ಚ ಸೇವ್ಯಮಾನಮನ್ನಂ ನ ಸಮ್ಯಕ್ಪರಿಪಾಕಮೇತಿ ||೮|| (ಸು. ಸೂ. ಅ. ೪೬) | ಮಾತ್ರಯಾಽಪ್ಯಭ್ಯವಹೃತಂ ಪಥ್ಯಂ ಚಾನ್ನಂ ನ ಜೀರ್ಯತಿ | ಚಿನ್ತಾಶೋಕಭಯಕ್ರೋಧದುಃಖಶಯ್ಯಾಪ್ರಜಾಗರೈಃ ||೯|| (ಚ. ವಿ. ಅ. ೨) |
अत्यम्बुपानाद्विषमाशनाच्च सन्धारणात् स्वप्नविपर्ययाच्च | कालेऽपि सात्म्यं लघु चापि भुक्तमन्नं न पाकं भजते नरस्य ||७|| ईर्ष्याभयक्रोधपरिप्लुतेन लुब्धेन रुग्दैन्यनिपीडितेन | प्रद्वेषयुक्तेन च सेव्यमानमन्नं न सम्यक्परिपाकमेति ||८|| (सु. सू. अ. ४६) | मात्रयाऽप्यभ्यवहृतं पथ्यं चान्नं न जीर्यति | चिन्ताशोकभयक्रोधदुःखशय्याप्रजागरैः ||९|| (च. वि. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmAjIrNa-vidagdhAjIrNa-viShTabdhAjIrNa-rasasheShAjIrNalakShaNAni (10-12) · Śloka 13
ತತ್ರಾಮೇ ಗುರುತೋತ್ಕ್ಲೇದಃ ಶೋಥೋ ಗಣ್ಡಾಕ್ಷಿಕೂಟಗಃ | ಉದ್ಗಾರಶ್ಚ ಯಥಾಭುಕ್ತಮವಿದಗ್ಧಃ ಪ್ರವರ್ತತೇ ||೧೦|| ವಿದಗ್ಧೇ ಭ್ರಮತೃಣ್ಮೂರ್ಛಾಃ ಪಿತ್ತಾಚ್ಚ ವಿವಿಧಾ ರುಜಃ | ಉದ್ಗಾರಶ್ಚ ಸಧೂಮಾಮ್ಲಃ ಸ್ವೇದೋ ದಾಹಶ್ಚ ಜಾಯತೇ ||೧೧|| ವಿಷ್ಟಬ್ಧೇ ಶೂಲಮಾಧ್ಮಾನಂ ವಿವಿಧಾ ವಾತವೇದನಾಃ | ಮಲವಾತಾಪ್ರವೃತ್ತಿಶ್ಚ ಸ್ತಮ್ಭೋ ಮೋಹಾಽಙ್ಗಪೀಡನಮ್ ||೧೨|| ರಸಶೇಷೇಽನ್ನವಿದ್ವೇಷೋ ಹೃದಯಾಶುದ್ಧಿಗೌರವೇ |೧೩|
तत्रामे गुरुतोत्क्लेदः शोथो गण्डाक्षिकूटगः | उद्गारश्च यथाभुक्तमविदग्धः प्रवर्तते ||१०|| विदग्धे भ्रमतृण्मूर्छाः पित्ताच्च विविधा रुजः | उद्गारश्च सधूमाम्लः स्वेदो दाहश्च जायते ||११|| विष्टब्धे शूलमाध्मानं विविधा वातवेदनाः | मलवाताप्रवृत्तिश्च स्तम्भो मोहाऽङ्गपीडनम् ||१२|| रसशेषेऽन्नविद्वेषो हृदयाशुद्धिगौरवे |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ajIrNopadravAH (13) · Śloka 13
ಮೂರ್ಛಾ ಪ್ರಲಾಪೋ ವಮಥುಃ ಪ್ರಸೇಕಃ ಸದನಂ ಭ್ರಮಃ | ಉಪದ್ರವಾ ಭವನ್ತ್ಯೇತೇ ಮರಣಂ ಚಾಪ್ಯಜೀರ್ಣತಃ ||೧೩|| (ಸು. ಸೂ. ಅ. ೪೬) |
मूर्छा प्रलापो वमथुः प्रसेकः सदनं भ्रमः | उपद्रवा भवन्त्येते मरणं चाप्यजीर्णतः ||१३|| (सु. सू. अ. ४६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ajIrNakAraNeShvatimAtrabhojanasya visheShakAraNatvam (14) · Śloka 14
ಅನಾತ್ಮವನ್ತಃ ಪಶುವದ್ಭುಞ್ಜತೇ ಯೇಽಪ್ರಮಾಣತಃ | ರೋಗಾನೀಕಸ್ಯ ತೇ ಮೂಲಮಜೀರ್ಣಂ ಪ್ರಾಪ್ನುವನ್ತಿ ಹಿ ||೧೪||
अनात्मवन्तः पशुवद्भुञ्जते येऽप्रमाणतः | रोगानीकस्य ते मूलमजीर्णं प्राप्नुवन्ति हि ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ajIrNebhyo visUcyAdisambhavaH (15) · Śloka 15
ಅಜೀರ್ಣಮಾಮಂ ವಿಷ್ಟಬ್ಧಂ ವಿದಗ್ಧಂ ಚ ಯದೀರಿತಮ್ | ವಿಸೂಚ್ಯಲಸಕೌ ತಸ್ಮಾದ್ಭವೇಚ್ಚಾಪಿ ವಿಲಮ್ಬಿಕಾ ||೧೫|| (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೫೬) |
अजीर्णमामं विष्टब्धं विदग्धं च यदीरितम् | विसूच्यलसकौ तस्माद्भवेच्चापि विलम्बिका ||१५|| (सु. उ. तं. अ. ५६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visUcikAnirukti (16-17) · Śloka 17
ಸೂಚೀಭಿರಿವ ಗಾತ್ರಾಣಿ ತುದನ್ ಸನ್ತಿಷ್ಠತೇಽನಿಲಃ | ಯಸ್ಯಾಜೀರ್ಣೇನ ಸಾ ವೈದ್ಯೈರ್ವಿಸೂಚೀತಿ ನಿಗದ್ಯತೇ ||೧೬|| ನ ತಾಂ ಪರಿಮಿತಾಹಾರಾ ಲಭನ್ತೇ ವಿದಿತಾಗಮಾಃ | ಮೂಢಾಸ್ತಾಮಜಿತಾತ್ಮಾನೋ ಲಭನ್ತೇಽಶನಲೋಲುಪಾಃ ||೧೭|| (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೫೬) |
सूचीभिरिव गात्राणि तुदन् सन्तिष्ठतेऽनिलः | यस्याजीर्णेन सा वैद्यैर्विसूचीति निगद्यते ||१६|| न तां परिमिताहारा लभन्ते विदितागमाः | मूढास्तामजितात्मानो लभन्तेऽशनलोलुपाः ||१७|| (सु. उ. तं. अ. ५६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visUcikAlakShaNam (18) · Śloka 18
ಮೂರ್ಛಾಽತಿಸಾರೋ ವಮಥುಃ ಪಿಪಾಸಾ ಶೂಲಂ ಭ್ರಮೋದ್ವೇಷ್ಟನಜೃಮ್ಭದಾಹಾಃ | ವೈವರ್ಣ್ಯಕಮ್ಪೌ ಹೃದಯೇ ರುಜಶ್ಚ ಭವನ್ತಿ ತಸ್ಯಾಂ ಶಿರಸಶ್ಚ ಭೇದಃ ||೧೮|| (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೫೬) |
मूर्छाऽतिसारो वमथुः पिपासा शूलं भ्रमोद्वेष्टनजृम्भदाहाः | वैवर्ण्यकम्पौ हृदये रुजश्च भवन्ति तस्यां शिरसश्च भेदः ||१८|| (सु. उ. तं. अ. ५६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasakalakShaNam (19-20) · Śloka 20
ಕುಕ್ಷಿರಾನಹ್ಯತೇಽತ್ಯರ್ಥಂ ಪ್ರತಾಮ್ಯೇತ್ ಪರಿಕೂಜತಿ | ನಿರುದ್ಧೋ ಮಾರುತಶ್ಚೈವ ಕುಕ್ಷಾವುಪರಿ ಧಾವತಿ ||೧೯|| ವಾತವರ್ಚೋನಿರೋಧಶ್ಚ ಯಸ್ಯಾತ್ಯರ್ಥಂ ಭವೇದಪಿ | ತಸ್ಯಾಲಸಕಮಾಚಷ್ಟೇ ತೃಷ್ಣೋದ್ಗಾರೌ ಚ ಯಸ್ಯ ತು ||೨೦|| (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೫೬) |
कुक्षिरानह्यतेऽत्यर्थं प्रताम्येत् परिकूजति | निरुद्धो मारुतश्चैव कुक्षावुपरि धावति ||१९|| वातवर्चोनिरोधश्च यस्यात्यर्थं भवेदपि | तस्यालसकमाचष्टे तृष्णोद्गारौ च यस्य तु ||२०|| (सु. उ. तं. अ. ५६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vilambikAlakShaNam (21) · Śloka 21
ದುಷ್ಟಂ ತು ಭುಕ್ತಂ ಕಫಮಾರುತಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ ನೋರ್ಧ್ವಮಧಶ್ಚ ಯಸ್ಯ | ವಿಲಮ್ಬಿಕಾಂ ತಾಂ ಭೃಶದುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಾಮಾಚಕ್ಷತೇ ಶಾಸ್ತ್ರವಿದಃ ಪುರಾಣಾಃ ||೨೧|| (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೫೬) |
दुष्टं तु भुक्तं कफमारुताभ्यां प्रवर्तते नोर्ध्वमधश्च यस्य | विलम्बिकां तां भृशदुश्चिकित्स्यामाचक्षते शास्त्रविदः पुराणाः ||२१|| (सु. उ. तं. अ. ५६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ajIrNajanyasyAmasya kAryAntaram (22) · Śloka 22
ಯತ್ರಸ್ಥಮಾಮಂ ವಿರುಜೇತ್ತಮೇವ ದೇಶಂ ವಿಶೇಷೇಣ ವಿಕಾರಜಾತೈಃ | ದೋಷೇಣ ಯೇನಾವತತಂ ಶರೀರಂ ತಲ್ಲಕ್ಷಣೈರಾಮಸಮುದ್ಭವೈಶ್ಚ ||೨೨|| (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೫೬) |
यत्रस्थमामं विरुजेत्तमेव देशं विशेषेण विकारजातैः | दोषेण येनावततं शरीरं तल्लक्षणैरामसमुद्भवैश्च ||२२|| (सु. उ. तं. अ. ५६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visUcyalasakayorasAdhyalakShaNam (23) · Śloka 23
ಯಃ ಶ್ಯಾವದನ್ತೌಷ್ಠನಖೋಽಲ್ಪಸಞ್ಜ್ಞೋ ವಮ್ಯರ್ದಿತೋಽಭ್ಯನ್ತರಯಾತನೇತ್ರಃ | ಕ್ಷಾಮಸ್ವರಃ ಸರ್ವವಿಮುಕ್ತಸನ್ಧಿರ್ಯಾಯಾನ್ನರಃ ಸೋಽಪುನರಾಗಮಾಯ ||೨೩|| (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೫೬) |
यः श्यावदन्तौष्ठनखोऽल्पसञ्ज्ञो वम्यर्दितोऽभ्यन्तरयातनेत्रः | क्षामस्वरः सर्वविमुक्तसन्धिर्यायान्नरः सोऽपुनरागमाय ||२३|| (सु. उ. तं. अ. ५६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIrNAhAralakShaNaM, visUcikAyA upadravAH, sAmAnyAjIrNalakShaNaM ca (24-27) · Śloka 27
ಉದ್ಗಾರಶುದ್ಧಿರುತ್ಸಾಹೋ ವೇಗೋತ್ಸರ್ಗೋ ಯಥೋಚಿತಃ | ಲಘುತಾ ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಾ ಚ ಜೀರ್ಣಾಹಾರಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ ||೨೪|| ನಿದ್ರಾನಾಶೋಽರತಿಃ ಕಮ್ಪೋ ಮೂತ್ರಾಘಾತೋ ವಿಸಞ್ಜ್ಞತಾ | ಅಮೀ ಹ್ಯುಪದ್ರವಾ ಘೋರಾ ವಿಸೂಚ್ಯಾಂ ಪಞ್ಚ ದಾರುಣಾಃ ||೨೫|| ಪ್ರಾಯೇಣಾಹಾರವೈಷಮ್ಯಾದಜೀರ್ಣಂ ಜಾಯತೇ ನೃಣಾಮ್ | ತನ್ಮೂಲೋ ರೋಗಸಙ್ಘಾತಸ್ತದ್ವಿನಾಶಾದ್ವಿನಶ್ಯತಿ ||೨೬|| ಗ್ಲಾನಿಗೌರವವಿಷ್ಟಮ್ಭಭ್ರಮಮಾರುತಮೂಢತಾಃ | ವಿಬನ್ಧೋ ವಾ ಪ್ರವೃತ್ತಿರ್ವಾ ಸಾಮಾನ್ಯಾಜೀರ್ಣಲಕ್ಷಣಮ್ ||೨೭||
उद्गारशुद्धिरुत्साहो वेगोत्सर्गो यथोचितः | लघुता क्षुत्पिपासा च जीर्णाहारस्य लक्षणम् ||२४|| निद्रानाशोऽरतिः कम्पो मूत्राघातो विसञ्ज्ञता | अमी ह्युपद्रवा घोरा विसूच्यां पञ्च दारुणाः ||२५|| प्रायेणाहारवैषम्यादजीर्णं जायते नृणाम् | तन्मूलो रोगसङ्घातस्तद्विनाशाद्विनश्यति ||२६|| ग्लानिगौरवविष्टम्भभ्रममारुतमूढताः | विबन्धो वा प्रवृत्तिर्वा सामान्याजीर्णलक्षणम् ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 6
ಇತಿ ಶ್ರೀಮಾಧವಕರವಿರಚಿತೇ ಮಾಧವನಿದಾನೇಽಗ್ನಿಮಾನ್ದ್ಯಾಜೀರ್ಣವಿಸೂಚಿಕಾಲಸಕವಿಲಮ್ಬಿಕಾನಿದಾನಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್ ||೬||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदानेऽग्निमान्द्याजीर्णविसूचिकालसकविलम्बिकानिदानं समाप्तम् ||६||
🔊 Audio coming soon