31. mūtrāghātanidānam

Adhikarana mUtrAghAtanidAnam (1) · Śloka 1

अथ मूत्राघातनिदानम् | जायन्ते कुपितैर्दोषैर्मूत्राघातास्त्रयोदश | प्रायो मूत्रविघाताद्यैर्वातकुण्डलिकादयः ||१||

Adhikarana vAtakuNDalikAlakShaNam (2-3) · Śloka 3

रौक्ष्याद्वेगविघाताद्वा वायुर्बस्तौ सवेदनः | मूत्रमाविश्य चरति विगुणः कुण्डलीकृतः ||२|| मूत्रमल्पाल्पमथवा सरुजं सम्प्रवर्तते | वातकुण्डलिकां तां तु व्याधिं विद्यात् सुदारुणम् ||३|| (सु. उ. तं. अ. ५८) |

Adhikarana aShThIlAlakShaNam (4) · Śloka 4

आध्मापयन् बस्तिगुदं रुद्ध्वा वायुश्चलोन्नताम् | कुर्यात्तीव्रार्तिमष्ठीलां मूत्रविण्मार्गरोधिनीम् ||४||

Adhikarana vAtabastilakShaNam (5-6) · Śloka 6

वेगं विधारयेद्यस्तु मूत्रस्याकुशलो नरः | निरुणद्धि मुखं तस्य बस्तेर्बस्तिगतोऽनिलः ||५|| मूत्रसङ्गो भवेत्तेन बस्तिकुक्षिनिपीडितः | वातबस्तिः स विज्ञेयो व्याधिः कृच्छ्रप्रसाधनः ||६|| (सु. उ. तं. अ. ५८) |

Adhikarana mUtrAtItalakShaNam (7) · Śloka 7

चिरं धारयतो मूत्रं त्वरया न प्रवर्तते | मेहमानस्य मन्दं वा मूत्रातीतः स उच्यते ||७||

Adhikarana mUtrajaTharalakShaNam (8-9) · Śloka 9

मूत्रस्य वेगेऽभिहते तदुदावर्तहेतुकः | अपानः कुपितो वायुरुदरं पूरयेद्भृशम् ||८|| नाभेरधस्तादाध्मानं जनयेत्तीव्रवेदनम् | तन्मूत्रजठरं विद्यादधोबस्तिनिरोधनम् ||९|| (सु. उ. तं. अ. ५८) |

Adhikarana mUtrotsa~ggalakShaNam (10-11) · Śloka 11

बस्तौ वाऽप्यथवा नाले मणौ वा यस्य देहिनः | मूत्रं प्रवृत्तं सज्जेत सरक्तं वा प्रवाहतः ||१०|| स्रवेच्छनैरल्पमल्पं सरुजं वाऽथ नीरुजम् | विगुणानिलजो व्याधिः स मूत्रोत्सङ्गसञ्ज्ञितः ||११|| (सु. उ. तं. अ. ५८) |

Adhikarana mUtrakShayalakShaNam (12) · Śloka 12

रूक्षस्य क्लान्तदेहस्य बस्तिस्थौ पित्तमारुतौ | मूत्रक्षयं सरुग्दाहं जनयेतां तदाह्वयम् ||१२|| (सु. उ. तं. अ. ५८) |

Adhikarana mUtragranthilakShaNam (13) · Śloka 13

अन्तर्बस्तिमुखे वृत्तः स्थिरोऽल्पः सहसा भवेत् | अश्मरीतुल्यरुग्ग्रन्थिर्मूत्रग्रन्थिः स उच्यते ||१३|| (वा. नि. अ. ९) |

Adhikarana mUtrashukralakShaNam (14) · Śloka 14

मूत्रितस्य स्त्रियं यातो वायुना शुक्रमुद्धतम् | स्थानाच्च्युतं मूत्रयतः प्राक् पश्चाद्वा प्रवर्तते ||१४|| भस्मोदकप्रतीकाशं मूत्रशुक्रं तदुच्यते | (वा. नि. अ. ९) |

Adhikarana uShNavAtalakShaNam (15-16) · Śloka 16

व्यायामाध्वातपैः पित्तं बस्तिं प्राप्यानिलान्वितम् ||१५|| बस्तिं मेढ्रं गुदं चैव प्रदहेत् स्रावयेदधः | मूत्रं हारिद्रमथवा सरक्तं रक्तमेव वा ||१६|| कृच्छ्रात् पुनः पुनर्जन्तोरुष्णवातं ब्रुवन्ति तम् | (सु. उ. तं. अ. ५८) |

Adhikarana mUtrasAdalakShaNam (17-18) · Śloka 18

पित्तं कफो द्वावपि वा संहन्येतेऽनिलेन चेत् ||१७|| कृच्छ्रान्मूत्रं तदा पीतं श्वेतं रक्तं घनं सृजेत् | सदाहं रोचनाशङ्खचूर्णवर्णं भवेत्तु तत् ||१८|| शुष्कं समस्तवर्णं वा मूत्रसादं वदन्ति तम् | (वा. नि. अ. ९) |

Adhikarana viDvighAtalakShaNam (19-20) · Śloka 20

रूक्षदुर्बलयोर्वातेनोदावृत्तं शकृद्यदा ||१९|| मूत्रस्रोतोऽनुपद्येत विट्संसृष्टं तदा नरः | विड्गन्धं मूत्रयेत् कृच्छ्राद्विड्विघातं विनिर्दिशेत् ||२०|| (वा. नि. अ. ९) |

Adhikarana bastikuNDalalakShaNam (21-22) · Śloka 24

द्रुताध्वलङ्घनायासैरभिघातात् प्रपीडनात् | स्वस्थानाद्बस्तिरुद्वृत्तः स्थूलस्तिष्ठति गर्भवत् ||२१|| शूलस्पन्दनदाहार्तो बिन्दुं बिन्दुं स्रवत्यपि | पीडितस्तु सृजेद्धारां संस्तम्भोद्वेष्टनार्तिमान् ||२२|| बस्तिकुण्डलमाहुस्तं घोरं शस्त्रविषोपमम् | पवनप्रबलं प्रायो दुर्निवारमबुद्धिभिः |२४|

Adhikarana bastikuNDalasya doShAntarasaMsRuShTasya lakShaNam (23) · Śloka 24

तस्मिन् पित्तान्विते दाहः शूलं मूत्रविवर्णता ||२३|| श्लेष्मणा गौरवं शोथः स्निग्धं मूत्रं घनं सितम् |२४|

Adhikarana bastikuNDalasya sAdhyAsAdhyavicAraH (24) · Śloka 25

श्लेष्मरुद्धबिलो बस्तिः पित्तोदीर्णो न सिध्यति ||२४|| अविभ्रान्तबिलः साध्यो, न तु यः कुण्डलीकृतः |२५|

Adhikarana kuNDalIbhUtabasterlakShaNam (25) · Śloka 25

स्याद्बस्तौ कुण्डलीभूते तृण्मोहः श्वास एव च ||२५||

Adhikarana puShpikA · Śloka 31

इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने मूत्राघातनिदानं समाप्तम् ||३१||