Adhikarana shirorogabhedAH (1) · Śloka 1
અથ શિરોરોગનિદાનમ્| શિરોરોગાસ્તુ જાયન્તે વાતપિત્તકફૈસ્ત્રિભિઃ | સન્નિપાતેન રક્તેન ક્ષયેણ ક્રિમિભિસ્તથા | સૂર્યાવર્તાનન્તવાતાર્ધાવભેદકશઙ્ખકૈઃ ||૧|| (સુ. ઉ. તં. અ. ૨૫) |
अथ शिरोरोगनिदानम्| शिरोरोगास्तु जायन्ते वातपित्तकफैस्त्रिभिः | सन्निपातेन रक्तेन क्षयेण क्रिमिभिस्तथा | सूर्यावर्तानन्तवातार्धावभेदकशङ्खकैः ||१|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajashirorogalakShaNam (2) · Śloka 2
યસ્યાનિમિત્તં શિરસો રુજશ્ચ ભવન્તિ તીવ્રા નિશિ ચાતિમાત્રમ્ | બન્ધોપતાપૈઃ પ્રશમશ્ચ યત્ર શિરોઽભિતાપઃ સ સમીરણેન ||૨|| (સુ. ઉ. તં. અ. ૨૫) |
यस्यानिमित्तं शिरसो रुजश्च भवन्ति तीव्रा निशि चातिमात्रम् | बन्धोपतापैः प्रशमश्च यत्र शिरोऽभितापः स समीरणेन ||२|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajashirorogalakShaNam (3) · Śloka 3
યસ્યોષ્ણમઙ્ગારચિતં યથૈવ ભવેચ્છિરો ધૂપ્યતિ ચાક્ષિનાસમ્ | શીતેન રાત્રૌ ચ ભવેચ્છમશ્ચ શિરોભિતાપઃ સ તુ પિત્તકોપાત્ ||૩|| (સુ. ઉ. તં. અ. ૨૫) |
यस्योष्णमङ्गारचितं यथैव भवेच्छिरो धूप्यति चाक्षिनासम् | शीतेन रात्रौ च भवेच्छमश्च शिरोभितापः स तु पित्तकोपात् ||३|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmajashirorogalakShaNam (4) · Śloka 4
શિરો ભવેદ્યસ્ય કફોપદિગ્ધં ગુરુ પ્રતિષ્ટબ્ધમતો હિમં ચ | શૂનાક્ષિકૂટં વદનં ચ યસ્ય શિરોઽભિતાપઃ સ કફપ્રકોપાત્ ||૪|| (સુ. ઉ. તં. અ. ૨૫) |
शिरो भवेद्यस्य कफोपदिग्धं गुरु प्रतिष्टब्धमतो हिमं च | शूनाक्षिकूटं वदनं च यस्य शिरोऽभितापः स कफप्रकोपात् ||४|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShajashirorogalakShaNam (5) · Śloka 5
શિરોઽભિતાપે ત્રિતયપ્રવૃત્તે સર્વાણિ લિઙ્ગાનિ સમુદ્ભવન્તિ |૫| (સુ. ઉ. તં. અ. ૨૫) |
शिरोऽभितापे त्रितयप्रवृत्ते सर्वाणि लिङ्गानि समुद्भवन्ति |५| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktajashirorogalakShaNam (5) · Śloka 5
રક્તાત્મકઃ પિત્તસમાનલિઙ્ગઃ સ્પર્શાસહત્વં શિરસો ભવેચ્ચ ||૫|| (સુ. ઉ. તં. અ. ૨૫) |
रक्तात्मकः पित्तसमानलिङ्गः स्पर्शासहत्वं शिरसो भवेच्च ||५|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShayajashirorogalakShaNam (6) · Śloka 6
અસૃગ્વસાશ્લેષ્મસમીરણાનાં શિરોગતાનામિહ સઙ્ક્ષયેણ | ક્ષયપ્રવૃત્તઃ શિરસોઽભિતાપઃ કષ્ટો ભવેદુગ્રરુજોઽતિમાત્રમ્ | સંસ્વેદનચ્છર્દનધૂમનસ્યૈરસૃગ્વિમોક્ષૈશ્ચ વિવૃદ્ધિમેતિ ||૬|| (સુ. ઉ. તં. અ. ૨૫) |
असृग्वसाश्लेष्मसमीरणानां शिरोगतानामिह सङ्क्षयेण | क्षयप्रवृत्तः शिरसोऽभितापः कष्टो भवेदुग्ररुजोऽतिमात्रम् | संस्वेदनच्छर्दनधूमनस्यैरसृग्विमोक्षैश्च विवृद्धिमेति ||६|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana krimijashirorogalakShaNam (7) · Śloka 7
નિસ્તુદ્યતે યસ્ય શિરોઽતિમાત્રં સમ્ભક્ષ્યમાણં સ્ફુરતીવ ચાન્તઃ | ઘ્રાણાચ્ચ ગચ્છેત્ સલિલં સપૂયં શિરોભિતાપઃ ક્રિમિભિઃ સ ઘોરઃ ||૭|| (સુ. ઉ. તં. અ. ૨૫) |
निस्तुद्यते यस्य शिरोऽतिमात्रं सम्भक्ष्यमाणं स्फुरतीव चान्तः | घ्राणाच्च गच्छेत् सलिलं सपूयं शिरोभितापः क्रिमिभिः स घोरः ||७|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sUryAvartalakShaNam (8) · Śloka 8
સૂર્યોદયં યા પ્રતિ મન્દમન્દમક્ષિભ્રુવં રુક્ સમુપૈતિ ગાઢા | વિવર્ધતે ચાંશુમતા સહૈવ સૂર્યાપવૃત્તૌ વિનિવર્તતે ચ | સર્વાત્મકં કષ્ટતમં વિકારં સૂર્યાપવર્તં તમુદાહરન્તિ ||૮|| (સુ. ઉ. તં. અ. ૨૫) |
सूर्योदयं या प्रति मन्दमन्दमक्षिभ्रुवं रुक् समुपैति गाढा | विवर्धते चांशुमता सहैव सूर्यापवृत्तौ विनिवर्तते च | सर्वात्मकं कष्टतमं विकारं सूर्यापवर्तं तमुदाहरन्ति ||८|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anantavAtalakShaNam (9-10) · Śloka 10
દોષાસ્તુ દુષ્ટાસ્ત્રય એવ મન્યાં સમ્પીડ્ય ઘાટાસુ રુજાં સુતીવ્રામ્ | કુર્વન્તિ યોઽક્ષિભ્રુવિ શઙ્ખદેશે સ્થિતિં કરોત્યાશુ વિશેષતસ્તુ ||૯|| ગણ્ડસ્ય પાર્શ્વે તુ કરોતિ કમ્પં હનુગ્રહં લોચનજાંશ્ચ રોગાન્ | અનન્તવાતં તમુદાહરન્તિ દોષત્રયોત્થં શિરસો વિકારમ્ ||૧૦|| (સુ. ઉ. તં. અ. ૨૫) |
दोषास्तु दुष्टास्त्रय एव मन्यां सम्पीड्य घाटासु रुजां सुतीव्राम् | कुर्वन्ति योऽक्षिभ्रुवि शङ्खदेशे स्थितिं करोत्याशु विशेषतस्तु ||९|| गण्डस्य पार्श्वे तु करोति कम्पं हनुग्रहं लोचनजांश्च रोगान् | अनन्तवातं तमुदाहरन्ति दोषत्रयोत्थं शिरसो विकारम् ||१०|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ardhAvabhedalakShaNam (11-13) · Śloka 13
રૂક્ષાશનાત્યધ્યશનપ્રાગ્વાતાવશ્યમૈથુનૈઃ | વેગસન્ધારણાયાસવ્યાયામૈઃ કુપિતોઽનિલઃ ||૧૧|| કેવલઃ સકફો વાઽર્ધં ગૃહીત્વા શિરસો બલી | મન્યાભ્રૂશઙ્ખકર્ણાક્ષિલલાટાર્ધેઽતિવેદનામ્ ||૧૨|| શસ્ત્રારણિનિભાં કુર્યાત્તીવ્રાં સોઽર્ધાવભેદકઃ | નયનં વાઽથવા શ્રોત્રમતિવૃદ્ધો વિનાશયેત્ ||૧૩||
रूक्षाशनात्यध्यशनप्राग्वातावश्यमैथुनैः | वेगसन्धारणायासव्यायामैः कुपितोऽनिलः ||११|| केवलः सकफो वाऽर्धं गृहीत्वा शिरसो बली | मन्याभ्रूशङ्खकर्णाक्षिललाटार्धेऽतिवेदनाम् ||१२|| शस्त्रारणिनिभां कुर्यात्तीव्रां सोऽर्धावभेदकः | नयनं वाऽथवा श्रोत्रमतिवृद्धो विनाशयेत् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sha~gkhakasya samprAptipUrvakaM lakShaNam (14-15) · Śloka 15
રક્તપિત્તાનિલા દુષ્ટાઃ શઙ્ખદેશે વિમૂર્છિતાઃ | તીવ્રરુગ્દાહરાગં હિ શોથં કુર્વન્તિ દારુણમ્ ||૧૪|| સ શિરો વિષવદ્વેગી નિરુન્ધ્યાશુ ગલં તથા | ત્રિરાત્રાજ્જીવિતં હન્તિ શઙ્ખકો નામતઃ પરમ્ | ત્ર્યહાજ્જીવતિ ભૈષજ્યં પ્રત્યાખ્યાય સમાચરેત્ ||૧૫||
रक्तपित्तानिला दुष्टाः शङ्खदेशे विमूर्छिताः | तीव्ररुग्दाहरागं हि शोथं कुर्वन्ति दारुणम् ||१४|| स शिरो विषवद्वेगी निरुन्ध्याशु गलं तथा | त्रिरात्राज्जीवितं हन्ति शङ्खको नामतः परम् | त्र्यहाज्जीवति भैषज्यं प्रत्याख्याय समाचरेत् ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 60
ઇતિ શ્રીમાધવકરવિચિતે માધવનિદાને શિરોરોગનિદાનં સમાપ્તમ્ ||૬૦||
इति श्रीमाधवकरविचिते माधवनिदाने शिरोरोगनिदानं समाप्तम् ||६०||
🔊 Audio coming soon